فهرست مطالب

مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی - سال سوم شماره 8 (پاییز 1397)
  • سال سوم شماره 8 (پاییز 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/09/10
  • تعداد عناوین: 6
|
  • فاطمه اسلامی هرندی، فریبا کریمی*، محمدعلی نادی صفحات 7-28
    هدف از این پژوهش ارائه مدل عدالت آموزشی برای آموزش و پرو رش کشور بود. روش پژوهش ترکیبی اکتشافی که در سال تحصیلی 97-1396 انجام شد. ابتدا مضامین عدالت آموزشی در آموزش و پرورش با استفاده از روش تحلیل مضمون استقرایی و بر اساس کل حوزه پژوهش 73 مورد مقولات مندرج در پایگاه ها از سال 2001 تا 2017 بود شناسایی گردید. در نتیجه 82 مضمون پایه، 12 مضمون سازمان دهنده مشارکت جمعی، تصمیم سازی عادلانه، همه جانبه نگری برنامه درسی، شایسته سالاری، پوشش دادن همه مخاطبان، توجه به وضعیت بهداشتی فراگیران، مدیریت بهینه منابع، توانمند سازی فراگیران، بهبود فرآیند ارزشیابی، ارتقای کیفیت آموزش و تعامل منصفانه و سه دسته مضمون فراگیر تحت عنوان: 1- بستر سازی عادلانه توزیع منابع 2- بهره مندی عادلانه از منابع 3- شایسته پروری شناسایی شد. با استفاده از روش هولستی پایایی در بخش کیفی 99/0 به دست آمد. در ادامه با توجه به مضامین شناسایی شده پرسشنامه ای جهت اعتبار یابی مدل با 82 گویه طراحی گردید که با استفاده از آلفای کرونباخ پایانی آن 76/0 بدست آمد. جامعه پژوهش در بخش کمی کلیه مدیران و معاونین مدارس با تعداد 170645 بود. روش نمونه گیری تصادفی چند مرحله ای بود که تعداد 384 نفر نمونه تعیین گردید. جهت اعتبار یابی مدل پژوهش از روش تحلیل عاملی تآییدی استفاده گردید. همه مضامین با بار عاملی بالا مورد تایید قرار گرفتند که نشان از اعتبار بالای مدل بود. .
    کلیدواژگان: عدالت آموزشی، فراگیران، آموزش وپرورش، بستر سازی عادلانه توزیع منابع، بهره مندی عادلانه از منابع
  • زهرا دیدگاه، سید صدرالدین شریعتی*، سعید بهشتی، محسن ایمانی نایینی صفحات 29-58
    هدف اصلی در این پژوهش طراحی الگوی نظری نظارت اجتماعی در نوجوانان براساس اهداف، مبانی، اصول و روش های منبعث از تفسیر المیزان می باشد. روش مورد استفاده در این مقاله جهت دست یابی به طراحی الگوی نظری، روش تحلیل مفهومی و روش استنتاجی است. جامعه تحلیلی آیات قرآنی و تفسیر المیزان است که از این جامعه تحلیلی بخش هایی که نظارت اجتماعی را پوشش دهد، به طور هدفمند انتخاب و به طور پیوسته مورد تجزیه و تحلیل و نهایتا تعبیر و تفسیر قرار گرفت. یافته های حاصل حاکی از این است که: علامه طباطبایی نظارت اجتماعی را مانند اهرمی برای نگهداری و بقای جوامع می داند که اختلال در آن، موجب زوال«وحدت اجتماعی» می شود. بر این اساس مبانی نظارت اجتماعی فطری بودن ارزش های اخلاقی، گرایش به نظم، داشتن ارتباط مطلوب با خود و دیگران، ضرورت وجود قانون در جامعه است. اهداف نظارت اجتماعی احیای ارزش های اخلاقی، برقراری انضباط فردی و اجتماعی، برخورداری از سلامت در ارتباط خود با دیگران و قانون مندی اجتماعی است. با توجه به مبانی و اهداف، اصول نظارت اجتماعی عبارت است از حفظ ارزش های اخلاقی، رعایت نظم، ارتباط توام با حرمت نفس نسبت به خود و دیگران و اجرای قانون. نهایتا روش های تربیتی نظارت در قلمرو فردی(غیررسمی) تزکیه، خود انضباطی، حفظ حرمت نفس در برقراری ارتباط با خود و در قلمرو اجتماعی رسمی موعظه، نظارت اقناعی و آموزش قوانین می باشد. این چارچوب حاصل توسط متخصصان اعتباریابی و مورد تایید قرار گرفت.
    کلیدواژگان: تفسیرالمیزان، تربیت اجتماعی، نظارت، امر به معروف، نهی از منکر، نوجوانان
  • فریده سلیمانی نسب، سیمین غلامرضایی*، حسن علی ویس کرمی صفحات 59-84
    پژوهش حاضر با هدف طراحی ابزاری کاربردی برای سنجش میزان گرایش‎های دانش آموزان نوجوان ایرانی در مولفه های مختلف خطرپذیری و تعیین ویژگی های روان سنجی آن به منظور پایش شرایط موجود و تشخیص و تعیین مرزهای آسیب و گروه‏های در معرض خطر، صورت گرفت. روش مطالعه توصیفی(روان سنجی ابزار) و جامعه آماری آن 304 نفر از دانش آموزان دختر مشغول به تحصیل در پایه نهم دبیرستان های متوسطه اول شهر تهران بود که پس از کسب مجوز از آموزش و پرورش و اعلام همکاری مدیران در 5 مدرسه، به تکمیل پرسش نامه اقدام نمودند. پرسش نامه«سنجش میزان گرایش به خطرپذیری در دانش آموزان نوجوان ایرانی» با 38 گویه تدوین شد. روایی صوری پرسش نامه با استفاده از نظر متخصصان و صاحب نظران مورد تایید قرار گرفت. همچنین پایایی آن به روش آلفای کرونباخ تعیین شد که مقدار آن 91/0 به دست آمد. یافته های حاصل از تحلیل عاملی اکتشافی نشان داد که این پرسش نامه با نه مولفه(گرایش به رانندگی بی محابا، قانون گریزی، تمایل به تخریب و پرخاشگری، رابطه با جنس مخالف، گرایش به دور شدن از خانواده، گرایش به خشونت بین فردی، تمایل به معاشرت با همسالان پرخطر، گرایش به مصرف سیگار و مواد مخدر و گرایش به آسیب زدن به خود) 17/57 درصد واریانس کل را تبیین می کند.
    کلیدواژگان: نوجوانی، تربیت دینی، خطرپذیری، رفتار پرخطر، اعتبار یابی
  • علیرضا قاسمی زاد*، پری مشایخ، الهام خواجه صفحات 85-100
    هدف پژوهش حاضر شناسایی مولفه های مدیریت زمان از منظر اسلامی و با رویکرد تحلیل مضمون و اعتبار یابی آن است . روش پژوهش یک مطالعه ترکیبی و جزء طرح های متوالی اکتشافی از نوع ابزارسازی می باشد، در بخش کیفی به شیوه تحلیل مضمون، ابعاد و گویه های سازنده مولفه مدیریت زمان از منظر اسلامی مشخص شد . در بخش کمی این مولفه ها اعتباریابی و اولویت بندی شد. جامعه آماری پژوهش در بخش کیفی شامل منابع اسلامی از جمله قرآن و نهج البلاغه می باشد که با مطالعه کل کتاب ها احادیث و آیات مربوط به زمان استخراج و مورد تحلیل قرار گرفت و در بخش کمی نیز جامعه پژوهش شامل مدیران مدارس شهرستان کازرون بود که به روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. ابزار مورد استفاده در این پژوهش متون کاوی و پرسش نامه محقق ساخته است. ضریب آلفای کرونباخ به دست آمده برای پرسش نامه 93/0 و روایی آن توسط تحلیل عاملی مورد تایید قرار گرفت. داده های پژوهش در بخش کیفی توسط شیوه تحلیل مضمون مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. در بخش کمی از تحلیل عامل تاییدی استفاده شد. براساس نتایج به دست آمده در بخش کیفی مدل مدیریت زمان از منظر آموزه های اسلامی مشتمل بر پنج مولفه تعهد، مدیریت، وجدان مداری، بصیرت و مراقبه شد که در اعتبار یابی توسط مدیران آموزشگاهی مورد تایید قرار گرفت.
    کلیدواژگان: مدیریت زمان، مولفه ها، آموزه های اسلامی، اعتباریابی، مدیران آموزشگاهی
  • عباس قلتاش*، صدیقه محمدجانی صفحات 101-130
    هدف از انجام این پژوهش طراحی و اعتباربخشی برنامه درسی تربیت جنسی براساس مبانی قرآن و روایات معصومین(ع) برای دوره متوسطه بوده است. به منظور تحقق هدف از راهبرد کیفی با رویکرد آمیخته(کیفی؛ روش تحلیل محتوای استقرایی و کمی؛ روش توصیفی-پیمایشی) استفاده شد .حوزه پژوهش در بخش کیفی شامل کتب، مقالات و متون اسلامی مرتبط با تربیت جنسی از جمله متون و منابع اصیل اسلامی چون)نرم افزار(قرآن کریم و بسته محتوایی)نرم افزار(جامع الاحادیت بوده است که براساس نمونه گیری هدفمند، احادیث و روایاتی که با تربیت جنسی مرتبط بوده اند انتخاب و به طور عمیق مورد مطالعه و به طور مستمر مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. در بخش اعتباربخشی جامعه مورد مطالعه متخصصان حوزه علوم تربیتی، روان شناسی و معارف اسلامی که دانش و بینش حرفه ای در حوزه تربیت جنسی داشته بوده اند. ابتدا براساس مبانی قرآن و روایات معصومین هفت مقوله اصلی شامل: توجه به غریزه جنسی به عنوان یک نیاز، ازدواج راه طبیعی و پذیرفته شده، پاسخ دهی به غریزه جنسی، معاشرت و تعامل شایسته زن و مرد)با جنس مخالف(، عفت و پاک دامنی، رعایت حریم روابط در ارتباطات خانوادگی و اجتماعی، پرهیز از نابهنجاری جنسی و تولید نسل استخراج گردید. براساس مقوله های اصلی استخراج شده در عنصر اهداف برنامه درسی تربیت جنسی برای سه بعد شناختی، عاطفی و مهارتی دوازده هدف استنباط گردید و نیز برای رئوس محتوای کتب درسی پنج محور اصلی و بیست و شش عنوان مطرح شد. برای روش های یاددهی -یادگیری روش های مستقیم با چهار نوع روش و روش های غیرمستقیم با پنج روش یاددهی-یادگیری پیشنهاد شد. همچنین برای ارزشیابی برنامه درسی تربیت جنسی با تاکید بر ارزشیابی کل برنامه درسی و نیز ارزشیابی برنامه درسی تجربه یا کسب شده، مقوله ها معرفی گردید.
    کلیدواژگان: تربیت جنسی، برنامه درسی، دوره نوجوانی، مبانی، تربیت اسلامی
  • سیروس محمودی* صفحات 131-161
    هدف پژوهش حاضر، بررسی کتاب های درسی هدیه های آسمانی دوره ابتدایی از نظر توجه به مولفه های اخلاق زیست محیطی است. روش پژوهش توصیفی و از نوع تحلیل محتوا است. جامعه آماری شامل کتاب های هدیه های آسمان پایه دوم تا ششم بوده است که با توجه به ماهیت موضوع نمونه گیری انجام نشده و همه جامعه آماری بررسی شده است. ابزار جمع آوری اطلاعات، سیاهه تحلیل محتوای محقق ساخته بوده که با قضاوت متخصصان ساخته شده است و داده های حاصل با استفاده از شاخص های توصیفی در فرایند تحلیلی «آنتروپی شانون» مورد بررسی قرار گرفت. یافته های این پژوهش نشان داد که در کتاب های هدیه های آسمان دوره ابتدایی، 209 مرتبه به مولفه های اخلاق زیست محیطی اشاره شده است. در این کتاب ها به ترتیب به مولفه های «درختکاری و حفاظت از فضای سبز» با ضریب اهمیت 162/0، «شناخت طبیعت به عنوان مخلوق الهی و استفاده صحیح از آن» با ضریب اهمیت153/0، «بهداشت و سلامت» با ضریب اهمیت 150/0، «جمع آوری بهداشتی و بازیافت زباله» با ضریب اهمیت 144/0، «آیات و روایات در زمینه محیط زیست» با ضریب اهمیت 124/0 و «احساس مسئولیت در برابر حیات وحش» با ضریب اهمیت 115/0 توجه بیشتری شده است و به مولفه های «پرهیز از آلوده نمودن محیط زیست» با ضریب اهمیت 069/، «صرفه جویی و پرهیز از اسراف» با ضریب اهمیت 047/0، «رعایت حقوق حیوانات» با ضریب اهمیت 036/0 توجه کمتری شده است و به مولفه «تنوع زیستی» هیچ اشاره ای نشده است.
    کلیدواژگان: محیط زیست، تحلیل محتوا، تعلیم و تربیت اسلامی
|
  • Fatemeh Eslamiharandi, Fariba Karimi*, Mohammadali Nadi Pages 7-28
    The purpose of this study was to present an educational justice model for education in Iran. The researchers used exploratory mixed  methods. At first, by using inductive content analysis method, and on the basis of the entire field of research that was available in the database from 2001 to 2017, the themes of educational justice in education were identified and were purposively studied and analysed by using analytical method. As a result, based on the analysis, 82 main themes, 12 themes for organizing collective participation, fair decision-making, all-round vision curriculum, meritocracy, covering all audiences, paying attention to the health status of the learners, optimal management of  resources, empowerment of learners, improving the evaluation process, improving the quality of education, and fair interaction, as well as three categories of inclusive theme, including facilitating fair allocation of resources, fair use of resources, and decent meritocracy. According to the identified themes, an 82-item questionnaire was designed to validate the model. The reliability of the questionnaire was assessed using Cronbach's alpha (0.76) and its validity was assessed using factor analysis. In the quantitative part, the research community included all school principals and assistants from across the country with a total of 170,645, from whom 384 people were selected by multi-stage random sampling. Confirmatory factor analysis was used to validate the model of the research. All the themes were confirmed with high factor load that indicated the high validity of the model.
    Keywords: educational justice, learners, education, facilitating fair distribution of resources, fair use of resources.
  • Zahra Didgah, Seyed Sadroddin Shariati*, Sa'eed Beheshti, Mohsen Imaninaini Pages 29-58
    The main objective of this research is to design a theoretical model of social monitoring for adolescents based on goals, basics, principles and methods achieved from Tafsir Al-Mizan. This research uses Conceptual analysis method and Inference method to design the theoretical model. The Analytical Society of this research is the Holy Quran verses and Tafsir al-Mizan, so that those sections of these sources that cover social monitoring themes were selected purposefully, analyzed continuously, and interpreted finally. The findings show that Allameh Tabatabai sees social monitoring as leverage for the preservation and survival of communities, whose disorder results in the decline of "social unity." Accordingly, the basics of social monitoring are the innate nature of moral values, tendency to order, having a good relationship with oneself and others, the necessity of law in society. The objectives of social monitoring include reviving ethical values, establishing individual and social discipline, having a healthy communication with oneself and others, and social justice. According to its basics and objectives, the principles of social monitoring are maintaining moral values, respecting order, communicating with oneself and others and law enforcement. Individual monitoring methods are cultivation, self-discipline, and maintaining self-esteem in communicating with oneself; and social monitoring methods include sermons, persuasive monitoring, and regulations training. The resulting model was validated and confirmed by the experts.
    Keywords: Tafsir al-Mizan, social education, monitoring, enjoining good, forbidding wrong, adolescents.
  • Farideh Soleimaninasab, Simin Gholamrezaei*, Hasanali Veiskarami Pages 59-84
    The present study aims to design a practical tool to assess the extent of adolescent Iranian students’ tendency to various variables of risk-taking, and also to determine its psychometrics features, assess the status quo, recognize and determine the vulnerability borders, and identify the groups exposed to danger. Descriptive method (tool psychometrics) was used in this study. The research population was composed of 304 9th-grade female students of Tehran junior high schools who answered the research questionnaire after the authors obtained the permission of Education Ministry authorities, and when 5 school principals expressed readiness to cooperate with the research team. The questionnaire was designed to assess the tendency to risk-taking in Iranian adolescent students with 38 questions. The formal validity of the questionnaire was approved by experts. In addition, the reliability of the questionnaire was calculated 0/91 through Cronbach's alpha method. The findings of factor analysis showed that this questionnaire with 9 variables (tendency to fearless driving, rulebreaking, tendency to destruction and aggression, relationship with the opposite sex, tendency to move away from family, tendency to interpersonal violence, tendency to socialize with high-risk peers, tendency towards smoking and drugs, and tendency to harm oneself) explains 57.17 percent of the total variance.
    Keywords: adolescence, religious training, risk-taking, risky behavior, validation
  • Alireza Ghasemizade*, Pari Mashayekh, Elham Khaje Pages 85-100
    The purpose of this study was to identify and validate time management components from the perspective of Islamic teachings by theme analysis approach. The research was carried out through a mixed method, and used a kind of exploratory sequential tool-making design. In the qualitative part, through theme analysis approach, the constructive dimensions and items of time management component were identified from Islamic perspective; in the quantitative part, these components were validated and prioritized. The statistical population of the research in the qualitative part was composed of Islamic sources, including Quran and Nahj al-Balaghah that were analyzed by extracting and studying all the time-relevant books, ahadith, and verses. And the statistical population of the research in the quantitative part was composed of the school principals of Kazeroon who were selected by simple random sampling method. Text-mining and researcher-made questionnaire were the tool used in this research. Cronbach's alpha coefficient was 0.93 for the questionnaire and its validity was confirmed by factor analysis. The research data were analyzed in the qualitative part by theme analysis method. In the quantitative part, the confirmatory factor analysis was used. Based on the results obtained in the qualitative part, the time management model from the perspective of Islamic teachings consisted of five components: commitment, management, conscientiousness, insight and meditation.  The validity of these components was approved by the school principals.
    Keywords: time management, Islamic teachings, exploratory sequential mixed method.
  • Abbas Gholtash*, Sedigheh Mohammadjani Pages 101-130
    This study aimed to design and validate sexual education curriculum on the basis of Islamic training foundations and the traditions of The Fourteen Infallibles (peace be upon them). To achieve the research objective, a qualitative strategy was used with a mixed approach (inductive content analysis method and descriptive-survey method were used respectively in the qualitative and quantitative parts). The qualitative section of the research involved books, articles and Islamic texts related to sexual education, including original Islamic texts and sources such as Holy Quran (software) and the content package of jameolahadith (software). Sexual education relevant data, including ahadith and narrations, were gathered from the sources on the basis of purposive sampling and were deeply studied and analyzed in a simultaneous continuous manner. In the validation part, the statistical population includes experts of educational sciences, psychology and Islamic sciences with sexual-education related professional knowledge and insights. Firstly, from Holy Quran and narratives of The Infallible, seven categories were extracted including: regarding sexual instinct as a need; marriage as a natural and an accepted reaction to sexual instinct; suitable relationships between men and women (with opposite sex); chastity; observing the private borders of family and social relationships; refraining from sexual anomalies; and reproduction. Based on the main categories extracted, in the element of the goals of the sexual education curriculum, for cognitive, emotional and skill dimensions 12 objectives were deduced, and for the outlines of the textbooks content, 5 main axes and 26 titles were introduced. Four techniques were suggested for direct teaching-learning methods, and five techniques were suggested for indirect teaching-learning methods. Also, for the evaluation of sexual training curriculum, several categories were introduced with an emphasis on the evaluation of the whole curriculum as well as the evaluation of the experienced or adopted curriculum.
    Keywords: sexual training, curriculum, adolescence, Islamic foundations.
  • Siroos Mahmoodi* Pages 131-161
    This research aimed to study the Heavenly Gifts Elementary Textbooks (HGETs) in terms of concerns about the components of environmental ethics. The research method is descriptive, and of content analysis type. The statistical population includes HGETs of the 2nd to the 6th elementary grades that, regarding the nature of the subject matter, were investigated totally, without any sampling. A researcher-made content analysis checklist, evaluated by experts, was used as a data gathering tool, and the data were examined by descriptive indices in analytical process of Entropy Shannon. The findings show that the components of environmental ethics have been referred to 209 times. Those environmental components that have been paid attention more were "arboriculture and conservation of green space" with importance coefficient of 0.162, "the recognition of nature as a divine creature and using it properly" with importance coefficient of 0.153, "hygiene and health" with importance coefficient of 0.150, "hygienic collection and recycling of waste" with importance coefficient of 0.144, "Quranic verses and narrations about environment" with importance coefficient of 0.124, "responsibility to wildlife" with importance coefficient of 0.115; and those environmental components that have been paid attention less were "avoiding environmental pollution" with importance coefficient of 0.069, "frugality and avoiding wasting the resources" with importance coefficient of 0.047, and "animal rights observance" with importance coefficient of 0.036. There was no reference to biological diversity in none of the books
    Keywords: environment, content analysis, Islamic education.