فهرست مطالب

پژوهشنامه ادیان - سال دوازدهم شماره 1 (بهار و تابستان 1397)
  • سال دوازدهم شماره 1 (بهار و تابستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1398/02/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • گل آرا داورپناه* صفحات 1-21

    میر شمس الدین عراقی از ایرانیانی است که مانند سیدعلی همدانی سال ها در کشمیر زندگی کرد. او دوبار به کشمیر سفر کرد. او توانست در عصر سلاطین مسلمان کشمیر، در اواخر قرن نهم و اوایل قرن دهم هجری با تلاش و اشتیاق فراوان، منشا تحولات مهم تاریخی، فرهنگی، اجتماعی در منطقه کشمیر گردد که نتایج آن تا هم اکنون آشکار است. او مبلغی با روحیه انقلابی بود که با آشنایی عمیقی که از منطقه کشمیر داشت و با حمایت شخصیت های مهم مذهبی چون بابا علی نجار و دولت مردان بانفوذی چون ملک موسی رینه و کاجی چک و مریدانش، توانست بخش بزرگی از مردم کشمیر و بلتستان را به طریقه نوربخشیه و مذهب تشیع دعوت کند. در مقاله حاضر ضمن شناساندن شمس الدین عراقی که شامل مباحثی است چون نام و نسب و زادگاه و استادان و مذهب و اقدامات عراقی و...، نقش تاثیرگذار و دستاوردهای او در منطقه کشمیر بررسی می گردد.

    کلیدواژگان: میر شمس الدین عراقی، کشمیر، اسلام، تشیع، نوربخشیه
  • سید محمد روحانی *، محمد علیمردی، سمانه سالاری سلاجقه صفحات 23-44

    آموزه منتره یا ذکر در ادیان و مکاتب مختلف هندی، به ویژه دین هندویی، از اهمیت خاصی برخوردار است. البته برخی از این مکاتب خود منتره ها را دارای نیروهای خارق العاده می دانند، و برخی نیز نیروی ماورائی آن را به خداوند مرتبط می دانند. اهمیت ذکر یا منتره در هندو صرفا به خاطر تاثیر معنوی و ماورائی آن نیست؛ بلکه برخی از اذکار و منتره ها در سنت آیین هندویی، در امور دنیوی مانند شفای بیماری و غلبه بر مرگ، کسب ثروت و توانگری و هم چنین غلبه بر دشمنان در جنگ ها نیز سودمند هستند. به این منظور، پیروان این آیین با شرایط خاص، منتره های مقدس مختلف را به تعداد خاص تکرار می کنند تا از اثرات معنوی و روحانی و هم چنین دنیوی آن بهره مند گردند. البته کاربرد عالی منتره توسط عارفان و مرتاضان هندو، به منظور نائل شدن به مقام معرفت کامل الاهی یا برهمه جنانه قرائت می گردد، که ثمره آن مکشه یا رهایی و نجات کامل از گردونه بی پایان زاد و مرگ یا سمساره است.

    کلیدواژگان: منتره، ذکر، کلام ازلی، صوت، اوم
  • علی زرینی*، محمد شفیع صفاری، رضا سمیع زاده صفحات 45-72

    جوانمردی یک خصلت ارزشمند و آیینی کهن با آداب و اصول اخلاقی خاص خود و میراث گرانقدر ایرانی و اسلامی است. براساس منابع موجود ظاهرا سرچشمه های آن را در مشرق زمین و بخصوص در ادیان و آیین های ایران باستان باید جست. درباره جوانمردی و فتوت نگارندگان در فتوت نامه ها و کتب عرفانی نظرهای گوناگون دارند. گروهی خاستگاه جوانمردی و فتوت را ایران، به ویژه ایران پیش از اسلام می دانند و دسته ای دیگر در پی سرچشمه ای اسلامی برای این جریان هستند. در این پژوهش خاستگاه و ریشه های جوانمردی و فتوت، عیاری و پهلوانی در ادیان و آیین های ایران باستان و نیز آداب و اصول جوانمردی در قبل و بعد از اسلام، نقاط اشتراک و وجوه اختلاف آن ها بر اساس منابع موجود به ویژه دو منبع مهم سمک عیار و فتوت نامه سلطانی بررسی شده است؛ هم چنین سعی شده تا صفات و فضیلت های اخلاقی، ارزش ها و سنن ملی، دینی، اجتماعی و اسلامی این جریان بیان گردد.

    کلیدواژگان: جوانمردی، عیاری، پهلوانی، مهر و میترائیسم، فتوت قبل و بعد از اسلام
  • مسعود صادقی*، ربابه آبداری صفحات 73-98

    خوان دلاکروث (1542-1591م) خالق چهار اثر عرفانی ارزنده است که ادبیات درخشان آن ها با بهره گیری از نمادهای الهیات سلبی، نگارش تمثیل گونه به پیروی از روش کتاب مقدس و رمزگشایی از زبان مجازی آن، در کنار به کارگیری عالی ترین مفاهیم عرفانی به شیوه ای روان و قابل فهم و درعین حال مدون که هم چون پلکانی سالکان طریق را به سوی اعلی مرتبه کمال می رساند، آثار وی را تا سطح شاهکارهایی کم نظیر پیش برده است. در حقیقت، تاثیر عمیق دلاکروث در عرفان مسیحی قرون وسطی، بیش از هرچیز، به دلیل شرح مرحله ای در سلوک عرفانی است که با نام «شب تیره حس» معرفی می شود که در شهیرترین اثر خود - شب تیره نفس- با تکیه ای بی نظیر بر اهمیت جایگاه عشق در سلوک، بدان پرداخته است؛ هم چنین، رمزگشایی از تمثیلات برجسته عرفان مسیحی در کنار ارائه تصویری مسیح شناسانه از درد و رنج و طرح نظریه ای پویا در باب تجرد (وارستگی) و ارتباط عمیق آن با تسلیم، نام وی را در شمار اثرگذارترین عرفای قرون وسطی مسیحی ثبت نموده است.

    کلیدواژگان: تجرد، رنج، یوحنای صلیبی، عرفان مسیحی، تنویر، اتحاد، عشق
  • فریبا طشت زر، شهرام پازوکی* صفحات 99-120

    در چند دهه اخیر، اندیشمندان حوزه های مختلف به نگرشی موسوم به نگرش انسان جهانی توجه کرده و آن را واجد ویژگی های مورد نظر خود دانسته اند. این نگرش عمیقا ریشه در سنت های فلسفی و دینی به ویژه عرفان ادیان دارد و با وجود سابقه کهن خود مورد غفلت واقع شده و از این رو مستلزم بازشناسی است. بر مبنای این نگرش، ارتباطی تنگاتنگ و اندام وار میان انسان و جهان در ساختار یکپارچه هستی وجود دارد و از طریق تناظرها و هم گونی های تکوینی مشترک میان شان یک کل درهم بافته و پیوسته را تشکیل می دهند. در این مقاله پیشینه این مفهوم در سنت های مختلفی و رویکرد های نوین بدان بررسی شده است.

    کلیدواژگان: عالم صغیر، عالم کبیر، انسان ازلی، آدم قدمون، انسان کامل
  • ولی عبدی* صفحات 121-145

    در سده سوم هجری نظام کلام اسلامی شکل منسجم تری به خود گرفت و به ویژه متکلمان معتزلی در این زمینه کوشش های زیادی به عمل آوردند. یکی از ویژگی های بارز سده سوم این است که مسلمانان با پیروان سایر ادیان گفت وگو و مناظره می کردند. بررسی آثار بجا مانده از این دوره به خوبی نشان می دهد که متکلمان مسلمان، ادیان دیگر را بیشتر در چهارچوب عقل و عقلانیت درک می کردند. ابوعیسی وراق که به احتمال خیلی زیاد متکلم شیعی بوده اما گرایشات اعتزال نیز داشته، یکی از متفکران روشن اندیش این دوره است. نوع نگاه وی به ادیان دیگر، عقل محور است. وراق آموزه های مسیحیت به ویژه مباحث مرتبط با تثلیث را با براهین عقلی بررسی و به چالش کشیده است. بنابراین استدلال های او نه مبتنی بردلایل نقلی بلکه بیشتر بر اساس براهین عقلی استوار است. از دیگر ویژگی های بارز رویکرد وراق در مطالعه ادیان این است که از وارد ساختن اتهامات و تهمت های بی اساس خودداری می کند و تعالیم ادیان دیگر را آن گونه که هستند و آن گونه که وی آن ها را فهمیده، نقل و نقد می کند. در نتیجه وی صرفا با استفاده از براهین عقلی به نقد مباحث تثلیثی می پردازد.

    کلیدواژگان: تثلیث، اقانیم، جوهر، اتحاد، تصلیب
  • اسماعیل علی خانی* صفحات 147-170

    این نوشتار به الاهیات اجتماعی، یعنی کاربست های عملی ایمان مسیحی، به منظور ترویج و تثبیت حضور اجتماعی دین می پردازد. الاهیات اجتماعی مسیحی در اثر مشکلات ناشی از مدرنیته و صنعتی شدن جوامع مسیحی، نظیر فقر گسترده، بیکاری، بی عدالتی، اعتیاد، تبعیض نژادی، استثمار و... و هم زمان با گسترش علوم اجتماعی و جامعه گرایی در قرن نوزدهم، به وجود آمد. الاهیات اجتماعی صریح کلیسای کاتولیک از 1891م توسط بیانیه پاپی امور جدید لئوی سیزدهم، شکل و اقتدار یافت و تا امروز در تعداد قابل توجهی از بیانیه های پاپی، سندهای شورایی و بیانات کلیسایی و نامه های رسولی برای کنفراس های اسقفی دنبال شده است. عمده ترین مسائل مطرح در این بیانیه ها و سندها، عدالت اجتماعی، منزلت کار و کارگر، مالکیت خصوصی، جهانی سازی و توسعه، جنگ و صلح و محیط زیست است. تلاش هایی، هرچند ناموفق، نیز در قالب جنبش های دموکراتیک، نهضت های کارگری کشیشی، شوراهای اسقفی و نهضت های تبشیری در جهت تحقق عملی این بیانیه ها صورت گرفته است.

    کلیدواژگان: الاهیات، الاهیات اجتماعی کاتولیک، دین، تعالیم اجتماعی، پاپ لئوی سیزدهم
|
  • G Davarpanah* Pages 1-21

    The activities of Mir Shams-ud-Din ‘Iraqi, an Iranian mystic, represented a revolution in social and cultural life of the Kashmiris. He was a disciple of Sayyid Shāh Qasim Anwar. He came twice to Kashmir to promulgate the Nurbakhshi doctrines in Kashmir in Sultanate era. He received the protection of Baba Ali Najjār who was an influential religious leader and the protection of Malik Musa Raina and Kachi Chak who were the prime ministers. Many of the Kashmiris were converted to the Islam, Shi'ite and the Nurbakhshi order through ‘Iraqi's activities. This article tries to portrait a clear picture of Mir Shams-ud-Din and study his role and place in Kashmir.

    Keywords: Shams-ud-Din ‘Iraqi, Nurbakhshyyah, Shi'ite, Islam, Kashmir
  • M Rouhani*, M Alimardi, S Salari Pages 23-44

    Mantra or sacred utterance enjoys particular significance in various Indian religions and schools, especially Hinduism. However, in some of these schools, Mantras are considered to have incredible powers, and some attribute its extraordinary power to God. Significance of Mantra in Hinduism is not just due to its spiritual and supernatural impacts, rather some Mantras prove to be effective in such worldly affairs as healing the sick, overcoming the death, obtaining wealth and also defeating the enemies in battles. To obtain the required spiritual as well as worldly results, the followers of Hinduism repeat various sacred Mantras for certain times under certain conditions. However, the ultimate function of Mantra for mystics and ascetics is to reach perfect spiritual insight or Brahma jñāna which culminates in mokśa or absolute freedom form endless cycle of birth and death, Samsara and leads to annihilation of soul in God.

    Keywords: Mantra, sacred utterance, Śabda, Aum
  • A Zarrini*, M Saffari, R Samizadeh Pages 45-72

    Generosity is an important moral value in Persian-Islamic tradition. According to available sources it rooted in the ancient Iranian religions and traditions. Based on Futuwwat nāmahs (treatises on generosity) there are different views about generosity: some believe that it has it root in ancient Iranian traditions and for others it flourished out of Islamic traditions. In this essay we study the roots of generosity in both ancient Iranian and Islamic traditions and try to compare the two sources. Therefore we survey two important treatises, namely Samak 'ayyār and Futuwwat nāmah-ye Sultāni. Finally, based on these texts, we portray the moral characteristics of a man of generosity.

    Keywords: Chivalry, Agility, Generosity, Futuwwat
  • M Sadeqi*, R Abdari Pages 73-98

    John of the Cross (1542-1591) is the creator of the four great, brilliant and admirable mystical works. Using symbols of negative-allegorical theology to follow the figurative language of the Bible, and mystical concepts in a systematic way, these works try to elevate seekers to the supreme perfection. In fact, the profound impact of John of the Cross on Christian mysticism of the Middle Ages was due to, most of all, a stage in mysticism, which is called "the dark night of the sense". This stage was introduced in his masterpiece, Dark Night of the Soul, which is known for its emphasizing the place of love in mystical path. Decoding the prominent parables of Christian mysticism, John of the Cross gives a Christian image of suffering and a dynamic theory of detachment that is far from desolation and has deep connection with the submission.

    Keywords: Detachment, suffering, desolation, dark, purgation, illumination, union, love
  • Fariba Tashtzar, SH Pazouki* Pages 99-120

    Desacralizing of knowledge in the modern world and overcoming Cartesian dualism, and as a result, the alienation of man with the cosmos, led to the separation of man from the world. Despite its new name, anthropocosmic vision has a long history in religions and has attracted the attention of thinkers in various fields, including Religious Studies, in recent decades. With the harmony and correspondence between man and the world, or in other words, microcosm and macrocosm as its implications, this essentially mystical vision illuminates many doctrines of religions based on the unity of self-knowledge, cosmology, and theology. This paper, first of all, deals with the anthropocosmic vision, its definition and description, and then with its history expressed in various religious traditions, and then examines it as an approach in academic studies of religion. Achieving to a kind of ontological epistemology can be of its outcomes. Also, one can understand the conformity of the ritualistic order with the cosmic order in the religions.

    Keywords: Microcosm, Macrocosm, Primordial Man, Cosmic Order, Ritualisric Order
  • vali abdi* Pages 121-145

    By the third/ninth century, Islamic theology has developed systematically, and the Mu'tazelite thinkers have played an important role in its development. The dialogical and controversial debates between Muslims and non-Muslims were the main characteristics of the third/ninth century. By studying the writings of this era, one can assert that Muslim's attitudes and approaches toward other religions were mainly rational. Abu Isa Muhammad b. Harun b. al-Warraq is a freethinker of the aforementioned era. He has studied other religions; particularly the Christianity, only through reason and rational arguments. In the same manner, al-Warraq has also challenged and criticized the Trinitarian doctrines merely by theological and philosophical methods. Thus, his arguments were mainly based not on proof-text reasoning but on rational reasons. al-Warraq’s trustworthiness in studying religions in general and Christianity, in particular, is another valuable aspect of his method. In other words, al-Warraq investigated Christian doctrines as he heard and understood them. Consequently, we have tried to examine his rational and theological attitudes to Christianity and to show how he has understood Christian Trinitarian doctrines.

    Keywords: Trinity, hypostases, substance, Incarnation, crucifixion
  • Ismail Alikhani* Pages 147-170

    This article deals with the social theology. It is the practical usages of the Christian faith for the promotion and establishment of the social role of the religion. Christian social theology was resulted from the problems of modernity and industrialization in the Christian communities such as grate poverty, unemployment, injustice, addiction, Racism, exploitation and so on. The second factor for social theology was development of the social sciences and socialism in the 19th century. Catholic social theology has begun and established by the encyclical of pop Leo XIII, "Rerum Novarum" and continued with some Papal and Vatican and council Documents, church statements, apostolic letters and bishop conference. Major subjects in these documents, statements and letters are social justice, dignity of labor, private possession, globalization and progress, war and peace, environment. There is also some unsuccessful effort to actualize these documents, such as democratic movements, bishop˗labor movements, Church Pontifical Councils and mission movements.

    Keywords: Theology, Catholic Social Theology, Religion, Social Teachings, Pope Leo XIII