فهرست مطالب

مطالعات فقهی و حقوقی زن و خانواده - پیاپی 2 (پاییز و زمستان 1397)
  • پیاپی 2 (پاییز و زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/11/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • سیدعلی علوی قزوینی* صفحات 7-28
    اسناد سجلی از مهم ترین اسناد رسمی برای معرفی هویت و تشخیص ممیزات اشخاص طبیعی اند. در میان ممیزات اشخاص طبیعی، نام خانوادگی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. بر اساس مقررات قانونی، اعطای نام خانوادگی بر اساس نسب پدری کودک انجام می گیرد؛ از این رو این اسناد در دعاوی حقوقی مترتب بر نسب می توانند به عنوان دلایل اثباتی مورد استناد قرار گیرند. بنابراین تنظیم صحیح این اسناد و مطابقت آنها با واقع، تاثیر مستقیم در حقوق صاحبان سند و نیز حقوق اشخاص ثالث خواهد داشت. با ظهور و توسعه فن آوری مدرن استفاده از روش های کمک باروری، سوالات گوناگونی در زمینه های مختلف حقوقی، از جمله وضعیت ثبت اسناد سجلی کودکان متولد شده از طریق اهدای جنین، مطرح شده است. بیشتر کشورهای غربی روش اهدای ناشناخته جنین (محرمانگی) را برگزیده اند و تعدادی از کشورها نیز به اهدای شناخته جنین تمایل پیدا کرده اند. این مقاله تلاش دارد با مطالعه دلایل اهدای ناشناخته جنین، به این سوال پاسخ دهد: آیا اهدای ناشناخته جنین با قواعد و مقررات فقهی و حقوقی سازگاری دارد؟ در صورت منفی بودن پاسخ، چه راه حل مناسبی برای حل این معضل حقوقی می توان ارائه کرد؟
    کلیدواژگان: اسناد سجلی، اهدای جنین، نام خانوادگی، نسب، محرمانگی، اسناد هویتی، باروری های پزشکی
  • فرج الله هدایت نیا گنجی * صفحات 29-51
    قواعد کلی فقه اسلامی و نیز ملاکات احکام دو ظرفیتی هستند که به کمک آنها فقه اهل بیت رشد یافته و بالنده شده است. فقها با استفاده از ظرفیت های هر یک از این عناوین کوشیده اند حکم موضوعات مستحدثه یا نیازهای نوپدید را تبیین کنند و فقه اهل بیت(ع) را به روز نگه دارند. مسائل جدید فقه خانواده نیز با استفاده از ظرفیت های یادشده به روزرسانی شده و احکام آن بیان شده است. نتیجه این تلاش ها توسعه کمی و کیفی فقه خانواده بوده است، به گونه ای که امروز کمتر مسئله ای وجود دارد که در فقه، حکم آن روشن نشده باشد. این نوشتار می کوشد ضمن تبیین ظرفیت های فقه شیعه در به روزشدن و پاسخ گویی به نیازهای نوپدید، تحولات حقوق خانواده و به روزشدگی آن را تبیین کند.
    کلیدواژگان: فقها، شیعه، مسائل مستحدثه، فقه، خانواده
  • حسین بستان (نجفی) * صفحات 53-81
    عرفی شدن از مسائل بنیادی جوامع معاصر، از جمله ایران است، که توجه و اهتمام شمار چشم گیری از جامعه شناسان دین را به خود معطوف کرده است. با این حال، رویکردها به این مسئله عموما توصیفی و تبیینی اند و به سختی می توان آثاری با رویکرد مداخله ای در این زمینه شناسایی کرد. این مقاله با رویکردی مداخله ای و با توجه به مبانی و مهارت های سیاست گذاری کوشیده است ظرفیت های نهاد خانواده در مقابله با روند عرفی شدن در ایران را تحلیل کند. بدین منظور بر اساس مقارنه ای بین عوامل عرفی شدن و کارکردهای خانواده و پس از تعیین اهداف شش گانه گسترش و تحکیم سنت ازدواج در جامعه، بهبود روابط جنسی همسران، بهبود روابط عاطفی همسران، توانمندسازی خانواده برای ایفای کارکرد حمایتی خود، اصلاح الگوی فرهنگ پذیری در خانواده و کارآمدترشدن سازوکارهای نظارتی خانواده، بررسی راهکارهای سیاستی مقابله با عرفی شدن در ضمن هفت محور آموزش، مشاوره، درمان، حمایت، فرهنگ سازی، قانون گذاری و نظارت صورت گرفته است.
    کلیدواژگان: خانواده، عرفی شدن، عرفی زدایی، کارکردهای خانواده، عرفی شدن در ایران
  • محمد نوذری فردوسیه*، محمد مهدی عباس حمید صفحات 83-109
    یکی از ثمرات تقسیم عقود به عقود معوض و غیرمعوض، امکان امتناع از انجام دادن تعهد یا تحویل موضوع معامله پیش از آن است که طرف مقابل تعهدش را انجام دهد، که اصطلاحا از آن به عنوان «حق حبس» یاد می کنند. هرچند اصطلاح «حق حبس» از اصطلاحات مربوط به دو قرن اخیر است، اکثر فقهای امامیه و مذاهب مختلف آن را به رسمیت شناخته و در کتب فقهی به آن اشاره کرده اند. در این نوشتار، ابتدا حق حبس در عقد نکاح و ادله و دیدگاه های فقهای امامیه درباره آن و شرایط «اعمال حق حبس از جانب زوجه» بررسی می شود. سپس این موضوع در حقوق موضوعه و دیدگاه های حقوق دانان مطرح می شود و در پایان ضرورت بازبینی در تفسیر قانون مدنی موضوع حق حبس و صدور آرای وحدت رویه جدید نتیجه گیری می شود.
    کلیدواژگان: حق حبس، نکاح، معاوضی، حال، موجل، تمکین
  • لیلا ثمنی* صفحات 111-13
    یکی از عوامل طلاق عاطفی زوجین، عدم اهتمام آنها به در کنار هم بودن است. یکی از مهم ترین مکان ها و زمان هایی که زوجین امکان در کنار هم بودن را دارند و از نظر علوم طبیعی و روان شناسی نیز به تاثیرات مهم آن توجه شده است، رختخواب و زمان خواب است. در فقه امامیه نیز به تبعیت از آیه34 سوره نساء، «مضاجعه» مورد توجه قرار گرفته است. گروهی از فقها منکر وجوب مضاجعه شده اند، گروهی دیگر وجوب مضاجعه را مقید به دو امر تعدد زوجات و شروع مضاجعه دانسته اند و گروهی نیز قائل به وجوب مطلق مضاجعه با انعقاد عقد نکاح شده اند. این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی و به صورت کتابخانه ای اسنادی ماهیت مضاجعه و مسائل پیرامونی آن در فقه امامیه را بررسی کرده و با ارائه دلایل و مستندات، قول به وجوب مضاجعه با انعقاد نکاح را اقوی دانسته است. همچنین بر این مبنا، هر یک از زن و شوهر را در اتخاذ بستر مشترک دارای حق و تکلیف دانسته است.
    کلیدواژگان: مضاجعه، حقوق زوجین، قسم، زوجه واحد، نشوز
  • زهره رجبیان* صفحات 137-153
    در برخی از احادیث، گفت وگو با زنان از اسباب دلمردگی شناخته شده است. از آنجا که برداشت ظاهری از این احادیث می تواند جایگاه ارزشی فرودستانه ای را برای زنان ترسیم کند، بررسی آنها اهمیت ویژه می یابد. این نوشتار پس از بررسی سند و متن این دسته از روایات به این نتیجه می رسد که برخی از نقل های این روایات دارای سند معتبر است؛ علاوه بر اینکه تعدد نقل نیز احتمال صدور روایت را تقویت می کند. بررسی شواهد و قرائن متنی، از جمله بررسی کاربرد ترکیب واژگانی «الحدیث مع النساء» یا «محادثه النساء» در عصر نص، نشان می دهد که مراد از این تعبیر بی مبالاتی در روابط محرم و نامحرم و ارتباطات کلامی مردان با زنان بیگانه است و برای اشاره به این رفتار، الفاظ دیگری نیز به کار می رفته است. بنابراین، این روایات درصدد هشدار به مردان درباره آسیب پذیری شان در مراوده و ارتباطات کلامی با زنان بیگانه و تاثیرات منفی آن بر ابعاد معنوی و روحی آنان اند؛ از این رو کلمه «النساء» شامل زنان محرم نمی شود. همچنین در برخی از نقل های حدیث، تصحیف رخ داده که با توجه به قرائن سیاقی می توان تا حد بسیاری نقل صحیح را مشخص کرد.
    کلیدواژگان: محادثه النساء، الحدیث مع النساء، گفت وگو با زنان، جنسیت، روایات تنقیصی
  • سید موسی موسوی*، محسن ملک افضلی اردکانی صفحات 155-172
    قاعده نفی عسر و حرج از قواعد فقهی پرکاربردی است که در ابواب مختلف فقه و حقوق بروز و ظهور دارد. یکی از کاربردهای این قاعده در فقه خانواده و به طور مشخص، در تحدید ریاست و قوامیت شوهر در خانواده است. طبق یافته هایی که این مقاله با توصیف و تحلیل عبارات فقهای شیعه و قوانین ج.ا.ا به آن رسیده است، قوامیت، به مفهوم مدیریت، از حقوق شوهر است و در ازای آن، تکالیف و وظایفی برای زن جعل شده که شاخصه های قوامیت مرد محسوب می شوند. اهم این شاخصه ها عبارت اند از: لزوم اذن شوهر در خروج زن از منزل در مواردی که با حق استمتاع شوهر منافات دارد، لزوم اطاعت و تمکین خاص از شوهر طبق عرف و لزوم تبعیت زن از شوهر در تعیین محل سکونت. از طرفی جریان قاعده نفی عسر، با پیش فرض های موجود خود همچون فعلی و شخصی بودن حرج، قوامیت و سرپرستی مرد را در برخی موارد محدود می کند. این مقاله ضمن اشاره به مباحثی درباره قاعده نفی عسر و حرج، همچون نوعی یا شخصی بودن و شانی یا فعلی بودن آن، چگونگی محدود شدن قوامیت مرد در هر یک از شاخصه های ذکر شده از طریق این قاعده از منظر فقه شیعه و حقوق ج.ا.ا را بیان می کند.
    کلیدواژگان: عسر، حرج، قوامیت، حقوق، قاعده فقهی
|
  • Sayyed ali Alavi ghazvini * Pages 7-28
    Identity documents are among the most important official documents in specifying identity and recognizing the characteristics of natural persons. Surname plays a significant role in in introducing the audit natural persons, because, based on legal regulations, family name is patrilineai-based. So these documents can be used as evidence in legal claims dealing with lineage. Then correct formulation of these documents and their consistency with reality has a direct influence on documents’ owners and third parties. With the emergence and development of modern technology and using the fertility equipments, there arise different questions concerning various legal issues such as identity doumennts of children born by embryo donation. Most Western countries tend to use unknown donation of the fetus (confidentiality) and some use known donation. The present paper is to find, by studying the reseans of unknown donation of the fetus, the answer for this questiopn, whether donating unknown fetus is consistent with the regulations and rules of jurisprudence and law or not. If not, what should be done to solve this dilemma.
    Keywords: Official Documents, Embryo Donation, Family Name, Lineage, Confidentiality, Identity Documents, Laboratory Pregnancy
  • Farajolah HedayatniyaGanji * Pages 29-51
    General principles of Islamic jurisprudence and criteria of ambivalent injunctions help Ahl ul bayt jurisprudence to expand and develop. Great jurists, utilizing the capabilities of each of these subjects, have tried to explain the unprecednted subjects or novel needs and make Ahl ul bayt jurisprudence to remain up to date. New matters of family jurisprudence have also been updated by usinng these capacities. The result of these efforts has been the qualitative and quantitative development of family jurisprudence, then there are few matters that are not specified in jurisprudence. The present paper tries both to explain the capability of Shiite jurisprudence in being modernized and its responding to novel requirements, and to specify the family law changes and its updating.
    Keywords: jurists, Shiite, unprecedented issues, jurisprudence, family
  • Hossein Bestani (Najafi) * Pages 53-81
    The issue of secularization is one of the most important issues of contemporary societies, including the Iranian community, which has attracted considerable attention from sociologists of religion. However, approaches to this issue are generally descriptive and explanatory approaches, and hardly any interventional ones can be identified in this field. This article, with an interventional approach and with regard to the foundations and skills of policy-making, has attempted to analyze the capacities of the family institution in counteracting the process of secularization in Iran. To this end, based on a comparison between the factors of secularization and family functions and after determining the six goals of expansion and consolidation of the marriage tradition in society, improving the sexual relations of the spouses, improving the spouses' emotional relationships, empowering the families to fulfil their supporting functions, reforming the culturalization model in the family and becoming more effective the controlling mechanisms of the family, this paper discusses the policy strategies to counteract secularization through the seven parts of education, counseling, treatment, support, culture creation, legislation and supervision.
    Keywords: Family, Secularization, Desecularization, Family Functions, Secularization in Iran
  • Mohammad NozariFerdosih *, MohammadMehdi AbbasHamid Pages 83-109
    One of the effects of dividing the contract into a covenant is the possibility of refusing to perform a commitment before the other party fulfills the obligation in the covenant of the so-called "right of imprisonment". Most of the jurisprudents of the Imamiyah and other sects have recognized this right. The application of the wife's right to enter a marriage contract depends on such things as a miracle or the fact that the marriage is committed, the lack of consent of the wife and the married couple, or the married couple.Of course, there is no consensus among the jurists on this issue, the famous jurists regard the survival of the wife's right to imprisonment, subject to certain non-compliance, the miraculous nature of the marriage and the fact that they are married.It seems that the cessation of the right of imprisonment for a wife is conditional on full compliance, and the validity of the seal and the absence of a couple does not play a role in the survival or fall of this right.The law of the right of imprisonment is ambiguous. This research has been conducted in a library-based way and is analytical.
    Keywords: Right of Imprisonment, Marriage, exchange, covenant, Deferred, Obediance
  • Leila Samani * Pages 111-13
    One of the factors of couples' emotional divorce is their inability to be together. One of the most important places that couples have the opportunity to be together and natural sciences and psychology have pointed to its important effects, is bed and in sleeping time. In Imamiyeh jurisprudence, “bed fellowship " has been considered in accordance with verse 34 of Surah Nesa. Therefore, although a group of jurists consider the absolute necessity of a marriage contract, and some other groups considers it as compulsory in two situations, being polygamous and being together in the bed, some believe that bed fellowship has absolute necessity when having being contracted. This research, using descriptive-analytical method and a documentary library one, examines the nature of the bed fellowship and its related issues in the Imamiyah jurisprudence. Then by explaining its mandate and documents, especially with regard to the wife, and examining the points of disagreement, it will present a legal solution for the consolidation of the family.
    Keywords: disobedience, Single Wife, Share, Spouse’s Laws, Bed Fellowship
  • Zohreh Rajabian * Pages 137-153
    In some hadiths, it is narrated that talking with women may cause dejection. Since the apparent perception of such traditions may imply the subjugated status of women, examining such hadiths is of vital importance. The present study, after examining the texts and documents of these kind of traditions, and considering the fact that numerous narrations may enhance the possibility of quoting the tradition, came to this conclusion that some quotations of this hadith contain sound documents. Inspecting the evidence and indications of the text, including studying the use of the word combination” al- hadith ma’a al- nesa”, ‘talking with women’, or “mohadetha al- nesa”, ‘conversation with women’, indicates that this expression refers to the imprudence of the relationship between Mahram, “close relative”, and Non- mahram, “non close relative”, and verbal communication of men with strange women. Other terms are also used to convey this meaning. Therefore, these kinds of traditions are to warn the vulnerability of men while talking and communicating with strange women, and is narrated to point to the negative influence on their moral and spiritual aspects; so “al-nesa” does not refer to mahram women. Moreover, the meanings of some hadiths are inadvertently altered; yet, their correct quotations can be obtained through contextual evidence.
    Keywords: Mohadetha Al-Nesa, Conversation with Women, Gender, Dejection, merit
  • Seyedmousa Mousavi *, Mohsen MalakAfzaliArdekani Pages 155-172
    The rule of distress and constriction negation is among the oft-used rules that is manifested in different areas of jurisprudence and law. One of the uses of this rule is in family jurisprudence, specifically in restricting the wardenship and preference of the husband over the family. According to the findings of the present study, that is obtained through analysis and description of the jurisprudents’ terms and the laws of Islamic Republic of Iran, preference means managing the husband’s rights, and in return, duties and responsibilities are specified for wife which are considered as the symbols of the man’s preference. The most important ones are as follow: the necessity of husband’s permission in woman’s going out in cases that is against the husband’s taking advantage of her; the necessity of obeying and submitting to the husband based on common law, and the need of complying women with her husband’s decision in determining the place of residence. On the other hand, the rule of distress negation, through presuppositions such as being personal and actual distress, restricts the superiority and preference of men in some cases. The present study, after considering some topics in the rule of distress and constriction negation, whether it be a typical or personal as well as situational or actual, explains how this rule constricts the preference of the man in the above-mentioned cases based on Shi’ite Jurisprudence and laws of Islamic Republic of Iran.
    Keywords: Distress, constriction, Preference, Law, Jurisprudential Rule