فهرست مطالب

دانش های بومی ایران - پیاپی 9 (بهار و تابستان 1397)
  • پیاپی 9 (بهار و تابستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/06/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • الگوی زیست جمعی در ایران(تحلیلی بر درسنامه فنی و مشارکتی طومار تقسیم آب زنده رود)
    محمود مهام* صفحات 1-64

    وجود تجارب زیست جمعی در سطح عالی تمدن سازی در فلات مرتفع ایران،نشانه ای بر وجود الگو به مثابه «روح» و الگو به مثابه «کالبد» است.اصفهان از مناظر اقلیمی، فرهنگی و مهندسی یکی از نمونه های مناسب برای شناخت این الگو می باشد.با توجه به شکوفایی اصفهان بر مدار زایندگی رودخانه اش، پرسش آغازین بر محور تقسیم آب رودخانه زنده رود در طومار منسوب به شیخ بهایی مطرح گردید تا نظم اجتماعی و نظم مهندسی سازنده ی اصفهان و رابطه آن ها در قالب رژیم اجتماعی-فنی و مهندسی پدیدار شده، شناسایی گردد.اتخاذ روش جغرافیای تاریخی برای شناسایی نظم اجتماعی و استفاده از نتایج روش بازخوانی در مطالعات فنی- مهندسی با تمرکز بر سازه های آبی در دوره مورد بررسی برای شناسایی نظم مهندسی صورت گرفته است.نتیجه بررسی ها نشان داد که پایداری و زایندگی رودخانه اصفهان حاصل تقسیمی اجتماعی و فنی-مهندسی،برای تغییر در اقلیمی نیمه خشک و دستیابی به شهر باغی، کشاورزی-صنعتی است که افزایش معقول بار اکولوژیک را بر پایه و در سایه ی بهره مندی از مهندسی در مرتبه تحلیلی، نیرو بخشی به ظرفیت غیرحاکمیتی و ارتقاء ظرفیت سیاسی در مقیاس پایتخت یک امپراتوری مقتدر امکان پذیر ساخته است. سازمان کار یاریگرانه، نظمی درهم تنیده و همسو را در ابعاد بهم پیوسته ی فنی-مهندسی و اجتماعی پدید آورد. باور به ضرورت تعامل دوسویه با طبیعت منجر به طراحی الگوی زیست جمعی با لحاظ عنصر «زمان» در «بلند مدت» گردید و این همه، در گرو درکی عمیق و همه جانبه از معنای «آب»، چرخه آب در زیست جمعی و چگونگی تقسیم آن در منظومه ی دانش های بومی آب شناسی در عرصه های متنوع اجتماعی و مهندسی بوده است.بنابراین، طراحی و باز طراحی الگوی زیست جمعی در ایران،نیازمند درک رابطه علوم اجتماعی و مهندسی و بازخوانی میراث برای ایفای نقش و مشارکت در تجارب جهانی است.

    کلیدواژگان: &quot، الگوی زیست جمعی&quot، میراث مهندسی&quot، طراحی&quot
  • تیلون دادن، آرنگ سازی و گیرماسه(تیره گری و روشنگری آب)دو شگرد کم تر شناخته شده در کشاورزی سنتی ایران
    مرتضی فرهادی* صفحات 65-88

    کشاورزان این مناطق معتقدند آب گل آلوده اولا دیرتر تبخیر می شود، ثانیا سریع تر روی زمین کار می کند (در کرت و جوی حرکت می کند)، ثالثا دیرتر و کم تر در زمین فرود می رود، و رابعا زمین های ریگ بوم و شنی را اصلاح و به منزله کود عمل می کند.   واقعیت این است که گل رسی غیر قابل نفوذ است و آبیاری پیوسته زمین های سبک و ریگ بوم به این شکل سبب می شود که لایه هایی از گل رس در میان شن ها و منافذ زمینی تشکیل شود و همچنین هزاران کوزه و قلک مینیاتوری آب را در خود ذخیره سازد و از نفوذ آب به لایه های زیرین جلوگیری کند.   از آن جا که دانش عامیانه یکی از گنجینه های فرضیات علمی است، بر موسسات پژوهشی و دانشکده های کشاورزی و وزارتخانه های مربوط به آن است که درباره این فرضیات کار کنند و آن ها را به صورت آزمایشگاهی به بررسی بکشند. چه بسا این تجربیات بتواند در آینده نزدیک برای کشور ما و کشورهای کم آب جهان مفید واقع گردد. اگرچه ممکن است اصطلاحاتی همچون "آب از سر تیره بودن، آب از بنه تیره بودن"

    کلیدواژگان: تیلون دادن، آرنگ سازی - گیرماسه - کشاورزی سنتی ایران
  • مدیریت بومی منابع آب در منطقه کاشان
    غلامرضا لطیفی، وحدان محمدشهری صفحات 89-131

    موضوع آب یکی از عوامل مهم در عرصه های مختلف زندگی در مقیاس های محلی، ملی و فراملی می باشد. لذا بررسی نظام مدیریت بومی منابع آب، با رویکرد محلی که حاصل تجربه چندین هزار ساله ملتی است که ضمن توجه به خصوصیات جغرافیایی و به منظور بهره گیری از امکانات محیطی به خلق آن همت گماشته اند، ضروری به نظر می رسد. در این مقاله، مساله اساسی این است که شناخت و فهم جامعی از مدیریت بومی منابع آب در منطقه کاشان به ویژه روستای نیاسر به دست آوریم. به این منظور و نیز بررسی فرصت ها، راهکارها و موانع گذار به مدیریت دوراندیش، مبتنی بر دانش بومی، اصول همیاری و رفاقت، پژوهش کیفی از طریق مطالعات اسنادی و میدانی مشتمل بر مصاحبه با ذی نفعان طی سال های 92-1391 انجام شد. سپس با تلفیق مطالعات، مشاهدات میدانی به همراه مشارکت و ثبت و گردآوری نگرش ها و رفتارهای کنشگران مدیریت بومی منابع آب، شناخت نسبی از آن به دست آمد. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که مدیریت بومی منابع آب، مبتنی بر چهار مولفه کلیدی است. یکی از مهمترین مولفه های آن، دانش بومی است. این دانش، برخاسته از فرهنگ، ارزش ها، شیوه نگرش، تجارب، نوع باور و فهم مردم یک سرزمین است. نقش مشارکت ذی نفعان و یاری آن ها به یکدیگر در دومین مولفه، یعنی همیاری، نمود بیشتری پیدا کرده است. سومین مولفه عبارت است از رفاقت با مفهوم محوری خیرخواهی که مردم را در درک و ارتباط مناسب با یکدیگر و محیط زیست یاری می نماید. چهارمین مولفه، دوراندیشی است که شامل توجه به نیازهای نسل کنونی و آینده و نیز روش هایی است که دستیابی به مدیریت دوراندیش را محقق می کند.

    کلیدواژگان: مدیریت بومی، منابع آب، همیاری، دانش بومی، رفاقت، دوراندیشی، منطقه کاشان، نیاسر
  • بازشناسی سازمان نیروی انسانی در سیستم مدیریت بومی آب بلده فردوس(تون) قبل از 1350ه.ش
    کاظم مختارنیا*، شاهین حیدری، محمدحسن طالبیان صفحات 133-172
    آب و محدودیت وجودی آن در پهنه ی آبادی های کویر مرکزی ایران، طی اعصار گذشته از جمله مواردی است که، سبب خلق سیستم های مدیریت بومی پیچیده، در حوزه های استحصال، انتقال و توزیع آن در گستره ی جغرافیایی مذکور شده است. بسیاری از سیستم های مذکور تعامل و پایداری درخورتوجهی با محیط زیست خود داشته اند که حاوی نکات و درس های بسیاری برای امروز ما است. لذا بازشناسی هریک از این دانش های بومی می تواند چراغ راهی برای آینده باشد. یکی از سیستم های پیچیده ی مدیریت بومی آب در ایران، مربوط به آب بلده فردوس(تون) است. فرضیه این پژوهش و هدف اصلی آن در راستای بازشناسی سازمان نیروی انسانی در سیستم مدیریت آب بلده فردوس تاسال 1350ه.ش است و اساسا در مدیریت این آب دربازه ی زمانی مذکور؛ چه مشاغلی و با چه سلسله مراتبی به فعالیت می پرداخته اند. روش تحقیق پژوهش حاضر براساس ماهیت فرضیه، بر مبنای مطالعات کتابخانه ای، میدانی و تطبیق داده ها تهیه و تنظیم شده است. نتایج حاصل از پژوهش نشان دهنده ی؛ وجود سازمانی هدف مند، در نیروی انسانی مجموعه ی مدیریت آب بلده است که در آن، سلسه مراتب بر اساس دانش، تخصص و مهارت در امور مدیریت آب، طبقه بندی شده است.
    کلیدواژگان: آب بلده، مدیریت بومی، سازمان نیروی انسانی، فردوس(تون)
  • ارزیابی ویژ گی های حکمرانی سنتی آبخوان با استفاده از اصول حکمرانی موثر آب زیرزمینی
    محمد ابراهیم بنی حبیب*، سمانه غفوری خرانق صفحات 211-245

    در مناطق خشک و نیمه خشک،شرایط کم آبی منجر به خلق سیستم های مدیریتی سنتی متناسب با ویژگی های محلی شده است. به تدریج در طول نیم قرن اخیر سیستم های مدیریتی مبتنی بر دانش بومی جای خود را به سیستم های نوین مدیریتی دادند که به دلیل عدم انطباق سیستم های نوین با شرایط اقلیمی و اجتماعی هر منطقه شاهد بروز مشکلات عدیده ای در زمینه منابع آب و مدیریت منابع آب هستیم. با توجه به شرایط موجود این سوال مطرح می شود که چه چارچوب حکمرانی منابع آب در راستای توسعه پایدارمنابع آب زیرزمینی، متناسب با اقلیم های خشک و نیمه خشک می باشد؟ هدف از این تحقیق تلفیق قوانین حکمرانی سنتی و باستانی با اصول حکمرانی موثر برای توسعه چارچوب حکمرانی آب زیرزمینی در جهت رسیدن به توسعه پایدار می باشد. در حقیقت فرض بر این است که استفاده از فرهنگ و دانش بومی در زمینه مدیریت منابع آب و بازیابی نکات جدید با استفاده از تئوری های جدید حکمرانی می تواند قطعه گم شده مدیریت آب زیرزمینی باشد. در این مقاله به منظوراستخراج دانش بومی حکمرانی پایدار آبخوان از مدیریت قنات، از روش بررسی مقایسه ای منابع علمی موجود و مشاهدات میدانی استفاده شده است. بدین منظور در ابتدا به معرفی حکمرانی موثر آب پرداخته و سپس عوامل مشترک آن را با حکمرانی سنتی مورد بررسی قرار داده تا بتوان به یک چارچوب حکمرانی منابع آب متناسب با اقلیم های خشک و نیمه خشک دست یافت. در انتها با تلفیق پیشنهادی حکمرانی سنتی با اصول حکمرانی موثر، می توان شکاف های حکمرانی سنتی را پوشاند و به سیستم مدیریتی متناسب با شرایط اقلیمی و با در نظر گرفتن اصول نوین دست یافت. رویارویی موثرتر با چالش های موجود عصر حاضر و ارایه الگوهای مناسب توسعه، با در نظر گرفتن دانش بومی و تلفیق با اصول حکمرانی موثر محقق خواهد شد.

    کلیدواژگان: مدیریت آب زیرزمینی، دانش بومی، حکمرانی سنتی، حکمرانی آب زیرزمینی، توسعه پایدار
  • جستاری پدیدار شناسانه به دانش بومی و فنون معماری آب در ایران مطالعه موردی: بررسی اصول و فنون مبتنی بر معماری زیست اقلیمی شیوه صفوی با تاکید بر نقش آب و طبیعت
    کاوه فرهادی*، مصطفی تقی زاده صفحات 247-299

    آیا به آبی که می نوشید اندیشیده اید؟ آیا شما آن را از ابر نازل کرده اید یا ما آن را نازل می کنیم؟هرگاه بخواهیم این آب گوارا را تلخ و شور قرار می دهیم، پس چرا شکر نمی کنید؟(واقعه/70-68)از آب هر چیز را زنده قرار دادیم(انبیا/30) هنر همواره از بستر تفکری دوره خود برای شکل گیری و ادراک متاثر بوده و میتوان آن را شمایل ایده آل های دوره خود تلقی نمود. کیفیات ظاهری اثر هنری به مثابه ابزاری برای بیان تلقی می گردد که کلیت معنا به گونه ای نمادین در آن متجلی گشته است. ایرانیان نیز از دیرباز مبانی اندیشه خود را در صور تهایی نمادین در هنر خود متجلی ساخته اند. نمادگرایی از ویژگی های اصیل انسانی است که از آغازین دور ه های حیات او در آثار و بقایای هنرهایش نمودی خاص داشته است. سوزان ک. لانگر، که ارتباط میان هنرها و احساسات انسانی را دنبال می کند، عقیده دارد که هنر، خلق صورت های نمادین از احساسات انسانی است. از نظر او، اغلب فرم ها بیان مفهومی و نشان هایی برای بیان احساسات و بعدی عقلانی در بیان آن دارند. نمادهای هنری ارتباط جهتدار و بی واسطه ای دارند.(بیکر،1992،ص8) در این میان، نمادها و نگاره هایی کهن وجود دارند که نهان گاه آن ها به قول یونگ(یونگ،کارل گوستاو. ترجمه محمود سلطانیه(1377)) ناخودآگاه جمعی است. این«سرنمون »ها هرچندیک بار در صحنه فرهنگ و لباسهای مبدل پدیدار گشته و به صورتی تمثیلی و استعاری در رفتار،

    کلیدواژگان: مکتب اصفهان، صفوی، ادراک، پدیدار شناسی، نشانه شناسی، شئ مقدس
  • جبرجغرافیا و شاهکارکاریزدر ایران(قنات) (معرفی و نقد کتاب کاریز در ایران و شیوه های سنتی بهره گیری از آن
    مرتضی سالمی قمصری*، سینا فروزش صفحات 301-329
    عوامل طبیعی در پدیده های تاریخی ، فرهنگی و اجتماعی هر جامعه نقش قاطع و تعیین کننده ای دارند که بنام جغرافیا گرایی  و یا جبر جغرافیایی معروف است .از جمله در ایران می توان به جبرجغرافیای خشک و نیمه خشک ایران و اختراع قنات اشاره کرد. در سرزمین های کم آبی چون ایران در طول تاریخ ، حفظ ، نگهداری و استفاده و بهره برداری از منابع آب جمعی بوده است. کشاورزان ایرانی در درازمدت حتی در زمان هایی که دارای آب و زمین نبوده اند، اما "حق نسق" و حقوق استفاده از آب و زمین را دارا بوده اند. نگهداری کاریزها و لایروبی و تعمیرات آن در زیرزمین با مالکین و در روی زمین با کشاورزان صاحب نسق بوده ؛بنابراین کشاورزان هم با صاحبان زمین و هم با حقابه داران دارای منافع مشترک و حیاتی بوده اند. منابع آب مشترک و تبعات آن و سرمایه گذاری درازمدت در احداث و نگهداری قنات، برنامه های درازمدتی را می طلبید، که با فردگرایی و فرهنگ رقابتی قابل جمع نبوده است و برخلاف نظر برخی نویسندگان و روشنفکران ایرانی کاریز و تمدنی کاریزی با فرهنگ و جامعه "کوتاه مدت" نیز اصلا و ابدا سازگار نبوده است احداث قنات حاصل فرهنگ مشارکتی درازمدت و صلح جویانه و یاریگرانه بوده و هم وجود آن، این فرهنگ را تقویت و بازتولید کرده است، که  این درست در برابر چاه عمیق و نیمه عمیق است.
    کلیدواژگان: :جبرجغرافیاآبکاریزقناتایران
|
  • Patterns of collective life in Iran
    Mahmood Maham* Pages 1-64

    There are experiences of the collective life in high-level civilization in the high plateau of Iran, Indication of a pattern as "spirit" and model as the "body" is. Esfahan Climate of landscapes, cultural and engineering is one good example to understand this pattern. According to the flourishing of the circuit, Zayanderood river, Initial question centered on splitting water is alive attributed to Sheikh Baha'i was raised in the petition. Adoption of Historical Geography readout method to identify the social order and the results of engineering studies focusing on hydraulic systems in the studied period (Safavid), to identify system engineering has been done. Adoption of Historical Geography readout method to identify the social order and the results of engineering studies focusing on hydraulic systems in the studied period (Safavid), to identify system engineering has been done. Adoption of Historical Geography readout method to identify the social order and the results of engineering studies focusing on hydraulic systems in the studied period (Safavid), to identify system engineering has been done.

    Keywords: patterns of collective life, Legacy engineer, design
  • Native Management of Water Resources In Kashan Region
    Gholamreza Latifi, Vahdan Mohammad Shahri Pages 89-131

    identify and understand the native management of Kashan region in the field of water resources in contemporary times, as well as the opportunities, strategies and barriers to transition to the forethoughtful management, based on indigenous knowledge, principles of assistance and camaraderie in the case study, a qualitative study was conducted Through archival research and fieldwork, including interviews with five key Beneficiary groups of native management, farmers, knowers, executers, trustees in district and bazaar, as well as the general public, during 2012-13. Afterwards combining documentary research, field observations During the two years traveling in the region as well as 40 days of continuous life in the studied population, along with participation in the research community and ultimately, collected approaches, through interviews and observations, the relative recognition were obtained from native management in Kashan region, especially in Neyasar. The results of the studies and observations suggest that Native management of water, based on four key components, including Indigenous Knowledge, Assistance, Camaraderie and Forethought. one important component of native management is Indigenous Knowledge; Experiential knowledge is derived from the culture, values, attitude, beliefs and understanding of the people of a country towards leading issues. Participation of beneficiaries and assist them to work together to manage and organize as having more in the second component, namely Assistance. The third component is Camaraderie with the core concept of the values, respectful and interested that assist people to understanding and communication with each other and the environment. The fourth component is Forethought, which includes attention to the needs of present and future generations, taking advantage of the native capabilities, fairness and integrity in decisions and behaviors and ways that to achieve the forethoughtful management.

    Keywords: Native Management, Water Resources, Assistance, indigenous knowledge, Camaraderie, Forethought, Kashan, Neyasar
  • Recognizing of Indigenous Water Management Systems in the Balade of Ferdows (Toon) before 1971/1350
    Kazem Mokhtarnia *, Shahin Heidari, Mohammad Hassan Talebian Pages 133-172
    Over the ages, Water and its limitations at settlementsof central desert of Irancauses the creating of complex indigenous management systems in the fields of water extraction, water transmission and water distribution in that geographical area. Many of these systems interact sustainability and suitably with the environment, that teaches ushint and lessons today. The recognition of each of this indigenous knowledge could be as light forour way in the future. One of the complex local and indigenous water management systems in Iran is the water management of Balade of Ferdows city (Toon). The hypothesis of the study and its main purpose is recognizing human resources management at water management system at the Balade water of Ferdows until1971/1350 and mainly we investigate the management of the water resources in that period oftime; what were occupations in that water management system and with what hierarchical orderlabors work in that system. Based on the nature of the study hypothesis, method of the research is literature review, field study and matched data. The results of the study indicate the existence of a purposeful organization in water management and human resources management of Baladewater management where labors workhierarchy based on knowledge, expertise and skill in water management affairs.
    Keywords: Baladewater, indigenous management, Human resources management, Ferdows (toon)
  • ASSESSMENT OF TRADITIONAL GROUNDWATER GOVERNANCE FEATURES WITH EFFECTIVE GROUNDWATER GOVERNANCE
    Mohammad Ebrahim Banihabib, Samaneh Ghafoori Kharanegh Pages 211-245

    In arid and semi-arid areas, water shortage leads people to the creation of traditional water management appropriate to local characteristics. Iran is one of the oldest civilizations of the world that has a unique water supply system according to social, cultural and climate condition. Indigenous knowledge-based management systems were replaced with modern management systems, and due to non-compliance modern technologies with social and environmental conditions of region, many problems have been created. The purpose of this paper is combination of traditional and modern governance rules for development of groundwater governance framework in order to achieve sustainable development. In fact, the use of culture and indigenous knowledge in the field of water resources management and retrieval new issues from new theories of governance can be the missing piece of groundwater management. In this research, the comparison of scientific documents and field observation were used to extract indigenous knowledge of sustainable groundwater governance from Qantas management. For this purpose, at first we introduced modern system in water governance and then compared common factors with traditional governance to provide a groundwater governance framework adapted to arid and semi-arid regions. Finally, the gaps of traditional governance can be covered by combining with the principles of effective governance and then a management system adapted to climate condition. Dealing effectively with the challenges of the present era and providing appropriate development patterns will be achieved by combining indigenous knowledge with modern management.

    Keywords: groundwater management, indigenous knowledge, traditional governance, groundwater governance, Sustainable Development
  • A phenomenological inquiry to indigenous knowledge and water architecture in IranCase Study: A Study on the Principles and Techniques Based on the Safavieh Climate Biological Architecture with an Emphasis on the Role of Water a d Nature
    Kaveh Farhadi *, Mostafa Taghizadeh Pages 247-299

    Art has always been influenced by the context of the thinking of its period for formation and perception, and it can be considered as the ideal of its period. The qualitative qualities of the art work are considered as a tool for expression, in which the totality of meaning is symbolically represented. Iranians have long since shaped their ideas in symbolic form in their art. Symbolism is a genuine human trait that has been a special feature of the early stages of its life in the works and remnants of its arts. Some believe that art is the creation of symbolic faces of human emotions, and often forms a conceptual expression and signs of expressing feelings and a rational dimension. Perhaps this is why the artistic symbols have a direct and indirect relationship. In the meantime, the sacred object of such a water blast in the spirit of the architectural spaces of the Safavieh’ era and has become eternal beyond time and place. In this paper, we try to review the elements and components that exist between the Safavieh era and the principles and architectural techniques of that period; in this sense, purity and purity are also introduced along with the concepts of hidden aspects and finding the water architecture, However, in order to solve the critical problems in the water sphere, the unique features of our culture and beliefs are of particular importance to Iranians at that time. Therefore, in this paper, emphasizing the ancient symbols and images that their secret in the name of Yong is unconscious, we emphasize the symbols and beliefs in the context of the culture of the Iranian society, whose various forms have emerged, especially in the ritual of purity and The purification forms allegorical and metaphorical forms in the form of arts or belief beliefs. These forms, which are rooted in mythological beliefs (also the myths), have been a religious practice, and in the structures of Islamic art, the sanctity and purification of the window of this form have entered the arena of art with the appearance of water, and in the streams of beliefs and signs and symbols The architecture of Isfahan school is fertilized with the help of its knowledge of time, and neglecting it causes the decline and decline of the Safavid era, and its effects appear to continue in the subsequent periods.

    Keywords: Ancient Temple, Esfahan School, Molla Sadra, Sheikh Baha'i
  • Geography force and Masterwork Kariz in Iran (Qanat) (Introducing and criticizing Kariz's book in Iran and its traditional ways of enjoying it
    Morteza Salemi Ghamsari *, Sina Forouzesh Pages 301-329
    Natural factors in the historical, cultural and social phenomena of each society have a decisive and decisive role known as geography or geographic algebra. Among them, Iran's dry and semi-dry geography, and the invention of Qanats, can be mentioned. In dehydrated lands, such as Iran, it has maintained, maintained and exploited collective water resources throughout history.Iranian farmers in the long run, even in times that have not had water and land, have the right to nasq and the right to use water and land.Maintenance of caries and dredging and repairing it in the basement with owners and on the ground with the farmers of the owner of the land, so farmers have had a common interest with the landlords and the rightful owners. Common water resources and its consequences, and long-term investment in the construction and maintenance of aqueducts, require long-term plans that have not been combined with individualism and competitive culture, and contrary to the views of some Iranian writers and intellectuals, Karizs and Karzai civilization with the culture and the "short-term" society are not at all And it has not been compatible at all. The construction of the aqueduct has resulted from a long-term, peaceful and auspicious collaborative culture, and it has also strengthened and reproduced this culture, which is right against a deep and semi-deep well.
    Keywords: Geography ForceWaterKarisQanatIran