فهرست مطالب

الهیات هنر - سال سوم شماره 11 (زمستان 1396)
  • سال سوم شماره 11 (زمستان 1396)
  • بهای روی جلد: 300,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1397/01/05
  • تعداد عناوین: 6
|
  • سیدابوالقاسم حسینی (ژرفا) صفحات 5-45
    در قرآن و سنت، سه کلیدواژه اصلی ناظر به مفهوم زیبایی، «حسن» و «جمال» و «زینت» هستند. تحلیل شبکه مفهومی هر یک از این سه کلیدواژه، راهگشای دریافت مفهوم و مصادیق زیبایی در فرهنگ اسلامی است. از این میان، زینت نزدیک ترین ارتباط را با قلمرو مطالعات زیبایی شناسی (Aesthetics) دارد. برای تحلیل شبکه مفهومی زینت، باید به قرآن کریم و دیگر منابع فرهنگ اسلامی بویژه روایات معصومان علیهم السلام مراجعه نمود.
    در این مقاله، با روش کتابخانه ای و به شیوه تحلیلی، شبکه مفهومی زینت، در دایره روایات معصومان در مهم ترین منابع شیعی، تصویر شده است. مبنای گردآوری این روایات، پرهیز از نقد سندی و تکیه بر گزینش محتوایی بوده است. روش گزینش محتوایی روایات بدین سان است که در ذیل هر عنوان برگرفته شده از نص یا ظهور روایات، تنها یک حدیث ذکر شده است. نیز سند روایات حذف شده و فقط در ترجمه، به قائل سخن اشاره گشته است. بدین قرار، نمی توان این مقاله را به منزله یک کورپس (corpus) یا اندام گونه همه روایات زینت تلقی نمود. اما در عین حال، می توان ادعا کرد که همه مفاهیم اصلی مندرج در گستره مفهومی زینت در روایات شیعی، در این مقاله گزارش شده؛ گرچه خود روایات یک به یک ذکر نگشته اند.
    کلیدواژگان: شبکه مفهومی، زینت مادی، زینت معنوی، معیارهای ارزشی زینت، آداب و احکام زینت، تفسیر آیات زینت در قرآن کریم
  • ناصر مومنی، مهدی گنجور صفحات 47-71
    در این مقاله"هنر" با رهیافتی فلسفی و با تمرکز بر دیدگاه فیلسوفان معروف یونان باستان، که سهم عمده ای در تحلیل و تبیین آن داشته و در جهت گیری اندیشه آیندگان موثر بوده اند و با نظر به نگرش فیلسوفان مسلمان، مورد کاوش قرار می گیرد و به روش توصیفی- تحلیلی، تلاش می گردد تلاقی نگرش فلسفی و دینی در مقوله هنر نشان داده شود. زیرا همانطور که بسیاری از اندیشه ورزی های هنری، در مسائلی همچون اخلاق و تربیت با دین هم داستانند، دین داران نیز در پیشبرد اهداف خود از هنر بهره برده اند، بنابراین در ابتدا نظریات برخی اندیشمندان بزرگ درباره حقیقت هنر، چرایی گرایش به آن و جایگاه آن بررسی می شود و سپس با تمرکز بر جایگاه هنر در دین اسلام و اشاره به باز نمود آن در فرهنگ اسلامی، جایگاه هنر از این رهگذر به اختصار تبیین می گردد. نگرش قدسی که در آن هنر باز نمود هنر الهی و نشانه ای از زیبایی های حقیقی است، در هنرهای مختلف مسلمانان بروز کرده و در تعالی آنها نقش چشمگیری داشته است. به این ترتیب، اندیشه و دین، هم در اهمیت هنر و نقشی که می تواند در شکوفایی استعدادها و بعد معنوی انسان داشته باشد، به یکدیگر نزدیکند و هم در دل نگرانیشان از تاثیر سوئی که بر تربیت و اخلاق می تواند داشته باشد همداستانند.
    کلیدواژگان: رهیافت فلسفی، رهیافت دینی، فرهنگ اسلامی، تعالی انسان
  • عبدالله محمدی پارسا صفحات 74-108
    این نوشتار، در صدد بیان هستی، چیستی و چگونگی تجلی جایگاه امام علی ع در هنر خوشنویسی، از منظر تاریخی و عرفانی است. از این رو ابتدا جایگاه تاریخی امام علی ع را با بررسی دوره پیدایش خوشنویسی اسلامی و اقلام رسم الخط عربی آغاز کرده و در ادامه به شواهدی از تجلی ارادت خوشنویسان به مقام ولایت علوی، در محتوای نوشتاری اعم از «حلیه نویسی»، «نقش مایه های کتیبه ها»، «جاندار نگاری ها» پرداخته و در آخر نشان می دهد که جایگاه حضرتش، تنها معطوف به موارد تاریخی و محتوایی نبوده و هنرمندان خوشنویس، مقام ن که رمزآلود و عرفانی نیز برای ایشان قائلند که عناوینی چون «سرسلسله استادان»، «جایگاه سمبلیک نقطه-خط» متکفل بیان آن است. تا جایی که قبول جایگاه عرفانی ایشان در هنر خوشنویسی، بخش مهمی از پیوند میان خوشنویسی و عرفان اسلامی را تامین کرده و به حدی است که می توان امام علی ع را ملتقای عرفان و هنر دانست. این نوشتار می تواند بر روی آن دسته از کسانی که خوشنویسی را تنها در چارچوب تنگ شیوه های گرافیکی و تکنیک های بصری مطالعه می کنند، بابی از عرفان و اعتقادات رمز آمیز را نیز بگشاید. بابی که همچون باب شهر علم، در وجود امام علی ع تجلی یافته است.
    کلیدواژگان: امام علی ع، هنر، هنر خوشنویسی، هنر عرفانی، عرفان
  • محمد علی بهشتی صفحات 110-130
    این تحقیق در صدد است تا به بررسی منابع فکری فلسفه سهروردی و بسط مفاهیم ذوق ، شهود، مشاهده و اشراق و در پایان به شباهت ها و تفاوت های حکمت بحثی و ذوقی به طور کلی پرداخته شده است.عدم مخالفت ذوق و بحث و جایگاه کلیدی ذوق نیز، نتیجه ای است که از تحلیل نظرات این حکیم در این فصل به دست می آید. مقایسه مفهوم ذوق نزد سهروردی و کانت در فلسفه مدرن، پایان بخش این تحقیق است.
    کلیدواژگان: حکمت ذوقی، اشراق، مشاهده، ذوق کانت، زیبایی
  • زکیه السادات طباطبایی لطفی، محمد تقی پیربابایی صفحات 131-159
    این جستار با نظر به آرای عبدالقاهر جرجانی در بلاغت، به طرح الگوهایی از تعامل و ادراک انسان در معماری برآمده است. در این نگاه، حضور، ادراک و تعامل معمار، بنا و مخاطب به عنوان یک مجموعه ی واحد مورد توجه قرار گرفته است. در این راستا، با استناد به آرای عبدالقاهر جرجانی در بلاغت مبتنی بر وحدت لفظ و معنا، و کنکاشی در نظریات او در آفرینش و انتقال معنا، مباحث نظم و صور خیال او به عنوان منبع الهامی در تبیین الگوهای ادراکی در معماری اسلامی بر آمده و مبتنی بر این الهام، سه سطح از ادراک و تعامل را به مثابه الگوهای معمارانه پیشنهاد و تبیین نموده است. الگوهای ادراک و تعامل در معماری در این نگاه، متناظر با سه الگوی تمثیل، استعاره و تخییل در معماری، مبتنی بر سه سطح از الگوی ادراک و تعامل حصولی، خلاق، و حضوری تعریف می شود که در تناظر با آنها، مولفه های معمارانه ی فرم، عملکرد و معنا به عنوان مولفه های مقدم و برجسته در تعامل ادراکی می باشند. این رویکردها بر اساس کارکردهای متفاوتشان در امکان پذیری درک تفصیلی و اجمالی از فضا به عنوان الگوها و سطوح مختلف آفرینش و خوانش معنا در معماری تبیین شدند.
    کلیدواژه ها

  • فریده آفرین صفحات 161-194
    بیشتر منابع بر نوبودگی برخی نگاره های مجموعه هفت اورنگ ابراهیم میرزا محفوظ در مجموعه فریر متفق القول اند. بررسی نگاره ی این پژوهش به شیوه تحلیلی-توصیفی و با تکیه بر چارچوب نظری نوفرمالیستی نوئل کرول صورت گرفته است تا پاسخی بر چگونگی نحوه ارتباط فرم و معنای این اثر باشد. برای پاسخ سوال چگونگی نحوه ارتباط فرم و محتوا در این اثر با توجه به ویژگی های کلی نگارگری ایرانی، بر ویژگی های ساختاری و فرمال اثر با التفات بر تجزیه آن به اجزا و عناصر تجسمی و روابط بین آنها تمرکز شده است. افزون بر این برای تحلیل چگونگی رابطه فرم و معنا از سطوح معنایی رولان بارت بهره جسته شده است. در سطح ارزیابی به مناسب بودن یا نبودن فرم این اثر برای بیان محتوا اشاره شده است. هدف از گشودن سطوح معانی در تناسب با ویژگی های فرمال این است که قاعده های تصویری حاکم بر این تصویر و امکاناتی که تصویر مذکور برای هنر آینده می گشاید؛ برجسته شوند. نتیجه خوانش نوفرمالیستی اینکه کانون های روایی و ترکیب بندی نقاشی به طورکامل همخوان نیستند و گسست معناداری میان کانون های روایی و ترکیب بندی نقاشی به وجود آمده است. ساختار باز و مارپیچی و پلان های موازی و گشوده و عدم وجود کادر، سیالیت در ترکیب بندی و پویایی کنش های انسانی را بارز می کند. هم ترازی مجنون در کنج این مارپیچ با نابالغان و افراد حاشیه ای جماعت قبیله، نشان می دهد مراحل عشقورزی مجنون چندان در کانون توجه نقاش نبوده است.
    کلیدواژگان: هفت اورنگ، ابراهیم میرزا، نوفرمالیسم، فرم، محتوا
|
  • Abolqasem Hoseini (Zharfa) Pages 5-45
    There are three important keywords for the concept of beauty in Quran and Sunnah: Hosn, Jamal, and Zinat (adornment). We can recognize the concept of beauty in Islamic culture by defining the conceptual framework of these three keywords. I claim that Zinat (adornment) is the most important keyword among those three.
    This article seeks to review the conceptual framework of Zinat (adornment) in Shiite tradition i.e. the hadiths narrated by infallible Imams. I collected all of the hadiths related to the subject without discussing the reliability of their narrators. On the other hand, I have just mentioned a hadith for each field. Also, I do not consider the narrators, because this article does not deal with the authenticity of the hadiths.
    Therefore, it is argued in this article that one can find a comprehensive and complete picture of all the hadiths about Zinat (adornment) in the Shiite tradition; however I have not mentioned all the hadiths in terms of this issue.
    Keywords: Zinat (adornment), Conceptual framework, Shiite tradition, Beauty in Islamic culture
  • Naser Momeni Pages 47-71
    In this article I investigate the concept of art based on a philosophical and religious approach through focusing on the leading ancient Greek philosophers’ views, which have had great influence on later theories on art, and Muslim philosophers’ thoughts. Applying a descriptive analytic study I seek to reveal the crossway of the two paths of religious and philosophical thoughts on art. As most of the theories on art are in agreement with the issues about ethics and training, the issues related to religious thoughts, the faithful have applied art for their purposes. Thus, first I study the scholars’ theories on the nature of art, its position and the reasons people appeals to it. Then I review the role of art in Islam and how it finds expression in Islamic culture. Muslim artists have great attitudes toward spiritual views and consider art as the manifestation of Devine Beauty. Such attitude leads to transcend the Islamic art. Finally I come to the conclusion that both philosophy and religion are in agreement about the significant role of art in actualizing human’s potentiality and spirituality. They also have similar concerns about the disadvantages of art on training and ethics.
    Keywords: Philosophical attitudes, Religious attitudes, Islamic culture, Man’s transcendence
  • Abdollah Mohammadi Parsa Pages 74-108
    The present inquiry seeks to review the role of Imam Ali (PBUH) in Islamic calligraphy and how the origin of the art is attributed to him through historical and mystical studies. In this regard, first I review the historical role of Imam Ali (PBUH) according to the history of Islamic calligraphy and the development of various calligraphic styles used for writing the Arabic script. Then I study how the respect of calligraphers to Imam Ali found expressions in Helye nevisy, motifs of inscriptions and animated motifs. Finally, I reveal that the role of Imam Ali in calligraphy is not limited in historical or artistic bounds rather calligraphers consider a mystical and mysterious position for him and addressed him “ the first of all masters” or even metaphorically named him as period or line of the scripts. Such belief paves the way for a significant combination between Islamic calligraphy and mysticism. Moreover, Muslim calligraphers consider Imam Ali as the crossway between the two realms of art and mysticism. In addition, the present inquiry shows Islamic calligraphy is not only graphical forms or visual techniques but also a method of Islamic spirituality and mysticism that opens the gate to the hidden dimensions of the universe so like Imam Ali known as the gate of the city of knowledge.
    Keywords: Imam Ali(PBUH), Calligraphy, Helye nevisy, Kufic calligraphy, Point-Line
  • Muhammad Ali Beheshti Manesh Pages 110-130
    The present study seeks to investigate Suhrawardi’s intellectual sources of philosophy and an expansion of the concepts of spiritual taste, intuition, observation, and illumination, while shedding light on similarities and differences between discursive (Greek) philosophy and Hikmat ḏawqi (spritual taste philosophy). No difference between Hikmat ḏawqi and discursive philosophies and explanation of the key position of spiritual taste are the facts resulted from analysis of the views presented by Shihab al-Din al-Suhrawardi. In the concluding section of the study, I would compare the concept of spiritual taste in Suhrawardi’s and Kant’s views in the modern philosophy.
    Keywords: Suhrawardi philosophy, Hikmat ḏawqi, Discursive philosophy, Spiritual taste, Intuition, Illumination, Observation, Beauty, Kant’s spiritual taste
  • Zakieh Sadat Tabatabayi Lotfi, Muhammad Taqi Peerbabani Pages 131-159
    This essay discusses patterns of perception and interaction in architecture inspired by Abd al-Qāhir al-Jurjānī’s views on rhetoric. In this view, the presence, perception, and interaction of architect, building and the observer/inhabitant has been looked upon as a whole. So, by referring to al-Jurjānī’s views on rhetoric based on the unity of words and meaning and exploring his ideas on creation and conduct of meaning in conformity with the theoretical basis of the study, his views on order and poetic imagery were studied as a basis for explaining the architectural patterns of perception. Based on this inspiration, three patterns of allegory, metaphor and envision were suggested and defined as levels of perception and interaction in architecture. These patterns are described in order as propositional, creative and presential; and the architectural attributes of form, function, and meaning are relatively recognized as different prior and bold aspects of perception for each. These patterns were also discussed for their functions in providing the means of detailed and concise perception of the space as different levels of creation and comprehension of meaning in architecture.
    Keywords: Islamic architecture, Perception, Interaction, Abd al-Qāhir al-Jurjānī
  • Farideh Afarin Pages 161-194
    Most sources agreed on the novelty of some of Ibrahim Mirza`s paintings in Haft Awrang kept in the Ferier Collection. This research is carried out through a descriptive- analytic method and based on the neo-formalist theoretical framework. In order to answer the question of how the form and content connect in this work with regard to the general characteristics of Iranian painting, it focuses on the structural and formal features of the work with the emphasis on its decomposition, breakdown of the visual elements and the relationships between them. Also, we use the terms of form and meaning from the semantic levels of Roland Barthes theory, the structuralist thinker. At the final stage and the assessment level, we refer to the proportion of form for the expression of the content. The purpose of opening the levels of meaning is to highlight the structural bases governing this image and the possibilities that it opens to the future art. The result of the neo-formalist reading of this image is that the levels of meaning indicate that the focus of poem and the composition of the painting are not completely in accordance to each other, and a breakthrough between the narrative focal and the composition of the painting has happened. Also, the open and snaky structure, parallel and open plans and lack of frame, highlights fluidity in the structure, which dynamism, and actions of human beings, which is not a suitable form for implying the meaning that is the virtue of the love process.
    Keywords: Haft Awrang, Neo-formalism, Form, meaning, content, structure