فهرست مطالب

معرفت سیاسی - سال دهم شماره 2 (پاییز و زمستان 1397)
  • سال دهم شماره 2 (پاییز و زمستان 1397)
  • 126 صفحه، بهای روی جلد: 70,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1398/02/15
  • تعداد عناوین: 6
|
  • مرتضی علویان، محمد زارع پور صفحات 5-21

    تعین مبانی معرفتی یک اندیشمند در ظروف گوناگونی صورت می پذیرد. ساختار اندیشه سیاسی یکی از آن ظروف است. استواری جهان دانی و جهان بانی یک اندیشمند بر چارچوب ها و بنیان های معرفتی او به اندازه ای است که برخی از اندیشمندان تاریخ نظام ها و اندیشه های سیاسی را تاریخ شناسایی نظام های معرفتی می دانند. جایگاه و حدود و ثغور عقل برهانی در میان منابع و ابزارهای معرفت دست مایه انشعابات گوناگون در کلام و فلسفه سیاسی گردیده است. نظر به اینکه آیت الله جوادی آملی یکی از اندیشمندان و متفکران بنام اصولی جهان اسلام است، سوال اصلی در پژوهش نظری حاضر، این است که اقتضائات شناختی عقل برهانی جوادی چگونه در نظریه سیاسی ایشان تعین یافته است ؟ فرضیه این نوشتار آن است که همزادپنداری عقل برهانی و دین در اندیشه سیاسی آیت الله جوادی آملی موجب همروی عقل و وحی در پاسخ به نیازهای سیاسی اجتماعی روز با تاکید بر نقش مکمل منبع وحیانی گردیده است. نوشتار با روش «مطالعه اسنادی و کتاب خانه ای» و «تحلیل محتوا» سعی در اثبات مدعای خود نموده است. یافته های پژوهش حاکی از آن است سیاست جوادی یک سیاست برهان بنیاد است که دستاوردهای قطعی عقل تجربی، قوه متخیله و عقل تجریدی در حوزه سیاست را جزو احکام دین قلمداد کرده و کاستی های ذاتی آن را با سیاست وحیانی برطرف می سازد.

    کلیدواژگان: عقل، عقل گرایی، جوادی آملی، اندیشه سیاسی، معرفت شناسی
  • محمدتقی کریمی، محسن رضوانی صفحات 23-40

    تبیین های متعددی از مفهوم «عدالت» بر پایه «برابری»، «استحقاق» و یا «حق» توسط نظریه پردازان ارائه شده است. در تلقی از عدالت به مثابه «حق» نیز برداشت هایی از سوی نظریه پردازان از عدالت به مثابه «حق طبیعی» یا «حق قراردادی» ارائه شده است. هر یک از این نظریه ها در برداشت از ماهیت عدالت و ارائه راه کارهای تحقق آن در جامعه، مسیرهای مخلتفی را طی کرده است. نظریه «عدالت مبتنی بر حق فطری» با ارائه یک تلقی عام از «عدالت» ناظر به اساسی ترین و مهم ترین نیازها و حقوق انسانی، از گستردگی و جامعیت بیشتری نسبت به نظریه های رقیب برخوردار است. بر اساس این نظریه، حق در پایه ای ترین و اساسی ترین حالت، نه طبیعی و نه قراردادی، بلکه امری فطری و ذاتی است. توجه به ویژگی های حق فطری، برداشتی از عدالت که دربرگیرنده همه نیازهای اساسی و حقوق ثابت بشری بوده و از این رو مورد توافق و رضایت همه جوامع بشری و در همه عصرها و نسل ها است، ارائه می دهد.

    کلیدواژگان: عدالت، برابری، استحقاق، حق طبیعی، حق قراردادی، حق فطری
  • محمد قاسمی، محمد جواد نوروزی فرانی صفحات 41-54

    نظریه «انتخاب اکثریت» به عنوان یکی از نظریه های کلان در مشروعیت سیاسی تلقی می شود. این نظریه در عین اینکه بازخوانی متفاوتی با نوع غربی خود دارد، مورد توجه و پیشنهاد برخی فقی هان شیعه قرار گرفته است. بر اساس این نظریه، در فقه سیاسی شیعه، رای و اراده اکثریت در عصر غیبت به عنوان جزء العله یا تمام العله در مشروعیت سیاسی دخیل است. به جرئت می توان گفت: اصلی ترین مستند این نظریه، قاعده «سلطه» و یا اولویت مستفاد از این قاعده است. نظر به اهمیت این قاعده در اثبات نظریه «انتخاب اکثریت»، مقاله حاضر با رویکردی «تحلیلی انتقادی» دلالت این قاعده را موضوع بحث قرار داده است تا نشان دهد که قاعده مذکور به فرض آنکه سلطنت بر نفس را اثبات کند تلازمی با حق اعطای آن به دیگری ندارد و در نتیجه، با استناد به آن، حق مردم در اعطای مشروعیت به حاکم سیاسی، قابل اثبات نخواهد بود.

    کلیدواژگان: قاعده، سلطه، مشروعیت، نظریه اکثریت، حق رای
  • شمس الله مریجی صفحات 55-69

    بی تردید، جامعه ظرف فعلیت قوه کمال و سعادتمندی انسان است؛ اما این ظرف در طول حیات خود، مبتلا به آسیب هایی بوده که مسیر نیل به سعادت و کمال انسانی را ناهموار ساخته است؛ شناسایی عوامل تاثیرگذار در این مسئله یکی از ضروریات جامعه علمی است. بر این اساس، در این مقاله، ابتدا شیوه اثرگذاری نخبگان در ایجاد آسیب های اجتماعی مطرح گردیده، سپس با روش «توصیفی و تحلیلی»، از طریق اسناد و شواهد تاریخی، با مراجعه به نهج البلاغه و برخی از آثار محققان اجتماعی، نشان داده شده است که نخبگان چگونه در آسیب های اجتماعی ایفای نقش می کنند. با عنایت به اینکه فتنه، یکی از مصادیق مهم آسیب های اجتماعی، و به نوعی منشا بسیاری از آسیب های دیگر است، به عنوان موضوع مطالعه، بررسی می گردد تا از طریق شواهد تاریخی و اجتماعی، نشان داده شود که نخبگان سیاسی و فرهنگی چگونه می توانند از این طریق، کیان و هستی جامعه و ارزش های حاکم بر آن را در معرض خطر و حتی اضمهلال قرار دهند.

    کلیدواژگان: جامعه، تغییرات، آسیب های اجتماعی، نخبگان سیاسی فرهنگی، فتنه سیاسی فرهنگی
  • سید علیرضا طباطبایی، عباس کعبی نسب صفحات 71-94

    «حکم رانی فضای مجازی» از موضوعاتی است که به تازگی در علم سیاست و حقوق وارد شده است. حکم رانی فضای مجازی موجود، که در بستر اینترنت جهانی سامان یافته، یکی از مباحث پرچالش دنیای معاصر است. سرشت مکتبی نظام جمهوری اسلامی ایران می طلبد تا با نظر به شالوده های فقه اسلام، وظایف حکومت اسلامی در حکم رانی فضای مجازی ترسیم گردد. اصول قانون اساسی، برگرفته از فقه پویای اسلام، حاکی از آن است که نظام جمهوری اسلامی وظایفی برعهده دارد؛ همچون: نفی هرگونه سلطه پذیری، طرد کامل استعمار و جلوگیری از نفوذ بیگانگان، تامین خودکفایی در زمینه علوم و فنون و صنعت، و ایجاد محیط مناسب برای رویش فضایل اخلاقی. این پژوهش با روش «توصیفی تحلیلی« و «اجتهادی» در مقام تبیین آن است که با توجه به چیرگی بیگانگان بر فضای مجازی اینترنت محور، که در دو بستر «ساختار» و «محتوا» ترسیم می شود، قاعده «نفی سبیل» که در فقه اسلام و اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بازتاب یافته است، تکالیف گرانی را بر دوش نظام جمهوری اسلامی در مواجهه با این پدیده نوظهور می گذارد که از جمله آنها، آفرینش شبکه ملی اطلاعات و پی ریزی نظام امامت و امت از راه هم افزایی با دیگر کشورهای اسلامی است.

    کلیدواژگان: فضای مجازی، اینترنت، شبکه ملی اطلاعات، حکم رانی، نفی سبیل، وظایف حکومت اسلامی، امامت و امت
  • فرج الله میرعرب، محمدمهدی فیروزمهر صفحات 95-115

    قرآن مرجع تمام خط مشی های سیاسی نظام اسلامی است. قرآن رابطه با شیطان را ممنوع کرده است. شیطان، که دشمن قسم خورده انسان است، یک فرد مشخص نیست، بلکه عنوانی برای مجموعه ای از خصوصیات است؛ مانند: دشمنی با دین و رهبران الهی، ترویج دشمنی میان بندگان خدا، بدعهدی، فساد، فریب کاری، گم راه ساختن. مسئله این است شیطان در هر روزگاری، در قالب فرد، گروه یا دولت، چگونه می تواند ظهور کند؟ معیار امام خمینی ره که «شیطان بزرگ» را بر آمریکا تطبیق کرد، و مقام معظم رهبری، که بر تداوم تطبیق تاکید دارد، برای اثبات ادعا چیست؟ اثبات ادعا بر مبنای وحی قرآنی مستلزم ممنوعیت روابط با آمریکا خواهد بود. هدف این پژوهش نشان دادن مستند بودن نظر امام راحل و مقام معظم رهبری بر معیارهای قرآنی است که با روش «توصیفی، تحلیلی و تطبیقی» انجام شده است. تثبیت این اندیشه مستلزم مقاومت و مبارزه با این دشمن خطرناک است. البته به سبب داشتن ظاهر انسانی و امکان فریب افکار عمومی، در مواقعی، نوعی تعامل با شیطان انسانی، با هدف تضعیف جبهه او، بر اساس راهبردهای رهبری نظام اسلامی ممکن است ضروری شود.

    کلیدواژگان: قرآن، شیطان، آمریکا، خط مشی سیاسی قرآن
|
  • Morteza Alavian, Mohammad Zarepour Pages 5-21

    The determination of the cognitive foundations of a thinker takes place in a variety of conditions. The structure of political thought is one of those conditions. The firmness of the universal thought of a thinker on his cognitive foundations and frameworks is such that some scholars consider the history of political systems and thought as the history of identifying cognitive systems. The status, limits and borderlines of demonstrable reason among the sources and means of knowledge have been the source of various branches in theology and political philosophy. Given that Ayatollah Javadi Amoli is one of the well-known thinkers of the Islamic world, the main question in the research is that, how the cognitive requirements of Javadi's demonstrable reason are determined in his political theory? The hypothesis of this article is that, equating of the demonstrable reason and religion in the political thought of Ayatollah Javadi Amoli, with an emphasis on the complementary role of the revelatory source, has led to the convergence of reason and revelation in response to the current socio-political problems. Using a desk-research and documentary method, with a content analysis approach, this paper seeks to prove its claim. Research findings indicate that Javadi's politics is a demonstrable politics, which has considered the definitive achievements of empirical reason, the faculty of imagination and abstractional intellect in the field of politics as part of the religious orders, and eliminates its intrinsic shortcomings with the revelatory politics.

    Keywords: reason, Rationalism, Javadi Amoli, political thought, epistemology
  • Mohammad Taqi Karimi, Mohsen Rezvani Pages 23-40

    Several explanations have been provided by theorists on the concept of "justice" based on "equality", "worthiness", or "right". On justice as a "right," theorists have also provided notions of justice as "natural right" or "contractual right". Each of these theories has provided different ideas about the nature of justice and the ways of its realization in society. The theory of justice based on the innate right, is more extensive and comprehensive than competing theories by presenting a general view of "justice" with regard to the most basic and important needs and human rights. According to this theory, the right in the most basic and status, is not a natural and contractual issue, but intrinsic and innate one.  Paying attention to the innate features of the right provides the conditions for proposing an acceptable and applicable universal concept of justice.

    Keywords: justice, equality, worthiness, natural right, contractual right, innate right
  • Mohammad Ghasemi, Mohammad Javad Norouzi Farani Pages 41-54

    The theory of "electing by majority" is regarded as one of the major theories in political legitimacy. This theory, while having a different version with its western form, has been considered and proposed by some Shia Jurists. According to this theory, in Shi'a political jurisprudence, the vote and the will of the majority are involved at the time of Occultation as a part or the whole of cause in political legitimacy. It seems that, the main doctrine of this theory is the rule of nafy al-sabil (denying the domination of unbelievers over believers). Given the importance of this rule in proving the theory of "electing by majority" this article discussed the implication of this rule with a "critical-analysis" approach to show that the above rule does not have correlation with the right to grant it to another one and, consequently, according to it, the people's right to grant legitimacy to the political ruler cannot be proved.

    Keywords: rule, domination, legitimacy, theory of majority, right to vote
  • Shamsullah Muriji Pages 55-69

    Undoubtedly, society is the room of human perfection and happiness; but this room has been suffering from damages during his life, which has created problems on the path to human happiness, identifying the influential factors in this issue is one of the requirements of the scientific society. Accordingly, using descriptive-analytical method and focusing on historical documents and evidence such as Nahj al-Balagha, the elite's influence on social harm has been discussed in this paper. Given that sedition is one of the most important examples of social damages and in some way the source of many other damages, it is considered as the subject of the study to show, through historical and social evidence, how political and cultural elites can put society and its values at risk and ruin.

    Keywords: society, changes, social damages, political-cultural elites, political cultural sedition
  • Seyyed Alireza Tabatabaee, Abbas Ka'abinasab Pages 71-94

    The governance of cyberspace is one of the newly added topics to the political science and law. The governance of existing cyberspace, which is organized in the bed of the global internet, is one of the most challenging issues of the contemporary world. The religious nature of the Islamic Republic of Iran requires that, to propose the duties of the Islamic government in the management of cyberspace with regard to the foundations of Islamic jurisprudence. The principles of the constitution, derived from the dynamic Islamic jurisprudence, indicate that the Islamic Republic system has duties; such as: denial of domination, rejection of colonialism totally, prevention of the penetration of aliens, providing the conditions for self-sufficiency in the fields of science, technology and industry and creating suitable conditions for the growth of moral virtues. Using a descriptive-analytical and Ijtehadi method, and given the dominance of the aliens on cyberspace in two platforms of structure and content, this paper seeks to study the important duties of the Islamic Republic system towards this new phenomenon such as, creating the national information network, establishing the system of Imamate and the Ummah through co-operation with other Islamic countries, under the light of the juridical rule of "nafy al-sabil" (denying the domination of unbelievers over believers) and the constitutional principles of the Islamic Republic of Iran.

    Keywords: Cyberspace, internet, national information network, governance, denying the domination of unbelievers over believers, duties of Islamic government, Imamate, Ummah
  • Farajullah Mirarab, Mohammad Mahdi Firoozmehr Pages 95-115

    The Quran is the source of all political policies of the Islamic system. The Quran has forbidden the relationship with Satan. The devil, who is the sworn enemy of the human being, is not an individual, but a title for a set of characteristics; such as: enmity with religion and Divine leaders, promoting hostility among the servants of God, abjuration, corruption, deception and misleading. The issue is that, how Satan can appear every time, in the form of a person, group or government? What was the criterion of Imam Khomeini, which adapted "the Great Satan" to the United States, and the Supreme Leader, who emphasized on this idea? Proving the claim based on the Quran will require a ban on relations with the United States. Using a descriptive-analytical and comparative method, this paper shows that, the ideas of Imam Khomeini and the Supreme Leader are based on the Quranic foundations. The institutionalization of this idea requires resistance and the fight against this dangerous enemy. Of course, due to the human appearance and the possibility of deceiving public opinion, in some cases, a kind of interaction with the human devil to weaken his front, may be necessary based on the strategies of leadership of the Islamic system.

    Keywords: Quran, Satan, America, Political Quran