فهرست مطالب

دولت پژوهی - پیاپی 16 (زمستان 1397)
  • پیاپی 16 (زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1398/02/15
  • تعداد عناوین: 6
|
  • حمداله اکوانی* صفحات 1-38
    یکی از موضوعات قابل مطالعه در اندیشه دوره میانه اسلامی، برداشت اندیشمندان مسلمان از «امر سیاسی» است. هر برداشتی از امر سیاسی نیز متضمن تجویز گونه ای خاص از الگوی دولت است. این که نگاه اندیشمندان مسلمان به امر سیاسی چه بوده و چه تاثیری بر الگوی دولت داشته است مسئله نوشتار حاضر است. ایضاح این موضوع با ابتنا بر بررسی روایت امر سیاسی دشمن انگار در اندیشه اشمیت و اشمیت گرایان از یک سو و از طرف دیگر روایت امر سیاسی به مثابه سامان جامعه ای عاری از منازعه در آرا اندیشمندانی چون آرنت و دریدا، با استفاده از روش مقایسه ای صورت می گیرد. این که در دو رویکرد مهم اندیشه دوره میانه اسلامی یعنی اخلاق نویسی فلسفی و اندرزنامه نویسی کدام روایت امر سیاسی برجسته است و کدام الگوی دولت از آن منتج می شود؛ هدف این مقاله است. در روایت اخلاق نویسان فلسفی، امر سیاسی به معنای ایجاد فضایی ارگانیکی و تعالی گرا برای ادامه کنش برخاسته از میل درونی انسان ها است. «محبت» مهم ترین میل درونی و رکن دست یابی به چنین جامعه ای محسوب می شود. این روایت منتج به ارائه الگوی ارگانیکی دولت می شود. در روایت دوم که اندرزنامه های دوره میانه اسلامی آن را برجسته می سازند، زیست جهان انسان ها عرصه منازعه دائمی است و اوج این تعارض ساحت سیاست است. امر سیاسی در این شرایط به معنای تلاش حاکمان برای حفظ قدرت از گزند کشمکش «دیگران»  است؛ کشمکشی که دائمی و پایان ناپذیر است. روایت دوم، الگوی ابزار انگار دولت مکانیکی را برای حفظ و بسط قدرت تجویز می کند.
    کلیدواژگان: امر سیاسی، دولت، الگوی ارگانیکی، الگوی مکانیکی، دوره میانه اسلامی
  • احسان لشگری تفرشی* صفحات 39-72
    پس از روی کار آمدن رژیم پهلوی با شکل گیری نظام حکومتی ملت پایه در ایران تنها الگوی حاکم در اداره سرزمین در ایران از منظر توزیع قدرت فضایی، نظام حکومتی متمرکز و یا بسیط بوده است. در شناخت علل تداوم الگوی حکمرانی متمرکز در ایران در سده اخیر مباحث متعددی از منظر جامعه شناسی و علوم سیاسی مطرح شده است. لیکن فرایندهای سیاسی از جمله نظام حکمرانی از ابعاد جغرافیایی نیز برخوردار بوده و هر پدیده ظهور یافته در یک کشور اعم از نظام حکمرانی، به طور مبنایی از ابعاد طبیعی و انسانی فضای جغرافیایی محل استقرار خود نیز تاثیر می پذیرد. در این راستا آراء جغرافیای سیاسی در برابر نظریاتی است که اعتقاد دارند جوامع در روند تکامل خود از مراحل یکسانی عبور می نمایند. در این مقاله کوشش شده است با رویکردی توصیفی - تحلیلی، اهم شاخص های جغرافیایی موثر در تداوم این الگو در ایران تبیین شده و نظرگاه جدیدی در خصوص شناخت تکوین حکمرانی متمرکز در کشور ارائه شود. یافته های تحقیق بیانگر آن است که بطئی بودن فرایند توزیع فضایی و ساختاری قدرت در ایران متاثر از عملکرد عواملی هم چون افزایش سهم درآمد نفت در تامین هزینه های عمومی و تکوین ساخت دولت رانتیر، پراکندگی ناموزون منابع زیستی و نیاز اکولوژیک به نقش آفرینی بیشتر دولت متمرکز در ارتقای زیست پذیری مناطق نامستعد بوده است.
    کلیدواژگان: حکمرانی، تمرکز، جغرافیای سیاسی، ایران
  • شایان کرمی* صفحات 73-109

    این مقاله قصد دارد ضمن تحلیل پیامدهای توزیع منابع طبیعی (زمین و آب) در ساختار سیاسی و اجتماعی، نظریه رانت داری را به مثابه رهیافتی بدیل برای تبیین پاره ای از رخدادهای تاریخی و مسائل سیاسی و اجتماعی ایران ارائه کند. مسئله اصلی مقاله تبیین پیامدهای توزیع اصل منابع طبیعی در ایران دوره قاجاریه است. داده ها از آرشیو اسناد ملی و سایر منابع کتابخانه ای گردآوری و به روش تاریخی تحلیل رانت مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته ها نشان می دهد در تاریخ اقتصادی ایران دولت به عنوان بزرگ ترین توزیع کننده منابع طبیعی (زمین و آب) در طرف عرضه و جامعه (سرمایه و کار) به عنوان بزرگ ترین مصرف کننده در طرف تقاضا قرار می گیرد. ساختار نهادهای سیاسی و اجتماعی بر اساس الگوی اجرای عدالت اجتماعی در توزیع منابع طبیعی به شکل انحصاری قوام می یابد. این الگو از عوامل اصلی ایجاد رانت و تثبیت نهاد رانت داری در دولت بوده است. در دوره قاجاریه تیول، تسعیر، تفاوت عمل و حقوق و مواجب شاهزادگان مهم ترین کانال های توزیع رانت، منشعب از نهاد رانت داری دولتی بودند. این کانال ها پس از انقلاب مشروطه با اقدام قاطعانه مجلس اول مسدود شدند. نهاد رانت داری دولتی از عوامل اصلی ناکارآمدی نظام مالیات گیری، کاهش مستمر درآمد دولت و شیوع رشوه و فساد بود. هدف نهایی توزیع رانت معافیت از پرداخت مالیات بود. از دیگر پیامدهای مهم رانت داری می توان به واگذاری امتیازات بزرگ اقتصادی و وقوع انقلاب مشروطه اشاره کرد.

    کلیدواژگان: قاجاریه، بهره مالکانه، توزیع زمین، انقلاب مشروطه، رانت داری دولتی
  • حسن دانایی فرد*، جواد ولی اصل صفحات 109-143
    بهبود کیفیت خط مشی های عمومی چالش بزرگ فراروی همه کشورهاست. زیرا خط مشی های بی کیفیت تبعات سنگینی از جمله نهادینه شدن فقر، هدر رفتن منابع ملی و در نهایت مخدوش شدن اعتماد عمومی در پی دارد. مطالعات متعددی بر نقش خط مشی های خوب در ارتقا عملکرد ملی تاکید داشته اند. با این اوصاف کیفیت خط مشی های عمومی به محیط ملی و بین المللی هر کشور بستگی دارد. هدف این پژوهش واکاوی و احصا سازوکارهای ارتقا کیفیت خط مشی های عمومی در ایران است. نتایج این پژوهش می تواند در بسط نظری کیفیت خط مشی های عمومی موثر باشد. پژوهش در دو مرحله انجام شده است. در مرحله نخست (کیفی) سازوکارها احصا و با استفاده از شیوه مقایسه مستمر کیفیت یافته ها مورد ارزیابی قرار گرفته است و در مرحله دوم ضمن رتبه بندی سازوکار ها فرضیه های  توصیفی در مورد سازوکارها در معرض آزمون قرار داده شد. نتایج  نشان می دهد که سازوکارهای طراحی نظام اطلاعاتی خط مشی گذاران عمومی در کشور. طراحی نظام انسجام عمودی و افقی خط مشی های عمومی، کاربردی سازی دانش خط مشی گذاران عمومی کشور و تسهیل ورود نخبگان شایسته به مجلس، دولت، قوه قضاییه، شوراهای اسلامی شهر و روستا و نهادهای خط مشی گذاری عمومی اهمیت بیشتری نسبت به سایر سازوکارها در در ارتقا کیفیت خط مشی های عمومی در ایران دارند.
    کلیدواژگان: خط مشی عمومی، سازوکارهای سیاسی، سازوکارهای مدیریتی، سازوکارهای دانشی، کیفیت خط مشی
  • علی اکبر گرجی ازندریانی*، محمدشهاب جلیلوند صفحات 145-174
    جمهوری اسلامی ایران حکومتی با ویژگی های منحصربه فرد در دوران کنونی است که در خصوص تطبیق شاخصه های آن با بایسته های دولت مدرن تشتت آرا فراوانی وجود دارد. دولت مدرن که خواستگاهی در تاریخ مغرب زمین دارد، دارای مشخصه های ده گانه ای است که آن را از دولت های ماقبل مدرن تمیز می دهد. در این میان، مشروطیت یکی از ویژگی های اساسی دولت مدرن است که به معنای تقید ساختار قدرت به قانون اساسی است. بر این مبنا، نظریه دولت مشروطه تاکید می کند که دولت اساسا پاسدار و نگهبان نظم مبتنی بر قانون اساسی است و ساختار قدرت در همه ابعادش باید مبتنی و محدود بر قانون اساسی باشد. این مقاله می کوشد تا با نظری بر معیار مشروطیت در بین ویژگی های دولت مدرن، بافت قدرت سیاسی و دولت را در جمهوری اسلامی ایران از این منظر مورد نقد و بررسی قرار دهد و چنین نتیجه گیری کند که هر چند که در مواردی چون: ساختار نمایندگی، تفکیک قوا، حاکمیت قانون و فرایند تامین امنیت قضایی جمهوری اسلامی ایران، ریشه هایی از تکوین ساختار حکومت بر مبنای قانون اساسی وجود دارد، اما با اندکی تامل در برخی از اصول موجود در خود قانون اساسی و هم چنین تعمق در برخی از رویه های عملی، مشاهده می شود که در بافت حکومت داری جامعه ایرانی ابهامات و عدول هایی از معیار مشروطیت رخ داده است.
    کلیدواژگان: مشروطیت، جمهوری اسلامی ایران، دولت مدرن، قانون اساسی
  • حسین مسعودنیا*، عبدالرضا عالیشاهی صفحات 175-210
    حزب عدالت و توسعه به رغم اعمال سیاست های پراگماتیستی و تحقق اصلاحات وسیع در راستای توسعه اقتصادی ترکیه، کماکان در روند دموکراتیزه کردن ساختارهای سیاسی این کشور با بحران های عمیقی مواجه بوده است. در واقع، مسئله اصلی مقاله حاضر اینست که اقتدارگرایی اردوغان و حزب عدالت و توسعه، با روندی پرشتاب ادامه دارد و در این میان، طیف های اپوزیسیون در این کشور، به ویژه نیروهای نظامی با گرایشات کمالیستی رادیکال که از مخالفان جدی سیاست های اردوغان و حزب وی بوده اند، با طرح و اجرای کودتایی هرچند نافرجام، به تقابل وی مبادرت نمودند. در این مقاله، مساعی نویسندگان حول ارائه پاسخی متقن و علمی بدین سوال است که مهم ترین عوامل بسترساز کودتا از سوی نظامیان ترکیه چه بوده است؟ و چرا کودتا نافرجام ماند؟ سیاست های داخلی و بین المللی آنکارا به کدامین سمت متمایل خواهد شد؟ نتایج مقاله با بهره گیری از نظریه شکاف های اجتماعی، نشان می دهد که اتخاذ و اجرای سیاست های اقتدارگرایانه حزب عدالت و توسعه شکاف های اجتماعی و سیاسی را در کشور ترکیه توسعه بخشید و این امر وقوع کودتا را از سوی نظامیان و دیگر مخالفین اردوغان سبب گردید. در ادامه اما به رغم سیاست های اقتدارگرایانه این حزب، وجود برخی ساختارها پیروزی کودتاچیان و سقوط دولت اردوغان را ناتمام باقی گذارد. روش تحقیق مقاله کنونی نیز مبتنی بر روش جامعه شناسی تاریخی می باشد.
    کلیدواژگان: کودتا، ترکیه، نظریه شکاف های اجتماعی، اقتدارگرایی، نظامیان
|
  • Hamdallah Akvani * Pages 1-38
    One of the issues that can be studied in the thought of the middle Ages is the perception of Muslim scholars is "the political". Every conception of the political also implies the prescription of a specific type of government pattern. What is the point of view of Muslim scholars on the political and what has affected the pattern of government is the question in the present research. What is the purpose of this article in the two important approaches of the thought of the Islamic period, namely, the philosophical ethics and the Andarz Nameh writing, which is prominent in the political narrative, and which model of government it emanates from. In the narrative of philosophical ethics, the political means to create an organic and transcendental environment for the continuation of action arising from the inner desire of humans. "Friendship" is the most important part of the achievement of such a community. This narrative leads to the presentation of the state's organic model. In the second narrative, the world of human beings is a permanent controversy. In this situation, the political means the efforts of rulers to maintain power from the struggle of "others"; a struggle that is permanent and endless. The second narrative offers a toolkit for a mechanical state to sustain and expand power.
    Keywords: the political, Government, organic pattern, mechanical pattern, Islamic Middle Ages
  • Ehsan Lashgari Tafreshi * Pages 39-72
    After the coming of the Pahlavi regime, with the formation of nation-state in Iran, centralized governance apparatus was only continuation pattern in governing in the contemporary era. For understanding the reasons of continuity the centralized governance pattern in Iran, there have been raised many debates in the field of sociology and political science. But political processes, including the feature of governance, also affect by geographical situation and any emerging phenomenon in a country, including the features governance is basically influenced by the natural and human dimensions of country. In this regard, political geography views are against theories that believe that evolution of societies pass through the same stages. In this paper, with the descriptive-analytical approach, have been struggled to explain the most important geographic indices for continuity of centralized apparatus in Iran. A new perspective has been posed on the causes of the centralized governance emergence in Iran. Findings research reveals that the slowdown of the spatial and structural distribution of power in Iran produced from geographical factors such as increasing the share of oil revenues in generating public expenditure and developing the rendering government. Also, Inappropriate dispersal of biological resources and ecological needs has been caused more need for greater role the government in improving the viability of unplanned areas.
    Keywords: Governance, Centralization, Political geography, Iran
  • Shayan Karami * Pages 73-109

    This paper intends to analyze the consequences of the distribution of natural resources (land and water) in the political and social structure, to present rent management theory as an alternative approach to explaining some of the historical events and the political and social issues of Iran. The main issue of the paper is the explanation of the consequences of the distribution of the natural resources in Iran during the Qajar period. The data was collected from the National Documents Archives and other library resources, and by historical method, the rent analysis was analyzed. The findings show that, in Iran's economic history, the government is placed as the largest distributor of natural resources (land and water) on the supply side, and society (capital and labor) is placed as the largest consumer, on the demand side. The structure of political and social institutions, based on the model of the implementation of social justice, in the distribution of natural resources, monolithically consolidates. This pattern has been one of the main factors behind the creation of rents and the establishment of rents management institution in the government. During the Qajar period, Thiol, conversion, the difference in prices and the salaries and wages of the princes, have been the most important channels for the distribution of rents, split from the rent government agency. These canals were blocked after the Constitutional Revolution, with the decisive action of the first parliament. The state rent agency was one of the main factors in the ineffectiveness of the tax system, the continued decline in government revenue, and the prevalence of bribes and corruption. The ultimate goal of distributing rents has been the exemption from tax payments. Other important consequences of rents include the transfer of major economic privileges and the occurrence of a constitutional revolution.

    Keywords: Qajar, Royalty, Land distribution, constitutional revolution
  • Hasan Danaee Fard *, JAVAD VALI ASL Pages 109-143
    Improving the quality of public policies is great challenge facing all countries, because policies low quality will have heavy consequences, including the institutionalization of poverty, wasting national resources and ultimately undermine public confidence . Several studies focused on the role of good policies in improving national performance. Nevertheless, the quality of public policies depends at the national and international environment of each country . The goal of this research is identifying and Exploring mechanisms to improve the quality of public policies in Iran. The results this research can be effective in theoretical extending of quality of public policies. Research Carried out in two step. In the first step (qualitative) The identifying mechanisms and using technique of continuous comparison , quality of the findings have been evaluated, and in second step the rankings mechanisms, descriptive hypotheses was exposed examing about mechanisms . The results show that the mechanisms design information system of public policy-makers in the country, the design of system vertical and horizontal integration of public policies , applization of knowledge of country public policy makers and Facilitating the entry of merit elites in parliament, the government, the judiciary, city and Village Islamic councils and public policy making institutions the more important than any other mechanism in improving the quality of public policies in Iran.
    Keywords: public policy, political mechanisms, management mechanisms, knowledge mechanisms, policy quality
  • Ali, Akbar Gorji *, Mohammadshahab Jalilvand Pages 145-174
    Islamic Republic of Iran is a state with unique features in the present time that the matching characteristics with the characteristics of the modern state, there are many opinions dispersed. The modern state, which has its roots in the history of the West, has 10 features that distinguish it from pre-modern states. Meanwhile, the Constitution is an essential characteristic of the modern state That means adherence to the constitution. Therefore, the theory of constitutional government emphasizes that the the government is basically guardian of order based on the constitution 's power structure and the structure of power in all its aspects should be based on the constitution. This article tries to comment on the constitutional criteria, in the characteristics of the modern state, and the state's political power structure in the Islamic Republic of Iran in this respect will be reviewed and concludes that although in cases such as: the structure of representation, separation of powers, rule of law and the judicial process of securing the Islamic Republic of Iran, there are roots of the development of a governance structure based on the constitution, but with a little reflection on some of the principles of the constitution and also delving into some practice, it is observed that in the context of community governance, constitutional ambiguities of criteria has occurred.
    Keywords: Constitutionality, Islamic Republic of Iran, modern state, Constitution
  • Hossein Masoudnia *, Abdol Reza Alishahi Pages 175-210
    Despite the AKP's pragmatic policies and broad reforms to the economic development of Turkey, Still in the process of democratization of the political structures of this country is faced with a profound crisis. On the other Hand, the main issue in this article is that Erdogan and the AKP authoritarianism, with the accelerated process continues and in the meantime, spectrum of opposition in this country, especially the armed forces with radical tendencies Kemalist have serious opponents of Erdogan policies and his party, design and implementation of a unfinished coup d'etat conflicted with him. In fact, in this paper, the authors efforts on providing a rigorous and scientific response this questions that what is most important the way for the military coup in Turkey? and why the coup failed? what will be Ankara domestic and international policies oriented toward? The results are indicative of the fact that adopt and implement authoritarian policies by AKP developed social and political gaps in Turkey and this led coup by the military and other Erdogan opponents. But in spite authoritarian policy there are some structures coup plotters victory and overthrow Erdogan's government remain unfinished. As well, the research Methodology in this article is based on historical sociology.
    Keywords: coup d'etat, turkey, the theory of social gaps, Authoritarianism, militaris