فهرست مطالب

قرآن و علم - پیاپی 23 (پاییز و زمستان 1397)
  • پیاپی 23 (پاییز و زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1398/03/15
  • تعداد عناوین: 8
|
  • محمدعلی رضایی اصفهانی صفحات 7-11
  • محمدعلی رضایی اصفهانی صفحات 13-46

    انقلاب شکوهمند اسلامی ایران که در بهمن ماه سال 1357ش به رهبری امام خمینیe در ایران به ثمر رسید، دارای آثار زیادی در حوزه های سیاسی، اجتماعی، علمی، اقتصادی و... بود. در این میان نقش انقلاب اسلامی در پیدایش و رشد مطالعات قرآنی چشم گیر بوده است اما در خصوص مطالعات میان رشته ای قرآن و علوم انسانی قبل از انقلاب اسلامی در ایران، مباحث منسجمی وجود نداشت و به برکت انقلاب این مباحث در سه محور پایه گزاری شد: محور پژوهش های میان رشته ای (مثل تفاسیر تک نگاری ها مجلات همایش ها) و محور آموزش های میان رشته ای (مثل ایجاد رشته های دکتری و نیز سطح سه قرآن و علوم و رشته های معارف اسلامی و علوم انسانی) و نیز محور نظریه پردازی های میان رشته ای (مثل نظریه تفسیر موضوعی میان رشته ای، اعجازشناختی قرآن و نظریه های مرتبط مثل بطن، نسخ تمهیدی و تدریجی و...) سپس با تشویق مقام معظم رهبری (دامت برکاته) و با همت حوزه های علمیه و دانشگاه های متعدد این محورها رشد قابل توجهی پیدا کرده است.

    کلیدواژگان: قرآن، انقلاب اسلامی ایران، مطالعات میان رشته ای، علوم طبیعی، علوم انسانی
  • انور خالندی، کیوان شافعی، مهدی قادرنژاد صفحات 47-66

    انسان، همواره امید داشته تا روزی، خود را به جایگاه حقیقی وعده داده در قرآن برساند.  بدین منظور در میان تمام راه ها، هنر و زیبایی را برگزید. در پیمودن این مسیر برای هنرمند مسلمان «قرآن» و «سنت» راهنما بودند. او به آرمانی یگانه یعنی روح آموزه های قرآنی، بیان وحدت الهی و وجوه الهی انسان وفادار بود. این نوشتار در پی پاسخ به پرسش های ذیل است: هنر اسلامی و اصول زیبایی شناسی حاکم بر آن به چه میزان از قرآن و سنت تاثیر پذیرفته است؟ منبع الهام هنرمند در زیباآفرینی را کجا باید جستجو کرد؟ در واقع این نوشتار در صدد هستی شناسی هنر قدسی اسلامی با استعانت از قرآن و سنت است. نتایج این پژوهش نشان می دهد که در هنر اسلامی آن کسی که در جایگاه صورتگر ازلی قرار دارد، حضرت ذات مطلق الهی می باشد. در هنر اسلامی قرآن و سنت سرچشمه کشف رموز موجود در اشیاء و صور آن شناخته شدند. به باور نویسنده زیبایی و هنر در هنر اسلامی و نزد هنرمند مسلمان، به عنوان حاصل ذوق و زیبایی او، منبع الهام وی از متن حاکم بر این زیبایی یعنی قرآن و سنت پیامبرa و ائمهb حاصل شده است. دیگر اینکه تصویر و صناعت اسلامی برآمده از نگاه زیباشناختی الهام گرفته از این دو متن روحانی ( قرآن و احادیث نبوی و امامان) می باشد.

    کلیدواژگان: قرآن، انسان، سنت نبوی، زیبایی، هنر اسلامی
  • ساناز نجاتی صفحات 67-78

    مسئله زوجیت در بسیاری از آیات قرآن کریم بیان شده و مشخصا به وجود آن، نه تنها در انسان، حیوان و گیاه بلکه در همه چیز اشاره شده است. از جمله آیاتی که از زوجیت در همه موجودات سخن گفته، آیه 49 سوره ذاریات می باشد که مفسران بسیاری به تفسیر این آیه پرداخته اند. در این نوشتار بخشی از تفاسیر مربوط به زوجیت عام گردآوری شده است. بی شک یکی از معجزات علمی قرآن کریم اشاره به زوجیت در همه چیز در 14 قرن پیش می باشد. موضوعی که پس از گذشت صدها سال، در قرن معاصر، جنبه هایی از آن آشکار گردیده است. با شروع قرن بیستم و کشفیات جدید در حوزه رادیواکتیو که با عدم توانایی توصیف ماهیت این پدیده همراه بود، افقی نوین در فیزیک پدیدار گشت که منجر به ارائه شاخه جدیدی از علم فیزیک تحت عنوان فیزیک مدرن شد تا بسیاری از پدیده های نوظهور توصیف گردند. ظهور فیزیک مدرن و گسترش آزمایشات برای فهم این پدیده ها در فیزیک هسته ای و همچنین ارائه نظریه های جدید جهت توصیف رفتارهای فیزیکی به کشف ذرات زیر اتمی انجامید. ذراتی که به مرور زمان وجود زوج ماده و پادماده برای آنها به اثبات رسید. این پژوهش درصدد آن است تا با استناد به قرآن کریم، به بررسی مبحث مربوط به زوجیت پرداخته و این پدیده را در فیزیک ذرات زیر اتمی و فیزیک هسته ای مورد مطالعه قرار دهد.

    کلیدواژگان: قرآن، زوجیت، پاد ماده، فیزیک هسته ای، رادیواکتیویته، واپاشی
  • نعمت اله جعفری صفحات 79-108

    تفسیر براساس مقتضیات زمان و مکان، آن هم به صورت معتبر و با رعایت ضوابط ومصون ماندن از افتادن در تفسیر به رای وبرداشت های خطا کارانه، از ضروری ترین فرآیندها برای پاسخگویی به نیازهای انسان های معاصر  است. بررسی ابعاد مقتضیات زمان، توجه به اصول ومبانی تفسیر براساس اقتضای زمان (عدم تحریف قرآن،الهی بودن الفاظ قرآن ،حجیت ظواهر قرآن ،جاودانگی قرآن و...) و رعایت قواعد و ضوابط آن (عدم مخالفت با سنت قطعی وحکم عقل قطعی ومطالب قطعی علوم تجربی و...)،  و راهکارهایی چون: بطن پژوهی با توجه به دیدگاه های مختلف به ویژه بر اساس دیدگاه آیت الله معرفت در بطن گیری از آیات، نسخ پژوهی با تکیه بر نسخ مشروط و تدریجی و تمهیدی، نظریه منطقه الفراغ شهید صدر، توجه به تفسیر موضوعی (درون قرآنی، برون قرآنی ومیان رشته ای)، نظریه پردازی های شهید مطهری،عقل تشریعی،مرجعیت علمی اهل بیتb، امام خمینیe وتوجه به اجتهاد پویا و نقش زمان و مکان در اجتهاد، نقش عرف در تفسیر روزآمد، ابتناء علوم انسانی بر قرآن، رویکردهای علمی و اجتماعی ، از جمله راهکارهای تفسیر بر اساس مقتضیات زمان و مکان معتبر است. این نوشتار در صدد پاسخ به این پرسش است که  اصول و راهکارهای تفسیر قرآن براساس نیازهای زمان کدامند؟ روش تحقیق به صورت کتابخانه ای و با رویکرد اسنادی اما تحلیلی و بنیادی مبتنی بر استخراج دستاوردهای کاربردی است.

    کلیدواژگان: قرآن، تفسیر، راهکارها، مقتضیات، زمان، مکان
  • سید بهادر علی زیدی صفحات 109-134

    هدف این نوشتار ارائه آرای دو متفکر عصر حاضر حضرت امام خمینیe و سید ابوالاعلی مودودی درباره حکومت و ولایت می باشد. 
    در میان مسلمانان از جمله امام خمینیe و علامه مودودی خلیفه و حاکم بودن پیامبر اسلامa از طرف خداوند از مسلمات است و اینکه بعد از پیامبر اسلامa چه کسی حاکم و خلیفه ولی امت می تواند باشد، بین مسلمانان اختلاف واقع شده است.
    علامه مودودی و امام خمینیe در این باره نظر متفاوتی ارائه کرده اند، مودودی نظریه خلافت غیر معصوم را ارائه می کند و در ذیل آیه 55 سوره نور Pلیستخلفنهم فی الارضO قائل به استخلاف عموم مردم یعنی خلافت غیر معصوم می شود و می گوید که بعد از پیامبر، حاکم و خلیفه مردم انتخاب می کنند که غیر معصوم می باشد. ولی امام خمینیe اصل را امامت و حق الهی قرار می دهند.
    بنابر این برای بررسی و نقد نظریه خلافت غیرمعصوم (حکومت و ولایت) در پرتو آیات و روایات از نظر مودودی و امام خمینیe پژوهشی مستقل، یک امر ضروری به نظر می رسد.

    کلیدواژگان: قرآن، خلافت غیر معصوم، حکومت، ولایت، امام خمینی، علامه مودودی
  • حمید رضا طوسی صفحات 135-154

    قاعده «وفای به عهد»، قاعده اصلی حقوق معاهدات، از نظر آموزه های قرآنی بر خلاف نظام حقوق بین الملل، از استحکامی دو چندان برخوردار است. زیرا برخلاف نظام حقوقی یاد شده نه «خروج اختیاری» و نه « تغییر بنیادین اوضاع واحوال زمان انعقاد معاهده»، هیچ یک مستند عدم پایبندی به تعهدات ناشی از معاهدات نمی باشند. از منظر این کتاب آسمانی تنها استثنای این قاعده اصلی در حوزه حقوق معاهدات، نقض تعهدات بین المللی از سوی طرف های معاهده است. نوشتار حاضر بر اساس روش تفسیر موضوعی میان رشته ای، اولا شمول آیات الهی در حوزه عهد بر لزوم اجرای حقوق و تعهدات ناشی از معاهدات را اثبات می نماید و ثانیا استحکام این قاعده در روابط بین المللی را در دو ساحت ماهیت التزام و گستره زمانی و مخاطب را تبیین می نماید.

    کلیدواژگان: قرآن کریم، قاعده «وفای به عهد»، نظام بین الملل حقوق معاهدات، گستره مخاطب، التزام دوگانه
  • صفحات 155-160
|
  • Mohammad Ali Rezaei Isfahani Pages 13-46

    The glorious Islamic revolution of Iran, which was successfully led by Imam Khomeini (r) in Iran in February 1979, has had many effects in the political, social, scientific, and economic fields, among others. In addition, the role of the Islamic revolution in the emergence and growth of Qurʾānic studies has been impressive. As for interdisciplinary studies in the Qurʾān and humanities, there were no cohesive studies on the subject before the Islamic Revolution in Iran. With the blessing of the revolution, these studies were founded based on three approaches: the approach of interdisciplinary research (such as exegesis, monographs, journals and conferences), interdisciplinary education programs (such as the creation of doctoral program as well as higher level programs in Qurʾān and the sciences, and Islam and the humanities), as well as the approach of propounding interdisciplinary theories (such as an interdisciplinary subject-based exegesis, the miraculousness of the Qurʾān and theories related to it such as esoteric meanings, interlocutory and gradual abrogation etc.). Then, with the encouragement of the Supreme Leader (may he live long), and with the efforts of the seminaries and universities, these approaches have grown significantly.

    Keywords: Qurʾān, Islamic revolution of Iran, interdisciplinary studies, natural sciences, humanities
  • Anvar Khalandi, Kaivan Shafei, Mahdi Ghadernezhad Pages 47-66

    Man has always hoped that one day he would reach his true place as promised in the Qurʾān. To this end, among all the ways, he chose [the path of] art and beauty. In traversing this path, the Qurʾān and the Sunnah were guides for the Muslim artist. He was loyal to the only ideals, namely the spirit of the Qurʾānic teachings, the expression of divine unity, and the divine aspects of humankind. This article seeks to answer the following questions: how much is Islamic art and the principles of aesthetics that rule over it influenced by the Qurʾān and Sunnah? And where should we look for the source of inspiration for the artist in his artistry? This paper actually seeks out the ontology of Islamic art by referring to the Qurʾān and Sunnah. The results of this research show that in Islamic art, the one who is in the position of the Eternal Designer is none other than God Himself. In Islamic art, the Qurʾān and the Sunnah are considered wellsprings for the discovery of the inner mystery present in objects and forms. According to this author, beauty and artistry in Islamic art and in the eyes of the Muslim artist, as a result of his own passion and beauty, is his source of inspiration from the text governing this beauty, meaning the Qurʾān and the Sunnah of the Prophet (s) and Imams (a). Additionally, the Islamic imagery and architecture are based on the aesthetic outlook inspired by these two spiritual texts (the Qurʾān and traditions of the Prophet and the Imams).

    Keywords: Qurʾān, human, prophetic tradition, beauty, Islamic art
  • Sanaz Nejati Pages 67-78

    The issue of pairing is expressed in many verses of the Holy Qurʾān, especially regarding its existence, not only in humans, animals, and plants, but in everything. Among the verses that speak of pairing in all that exists is verse 49 of Surah al-Dhāriyāt, which many commentators have discussed. In this paper, part of the exegeses about general pairing have been recounted. Undoubtedly, one of the scientific miracles of the Glorious Qurʾān is the reference to pairing in everything 14 centuries ago. Different aspects of this subject has only come to light after hundreds of years, in the contemporary era. With the onset of the twentieth century, and new discoveries in the field of radiology that included phenomena whose nature defied description, a new horizon emerged in physics, which resulted in the introduction of a new branch of physics called modern physics [that was developed in order] to describe many emerging phenomena. The emergence of modern physics and the proliferation of experiments to understand these phenomena in nuclear physics, as well as the presentation of new theories to describe physical behaviors, led to the discovery of subatomic particles - particles that have been proven over time to possess a pairing of matter and antimatter. This research seeks to study the issue of pairing by referring to the Holy Qurʾān and its relation to the phenomenon of subatomic particle physics and nuclear physics.

    Keywords: Qurʾān, pairing, antimatter, nuclear physics, radioactivity, decay
  • Nematollah Jafari, Mahdi Bakui Pages 79-108

    Interpretation [of the Qurʾān] according to requirements of the time and place, in a valid way that is in accordance with the laid down criteria, and ensuring that one does not fall into exegesis based on subjective opinion and erroneous interpretation, is one of the most essential processes that is required to meet the needs of the contemporary generation. Examining the dimensions of requirements of the time, paying attention to the principles of exegesis on the basis of the needs of the time (lack of distortion in the Qurʾān, the Qurʾān as divine speech, the probativeness of the apparent meanings of the Qurʾān, timelessness of the Qurʾān etc.), observing its rules and norms (not contradicting definitive traditions, certain reason, and what has been established as fact by the empirical sciences etc.), and strategies such as: researching the esoteric aspects according to different perspectives, especially the viewpoint of Ayatollah Maʿrifat regarding the esoteric meanings of the verses; research on abrogation with emphasis on conditional, gradual and interlocutory abrogation; the theory of the „discretionary sphere of law‟ as propounded by Shahid Sadr; attention to thematic commentary (within the Qurʾān, without the Qurʾān and interdisciplinary); the theories of Shahid Mutahhari; legislative wisdom, the Ahl al-Bayt‟s scientific authority; Imam Khomeinī (r) and his attention to dynamic ijtihād and the role of time and place in ijtihād; the role of custom (ʿurf) in exegesis; the Qurʾānic basis of social sciences, and the scientific and social approaches, are some of the relevant issues related to the method of exegesis based on the requirements of the time and place. This article seeks to answer the question about which principles and methods of Qurʾānic interpretation are based on the needs of time. The research methodology employed is documentary, yet analytical and fundamental, based on the retrieval of practically applicable conclusions.

    Keywords: Qurʾān, commentary, strategies, requirements, time, place
  • Hossein Alavimehr, Sayyed Bahadur Ali Zaydi Pages 109-134

    The goal of this article is to present the views of two contemporary thinkers, Imam Khomeinī (r) and Syed Abū al-Aʿlā Maudūdī, about government and leadership.
    Among the Muslims, as well as in the view of these two scholars, it is generally accepted that the Prophet of Islam (s) was a leader and a ruler who was appointed by God. However, the difference of opinion came about regarding who could be the ruler, caliph and leader of the Muslim community after the Holy Prophet (s). Allamah Maudūdī and Imam Khomeinī have presented varying views on this matter. Maudūdī has propounded the notion of a non-infallible caliphate and in his commentary of verse 55 of Surah al-Nūr (He will surely make them successors in the earth) he claims that successorship is possible for all people, meaning that the caliphate could be non-infallible. Furthermore, he states that after the Prophet (s), the people are supposed to select their leader and caliph, who would be a fallible individual. However, Imam Khomeinī (r) opines that the foundation of leadership is imāmah and divine appointment.
    Therefore, in order to study and critique the view of a non-infallible caliphate (i.e. government and leadership), in light of the Qurʾān and traditions, from the perspective of Maudūdī and Imam Khomeinī (r), it was deemed necessary to write an independent paper, which is the article before you.

    Keywords: Quran, Non-infallible caliphate, government, leadership, Imam Khomeinī (r), Allamah Maudūdī
  • Hamid Reza Toosi Pages 135-154

    The principle of “fulfillment of covenants” is the fundamental rule of the law of treaties, and according to Qur‟anic teachings, contrary to the system of international law, it is twice as firm [as other principles]. This is because, unlike the international legal system, neither “optional withdrawal” nor “fundamental change in circumstances and time for concluding the treaty,” are considered valid reasons for non-compliance with obligations arising from treaties. From the perspective of this divine book, the only exception to this fundamental rule in the law of treaties is the violation of international obligations by the parties to the treaty. The present paper, based on the interdisciplinary interpretation method, firstly proves the relevance of the divine verses to the subject of treaties and the necessity of implementation of the obligations arising from the treaties, and secondly, it clarifies the strength of this principle in international relations in two areas: the nature of commitment and the scope of time and audience.

    Keywords: The Holy Qurʾān, the principle of fulfillment of covenants, the law of international treaties, the scope of the audience, double commitment