فهرست مطالب

اقتصاد کشاورزی - سال سیزدهم شماره 1 (بهار 1398)
  • سال سیزدهم شماره 1 (بهار 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/03/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • محمد توکلی، منصور زیبایی، فاطمه فتحی* صفحات 1-25
    با توجه به اهمیت بین المللی موضوع کشت خشخاش، در مطالعه حاضر به بررسی سیاست های جایگزین کشت خشاش بر اساس گروه های متفاوت اجتماعی اقتصادی افغانستان با استفاده از مدل برنامه ریزی ریاضی مثبت (PMP) و مدل برنامه ریزی خطی پرداخته شد. داده های مورد نیاز از کشاورزان خشخاش کار استان دایکندی بخش کیتی به روش نمونه گیری خوشه ای جمع آوری شد. در مرحله اول هفت آبادی انتخاب و در مرحله دوم، با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی ساده، 132 زارع خشخاش کار انتخاب شدند. سیاست های همچون سناریوهای ورود ذرت هیبرید به الگوی کشت با و بدون کشت خشخاش، افزایش عملکرد گندم و سیاست کشت جایگزین زعفران در کنار سیاست های قیمتی همچون افزایش قیمت گندم درنظر گرفته شد. نتایج نشان داد که استفاده از محصولاتی مانند ذرت هیبرید می تواند تا حدودی این کاهش درآمد (تقریبا 45%) را جبران کند و سیاست های افزایش قیمت و عملکرد گندم نشان داد که اثر افزایش عملکرد روی سطح زیرکشت خشخاش بسیار موثرتر از سیاست افزایش قیمت گندم می باشد و اعمال سیاست های توام افزایش قیمت و عملکرد گندم، تاثیر بیشتری بر کاهش کشت خشخاش دارد. همچنین زعفران، تحت شرایط کنونی، یک جایگزین جدی برای خشخاش بخصوص برای مزرعه نماینده گروه دو می باشد اما اگر قیمت سرمزرعه خشخاش بالاتر از 80 هزار افغانی به ازای هر من (شود، زعفران هم نمی تواند یک محصول جایگزین باشد بنابراین تنها با سیاست های طرف عرضه امکان حذف کشت خشخاش وجود ندارد و بایستی سیاست های کنترل تقاضا نیز مورد توجه قرار گیرد.
    کلیدواژگان: خشخاش، سیاست کشت جایگزین، برنامه ریزی مثبت، افغانستان
  • آرزو بهادر، سید حبیب الله موسوی*، صادق خلیلیان صفحات 27-45
    چکیده زعفران یکی از محصولات صادراتی است، و ایران با 8/88 درصد تولید جهان، بزرگترین و اصلی ترین تولید کننده و صادرکننده زعفران در دنیا می باشد. بررسی روند صادرات جهانی نشان می دهد که افزایش و یا کاهش مقدار صادرات ایران به گونه مستقیم و کاملا آشکار بر روند جهانی صادرات زعفران تاثیر گذار بوده و در صورت کاهش و یا افزایش تولید و صادرات زعفران به وسیله جمهوری اسلامی ایران روند صادرات این محصول کاملا متاثر می شود. لذا در این مطالعه به بررسی تاثیر تغییرات تولید در نتیجه تغییر سطح زیر کشت، قیمتهای نسبی و نوسانات نرخ از بر صادرات زعفران پرداخته شده است. بدین منظور توابع تولید، قیمت صادرات و عرضه صادرات این محصول در قالب معادلات همزمان و به روش 3sls و برای دوره زمانی 1395-1351 برآورد و ضرایب بدست آمده در قالب مدل برنامه ریزی ریاضی مدل سازی شد. نتایج نشان می دهد که عواملی چون نرخ واقعی ارز، تولید داخلی، و قیمت های نسبی صادرات زعفران ایران را تحت تاثیر قرار می دهند. به طوری که تغییر در تولید داخلی ناشی از نغییر سطح زیر کشت و تغییرات نرخ ارز اثر مثبت و معنی دار بر عرضه صادرات زعفران ایران دارد در حالی که تغییر در قیمت های نسبی در نتیجه تغییرات قیمت داخلی اثر منفی بر صادرات زعفران دارد.
    کلیدواژگان: مدل برنامه ریزی ریاضی، معادلات همزمان، قیمت و عرضه صادرات، زعفران ایران
  • قاسم لیانی سنگ نیشتی*، محمد بخشوده صفحات 47-72

    در این مطالعه تلاش شده است تا با یک رویکرد سیستمی رفتار سیستم منابع آب در حوضه آبریز سد کوثر شبیه سازی شود. به طورکلی با توجه به پیچیده بودن سیستم منابع آبی، یکی از بهترین ابزارهایی که بتوان از طریق آن ارتباط بین تمامی اجزای داخل یک سیستم پیچیده را بررسی کرد روش سیستم دینامیک است. سیستم دینامیک یکی از روش هایی است که به منظور شناسایی روابط میان سیستم های مجزا اما در ارتباط تنگاتنگ باهم و با پویایی در رفتار، استفاده می شود. در این مطالعه پس از مدل سازی و واسنجی مدل طراحی شده، رفتار سیستم منابع آب در طول زمان موردبررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که در طی دوره شبیه سازی میزان منابع آب در دسترس روند نزولی خواهد داشت. این در حالی است که میزان تقاضای آب که به طور مستقیم متاثر از رشد جمعیت است در حال افزایش است. اگرچه درنتیجه افزایش بارندگی تحت سناریو اول وضعیت جریان ورودی به حوضه بهبودیافته است اما افزایش تبخیر از سطح آزاد آب و افزایش جریان خروجی همچنان سیستم منابع آب را در وضعیت آسیب پذیر قرار داده است. به طوری که در سال های ابتدایی علی رغم اینکه شاخص امنیت آب در وضعیت بهتری قرار دارد اما انتظار می رود در سال های پایانی این شاخص به پایین تر از یک نیز برسد. همچنین نتایج حاکی از آن است که پایین ترین شاخص امنیت آب مربوط به شرایط بدبینانه آب وهوایی (سناریو دوم) است. لذا سیاست های مدیریت تقاضا از طریق کاهش مصرف سرانه آب و یا افزایش راندمان آبیاری و کاهش آب مصرفی در هر هکتار از محصول کشاورزی می تواند نقش بسزایی در مدیریت پایدار منابع آب داشته باشد.

    کلیدواژگان: تفکر سیستمی، مدیریت منابع آب، تقاضا و عرضه آب، ایران
  • وحیده انصاری*، اکرم طهماسبی نژاد، حبیب الله سلامی صفحات 73-102

    با توجه به کمیابی عوامل تولید، افزایش بهره وری به عنوان بهترین روش دستیابی به رشد بخش کشاورزی ضروری است. دستیابی به رشد مناسب بهره وری در بخش های اقتصادی مستلزم داشتن تصویری واضح از میزان و رشد بهره وری کل عوامل تولید و بهره وری هر یک از منابع تولیدی به طور مجزا در این بخش ها می باشد. لذا هدف مطالعه حاضر، تجزیه و تحلیل بهره وری عوامل تولید در بخش کشاورزی ایران به تفکیک زیر بخش های آن (زراعت و باغداری، دام و طیور، پرورش آبزیان و جنگلداری) طی دوره 80-1365 می باشد. در این راستا بهره-وری جزئی و بهره وری کل عوامل تولید از طریق شاخص ترنکوئیست- تیل بر مبنای جداول داده- ستانده محاسبه شد. به علاوه، رشد بهره وری کل عوامل تولید به رشد بهره وری نهاده های نیروی کار، سرمایه، زمین و عوامل واسطه تجزیه شد. به این منظور از جداول داده- ستانده سال های 1365، 1370 و 1380 مرکز آمار ایران که به قیمت ثابت تبدیل شده، بهره گرفته شد. نتایج بطور کلی نشان داد که طی دوره مورد مطالعه گرچه بهرهوری برخی از نهاده ها افرایش یافته، اما بهره وری کل عوامل تولید در همه زیر بخشهای کشاورزی غیر از زیر بخش دام و طیور، کاهش یافته است. بیشترین و کمترین رشد سالیانه بهره وری معادل 47/1 و 68/1- درصد به ترتیب در زیربخش دام و طیور و زیربخش جنگلداری بوده است. با توجه به اینکه افزایش تولید در بخش کشاورزی و جلوگیری از افزایش قیمت محصولات مستلزم افزایش بهره وری میباشد، پیشنهاد می شود که تمرکز برنامه ریزان بخش بر افزایش بهره وری نهاده ها از طریق تدوین طرحی جامع و بلندمدت، قرار گیرد.

    کلیدواژگان: بهره وری کل عوامل تولید، بهره وری جزئی، جداول داده- ستانده، شاخص ترنکوئیست- تیل، بخش کشاورزی
  • سعید یزدانی*، محمدرضا رمضانی، حامد رفیعی صفحات 105-131
    مطالعه حاضر به منظور ارزیابی کارایی زیست محیطی سیستم پرورش ماهی در قفس های دریایی و ارائه پیشنهاد هایی برای کاهش انتشار آلاینده ها به اکوسیستم دریایی در سطح استان مازندران انجام شده است. در فصل پرورشی 1395-96 تعداد 9 مزرعه فعال پرورش ماهی در قفس در این استان وجود داشته است که میزان انتشار آلاینده ها به محیط آبی در هر یک از این مزارع، با روشی غیر مستقیم ارزیابی شد. بر پایه نتایج، به ازای هر تن ماهی قزل آلای تولید شده در قفس های پرورش ماهی به طور متوسط 73.979 کیلوگرم نیتروژن، 13.893 کیلوگرم فسفر و 488.353 کیلوگرم کربن به محیط آزاد شده است. نرخ تبدیل غذایی (نسبت غذای داده شده به ماهیان به میزان ماهی تولید شده) نیز بین 0.897-4 با میانگین 1.249 بود که حاکی از تغییرات شدید کارایی تغذیه است. در ادامه با استفاده از رهیافت SBM-DEA به ارزیابی کارایی زیست محیطی هر یک از مزارع پرداخته شد. متوسط کارایی زیست محیطی مزارع 0.599 بود که نشان از وجود ظرفیت بالقوه بالا برای کاهش میزان انتشار آلاینده ها و بهبود عملکرد زیست محیطی دارد. بر اساس یافته ها ضعف دانش فنی قفس داران به خصوص در انتخاب زمان مناسب شروع و پایان دوره و مدیریت تغذیه، میزان آلاینده های آزاد شده به محیط را افزایش خواهد داد. لذا پیشنهاد می شود که با اعمال سیاست های تشویقی، مزارع موفق تجربیات خود را به دیگر مزارع منتقل کنند. این امر می تواند از طریق برگزاری دوره های آموزشی با بکارگیری مدرسین مجرب و قفس داران موفق عملی شود.
    کلیدواژگان: پرورش ماهی در قفس، شمال ایران، آلودگی، کارایی زیست محیطی، SBM-DEA
  • محمدرضا کهنسال، مریم دهقانی دشتابی*، فهیمه رشیدی رنجبر، ساسان اسفندیاری صفحات 133-160
    نوسانات شدید حاصل از صادرات نفت خام، افزایش جمعیت و پایان پذیر بودن منابع نفتی، موجب توجه سیاست گذاران به توسعه صادرات و رهایی از اقتصاد تک محصولی شده است، در این راستا پرداختن به محصولات جنگلی، مرتعی، گیاهان دارویی که از جمله منابع ارزشمند در گستره منابع طبیعی می باشند، اهمیت زیادی دارد. این پژوهش با هدف تعیین مزیت نسبی ، تعیین ساختار بازار و نقشه ریزی تجاری گیاهان دارویی طی دوره 2017-2008 انجام شده است. بدین منظور برای تعیین مزیت نسبی از دو شاخص RCA و RSCA، ساختار بازار شاخص های نسبت تمرکز، HHI و نقشه ریزی تجاری شاخص TM استفاده گردید. نتایج نشان داد که کشورهای سریلانکا، ویتنام، هند و اندونزی بیشترین مقدار مزیت نسبی را در صادرات گیاهان دارویی دارند، و کشور ایران در تمام دوره مورد مطالعه به استثنا سال 2015 دارای مزیت می باشد. نتایج مربوط به ساختار بازار نشان داد که بازار جهانی صادرات گیاهان دارویی از دو نوع انحصار چند جانبه بسته و بین انحصار چندجانبه باز و بسته می باشد. و در بحث نقشه تجاری نتایج نشان داد که ایران در سال های 2013-2002 که بازار جهانی رو به افول است در برخی از سال ها به عنوان برنده ظاهر شده و در سال های 2016-2014 که بازار جهانی روبه رشد بوده است غالبا به عنوان برنده ظاهر شده است و همچنین محاسبه شاخص TM با در نظر گرفتن محصولات کشاورزی نشان می دهد که در تمام سال ها مشابه حالت قبل است.
    کلیدواژگان: گیاهان دارویی، مزیت نسبی صادراتی، ساختار بازار، نقشه ریزی تجاری
|
  • Mohammad Tavakkoli, Mansour Zibaei, Fatemeh Fathi * Pages 1-25
    To address this problem, many strategies such as eradication, interdiction and alternative livelihood opportunities have been adopted. But, it is a well-established fact that these efforts have not been successfully proved as they were envisaged when started. The goal of this study was to examine opium cultivation alternative policies using positive mathematical programming (PMP) model at representative farm (RF) level and a linear programming model was used for the RF of homogenous groups when no empirical data was available. Farm level data were obtained from a sample of poppy farmers in the Kiti district of Daykundi province. A two stage cluster sampling was used to select the sample farmers. At the first stage, a cluster of seven villages. In the second stage, by a simple random sampling method, 132 poppy producers were chosen for interview and collection of necessary farm level data. The results showed that opium is the only cash crop in contrast with other crops which are cultivated primarily to meet subsistence requirements. The exclusion of opium had significant effects on farmers' income and decreased their gross margins by 34.7 to 68 percents. Results also indicated that saffron is a serious alternative for opium poppy particularly at the representative farm of group 2 under current conditions. But, the retail margin for the poppy is very high and if a part of this margin assign to poppy farmers, none of the crop can compete against opium poppy. In other words, saffron cannot be an alternative crop if the farm gate price of poppy becomes eighty thousand Afghanis per Man (Approximately 1Man=5 kilos). Finally, it was found that price and non-price policies of wheat and corn can alleviate economic effects of poppy interdiction.
    Keywords: Opium, Cultivation Alternative Policies, Positive Mathematical Programming Afghanistan
  • Arezoo Bahador, Seyed Habib Allah Mosavi *, Sadegh Khalilian Pages 27-45
    Abstract Saffron is one of the products of export, and Iran with 88.8% of world production is the largest and most important producer and exporter of saffron in the world.The examination of the global export trend shows that the increase or decrease in the amount of Iranian exports directly and fully reveals the global trend of export of saffron, and if the increase or increase in the production and export of saffron by the Islamic Republic of Iran, the export process of this product It is completely affected. Therefore, in this study, the effect of changes in production as a result of changes in crop area, relative prices and rate fluctuations on saffron exports has been investigated. so, in this study, the effect of production changes due to changes in cultivation levels, relative prices and the fluctuations of rates of saffron export have been studied. For this purpose, production functions, export prices and export supply of this product were estimated in the form of simultaneous equations using the 3sls method for the period of 1395-1351, and the coefficients were calculated in the form of a mathematical programming model. The results show that factors such as real exchange rate, domestic production, and relative prices of Iranian saffron exports are affected. So that the change in domestic production due to changes in the cultivated area and exchange rate changes have a positive and significant effect on the supply of Iranian saffron exports, while the change in relative prices as a result of internal price changes negatively affects the export of saffron has it.
    Keywords: Model of Math Planning, Simultaneous Equations, Price, Export Supply, Iran Saffron
  • Ghasem Layani *, Mohammad Bakhshoodeh Pages 47-72

    In this study, we used a systemic approach to study the behavior of the water resources system in the Kowsar Dam basin. Generally, due to the complexity of the water system, one of the best tools for understanding the relationship between all components within a complex system is the system dynamic. System Dynamic is one of the methods that used to facilitate the relationships between separate systems but in connection with each other along with dynamic behavior. After modeling and calibrating the model, the behavior of the water system investigated over time. The results showed that during the simulation period, the water storage capacity of the dam would be declining. While water demand, which is directly impacted by population growth, is rising. Under optimistic weather conditions, the surface water inflow is improving, yet increasing evaporation and outflow of water causes the water supply system to be vulnerable. As the water security index is in a better situation in the early years, it is expected to reach even lower than one at the end of simulation period. The results also indicated that the lowest water security index is related to pessimistic climatic conditions. Therefore, demand management policies can play a significant role in the sustainable management of water resources by reducing water use per capita or increasing irrigation efficiency and reducing water consumption per hectare of agricultural production.

    Keywords: System Thinking, water management, Supply, Demand of Water, Iran
  • Akram Tahmasebinejad, Habibollah Salami Pages 73-102

    Due to the scarcity of production factors, it is essential to enhance productivity as the best way of achieving agricultural sector’s growth. In order to attain a proper level of productivity growth in economic sectors, it is required to have a clear image of the total factor productivity (TFP) growth and the productivity of every production resource in such sectors. So, the main purpose of the present study is to analyze total factor productivity in the Iranian agricultural sector and its four subsectors (crops and horticulture, livestock and poultry, fishery, and forestry) over the period 1986-2001. To this end, the partial and the total factor productivity were calculated by Tornqvist- Theil index based on input-output tables. In addition, the total factor productivity was decomposed into the productivity of four inputs, namely labor, capital, land, and intermediate factors. For this purpose, the input-output tables of the years 1986, 1991, and 2001 that have been published by the Statistical Center of Iran and deflated to constant price, were employed. Results generally showed that, although productivity of some inputs has increased during the study period, however, total factor productivity has declined in all agricultural sub-sectors, except in the livestock and poultry sub-sector. The highest and lowest annual growth of productivity has been 1.47 and -1.68 percent in livestock and poultry sub-sector and forestry sub-sector, respectively. Given that increase in productivity is essential for any growth in output and to offset any increase in product prices, a focus on the increase in productivity of low productivity inputs through the development of a comprehensive and long-term plan by the sector planners is recommended.

    Keywords: Total Factor Productivity, partial productivity, input-output tables, Tornqvist- Theil index, Agricultural sector
  • Saeed Yazdani *, Mohammadreza Ramezani, Hamed Rafiee Pages 105-131
    The present study was conducted to assess the environmental efficiency of cage culture fish farming system and to make suggestions for reducing the pollutants emissions into the aquatic ecosystem in Mazandaran province. In the production cycle of 2017-18, there were 9 active fish cage farms which the pollutants loadings from each farm were calculated based on an indirect method. According to the results, per ton of produced fish, an average of 73.979 kg of nitrogen, 13.893 kg of phosphorus and 488.353 kg of carbon were released into the environment. Furthermore, feed conversion ratio (FCR = feed supplied/ body weight gained) varied between 0.897-4 with an average of 1.249 which indicates severe inefficiencies of feeding. Subsequently, the environmental efficiency scores of farms were evaluated based on an SBM-DEA model. The average environmental efficiency of farms was 0.599, indicating that there is a high potential for reducing pollutants emissions and improving environmental efficiency. Based on study findings, weak technical knowledge of farmers, especially in choosing the right time for start and the end of production cycles, and feeding mismanagements will lead to an increase in the amount of pollutants released into the aquatic environment. Thus, it is suggested that successful farms be encouraged by incentive policies to transfer their experiences to other farms in order to improve the environmental efficiency of cage culture system. This can be done through training courses using well trained instructors and successful farmers.
    Keywords: Fish Cage Culture, north of Iran, pollution, Environmental Efficiency, SBM-DEA
  • Mohmmad Reza Kohansal, Maryam Dehghani Dashtabi *, Fahime Rashidi Ranjbar, Sasan Esfandiari Pages 133-160
    The strong fluctuations resulting from crude oil exports, the increase in population and the end of oil resources have led policy makers to develop exports and get rid of the single-product economy. In this regard, paying attention to forest products, rangelands, medicinal plants, which are among the most valuable resources in natural resources, is very important. This research was conducted with the aim of determining the relative advantage of medicinal plants and the structure of the global market for medicinal plants and planning their exportation, during the period of 2017-2005. To determine the relative advantage, RCA and RSCA indices were applied, in addition to determine the structure of the market, the concentration ratio and HHI were applied and for the commercial mapping of medicinal plants TM index were used.The results showed that Sri Lanka, Vietnam, India and Indonesia possessed the most relative advantage in exporting medicinal plants, and Iran possessed relative advantage during the course of the study except the year 2015. The results of the market structure showed that the global market for medicinal plant exports is A closed multilateral monopoly and between open and closed multilateral monopolies. And in the discussion of the business map, the results showed that during 2013 and 2002, when the global market is declining, iran has appeared in some years as a winner. And during 2016-2014, when the global market is growing, it has often appeared as a winner. Also, calculating the TM index with regard to agricultural products shows that in all years it is the same as before.
    Keywords: Medicinal plants, Relative Export Advantage, market structure, Commercial Planning