فهرست مطالب

اندیشه های حقوق عمومی - سال هفتم شماره 1 (پیاپی 12، پاییز و زمستان 1396)
  • سال هفتم شماره 1 (پیاپی 12، پاییز و زمستان 1396)
  • 128 صفحه، بهای روی جلد: 70,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1398/04/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • ماهیت حکومت نبوی صلی الله علیه و آله وسلم
    فیروز اصلانی، ذبیح الله مرادی صفحات 7-24

    بیشتر اندیشمندان اسلامی، اعم از شیعه و سنی، به رغم اختلاف نظر در برخی از جزئیات، در ضرورت تشکیل حکومت در اسلام تردید ندارند، و هر دو گروه معتقدند که دین اسلام، از سیاست تفکیک پذیر نیست و از نظر آنان، سیره نبوی نشان می دهد که اجرای احکام شریعت اسلام جز با تشکیل حکومت امکان پذیر نیست. با این همه، برخی از روشن فکران مسلمان با تاثیر پذیری از شعار«جدایی دین از سیاست»، زعامت پیامبر را معنوی دانسته و با استناد به برخی آیات و روایات، قایل به تفکیک حوزه رسالت و حکومت شده اند. 
    این مقاله با روش «توصیفی- تحلیلی» و با هدف کشف رابطه دین با سیاست در حکومت نبوی، به سرانجام رسیده و در صدد پاسخ گویی به این پرسش مهم است که آیا زعامت و ولایت پیامبر بر مردم ریشه در تعالیم دینی بوده یا ریشه مدنی و عرفی داشته و مردم با انتخاب خود، حکومت برخویش را به پیامبر واگذار کرده اند.
    یافته های تحقیق حاکی از آن است که براساس آموزه های قرآنی و سیره نبوی، حکومت و سیاست جزو تعالیم پیامبر بوده وجهان شمولی بودن دین اسلام، وجود احکام خاص و ملازمات خطابات عمومی دین، همه خواهان حکومت دینی هستند. بنابراین، ماهیت حکومت نبوی دینی است و سیاست جزء لاینفک آن به حساب می آید.

    کلیدواژگان: حکومت نبوی، دولت مدنیه، دین، سیاست، حکومت انتصابی
  • عناصر متغیر حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران از منظر فقه و حقوق
    محمدرضا باقر زاده اول، محمدباقر فهیمی صفحات 25-42

    حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران با الگوگیری از آموزهای فقه و حقوق اسلامی، برخی عناصر را ثابت و برخی دیگر را متغیر قرار داده است. عناصر ثابت مبتنی بر نیازها یا شرایط ثابت و عناصر متغیر مبتنی بر نیاز ها یا شرایط متغیر است. شناسایی و تفکیک عناصر متغیر از عناصر ثابت حقوق اساسی، از این نظر اهمیت دارد که مشخص می کند حقوق اساسی مبتنی بر اندیشه اسلامی، می تواند پاسخ گوی نیازهای متغیر و تنظیم کننده روابط پیچیده سیاسی و اجتماعی عصر حاضر باشد یا نمی تواند. نوشتار حاضر در صدد پاسخ به همین مسئله مهم سامان یافته است. بر اساس ملاک منطقی و عقلی، پنج عنصر متغیر شناسایی شده اند که سه عنصر(آن احکام حکومتی، شیوه اجرایی حکومت و قوانین شکلی و صوری) مربوط به امور داخلی، و دو عنصر دیگر (سیاست خارجی دولت اسلامی، قراردادها و معاهدات بین المللی) مربوط به امور خارجی و بین الملل است. شناسایی و تحلیل این عناصر از منظر فقهی و حقوقی، شرح و تفسیری است بر اصل 177 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران که در آن، برخی عناصر ثابت نظام سیاسی ج . ا. ا. به اجمال ذکر شده، اما به عناصر متغیر در نظام سیاسی ج .ا .ا. هیچ اشاره ای نشده است. این در حالی است که عناصر متغیر حقوق اساسی بیانگر کارآمدی و کارایی نظام سیاسی است که با اوضاع و احوال متغیر جامعه قابل انطباق بوده و با پیشرفت علوم و تجارب بشری می توان برای آنها مولفه های جدید و کارآمدی پیشنهاد کرد که هزینه کمتر و کارایی بیشتری داشته باشد.

    کلیدواژگان: ثابت، متغیر، حقوق اساسی، احکام حکومتی، فقه، حقوق
  • بررسی اندیشه حقوق اساسی شهید بهشتی
    سیدمحمدهادی حسنی صفحات 43-66

    بررسی نظرهای دست اندر کاران تدوین و نهادینه کردن یک انقلاب، که در واقع، بنیان گذاران فکری آن انقلاب اند، همواره در جهت شناخت صحیح از اصول آن انقلاب موثر است. در این میان، بررسی نظرات شهید بهشتی، به عنوان مدیر اصلی اداره جلسات خبرگان قانون اساسی، با توجه به نقش ویژه ایشان در تدوین این قانون، از اهمیت فراوانی برخوردار است، تا جایی که می توان از این رویکرد، در جهت تفسیر قانون اساسی بر اساس کشف مراد نویسندگان بهره برد.
    پژوهش حاضر به روش توصیفی- تحلیلی و ابزار کتاب خانه ای، به بررسی اندیشه حقوق اساسی شهید بهشتی می پردازد. از جمله یافته های این تحقیق، می توان به نظام فکری خاص شهید بهشتی در عرصه حقوق اساسی مشتمل بر ویژگی های خاص قانون اساسی در نظر ایشان، نظریات عمیق درباره شورای نگهبان، نگاه ویژه به شرط رجولیت رئیس جمهور، جایگاه ویژه قوه قضاییه و همچنین حق اظهارنظر نمایندگان در منظومه فکری ایشان، و نیز رویکرد خاص این عالم و متفکر اسلامی به نظام«امامت-امت» و البته آزادی های مشروع در قانون اساسی اشاره کرد، که نگاه ایشان به مقوله قانون اساسی از دیگران را ممتاز می گرداند.

    کلیدواژگان: اندیشه، حقوق اساسی، شهید بهشتی، آزادی های عمومی، ولایت فقیه، نظام امامت و امت
  • جستاری بر مفهوم «شخصیت حقوقی دولت»
    نوربخش ریاحی صفحات 67-84

    یک نظریه حقوقی باید در جهت نیازمندی های جامعه هدف ایجاد شود. بدین روی، به لحاظ تعاریف، معیارها، ضوابط، مفاهیم، مبانی و اصطلاحات نظری باید از استحکام و منطق درونی و جامعیت لازم برخوردار باشد و بتواند پاسخگوی سوالات و ابهامات مطرح شده باشد. «شخصیت حقوقی دولت» نظریه رایج علم حقوق و مبنای تمام فعالیت های دولت است. به استناد این انگاره، دولت به عنوان یک ضرورت انکار نشدنی و در راس اشخاص حقوقی، دارای حقوق و مسئولیت است و گستره فراوانی در زندگی امروزین دارد. ولی این سوال مطرح است که آیا میان مفاهیم، عناصر، مبانی و مسئولیت شخصیت حقوقی دولت و اجزای آن، نظم منطقی و انسجام درونی حاکم است؟ این تحقیق با روش اسنادی، بر این فرضیه است که نظریه «شخصیت حقوقی دولت» در مفروضات و مبانی بنیادین خود، در ابعاد گوناگون دارای نقص است و همین تعارضات درونی و مفهومی، زمینه ساز اختلافات نظری متعددی در حوزه شخصیت حقوقی اشخاص حقوقی، به ویژه دولت شده است. مقاله حاضر با تبیین و برجستگی این مفاهیم و مبانی، تجدید نظر در انگاره «شخصیت حقوقی دولت» را نتیجه گیری می کند و پیشنهاد می دهد.

    کلیدواژگان: حقوق، دولت، شخص، شخصیت
  • اصول حقوق اداری در سنت و سیره معصومین علیهم السلام
    جعفر زارعی صفحات 85-98

    قوق اداری به عنوان بازوی اجرایی حقوق اساسی، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. به سبب تحول و پویایی حقوق اداری، لازم است اصول و قواعد این شاخه از علم حقوق استخراج گردد تا در سیر تحول احکام، مصادیق و امور جزئی به سهولت و سرعت تشخیص داده شود. 
    در رابطه با اصول حقوق اداری در غرب، آثاری به انگلیسی و فارسی نگارش یافته است. سوال اصلی مقاله این است که اصول مزبور در سیره حکومتی معصومان علیهم السلام کدام است؟ و چه جایگاهی دارد؟
    مقاله حاضر با رویکرد توصیفی- تحلیلی و با روش کتاب خانه ای، به تبیین اصول حقوق اداری در سیره معصومان می پردازد. نتیجه نهایی پژوهش حاضر آن است که برخی اصول حاکم بر حقوق اداری عبارتند از: حاکمیت قانون، عدالت، گزینش بهترین ها، نظارت. این اصول با نگاه الهی تبیین شده و دارای ضمانت اجرای حقوقی در سیره معصومان علیه السلام هستند.

    کلیدواژگان: اصول حقوق اداری، حقوق اداری، سیره، اصول اداری، قواعد حقوقی
  • بررسی تطبیقی نظریه دولت از دیدگاه آکوئیناس و امام خمینی (ره)
    رضا محمدی کرجی صفحات 99-120

    اندیشه سیاسی حضرت امام خمینی ره فیلسوف و متفکر و عارفی که نظریه دولت را بر اساس اصول اسلام تحول بخشید، در مقایسه با متفکران و فیلسوفان، به ویژه قدمای فیلسوفان، برتری، جامعیت و کارآمدی اندیشه سیاسی اسلام را اثبات کرده و بر غنای این مباحث افزوده است. این نوشتار نظریه دولت از دیدگاه حضرت امام ره را با اندیشه توماس آکوئیناس با رویکرد حقوق عمومی، با روش کتاب خانه ای و بررسی آثار نوشتاری و گفتاری، مقایسه نموده و اشتراکات و تفاوت های آن را استخراج کرده است. 
    غایت فراطبیعی و الهی داشتن دولت، مشروعیت الهی، نیاز دولت به ابزار وحی، رهبری نهاد دینی، شرط علم و عدالت برای حاکم، ابتنای قانون موضوعه بر قانون الهی، و نظارت مردمی بر دولت از اشتراکات عمده دو دیدگاه است. این دو اندیشه در نوع حکومت، علت ضرورت دولت، رابطه دولت با نهاد دینی، جایگاه مردم و الزامی بودن تشکیل دولت بر فرد اصلح تفاوت های ظریفی دارند.

    کلیدواژگان: دولت، حکومت دینی، آکوئیناس، امام خمینی ره مشروعیت حکومت
|
  • The Nature of the Prophetic State
    Firouz Aslani, Zabihullah Moradi Pages 7-24

    Most Islamic scholars, both Shiite and Sunni, have no doubt about the necessity of forming a government in Islam and believe that Islam is not separable from politics. In their view, the Prophetic conduct shows that the execution of the Islamic law is not possible, except with the formation of the government. However, referring to some verses and narrations, some Muslim intellectuals, influenced by the slogan "separation of religion from politics", considered the leadership of the Prophet to be spiritual, and have separated the realm of the mission from the government. Using a descriptive-analytical method and discovering the relationship between religion and politics in the prophetic government, this paper seeks to answer this important question as to whether the Prophet's leadership and authority on people were based on religious teachings or had a civil and customary basis, and the people themselves have left the government to the Prophet. The findings indicate that, based on the Quranic teachings and prophetic teachings, government and politics were part of the teachings of the Prophet, the universality of the religion of Islam, presence of specific sentences and general principles of religion, all seek a religious government. Therefore, the nature of the prophetic government is religious, and the politic is its integral part.

    Keywords: propheticgovernment, civilgovernment, religion, politics, appointedgovernment
  • Variable Elements of the Basic Rights of the I.RI. in Terms of Jurisprudence and Law
    Mohammad Reza Bagherzadeh Aval, Mohammad Baqer Fahimi Pages 25-42

    The basic rights of the Islamic Republic of Iran, by templating from the teachings of jurisprudence and the Islamic law, has considered some elements to be fixed, and others to be variable. Fixed elements are based on fixed needs and variable elements are based on variable needs. The identification and separation of these two types of elements can meet the variable needs, and regulate of the complex political and social relations of the present age. Based on the logical and rational criterion, five variables are identified, three of which are related to the governmental rules, the executive mode of government and formal rules of internal affairs, and the other two elements are related to foreign and international affairs. Identifying and analyzing these elements from a jurisprudential and legal point of view is an explanation and interpretation of the Article 177 of the Constitution of the I.R.I, in which some of the fixed elements of the political system of I.R.I are noted, but there are no references to the changing elements in the political system of the I.R.I., while the variable elements of the basic rights represent the efficiency and effectiveness of the political system, which is adaptable to the changing circumstances of society, and with the advancement of science and human experience, it is possible to offer them new and effective components to have lower cost and to be more efficient.

    Keywords: constant, variable, basic rights, governmental Commandments, jurisprudence, law
  • A Survey into the Shahid Beheshti's Thought of Basic Rights
    Seyyed Mohammad Hadi Hasani Pages 43-66

    Analyzing the views of the practitioners and founders of the formulation and institutionalization of a revolution is always effective in understanding the principles of that revolution.
    Meanwhile, analyzing the views of Shahid Beheshti, as the main director of the meetings of the Assembly of Experts for Constitution, is of great importance considering his special role in drafting this law so that this approach can be used to interpret the constitution based on discovering the purpose of the writers. Using a descriptive-analytical and desk-research method, this paper analyzes Shahid Beheshti's thought of basic rights. Among the findings of this research, one can refer to the particular intellectual system of Shahid Beheshti in the field of basic rights including the specific characteristics in terms of constitution, deep insights on the Guardian Council, special attention to the condition of the President in terms of being male, special status of the Judiciary, freedom of speech for Members of the Parliament, a special approach to the leadership-nation system "Imamate-Ummah" and, of course, legitimate freedoms in the constitution, which distinguishes his view of the constitution than the others.

    Keywords: thought, basic law, Shahid Beheshti, public freedoms, Guardianship of the Islamic Jurist, the leadership-nation system
  • Pondering over the Concept of the "Legal Personality of the State"
    Nourbakhsh Reyahi Pages 67-84

    A legal theory should be created to meet the needs of the target community. Therefore, in terms of definitions, standards, criteria, concepts, principles and theoretical terms, it must have integrity, certainty and comprehensivity, and be able to answer questions and ambiguities. The "legal personality of the state" is a popular theory in law and the basis of all government activities. The government has rights and responsibilities as an indispensable necessity at the head of legal entities and has a wide range in today's life. Here, the question arises whether there is a logical order and internal cohesion between the concepts, elements, principles, responsibilities of the legal personality of the state and its components? Using a documentary research, this paper is based on the hypothesis that, the theory of the "legal personality of the state", in its fundamental assumptions and foundations, is defective in various dimensions, and these internal and conceptual contradictions have led to many theoretical differences in the field of legal personality of legal entities, especially the state. While explaining and highlighting these concepts and foundations, this paper, concludes and suggests a revision of the notion of "legal personality of the state".

    Keywords: rights, the state, person, personality
  • The Principles of Administrative Law in the Tradition and Conduct of the Infallibles (P.B.U.T)
    Jafar Zarei Pages 85-98

    Administrative rights as an executive arm of basic rights are of particular importance. Due to the evolution and development of administrative law, it is necessary to extract the principles and rules of this law from the science of law to be recognized in the course of the evolution of rules, instances, and minor affairs in an easy and fast way. In connection with the principles of administrative law in the West, research has been conducted in English and Persian. The main question of the paper is what are the principles of administrative law in the governmental conduct of the infallibles (P.B.U.T)? And what status do they have? Using a descriptive-analytical and desk-research method, this paper studies the principles of administrative law in the conduct of the infallibles (P.B.U.T). The findings indicate that some of the governing principles of administrative law are: rule of law, justice, choosing the best and supervision. These principles are explained with a Divine look and have a legal guarantee in the conduct of the infallibles (P.B.U.T).

    Keywords: principles of administrative law, administrative law, conduct, administrative principles, legal rules
  • A Comparative Study of the Theory of State from the Viewpoint of Aquinas and Imam Khomeini
    Reza Mohammadi Karaji Pages 99-120

    The political thought of Imam Khomeini, a philosopher, thinker and mystic, who promoted the theory of the state based on the principles of Islam, in comparison with thinkers and philosophers, especially the ancient philosophers, has proved the supremacy, comprehensiveness and effectiveness of the political thought of Islam and has added to the richness of the discussions. Using a desk-research and written and spoken works, this paper has studied the theory of the state from Imam's point of view with Thomas Aquinas' viewpoint with the general rights approach with a comparative approach and has extracted its similarities and differences. Supernatural and Divine purpose of the state, divine legitimacy, the needs of government to revelation, religious institution leadership, the condition of knowledge and justice for the ruler, the basis of the law on the Divine law and popular monitoring of the state are among the main similarities of these two viewpoints. These two ideas have the finest differences in terms of the type of government, the reason for the necessity of the state, the relationship between the government and the religious institution, the status of the people and the necessity of forming a government on the fittest individual.

    Keywords: government, religious government, Aquinas, imam Khomeini, legitimacy of government