فهرست مطالب

قبسات - پیاپی 91 (بهار 1398)
  • پیاپی 91 (بهار 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/01/31
  • تعداد عناوین: 8
|
  • مهدی عباس زاده صفحات 5-28

    پرسش اصلی نوشتار حاضر این است که آیا فلسفه دین و الهیات موسوم به جهانی، می تواند با رویکرد اسلامی دنبال شود یا نه؟ فلسفه دین اجمالا عبارت است از تامل عقلی بیرون نگرانه در باب دین. این قسم معرفت، از سنخ فلسفه های مضاف و معرفت درجه دوم است و آشکارا از کلام (الهیات)، دین پژوهی و فلسفه متمایز است و با بهره گیری از توانایی عقل نظری، به ارزیابی معتقدات ادیان و پدیدار عمومی دین می پردازد. در این نوشتار نشان داده خواهد شد فلسفه دین با رویکرد اسلامی امکان‎پذیر است و می تواند در مسیر تحقق قرار گیرد. اما از محوری ترین مسائل فلسفه دین در روزگار ما، مسئله الهیات جهانی است، تا آنجا که به نظر می رسد آن گاه می توان از فلسفه دین با رویکرد اسلامی دفاع کرد که تکلیف این مسئله مهم نیز با رویکرد اسلامی روشن شود. الهیات جهانی می کوشد بدون اتکای انحصاری بر یک دین خاص، بلکه بر مبنای مشترکات ادیان مختلف جهان، تبیینی روزآمد و قابل پذیرش از پدیدار عمومی دین ارائه دهد. اصلی ترین مبنای الهیات جهانی در غرب، تکثرگرایی دینی است؛ اما نوع نگاه قرآن به مسئله دیگرادیان، با این مبنا سازگاری ندارد، بلکه بیشتر با شمول گرایی تناسب دارد و مبنای گفت وگوی بین پیروان ادیان را تکثرگرایی اجتماعی از طریق تساهل و مدارای پیروان ادیان می داند. اما این بدان معنا نیست که قرآن با اصل پی ریزی یک «الهیات جهانی» مخالف است، بلکه بر عکس با نظر به برخی آموزه های قرآنی می توان الهیاتی جهانی بر مبنای آموزه های مشترک ادیان، معنویت و تقدس، عقلانیت و کرامت انسانی تاسیس کرد.

    کلیدواژگان: دین، فلسفه دین، الهیات جهانی، تکثرگرایی، اسلام، قرآن
  • حمید امیر چقماقی، محمد محمد رضایی* صفحات 29-56

    کیث یندل (Keith Yandell) از مدافعان تجربه دینی در اثبات وجود خداست. برهان وی مبتنی بر بسط اصل قرینه تجربی و تاکید بر ابطال پذیری تجارب دینی است. وی با بسط ایده های ایجابی و سلبی در اصل قرینه تجربی به اصلی با چهار شرط می رسد که مقدمه اصلی استدلال وی را تشکیل می دهد. در این مقاله تلاش شده است برهان تجربه دینی یندل درباره اثبات وجود خدا در دیدگاه توحیدگرایانه با روش توصیفی- تحلیلی واکاوی گردد. در وهله نخست به تعریف و طبقه بندی انواع تجربه دینی از دیدگاه وی اشاره می شود. پس از آن برهان یندل تبیین شده، بخش پایانی مقاله به بررسی انتقادی دیدگاه وی و بیان نتایج به دست آمده اختصاص می‏یابد. دیدگاه وی از چند نظر با انتقاد مواجه است. یکسان انگاری وحی و تجربه دینی، تاکید بر دیدگاه تجربه گرایی و نقص ادله وی در قابل اعتمادبودن تجارب دینی از جمله نقدهایی است که در این مقاله به آنها پرداخته شده است. درنهایت اگرچه دیدگاه وی حائز نکات مثبتی است، به عنوان برهانی کارآمد موفق به نظر نمی رسد.

    کلیدواژگان: اثبات وجود خدا، برهان تجربه دینی، کیث یندل، اصل قرینه تجربی
  • علی رضا شجاعی زند صفحات 57-94

    یکی از پیامد های شایع در مطالعات دین که مانع از شناخت درست و دقیق تجلیات آن در عرصه های فردی و اجتماعی گردیده، تحویل گرایی است. شیوع و رواج آن چنان ریشه دار و گسترده است که کمتر توجهی را به سوی خود جلب می کند؛ به همین دلیل چندان مورد امعان نظر قرار نمی گیرد. از نخستین گام های لازم برای کنترل و غلبه بر رویکرد تحویلی، شناسایی و ردیابی آن در ادبیات نظری دین پژوهی است. «تحویل گرایی در مطالعات اجتماعی دین» این کار را با نشان دادن عقبه و مصادیق آن در موضوعات و حوزه ها و سطوح مختلف و سپس با آشکارسازی آن در رهیافت های نظری مطرح در جامعه شناسی دین دنبال کرده است.

    کلیدواژگان: جامعه شناسی دین، تحویل گرایی، پدیده های دلالتی، واقع گرایی نمادی، هرمنوتیک، برساخت گرایی
  • ابوالحسن غفاری صفحات 95-126

    این مقاله با روش تحلیل عقلی در صدد معرفی پارادایم متخذ از حکمت اسلامی درباره فلسفه محیط زیست است. یافته‏های مقاله نشان می‏دهد علاوه بر حیوانات، نباتات نیز از درجات و مراتب تجرد برخوردارند. بر این اساس در فلسفه محیط زیست اسلامی علاوه بر ارزش ذاتی محیط زیست باید از ارزش قدسی و الهی آن سخن گفته، تعامل انسان با نبات و حیوان را از حد تعامل با ابژه مادی به تعامل با موجودی که متعلق نفخه الهی است، ملاحظه کرد. در این نگرش انسان نه به مثابه مالک نبات و حیوان است و نه سلطنت و استیلا از نوع استیلای سوژه بر ابژه دارد، بلکه به مثابه مدیر و حافظ حقوق نبات و حیوان بوده و تصرفات او در نبات و حیوان در محور عقل و شرع تعریف می‏شود. این نوع نگرش به محیط زیست که با حفظ ارزش ذاتی و شرافت وجودی نبات و حیوان اعمال می‏شود در مسیر استکمال انسان تاثیر بسزایی دارد. بر این اساس هر نوع تصرف و دخالت عوامل انسانی در نبات و حیوان که خارج از تدبیر و حکم عقل و شرع انجام شود، با نگاه قدسی به محیط زیست منافات دارد.

    کلیدواژگان: نفس نباتی، نفس حیوانی، تجرد، فلسفه محیط زیست، حکمت متعالیه
  • احمدعلی یوسفی، مجتبی غفاری* صفحات 127-164

    پرداختن به موضوع امتداد مبانی هستی شناختی اسلامی از دو جهت حائز اهمیت است. نخست اینکه تمدن نوین اسلامی، باید بر پایه مبانی هستی شناختی اسلامی بنا شود. از جهت دوم، تمدن غرب با مبانی هستی شناختی متمایز و متباین با مبانی اسلامی، توانسته است مبانی خود را در رفتارهای فردی و ساختارهای جامعه امتداد دهد. از نظر رهبر معظم انقلاب اسلامی، آیت الله خامنه ای، مبانی اسلامی هنوز در رفتارهای فردی و نیز در ساختار اجتماعی ما امتداد پیدا نکرده است. در این پژوهش با روش تحلیل متن چگونگی امتداد مبانی هستی شناختی با تاکید بر بیانات ایشان دنبال می شود. همچنین این پژوهش در پی بررسی تطبیقی چگونگی امتداد مبانی هستی شناختی نظام اقتصادی سرمایه داری و اسلامی، با تاکید بر بیانات رهبری است. در این نوشتار منطقی برای امتداد مبانی در نظام اقتصادی طراحی می شود و این منطق در شکل گیری نظام اقتصادی سرمایه داری و اسلامی بررسی می گردد. نتایج نشان می دهد رفتارها، روابط و ساختار نظام اقتصادی سرمایه داری بر اساس همین منطق سامان یافته اند و اجرایی‎کردن این منطق در نظام اقتصادی اسلام منجر به رفتارها، روابط و ساختار متفاوتی خواهد شد.

    کلیدواژگان: آیت الله خامنه ای، امتداد مبانی، هدف اقتصادی، ساختار اقتصادی، نهادهای اقتصادی
  • سید محمد رضا تقوی صفحات 165-195

    بسیاری از دیدگاه های موجود در علم دینی در سطح نظری تلاش کرده اند تبیینی از روش شناسی علم دینی ارائه نمایند؛ اما مشخص نکرده اند چگونه می توان به صورت عملیاتی، یک پژوهش را اجرا نمود؟ هدف پژوهش حاضر تبیین سه مولفه از مدل روش شناختی الگوی علوم انسانی اسلامی مختار است: 1) موضوع شناسی؛ 2) نظام مفاهیم پایه؛ 3) جهت‏داری علوم و دلالت های روش شناختی آن برای علوم انسانی اسلامی. پژوهش حاضر به احصای دو مسیر مشخص برای شناسایی موضوع و مفاهیم پایه منتهی گردید. جهت داری علوم مورد تایید و سمت و سوی سیره، فعل و قول امام† بر نظام‎واره علوم انسانی اسلامی مفروض گرفته شد. استخراج «روشگان» و «منطق» حاکم بر دین، از طریق نگرش نظام‎واره ای به قرآن و سنت که از طریق هم‎افزایی جهت‎دار فقیهان، فیلسوفان و عارفان بزرگ فراچنگ می‎آید، در حیطه تخصص فضلای حوزوی و نظریه پردازی برای انتقال از وضع موجود به وضع مطلوب متناسب با منطق مذکور، در حیطه تخصص استادان علوم انسانی فرض شد. علی‎رغم عملیاتی‎نمودن چندین شاخصه از مدل روش شناختی مختار تا کنون هنوز تبیین بسیاری از شاخصه های مطرح در مدل مذکور برای تحقیقات آتی ضروری است.

    کلیدواژگان: روش شناسی، علوم انسانی اسلامی، موضوع شناسی، مفاهیم پایه، جهت داری علوم
  • محمد توکلی پور صفحات 197-223

    دیدگاه غالب علامه طباطبایی در معناشناسی اوصاف الهی ناظر به قبول معنای مشترک میان اوصاف کمالی خدا و مخلوقات است. مشاهده کمالات در مخلوقات و علت تامه بودن خداوند، لزوم پذیرش قاعده «معطی الشیء لایکون فاقدا له»، تحلیل وجودشناختی خداوند به مثابه واجب‎الوجود، صرف‏الوجود و واجد بساطت محضه و وحدت حقه مقتضی آن است که ذات الهی واجد جهات وجودی و کمالی تمامی موجودات به نحو برتر و شریف‏تر باشد. این اقتضا با تکیه بر نظریه «اشتراک معنوی و تشکیک وجودی» ضمن دلالت بر وحدت معنایی وجود و سایر مفاهیم کمالی میان خالق و مخلوق، اختلاف واقعی آنها را در مصادیق به نحو تشکیکی ارزیابی می کند. همچنین بر اساس نظریه روح معنا، معنا بدون دخالت خصوصیات مصادیق از حیثیت عامی که همان غرض و کارکرد ثابت در مسماهای مادی و مجرد لفظ است، حکایت می کند. با این حال به رغم پرهیز کلی علامه از معنای شایع تاویل، اقبال او به آن در مواردی، ظاهرا تا حدی از قول وی به وجود مجاز در سخن خداوند حکایت دارد. از این گذشته در معناشناسی اوصاف الهی در اندیشه علامه گاه شاهد آنیم که تعالی و تنزیه خدا از حدود مفاهیم و توصیفات بشری، از بیان ناپذیری خداوند نشان دارد.

    کلیدواژگان: اشتراک معنوی، روح معنا، تاویل، بیان ناپذیری
  • محمدرضا ظفری صفحات 225-259

    ماهیت فهم قانون در فلسفه اسلامی، معرفت است که آغاز فهم قانون با اعمال قواعد تفسیر و پایان آن، با عمل تفسیر حاصل می‏گردد. درنتیجه ماهیت فهم متن قانون را تصور معنای متن تشکیل می‎دهد و این غیر از ماهیت قضاوت یا دادرسی است که با معرفت تصدیقی یا انشای حکم حصول می‎یابند. نگارنده در این مقاله با روش نقلی- عقلی در پی این است با بیان ماهیت فهم و تفسیر و آثار آنها، وحدت ذاتی تفسیر و مراتب آن را از حیث سببیت و ضعف و کمال نمایان سازد. استعمال نص یا ظاهر در متون قانونی، سبب اتصاف تفسیر به صحیح یا مناسب می‎شود و این در هر دو طرف تقنین و تفسیر، وامدار قواعد عام و خاص تفسیر، یعنی قواعد زبان‎شناختی و اصول حقوقی است. چنانچه قانون‎گذار الفاظ و عبارات متن را با ابهام، اجمال، سکوت یا تعارض در هم آمیزد، عمل تفسیری قاضی نیز به بار نمی‎نشیند؛ درحالی‎که این خلاف مقاصد مقنن است.

    کلیدواژگان: قصد، قانون، زبان‎شناسی، و فهم دادرس
|
  • Mahdi Abbaszadeh Pages 5-28

    The main question of this article is that Does the philosophy of religion and theology, called the universal, can be followed by an Islamic approach? In short, the philosophy of religion is a extraneous rational reflection on religion. This kind of knowledge is the "philosophy of" and secondary  Knowledge. It is clearly distinguished from Theology , Religion, and Philosophy and by using the ability of theoretical reason, it evaluates the beliefs of Religions and the general phenomenon of Religion. In this paper, it will be shown that the philosophy of religion is possible with an Islamic approach and can be realized. One of the most important issues of the philosophy of religion in our day is the question of global theology, as far as it seems, then it would be possible to defend the philosophy of religion with the Islamic approach that the situation of this important issue is also clarified with the Islamic approach. The global theology attempts to present an up-to-date and acceptable explanation of the general phenomenon of religion without relying exclusively on a particular Religion, but on the basis of commonalities of various Religions in the world.The main foundation of the global theology in the West is religious pluralism. But the Qur'an's view of the issue of other religions is not compatible with this basis, but is more consistent with inclusiveness and the basis of dialogue among followers of religions is social pluralism through the tolerance of followers of religions. But this does not mean that the Qur'an disagrees with the principle of a "global theology", conversely, according to some Qur'anic doctrines, the global theology can be established based on shared doctrines of religions, spirituality and holiness, rationality, and human dignity.

    Keywords: Religion, Philosophy of Religion, The Global Theology, Pluralism, Islam, Quran
  • Hamid Amir Chaghmaghi, Mohammad Mohammadrezai* Pages 29-56

    Keith Yandell the advocate of religious experience in proving God's existence. His argument is based on the development of the principle of empirical symmetry and the emphasis on the falsification of religious experiences.Hegets the principle with four conditions, by develops affirmative and negative ideas in the principle of experimental symmetry, which is the main premise to his argument. This paper attempts to study of Yandell's argument of religious experience in proving the existence of God in the monotheistic view point by descriptive-analytical method.In the first place,referred to the definition and classification of a variety of religious experiences from his point of view then, the Yandell's argument is explained, the final part of the article is allocated to criticizes his perspective and expressing the results. His views are criticized. Among the criticisms discussed in this article are:Equivalence of Revelation and religious experience, emphasizing the views of empiricism and its failure to prove the reliable of religious experience.Ultimately, though, his point of view has positive points, but it does not seem successful as an effective argument.

    Keywords: the Proving God's Existence, Argument of Religious Experience, Keith Yandell, the Principle of Empirical Symmetry
  • Alireza Shojaei Zand Pages 57-94

    One of the most common outcomes in religious studies is Reductionism which has prevented the correct and accurate recognition of its manifestations in individual and social arena. Its prevalence is so rooted and widespread that it attracts less attention That's why not much attention is paid. From the first steps necessary to control and overcome the reductionism approach, it is identified and traced in the theoretical literature of religious studies. Reductionism  in the social studies of religion" has followed this by showing the background and examples of it on different topics and levels and then by revealing it in the theoretical approaches raised in the sociology of religion.

    Keywords: Sociology of Religion, Reductionism, Significant Phenomena, Symbolic Realism, Hermeneutics, Constructivism
  • Abolhasan Ghafari Pages 95-126

    This article, using rational analysis, wanted to introduce a paradigm of Islamic philosophy on the philosophy of the environment. The findings of the paper show that in addition to animals, Plants also have varying degrees of incorporeity. In this regard, in the philosophy of the Islamic environment, in addition to the inherent value of the environment, It must be said of its holy and divine value as well as human interaction with the animal and the plant, as far as the interaction with the material object is concerned with interaction with the being that belongs to the divine breath. In this attitude, man is not the owner of a plant and animal and neither is the dominance and mastery of subject on object but man is as a director and protector of rights of animal and plant and his possessions in the plant and animal are defined in the axis of wisdom and religion. This kind of attitude to the environment that maintains the inherent value and existential dignity of plant and animal, it has a profound effect on the way of perception of human . Accordingly, any kind of mastery and interference of human factors in the plant and animal being out of the director and order of wisdom and wisdom, it is in conflict with sacred approach to the environment.

    Keywords: Vegetable Souls, Animal Soul, incorporeity, Philosophy of Environment, transcendental wisdom
  • Mojtaba Ghafari Pages 127-164

    Addressing the issue of extending of Islamic ontological foundations is important in both direction: First, modern Islamic civilization should be based on Islamic ontological foundations. Second, the ontological foundations of the West are distinct and contradictory to Islamic foundations and Western civilization has been able to extent its foundations on individual behaviors and structures of society. According to the Supreme Leader of the Islamic Revolution, Ayatollah Khamenei, Islamic foundations have not yet been extent in individual behaviors and in our social structure. This article follow up ,based on the method of text analysis, how to extend the ontological foundations by emphasizing his statements. Also this paper wanted to compare how to extent the ontological foundations of Capitalist and Islamic economic systems with emphasis on statements by Leadership. In this paper the logic is designed, for extension of foundations on the economic system and this logic is considered in the formation of the economic system of Capitalism and Islam. The results show that the behavior, relations and structure of the Capitalist economic system are based on the same logic and implementing this logic in the system of Islamic economic will lead to different behaviors, relationships and structures.

    Keywords: Ayatollah Khamenei, Extension of foundation, Economic Purpose, economic structure, Economic Institute
  • Seyed Mohammadreza Taghavi Pages 165-195

    Many of the perspectives in the religious science have, at the theoretical level, tried to provide an explanation of the methodology of the religious science, but they did not specify how to carry out a research project operationally. The purpose of this paper is to explain the three components of the methodological model of the Model of Islamic Humanities: 1) the knowing of subject, 2) The system of basic concepts, 3) The orientation of Science and its methodological implications for Islamic Humanities. This article led to two distinct paths for identifying the subject and basic concepts of the foundation. The orientation of the Sciences approved by the Imam (AS) was assumed for the system of Islamic Humanities. Extracting the "modes" and "logic" governing religion, through the systematic attitude to the Qur'an and Tradition, is obtained through the directional synergy of the great jurisprudents, philosophers and mystics. It was assumed in the field of the specialty of the scholars of seminar; and the theorizing to transfer from the present to the desired state in accordance with the above logic, in the field of specialty of professors of Humanities . Despite the operation of several features of the above methodological Model, so far, the explanation of many of the characteristics of the Model is still essential for future research.

    Keywords: Methodology, Islamic Humanities, the Knowing of Subject, Basic Concepts, Orientation of Science
  • Mohammad Tavakkolipoor Pages 197-223

    The dominant view of Allamah Tabatabai, in the semantics of Divine Qualities, is to accept the common meaning between the Divine Perfection and the creatures perception. To observe the perfections in creatures and being the adequate cause of God, The necessity to accept the rule "given one thing should not be missing",  ontological analysis of God as necessary Existence, pure Being, pure Simple, true Unity is appropriate that the Divine Essence possesses the of existential and perfection modes of all beings, superior and more honest. This requirement is based on the theory of "content participation and gradation of existence" implies the semantic unity of existence and other concepts of perfection between the creator and the creature and assesses their true difference in the examples in an gradational manner. Also based on the theory of the spirit of meaning, meaning narrates without interfering with the properties of instances of general mood that the same as the fixed motive and function in material named and abstract words. However, in spite of the general avoidance of Allameh of the prevalent meaning of interpretation, apparently his attention to it in some cases, to a certain extent, narrate the metonymy in the God's Speech. In addition, sometimes in the semantics of in the thought of Allameh, the transcendence of God from the limits of human concepts and descriptions manifests God's indeterminacy.

    Keywords: Content Participation, Spirit of Meaning, Interpretation, Indeterminacy
  • Mohammad Reza Zafari Pages 225-259

    The essence of comprehension the law in Islamic philosophy is knowledgethat is obtained the beginning of comprehension the law by applying the rules of its interpretation and its end by the act of interpretation.As a result, the essence of the comprehension of the text of the law constitutes the conception of the meaning of the textand this is other than the essence of judgment or proceeding that comes with confirmation knowledge or creation of judgment.In this article, the author attempts to demonstrate the inherent unity of interpretation and its degree in terms of causality, weakness and perfection by expressing the nature of comprehension and their interpretation and effects.Applying the Text or appearance in the legal texts will make the interpretation correct or appropriate and, on both sides of the legislation and interpretation, it borrowing for general and specific rules of interpretation, ie the linguistics rules and legal principles.If the legislator blends words and phrases of text with ambiguity, conciseness, silence or conflict,the judge's interpretational act also does not sit, while this is contrary to the intentions of the legislature

    Keywords: Intention, Law, Linguistics, Comprehension of Judge