فهرست مطالب

پژوهش های علم و دین - سال نهم شماره 2 (پاییز و زمستان 1397)
  • سال نهم شماره 2 (پاییز و زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/11/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • حامد صفایی‎پور*، ابراهیم آزادگان صفحات 1-24
    از جنجالی‎ترین و کانونی‎ترین بحث های بین رشته‎ای در حوزه‎های علم و دین، و الاهیات طبیعی (/ عقلی) معاصر، برهان غایت انگارانه یا «برهان مبتنی بر غایتمندی» بر وجود خداوند است. در این مقاله ضمن تحلیل، نمونه شاخصی از این برهان، با عنوان: «برهان غایت انگارانه تنظیم ظریف کیهانی (برهان)» (با تقریر ویلیام لین کریگ)، به نقد تبیین های رقیب می پردازیم و از ارجحیت «برهان» در برابر تبیین های طبیعی رقیب- تبیین های (الف) دیگر انواع حیات؛ (ب) جهان های بسیار(/چندگانه)؛ (ج) شکست تقارنی خودبه خودی- دفاع می کنیم. اگر استدلال های ارائه شده درست و قانع کننده باشد، «غایت انگاری خداباورانه» از «طبیعت گرایی خداناباورانه» در به دست دادن برترین تبیین بر «وضعیت ریزتنظیم جهان» ارجح است و راه «خداناباوری» در دفاع از معقولیت اش در چارچوبه روش شناسی طبیعت گرا هموار نیست.
    کلیدواژگان: برهان غایت انگارانه، برهان تنظیم ظریف کیهانی، استدلال بر مبنای بهترین تبیین، فرضیه جهان های بسیار، فرضیه دیگر انواع حیات، نظریه شکست تقارنی
  • مینا شمخی* صفحات 25-47
    قرآن کریم و روایات معصومین(ع) به ویژه نهج البلاغه امیر مومنان(ع)، در مناسبت های گوناگونی به طرح و واکاوی جهان طبیعت و نمودهای مختلف آفرینش مخلوقات پرداخته اند و البته از این کند و کاوها هدفی جز تبیین هدف مندی و غایت مداری جهان هستی نداشته اند. علامه محقق، محمدتقی جعفری در اثر وزین ترجمه و شرح نهج البلاغه، عالمانه به این امر پرداخته و با ذکر نمونه های فراوانی، ضمن اثبات هماهنگی آموزه های علوی(ع) در تبیین شگفتی های نظام آفرینش با یافته های علوم تجربی، قانون مندی جهان خلقت را از دیدگاه حضرت(ع) و تعالیم اسلامی و اثرات این قانون مندی را در حیات معقول و رو به کمال آدمی تشریح نموده است. این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی و بهره گیری از ابزار کتابخانه ای و استناد به منابع معتبر، بخش هایی از معارف بلند نهج البلاغه امیرمومنان(ع) را که حکایت از شگفتی های جهان طبیعت و آفرینش الهی دارد، در کنار واکاوی های عالمانه شارح معاصر آن گزارش می کند تا نمونه ای باشد از هم خوانی و هم یاری علم و دین.
    کلیدواژگان: علامه جعفری، نهج البلاغه، علم ودین، نظام آفرینش، قانونمندی
  • امیر قنبری همایکوه، محسن ایمانی نائینی، اکبر صالحی، ایران دخت فیاض* صفحات 49-71
    امروزه نسبت علم و دین، یکی از مسائل بحث انگیز و مهم در جوامع غربی و اسلامی است. این پژوهش از نظر طرح جزء تحقیقات کیفی بوده و از نظر روش در چهارچوب روش توصیفی تحلیلی صورت گرفته است. ایان باربور و استاد مطهری با دو نگرش متفاوت، در تشخیص مکمل بودن علم و دین تلاش کردند. باربور با تکیه بر «فلسفه پویشی» به طرح چهار رویکرد «تعارض، تمایز، گفتگو و مکمل» پرداخته که از دید مطهری نقدهایی شامل: وحدت علم و دین در چارچوب فلسفه پویشی، رئالیسم انتقادی، هم عرض بودن خداوند و جهان هستی، تقدم معرفت تجربی بر معرفت دینی وارد است که در این مقاله با طرح سه پرسش «نسبت علم و دین در دیدگاه شهید مطهری»، «نسبت علم و دین در دیدگاه باربور» و «نقاط قوت و ضعف ایان باربور بر اساس نظریه استاد مطهری» مورد بررسی قرار گرفت. مطهری با واکاوی پیش فرض های ذهنی افراد در پی مکمل بودن رابطه علم و دین است و اعتقاد دارد که علم و دین به یکدیگر نیازمندند. آراء باربور در آخرین اظهارنظرش درباره رابطه علم و دین با تکیه بر الهیات پویشی از تمایز علم و دین به مکمل بودن این دو تغییر یافت.
    کلیدواژگان: باربور، مطهری، نسبت، علم و دین، نقد
  • حسین کلباسی اشتری*، امیر حاجی زاده صفحات 73-95
    از زمان چاپ کتاب جریان ساز ساختار انقلابات علمی تامس کوهن، رویکردهای تاریخی و جامعه شناختی به علم به نوعی نسبیت باوری در قبال ارزیابی نظریات علمی دامن زده و همچنین موجب اعتقاد به گسست در تاریخ علم شده است. قیاس ناپذیری هسته اصلی دعاوی کوهن در این زمینه است. از منظر کوهن مصداق/مرجع مفاهیم علمی در نظریات مختلف کاملا متفاوت هستند. از سوی دیگر، هر پارادایم پیش از فرایند صورتبندی مفهومی همچون یک چرخش شناختی حوزه ادراکی را دگرگون می کند. و نهایتا برخلاف نظرگاه رایج فیلسوفان علم رسمی (اثبات گرایان و ابطال گرایان) هیچ قاعده صریحی جهت داوری نظریات وجود ندارد. در مقابل، کاسیرر با تاکید بر وجوه پایدار نظریات به عنوان صورت های نامتغیر انتظام بخش، نظریات علمی را قیاس پذیر و تاریخ علم را پیوسته و تکوینی می بیند. در این مقاله تلاش می شود پاسخ های کاسیرر در مقابل کوهن صورتبندی شود. در پایان مقاله نیز سعی می کنیم اختلاف آنها را در پرتو نوع تاریخنگاری ایشان شرح دهیم.
    کلیدواژگان: معقولیت علمی، قیاس ناپذیری، کوهن، کاسیرر، مفهوم، تابع
  • زهرا محققیان* صفحات 97-117
    تحلیل اسطوره ای، شاخه ای از نقد ادبی است که به تجزیه و تحلیل ساختار و معنای متن می پردازد و ارزش ادبی آن را از جهت کاربست باورهای اسطوره ای در آن ارزیابی و بررسی می کند. کاربست این روش در حوزه مطالعات قرآنی، از یک سو به کار گرفتن قوانین ادبی در فهم معنای قرآن است و از دیگر سو، میراث بشری این متن را بررسی می کند. در سنت تفسیری و علمی مسلمانان بوده اند کسانی که از این منظر به قرآن کریم بپردازند و بیان هایی از قرآن را مبتنی بر باورهای اساطیری بدانند و از آن جا روش های مختلف نقد ادبی را برای تحلیل معنای متن بکار گیرند. این مطالعه برای بازشناسی همین کوشش ها نگارش یافته و درصدد است آن ها را از یکدیگر تفکیک کند. بنابراین ما در این نوشتار به دنبال پاسخ به این سوال هستیم که رویکردهای عمده و شناخته شده در تحلیل اسطوره ای قرآن کریم کدام اند؟ این رویکردها چه مناسبتی با یکدیگر دارند؟ آیا می توان برمبنای این رویکردها، سطوح مختلف این متن را از یکدیگر تفکیک کرد؟ 
    یافته های پژوهش حاکی از آن است که تحلیل اسطوره ای قرآن کریم، فارغ از تمامی پیش فرض های کلامی و تعلیمی، حداقل در سه لایه از متن قرآن قابل پیگیری است: مضامین، زبان و بلاغت. نوشتار حاضر به واکاوی آثار مختلف پژوهشگران در هریک از سه سطح فوق پرداخته است.
    کلیدواژگان: اسطوره، تحلیل اسطوره ای قرآن کریم، نقد ادبی، بیان اسطوره ای
  • مهدی منزه*، محسن جاهد، سحر کاوندی صفحات 119-142
    نوشتار حاضر در صدد است تاثیر عوامل فراطبیعی در معناداری زندگی را بر اساس دیدگاه جان کاتینگهام تبیین نماید. در این راستا ابتدا رویکردهای سه گانه ی «طبیعت گرایی، ناطبیعت گرایی، فراطبیعت گرایی» که ناظر به نظریه های معنای زندگی (هدف، ارزش، کارکرد) هستند تبیین شده و سپس به نقد و بررسی دیدگاه کاتینگهام در باب معنای زندگی پرداخته می شود. کاتینگهام خدا و جاودانگی روح را به عنوان دو عامل فراطبیعی در معنابخشی به زندگی لحاظ می کند. وی «هنجارهای تغییرناپذیر اخلاقی» را درباره ی عامل خدامحوری و استناد به مولفه ی «موفقیت» را درباره ی جاودانگی روح به عنوان دو دلیل برای مبنای تایید خویش قرار می دهد. او در دلیلی که برای دیدگاه خدامحوری ارائه می دهد به تبعیت از دیدگاه فراطبیعت گرایی، نقش خدا را در معناداری، نه به صورت تشریعی و در قالب «امر و نهی الهی» محض، بلکه به صورت تکوینی و در قالب «قانون طبیعی» بیان می کند. از این روی می توان دیدگاه های اختصاصی کاتینگهام در باب معنای زندگی را به قرار زیر معرفی نمود: الف) تفسیر معنا به «هدف ارزشمند»، ب) بهره گیری از نظریه ی قانون طبیعی برای معنادار کردن زندگی، ج)پذیرش فراطبیعت باوری ترکیبی.
    کلیدواژگان: کاتینگهام، معنای زندگی، فراطبیعت گرایی ترکیبی، خدامحوری، جاودانگی روح
|
  • Hamed Safaeipour *, Ebrahim Azadegan Pages 1-24
    One of the most controversial and focal inter-disciplinary challenge in filed of science and religion, and contemporary natural teleology, is Teleological Argument (TA) or "Argument from finality" for the existence of God. In this paper by analyzing one of the specific revisions of the TA, named: "Cosmological Fine-Tuning Argument (CFTA)" (by William Laine Craig),   we will criticize main competitor's natural explanations- (a)Multiverse Hypothesis, (b)other kinds of Life, (c) Supper symmetry Breaking theory- and defend this claim that "CFTA is the best explanation for the Fine-Tuning of the Universe". If CFTA is sound and persuasive, "Theistic Finalism" is better explanation than "Atheistic naturalism" for explaining Fine-Tuned state of the world and the way of Atheism, in methodological naturalism (MN), is not a paved way.
    Keywords: Teleological Argument, Cosmological Fine-Tuning Argument-CFTA, Inference to the Best Explanation-IBE, Multiverse-MU, Symmetry Breaking-SB
  • Mina Shamkhi * Pages 25-47
    Holly Quran and innocents’ narrative especially Imam Ali’s Nahj al Balaghe discussed about nature and variety appearance of creations; of course the purpose of this discussions was the purposeful specific. The researcher Mohammad Taghi Jafari in his weighty piece, translation and description of Nahj al Balaghe has brought plenty samples scholarly and discussed about coordination affirmation and Allavi instructions and thoughts and specified creation system marvel based on experienced and scientific findings, furthermore it has analyzed not only the lawfulness of the world from Imam’s point of view but also Islamic catechesis and its effects on the rational life. This research has been expository – analytical, library routine and cited the authentic resources; it studies about some parts of  Nahj al Balaghe about creation system marvel and celestial creation; besides this one is a contemporaneous pieces of congruity and cooperation of science and faith.
    Keywords: Allama Jafari, Nahj al Balaghe, science, faith, creation system, lawfulness
  • Amir Ghanbari Homaikooh, Irandokht Fayyaz *, Mohsen Imani Naini, Akbar Salehi Pages 49-71
    Today, the relation of science and religion is one of the most controversial issues in Western and Islamic societies. This research is qualitative research component in terms of design and has been used in the framework of descriptive-analytical method. Ian Barbour and Professor Motahari, with two different attitudes, tried to recognize the complementarity of science and religion. On the basis of "sculpture philosophy," Barbour draws on four approaches to "conflict, distinction, dialogue and complementarity" which, according to Motahhari, includes critique of: the unity of science and religion within the framework of sculptural philosophy, critical realism, the equalization of God and the world, the preeminence of knowledge Empirical study of religious knowledge is presented in this paper by designing three questions: "The relation of science and religion in the viewpoint of martyr Motahhari", "The relationship between science and religion in the context of Barbour" and "The strengths and weaknesses of Ian Barbour based on the theory of Professor Motahari" it placed. Motahari examines the preconceptions of the minds of individuals in the pursuit of the complementarity of the relationship between science and religion and believes that science and religion need each other. Barbour's views in his latest commentary on the relationship between science and religion, relying on the theology, have changed the way in which the distinction between science and religion has become complementary to these two.
    Keywords: Barbour, Motahari, Relation, Science, Religion, Review
  • Hossein Kalbasi Ashtari *, Amir Haji Zade Pages 73-95
    Since the publication of Thomas Kuhn’s influential book, The Structure of the Scientific Revolutions, historical and sociological approaches to science have led to a kind of relativism towards the evaluation of theories as well as the belief in the break in the history of science. The main idea put by Kuhn's historiography is incommensurability. From Kuhn's point of view, the scientific concepts refers to completely different entities in different theories. On the other hand, each paradigm changes the perceptual domain before the conceptual process and formal articulation. Finally, unlike the conventional philosophy of science (Positivism and Falsifiability), he mentions there is no explicit rule for justification of theories. In contrast, Cassirer emphasis on elements in theory as the invariant regulative forms through which scientific thought progress continuously. In this paper, Cassirer's responses to Kuhn have been formulated. At the end, we attempt to show how diverse types of historiography made their difference.
    Keywords: Scientific Rationality, Incommensurability, Kuhn, Cassirer, Concept, Function
  • Zahra Mohagheghian * Pages 97-117
    Mythological analysis is a branch of literary criticism that analyzes the structure and meaning of the text and evaluates and evaluates its literary value for the application of mythological beliefs. The application of this method in the field of Quranic studies involves the use of literary laws in understanding the meaning of the Qur''an and, on the other hand, examines the human heritage of this text.
    In the interpretative and scientific tradition of Muslims, those who view the Holy Qur''an from this point of view and find expressions of the Qur''an based on mythological beliefs and use different methods of literary critique to analyze the meaning of the text. This study is written to identify these efforts and seeks to distinguish them from each other.
    So, in this article, we are looking for the answer to this question, which are the main and well-known approaches to the mythological analysis of the Qur''an? What is the relationship between these approaches? Is it possible to distinguish between different levels of this text based on these approaches?
    The findings of the research show that the mythological analysis of the Quran, regardless of all verbal and educational presuppositions, can be traced at least in three layers of the text of the Quran: matter, language and rhetoric. The present paper addresses the various studies of researchers at each of the three levels.
    Keywords: myth, mythological analysis of the Quran, literary critique, mythical expression
  • Mahdi Munazzah *, Mohsen Jahed, Sahar Kavandi Pages 119-142
    This essay is going to explain the effect of supernatural elements on the meaning of life from viewpoint of Cottingham. In this study, first, we illustrate the threefold approaches to the theories of meaning of life( perpose, value and function), that is: naturalism, non-naturalism and supernaturalism, then explain the viewpoint of Cottingham( supernaturalism) on the meaning of life. Cottingham interpret the " meaning" as "valuable purpose", and believes that God and the eternality are supernatural elements that give meaning to the life. He enjoys two arguments for confirming his foundation: 1) unchangeable moral norms for theistic element and, 2) successfulness for the eternality. Cottingham in argument that presents through theism for giving life the meaning, uses of genetic foundation and natural law rather than merely divine command. He, at last, emphasizes on compound view( God and eternality) as his final view on giving life ( that is, a life with valuable purpose) the meaning. Because of this, it can be said that the special views of Cottingham are: 1) interpretation of the meaning as a valuable purpose, 2) enjoying natural law for giving life the meaning, 3) believing on compound supernaturalism.
    Keywords: Cottingham, compound, supernaturalism, theism, immortality of soul, valuable purpose, natural law