فهرست مطالب

نگارینه (هنر اسلامی) - پیاپی 16 (پاییز و زمستان 1397)
  • پیاپی 16 (پاییز و زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/12/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • بهاره تقوی نژاد* صفحات 4-14
    مسجد جامع ساوه که در قرون گذشته، تعمیر، تجدید و تزیین شده است، دارای چندین محراب گچ بری از دوره های مختلف تاریخی است که با کتیبه ها و نقوش گیاهی و هندسی زیبا آراسته شده اند. یکی از محراب های گچ بری این مسجد که به دوره سلجوقی منسوب است، ه ماکنون در موزه چهارفصل اراک نگهداری می شود و دارای ویژگی های هنری ارزشمندی است که کمتر معرفی و بدان پرداخته شده است؛ لذا هدف این پژوهش، معرفی چیستی تزیینات این محراب گ چبری ب هدست آمده از مسجد جامع ساوه و برداشت دقیق آرایه ها به منظور حفظ و احیای این تزیینات است. برای دستیابی به هدف مذکور، پرسش اصلی پژوهش چنین است: انواع تزیینات محراب گچ بری مسجد جامع ساوه(موجود در موزه چهارفصل اراک) کدام است و هر یک از آرایه ها، در کدام یک از بخش های محراب، به اجرا درآمده است؟ در این پژوهش از روش های تاریخی و توصیفی استفاده شده و شیوه گردآوری اطلاعات با استناد به منابع مکتوب و مطالعات میدانی است. نتایج این تحقیق بر این نکته دلالت دارد که علاوه بر کتیبه ها که حجم نسبتا زیادی از فضای محراب از قبیل حاشیه های دورتادور محراب و اطراف طا قنما و حاشیه بالا و پایین نیم ستون ها را به خود اختصاص داده است؛ نقوش اسلیمی در کنار نقوش ختایی (گل و برگ) نیز؛ سهم عمده ای را در آراستگی فضای داخلی طاق نماها، حاشی ه های پهن و باریک و پس زمینه کتیبه حاشیه دورتادور محراب دارد. ه مچنین از نقوش هندسی (گره ها) نیز بر روی نیم ستو نها (پیلک ها) و لچکی طاق نمای اول استفاده شده است که بر تنوع تزیینات افزوده است.
    کلیدواژگان: مسجد جامع ساوه، محراب های گچبری، نقوش گیاهی، نقوش هندسی، کتیبه ها
  • مهدی دوازده امامی، زینب سادات حسین زاده حجازی، محی الدین آقاداودی* صفحات 15-29
    معراج پیامبر(ص) یکی از مباحث مهم اعتقادی اسلام است که در متون ادبی و آثار هنری بازتاب یافته است. نگاره معراج اثر سلطان محمد، نگارگر قرن 9 ه.ق. و معراجیه های نظامی گنجوی شاعر قرن 6 ه.ق.، ازجمله بهترین این آثار هستند. این پژوهش سعی دارد تا نقش قابلیت های رسانه ای دو حوزه نگارگری و ادبیات در بازتاب عظمت شخصیت پیامبر(ص) را مورد ارزیابی قرار داده و از منظر بینامتنیت، به مطالعه تطبیقی نگاره معراج سلطان محمد و متن معراجیه های نظامی بپردازد تا زمینه ساز پاسخ به این سوال باشد که: "نگاره معراج سلطان محمد چگونه و به چه میزان توانسته است به متن معراجیه نظامی وفادار باشد؟" و "کدام یک از این دو اثر بازتاب بهتری از عظمت پیامبر(ص) در قالب موضوع معراج داشته اند؟" لذا عناصر به کاررفته در هر دو اثر با معیار قرآن سنجیده شده و سپس تطبیق مولفه های دو اثر انجام گردیده است. روش پژوهش حاضر، توصیفی-تحلیلی و با رویکرد تطبیقی است. روش یافته اندوزی، کتابخانه ای و اسنادی بوده و روش تحلیل یافته ها، کیفی است. به نظر می رسد که: نگاره معراج اثر سلطان محمد باوجود برخی نوآوری ها، به میزان قابل توجهی به متن معراجیه اثر نظامی وفادار بوده و درعین حال هر دو اثر دربرگیرنده عناصر اصلی رخداد عظیم معراج مطابق با قرآن و احایث هستند.
    کلیدواژگان: معراج، نگارگری، ادبیات، سلطان محمد، نظامی
  • کبریا بیات، کورش مومنی* صفحات 30-43
    در دوره قاجار، تزیینات به دلیل تلفیق سنت و مدرنیته و تنوع نقش، از اهمیت ویژه ای برخوردار است و بهره مندی گسترده از بنای مسجد-مدرسه ها در این دوره، سبب شد هاست تزیینات این ابنیه حائز اهمیت گردد. در این پژوهش سعی شده است تا با بررسی سه مسجد-مدرسه سپهداری، آقاضیاءالدین و خوانساری، واقع در اراک، با روش توصیفی-تحلیلی به این پرسش که تزیینات این ابنیه شامل چه گونه ها و نقوشی می باشند، پاسخ مناسبی ارائه گردد. به این منظور نگارندگان به بررسی منابع تاریخی پرداخته و با حضور مستقیم در بنا و عکسبرداری، اطلاعات لازم را گردآوری و سپس تحلیل نمود هاند. نتایج این بازشناسی نشان می دهد که تزیینات این ابنیه شامل کاشی کاری، آجرکاری، گچبری و حجاری می باشد. کاشی کاری در این ابنیه خود را در نقوش ختایی، اسلیمی، معقلی و کتیبه به نمایش گذارده که بیشترین تنوع نقوش را دارا می باشد. تزیینات آجرکاری علاوه بر این که از حیث تکنیک و محل قرارگیری متنوع است؛ از حیث شکل آجرها نیز دارای تنوع بوده و بیشترین سطح تزیینات را به خود اختصاص داده است. همچنین نتایج پژوهش در برگیرنده این موضوع است که تزیینات گچبری با طرح گیاهی و تزیینات حجاری با طرح های هندسی و گیاهی انتزاعی، مورد استفاده قرار گرفته است. در نهایت یافته های پژوهش نشان میدهد تزیینات ابنیه مورد بررسی دارای 48 نمونه مختلف می باشد.
    کلیدواژگان: اراک، معماری قاجار، مسجد-مدرسه، تزئینات
  • محمد افروغ* صفحات 44-62
    مکتب فلزکاری مصر و به طور مشخص قاهره، یکی از قطب های تولید آثار فلزی در جهان اسلام ب هویژه در دوران مملوک ی هااست که توانست در فضای آرام جامعه آن روزگار، آثار کیفی و کمی برجسته ای، هم به لحاظ کاربرد و هم بعد زیباشناختی تولید وعرضه کند. تعدادی از آثار باقی مانده از این مکتب در موزه های ویکتوریا و آلبرت، مجموعه نوحدالسعید و موزه هنرهای اسلامیقاهره نگهداری م یشوند. یافته های این پژوهش حاکی از تاثیرپذیری و الگوبرداری هنرمندان مصری در فرآیند ساخت، شک لدهی،تزئین و موضوعات تزئین، از آثار موصلی است. در واقع، آثار فلزکاری مصر ضمن حفظ هویت خاص خود، با آثار تولید شده درمکتب فلزکاری موصل، دارای شباهت و ارتباطی نزدیک و تنگاتنگ است. مطالعه، بررسی، تحلیل و معرفی هشت اثر ساخت مکتبفلزکاری مصر از منظر ف نشناختی و زیباشناختی، هدف این مقاله است. پرسش اصلی و مرتبط با موضوع حاضر این است که آثارفلزی ساخته شده در مکتب فلزکاری مصر شامل چه نوع ویژگی های فنی و زیباشناختی است؟ خلاصه نتایج تحقیق چنین است:همگی آثار یاد شده در روند ساخت، به شیوه قال بگیری و ریخته گری تولید شده اند. این آثار با استفاده از شیوه ترصیع کاری، تزئینو آراسته شده اند. شیوه تولید و تزئین در مکتب فلزکاری مصر برگرفته از مکتب فلزکاری موصل است. انواع تزیینات انسانی)اسبسواران و شکارچیان(، جانوری)حیوانات و پرندگان(، گیاهی)انواع گل و بوته های انتزاعی(، هندسی)انواع شکل ها(و خط نگار ه ها)انواع کتیبه های نوشتاری(بر بدنه آثار قاهره به کار رفته است. ضمن این که بیشترین تزیینات، شامل خط نگاره ها و عناصر نوشتاریاست. این مقاله از نوع کیفی و روش تحقیق توصیفی - تحلیلی است. ه مچنین شیوه گردآوری داده ها به صورت کتابخانه ای است.
    کلیدواژگان: مصر، مملوک، فلزکاری، فن ساخت، تزئین
  • عباسعلی احمدی*، مرضیه اصغریان صفحات 63-80
    قلعه های استان چهارمحال و بختیاری از جمله یادگارهای ارزشمند دوره قاجار است که تزیینات وابسته به معماری آن هموارهجلوه ویژه ای داشته است. از جمله این آرایه ها تزیینات گر هچینی چوب است که در قسمت های مختلف این قلعه ها ب هکار رفتهاست. گر هچینی از جمله هنرهایی است که در انواع تزیینات وابسته به معماری هم چون کاشی کاری، آجرکاری، گچ بری، آینه کاریو به ویژه تزیینات چوبی در، پنجره، سقف، ضریح و مواردی از این دست کاربرد داشته است. باتوجه به ناشناخته بودن و کاربردگسترده تزیینات گر هچینی چوب در قلعه های این استان که بر اجزایی هم چون سقف، در، پنجره، شیرسر و ازاره ها دیده می شود،در این پژوهش تنها گر هچینی سقف قلعه ها، به منظور شناخت نوع گر ه ها، مکان های کاربرد و مقایسه تطبیقی، مورد توجه بودهاست؛ بر همین اساس پژوهش پیش رو به روش توصیفی  تحلیلی با بهر هگیری از مشاهدات میدانی و مطالعات کتابخانه ای انجامشده است. بر اساس عمده نتایج حاصل از این پژوهش، در میان قلعه های استان، تزیینات گر هچینی چوب تنها در سقف قلعه هایچالشتر، دزک، جونقان، شلمزار، سورک و بارده به کار برده شده است. سیزده گره مختلف در تزیینات سق فها به کار رفته که دراین میان گره لوزی مربع بیشترین میزان استفاده را داشته و ترکیب هندسی این گره ها در سقف فضاهای داخلی به نسبت فضاهایبیرونی، پیچیدگی و ظرافت بیشتری داشته است.
    کلیدواژگان: قاجار، قلاع، چهارمحال و بختیاری، گر هچینی، چوبه کاری
  • علیرضا شیخی*، عطیه جهانیان صفحات 81-90
    تزیینات سنگ قبرهای گورستان های تاریخی ایران نکات قابل تاملی دارند. مجموعه هارونیه توس حاوی سن گقبرهایی از دورهتیموری تا قاجار است که با کتیبه و نقوش متنوعی آراسته شده اند. در این پژوهش 34 سن گقبر موردمطالعه بوده که به دلیلهمسانی در نقش و طرح، 10 نمونه به روش هدفمند انتخاب گردیده است. هدف از این پژوهش مطالعه ساختار، کتیب ه ها و نقوشسن گقبرها می باشد. این مقاله درصدد پاس خگویی به این سوال است که مضمون، فرم کتیبه ها و نقوش در سنگ قبرهای مجموعه هارونیه چیست؟ روش تحقیق توصیفی - تحلیلی است و گردآوری داده ها بر مبنای اطلاعات کتابخانه ای، اسنادی و میدانی است.یافته های مقاله نشان می دهد که نقوش سنگ قبرها، نشا ندهنده الگویی مشخص و غالب بر طراحی و تزیین آن ها و گواه اندیشه،اعتقاد و فرهنگ بازماندگان و بازتاب فضای شیعی آن دوران بوده است. مضامین ب هکار رفته بر سنگ قبرها، در درجه اول بر صورتقبرها ظاهرشده؛ که شامل آیات، اسماء خداوند، اشعاری در وصف فراق و نکوهش دنیا است که به جاوید بودن خداوند رحمان وناپایدار بودن انسان اشاره دارد. در این قبور خطوط از تعلیق و ثلث تا نستعلیق، همگی طلب آمرزش از خداوند رحیم را با توجهبه مضامین نوشت ه ها و گیاهان در پی داشته است.
    کلیدواژگان: توس، سنگ قبور، کتیبه، نقش
|
  • Bahareh Taghavi Nejad * Pages 4-14
    The Great Mosque of Saveh, which was renovated and decorated in the past centuries, has several stuccoedmihrabs of different periods of history, decorated with beautiful inscriptions and plant and geometric designs. Oneof the stuccoed mihrabs of this Seljuk mosque, held now at the Arak Chaharfasl Museum, has valuable art featuresthat are less well-known and discussed. Therefore, the purpose of this study is to introduce the decorations of thisstuccoed mihrab of the Mosque of Saveh and to carefully study the motifs in order to preserve and restore thesedecorations. To achieve this goal, the main question of this research is posed as follows: What are different typesof decorations of the stuccoed mihrab of this mosque (held in Arak Chaharfasl Museum) and in which parts ofthis mihrab, each motif is implemented? In this research, historical and descriptive method is used and data hasbeen collected based on written sources and field studies. The results of this research show that in addition to theinscriptions which have a relatively large volume of the mihrab space, such as the margins of the mihrab, aroundthe blind arcade, and the upper and lower margin of the demi-columns, the arabesque along with the Cathay motifs(flowers and leaves) also have a major contribution to the adornment of the interior of the blind arcades, the narrowand wide edges and the background inscription on the margin of the mihrab. In addition, geometric patterns(nodes) are also used on the demi-columns and the pendentive of the first blind arcade, which have added to thevariety of decorations.
    Keywords: Great Mosque of Saveh, Stuccoed Mihrab, Plant Motifs, Geometric Motifs, and Inscriptions
  • Mahdi Davazdahemami, Zeinab Sadat Hossein Zade Hejazi, Mohieddin Aghadavoudi * Pages 15-29
    Prophet’ ascension is one of the most important Islamic belief disputes that is reflected in literal and art works.The miniature of ascension by Sultan Mohammad a painter in 9th Hijri century and works of ascension by NizamiGanjavi a poet in 6th Hijri century are the best examples in this field. This study attempts to evaluate and study therole of communicative capability in two scopes, miniature and literature, in reflecting Prophet Mohammad’s greatcharacter. And based on intersexual view, it studies the Sultan Muhammad’ miniature of ascension and Nizami’sworks of ascension as a base to answer these questions: “how much and how sultan Muhammad’s miniature ofascension could be loyal to Nizami’s works of ascension?” and “which one of these two works has the best reflectionof Prophet Mohammad’ greatness in the form of ascension dispute? Therefore the used elements in bothworks have been evaluated by the holy Quran criterion and then comparison of two works’ components has beendone. The method of present research is descriptive-analysis through Comparative approach. Gathering informationhas been performed through library and documentary method and the analysis of data has been qualitativeone. It seems that Sultan Muhammad’s miniature of ascension has considerably been loyal to Nizami’s works ofascension while both works embrace main elements of ascension event according to the holy Quran and traditions.
    Keywords: Prophet Mohammad’s»Meragh«, Miniature, literature, Sultan Muhammad, Nizami
  • Kebria Bayat, Kourosh Momeni * Pages 30-43
    In Qajar period, the decorations are important because of integration of tradition and modernity. In addition,high number of mosque - schools in this period have made and their decoration of these buildings is important. Soin this research, three mosque - schools sepahdari, Aghazeiadin and Khansari in Arak city have been investigatedwith descriptive - analytical method to answer this question that what is decoration of this building. At this point,we have studied the historical sources and assembled the required data by direct presence in building and vectorphotography, then we have analyzed the necessary information. The results show that the decoration of these buildingsis tiling, brick, engraving on stone and build of gypsum. The tiling shows itself in motifs of Khataiy, Islimi,Moaagholi and Inscription and has the highest variety of motifs. Brick decoration has variety in tactic, locationand form, and it has the largest area. Also the results show that gypsum decoration with plant motifs and engravedwith geometric and Fantasy plant have been used. Finally, the findings of the study indicate that decoration of thesebuildings has 47 kinds of sample.
    Keywords: Arak, Qajar architecture, Mosques-school, Decoration
  • Mohammad Afrough * Pages 44-62
    The Egyptian Metalwork School, and specifically Cairo, is one of the centers for producing metal work in theMuslim world, especially during the Mamluk era. This school was able to produce and present significant qualitativeand important qualitative and aesthetic work in the calm atmosphere of the society of those days. The similaritiesof Egyptian metal works with works produced at the Mosul Metalwork school, show the close relationshipbetween the two schools, and in particular the impact and modelling of Egyptian artists in the construction process,the shaping, decoration and decoration themes are of great significance. Egyptian metal works, while preservingtheir own identity, are influenced by the Mosul metalwork school in the ways they are constructed and decorated.In this article, eight studies of the Egyptian metalwork school are studied, analyzed, and introduced from a cognitiveand aesthetic point of view. These works are kept at the Victoria and Albert Museums, the Naha al-Saeedcollection and the Cairo Islamic art museum.
    Keywords: Egypt, Mamluk, Metalworking, Engineering, Decoration
  • Abbas Ali Ahmadi *, Marziyeh Asgharian Pages 63-80
    Castles of Chahar Mahal 0and Bakhtiari province are among the most valuable memorials (monuments) of Qajardynasty and their archeological_ related ornament always have special manifestation. One of these ornaments istrelliswork of wood that has been used in different parts of these castles. Trelliswork is the art that has been usedin archeological_ related ornaments such as tiling, brick working, molding, mirror working and especially woodendecoration of doors, windows, roofs, shrines and similar cases. Considering this unknown art and the extensiveusage of wooden trelliswork ornaments in castles of Chahar Mahal and bakhtiari in roofs (ceils), doors, windows,valves and skirtings, in this research, the trelliswork of castles roof is merely considered for recognizing differentsorts of nodes, using places and adaptive comparison; so this study has been done by analytic_ comparative methodwith field observation and data collection. According to the findings among the castles of province, woodentrelliswork ornaments were only used in the ceil of Chaleshtor, Dezak, Joneghan, Shalamzar, Surk and Bardehcastles. Among 13 different kinds of nodes used in ceils’ ornaments Lozenge_ square node had the most functionand geometrical composition of these nodes and complexity and intricacy in internal spaces than external ones.
    Keywords: Qajar, Castles, Chahar Mahal, Bakhtiari, Gereh-chini, Woodwork
  • Alireza Sheikhi *, Atiyyeh Jahanian Pages 81-90
    Tombstones decorations have solid details in Iranian historic cemeteries. The Harounie of Tous Collection containsmonuments from the Timurid period to the Qajar era, decorated with various inscriptions and designs. In thisresearch, 34 gravestones were selected, 10 of which were selected by a purposeful method because of their similarityin the motif and design. The purpose of this research is to study the structure, inscriptions and graffiti designs.This paper seeks to answer this question, what is the theme, the form of inscriptions and motifs in the Tombstonesof the Harounie Collection? The research method is descriptive-analytic and data collection is based on libraryinformation, documentation and field studies.The findings of the article show that the gravestones motives are a distinctive and dominant pattern on theirdesign and decoration and evidence of the thought, belief and culture of the survivors and reflection of the Shiaatmosphere of that era. The used themes are primarily the verses, the names of God, the poems in the descriptionof the parting and condemnation of the world, which refer to the eternal existence of the Most Compassionate Godand the unsteadiness of man. The inscriptions are written with the Taliq. Sols and Nastaaliq, all of which demandforgiveness from God’s mercy, according to the contents of the writings and plants.
    Keywords: Tous, Tombstone, Inscription, Motif