فهرست مطالب

فرهنگ رضوی - پیاپی 26 (تابستان 1398)
  • پیاپی 26 (تابستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/05/05
  • تعداد عناوین: 7
|
  • حمیدرضا مطهری، سعید نجفی نژاد صفحات 9-35

    ظهور صفویان و به‎دنبال آن رسمی‎سازی مذهب تشیع در ایران، تحولات فرهنگی زیادی پدید آورد که آثار آن تا به امروز نیز باقی است. پادشاهان صفوی در این راه از ابزارهای متعددی استفاده کردند که توسعه اماکن مذهبی شیعی، یکی از آنها بود. بی‎گمان مهم‎ترین مکان مذهبی در ایران، حرم مطهر امام رضا (علیه‎السلام) بود. بارگاه علی‎بن‎موسی‎الرضا (علیهماالسلام) با توجه به اینکه در درون مرزهای قلمرو صفوی بوده و صفویان نیز خود را از طریق امام موسی کاظم (علیه‎السلام) منسوب به آن حضرت می‎دانستند، نسبت به قبور سایر ائمه (علیهم‎السلام) از موقعیت خاصی برخوردار بوده است. از این‎رو، پادشاهان صفوی توجه ویژه‎ای به این آستانه مقدس داشته و از ظرفیت‎های آن مکان برای ترویج تشیع بهره‎برداری کردند. این پژوهش سعی دارد ضمن تبیین جایگاه حرم مطهر رضوی در درون سیاست مذهبی صفویان برای ترویج تشیع، به‎صورت موردی نگاهی به کارکردهای این مکان در امر توسعه تشیع داشته باشد. در این نوشتار برای رسیدن به درک مناسبی از این موضوع، جایگاه این مکان در تاریخ‎نگاری عصر صفوی بررسی خواهد شد.. گزارش‎های تاریخی حکایت از توجه زیاد پادشاهان صفوی به این بارگاه مطهر دارد و زیارت، توسل، عبادت و اعتکاف و دفن در حرم و... از مواردی هستند که مورد توجه مورخان قرار گرفته‎اند.

    کلیدواژگان: بارگاه رضوی، مشهد مقدس، تشیع، پادشاهان صفوی، سیاست مذهبی
  • مرتضی رجوعی، امیرعباس مومنی صفحات 37-69

    در عصر حاضر، گسترش روزافزون تمایل انسان به باورهای الهی و توجه به دین و مذهب باعث گردیده تا جوامع مختلف بشری به حضور در اماکن مذهبی و زیارتی تمایل بیشتری نشان دهند. از طرفی نیز پدیده سالمندی در جهان کنونی و به‎خصوص ایران، به دلیل تغییرات جمعیت شناختی و کاهش میزان موالید و مرگ‎ومیر، رو به افزایش است. از طرفی دیگر، ایران کشوری مذهبی شناخته می‎شود و حضور روزافزون زائران و عبادت‎کنندگان سالمند در اماکن متبرکه و مذهبی کشور و الزام پاسخگویی و خدمت رسانی متناسب با این قشر، توجه ویژه به شناخت نیازهای سالمندان در این اماکن را می‎طلبد. پژوهش حاضر با استفاده از داده های حاصل از مصاحبه با نخبگان آستان قدس رضوی و روش کیفی نظریه پردازی داده‎بنیاد و استفاده از نرم‎افزار «مکس کیو دی ای» مدل مفهومی نیازهای سالمندان را در قالب 12 مقوله متناسب با 5 نیاز اساسی آنان در قالب تئوری انتخاب ارائه کرده است. این پژوهش افزایش امنیت برای زندگی و نیازهای جسمی و روحی سالمند را در نیاز به بقا؛ حس تعلق و پیوند عاطفی، تماس و ارتباط فیزیکی و هدیه متبرک سالمند را در نیاز به عشق و احساس تعلق؛ موفقیت، رفتار مطابق دلخواه و احترام به سالمند را در نیاز به قدرت؛ آرامش، عدم مزاحمت زائر و آزادی جهت انتخاب و خلاقیت سالمند را در نیاز به آزادی؛ و با دیگران بودن در مکان مذهبی و تکرار زیارت و عبادت سالمند را در نیاز به تفریح؛ مدل‎سازی کرده است.

    کلیدواژگان: سالمند، زائر، نیاز، اماکن متبرکه و مذهبی، تئوری انتخاب
  • محمدرضا آرام صفحات 71-99

    بارگاه مقدس رضوی هرچند خود منشا ظهور فرهنگ رضوی و نیز استمرار فرهنگ مودت اهل‎بیت (علیهم السلام) است و در در مقاطع حساس تاریخ، جولانگاه حرکت های مذهبی بسیار موثر در ثبات و همچنین گسترش فرهنگ شیعه بوده است، لیکن عظمت و شان این بارگاه چنانکه شایسته است، رعایت نشده است. در این میان، آنچه بیش از همه مشهود است، ضعف آموزش های فرهنگی و آداب زیارت حرم حضرات معصومین (علیهم السلام) است. همه ساله خیل مشتاقان زیارت حرم امام رضا (علیه السلام) فرصت بسیار مغتنمی را در اختیار مسئولان و متولیان فرهنگی کشور قرار می دهد که از طرفی عشق و محبت شیعیان زمینه بسیار مساعدی برای فرهنگ‎پذیری ناب قرآنی و اهل بیتی ایجاد می کند که توجه، برنامه ریزی و آموزش های لازم، موجب رشد و تعالی فرهنگی و خشنودی اهل بیت (علیهم السلام) و کسب رضایت و توفیق الهی است؛ و از طرف دیگر غفلت از این امر بسیار مهم، تضییع حق اولیاء‎الله و بی‎احترامی به ساحت قدسی این بزرگواران، موجب محرومیت از فلاحت و عدم بهره‎مندی از توفیقات الهی می شود.
    این پژوهش با استناد به آیات قرآن و تصریحات معصومین (علیهم السلام) و به روش تحلیلی، در مرحله اول درصدد تبیین ضرورت شناخت امام معصوم (علیه السلام) و نیاز جدی به ارائه آموزش‎های معرفت‎افزا نسبت به مقام اهل‎بیت (علیهم السلام) و نیز بررسی وجوه مختلف مردم‎شناسی زیارت و تاثیر آن بر فرهنگ عمومی و انسجام اجتماعی است و به صورت خاص، لزوم توجه شایسته به «بایسته‎های فرهنگی و اجتماعی» و رعایت آداب زیارت مرقد مطهر امام رضا (علیه السلام) را بررسی می کند.

    کلیدواژگان: فضایل اهل بیت(علیهم السلام)، ضرورت معرفت امام رضا (علیه السلام)، مهندسی فرهنگی و زیارت، مردم‎شناسی زیارت، بایسته‎های فرهنگی و اجتماعی
  • رحیم بدری گرگری، امید ابراهیمی، دل آرام محمدی صفحات 101-135

    شناخت جایگاه انسان و بررسی ابعاد و ویژگی های مختلف او یکی از موضوعات محوری در تعالیم ادیان آسمانی به‎ویژه اسلام و مکاتب بشری شمرده شده و تلاش ها و راهکارهای فراوانی برای رسیدن او به سعادت نهایی اش که در گرو کرامت و عزت است، صورت گرفته است؛ کرامت به‎معنای شرافت، عزت و ارجمندی، که محل بحث و نقطه برخورد دین مبین اسلام با علوم بشری است. هدف پژوهش حاضر بررسی ابعاد و آثار کرامت انسانی در سیره امام رضا (علیه‎السلام) و روان‎شناسی بود که تلاش شد با استفاده از اسناد و منابع کتابخانه ای و به روش توصیفی تحلیلی، از نوع تحلیل محتوا، کرامت انسانی از منظر هر دو دیدگاه بررسی شود. نتایج پژوهش نشان داد، از دیدگاه امام رضا (علیه‎السلام) خاستگاه کرامت انسانی، ذاتی و وابسته به روح الهی بوده، جهت گیری معنوی و متعالی داشته و هدفش رسیدن به قرب الهی و خلیفه خدا شدن در زمین است که با تقوا و بندگی با محوریت خدا از قوه به فعل در می آید. اما در روان‎شناسی، عزت نفس از عوامل درون فردی و بیرونی حاصل شده، خاستگاه آن نیازها (کمبودها) و هدف رفع نیازها در محیط مادی و شکوفایی ظرفیت های انسانی جهت کسب موفقیت و پیشرفت است.

    کلیدواژگان: کرامت انسانی، امام رضا (علیه‎السلام)، مکاتب روان‎شناسی، شناخت انسان، روان‎شناسی
  • محمدرضا ارشادی‎نیا صفحات 137-155

    تبیین کیفیت علم الهی به‎ویژه علم قبل الایجاد، از مسائل مهم و دشوار حکمت الهی است. روایات گهربار امامان معصوم (علیهم‎السلام) در هر دوره ناظر به بیان این معارف عمیق است، که بر اثر بطون معجزنظام خود سبب اختلاف دانشوران در مقصود، از مراتب سطح تا ژرفا شده است. صدرالمتالهین گشاینده باب بدیع در شرح نگاری بر روایات الهیات توحیدی از ائمه اهل بیت (علیهم السلام) است و مخالفان و موافقان را به تکاپو وا می دارد و متاثر از او شرح نگاری بر «اصول کافی» تداوم می یابد. تبیین روایات درباره علم الهی به‎ویژه کیفیت «علم قبل الایجاد»، از دشواری های مضاعف برخوردار است. برخی تبیین ها بر هیچ مبنای مستحکمی استوار نیست و حذف صورت مسئله را به جای حل مسئله نهاده اند. در این راستا تفکیک گراها در تبیین خود به زدودن حیثیت ذات الاضافه از مفهوم علم اقدام و از آن به «علم بلامعلوم» تعبیر کرده اند و آن را عین عبارت موجود در روایات یعنی «عالم إذ لامعلوم» انگاشته اند. این فراز، نخست از امیرمومنان و سپس امام باقر و امام صادق و در نهایت از امام رضا (علیهم صلوات الله) نقل شده است. تلاش تفکیکی ها در ردیه نویسی و تحویلی نگری بر تبیین صدرالمتالهین و فربه نمایی نظر خود خلاصه می شود. مقلدان آنان با همین روش به ترویج نظر خود و نقد نظریه رقیب پرداخته اند. جهت فروغ یابی از محتوای این روایات، ادعاهای تفکیک گرایان در این خصوص، مورد واکاوی قرار گرفته است.

    کلیدواژگان: روایات رضوی، علم قبل الایجاد، علم بلامعلوم، الهیات تفکیک گرایان، نقل گرایی
  • محمد غفوری فر، علیرضا حسینی صفحات 157-190

    کرسی های آزاداندیشی به‎عنوان فرایندی مبتنی بر عقلانیت و به‎کارگیری خردجمعی در جهت تحقق‎بخشیدن به جنبش نرم‎افزاری و توسعه همه‎جانبه کشور، همواره مورد توجه بسیاری از اندیشمندان و متفکران بوده و جزء یکی از واژگان پربسامد در گفت‎وگوهای علمی و سیاسی جامعه کنونی ایران است. تحقق و شکوفایی این ایده با چالش ها و موانع بسیاری مواجه گشته است. عمده‎ترین مانع بر سر راه تحقق این ایده، نبود الگویی راهبردی مبتنی بر آموزه های اسلامی‎ ‎ شیعی است تا به‎واسطه آن، آسیب ها شناسایی و چالش های موجود برطرف گردد. با بررسی آموزه‎های اسلامی و سیره ائمه معصومین (علیهم‎السلام) مشخص می‎شود که بهترین الگو در زمینه برگزاری مطلوب کرسی های آزاداندیشی، مناظره های منحصربه‎فرد امام رضا (علیه‎‎السلام) با بزرگان ادیان و مذاهب است. بدین‎منظور، پژوهش حاضر به روش توصیفی تحلیلی و با استناد به کتاب‎های تاریخی و روایی سعی دارد با محوریت مناظره های امام رضا (علیه‎السلام) و بررسی و تحلیل مولفه های آن، چالش های پیش روی کرسی های آزاداندیشی را آسیب‎شناسی کند و زمینه پویایی و شکوفایی هر چه بیشتر آنها را فراهم آورد.

    کلیدواژگان: کرسی های آزاداندیشی، الگوی راهبردی، مناظره های امام رضا (علیه‎السلام)، آسیب‎شناسی، چالش ها
  • محمدرضا حاتمی، علیرضا بیگی، سجاد رفیعیان صفحات 191-218

    حکمرانی و حکومت مطلوب همواره موضوع بحث تشیع بوده است. مذهب تشیع برای تبیین حکومت مطلوب دینی به ثقلین رجوع کرده و تلاش داشته تا پس از مطالعه کتاب وحی و تبیین مفاهیم حکمرانی در آن، مولفه های حکومت مطلوب را از سیره اهل بیت (علیهم‎السلام) استخراج کند. از دوران‎های مهم جهت استخراج مهم ترین مولفه های حکومت مطلوب دینی دوران ولایتعهدی امام رضا (علیه‎السلام) است. حضرت رضا (علیه‎السلام) تلاش داشتند تا احکام اسلامی را در دوران ولایتعهدی خود اجرا کنند. این پژوهش در پی پاسخگویی به این سوال است که مهم ترین مولفه های حکومت مطلوب از منظر حضرت رضا (علیه‎السلام) چیست؟ مسئله اصلی پژوهش این است که امام رضا (علیه‎السلام) در دربار عباسی، چه مولفه‎هایی را برای حکومت اسلامی مدنظر داشتند؟ پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی‎‎تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای به مطالعه دوره های مختلف ولایتعهدی ایشان پرداخته و مهم ترین مولفه های حکومت مطلوب از منظر ایشان را استخراج کرده است. روش قصدگرای هرمنوتیک اسکینر چارچوب نظری این پژوهش را تشکیل می دهد که بر طبق آن زمانه حضرت رضا (علیه‎السلام) شرح داده شده، سپس مفاهیم مهم حکومت مطلوب از منظر امام رضا (علیه‎السلام) تبیین شده است. البته، باید به این نکته اشاره داشت که مهم‎ترین مولفه های حکومت مطلوب از منظر ایشان که در این مقاله بیان شده، صرفا مولفه‎های احتمالی مدنظر نویسندگان پژوهش حاضر از دیدگاه امام رضا (علیه‎السلام) است وگرنه ایشان هیچ‎گاه به‎صورت مستقیم چنین مولفه هایی را برای حکمرانی مطلوب اسلامی بیان نکرده اند.

    کلیدواژگان: امام رضا (علیه‎السلام)، حکومت مطلوب، مامون عباسی، اسکینر، هرمنوتیک
|
  • Hamid Reza Motahari, saeed Najafinejad Pages 9-35

    The rise of the Safavids and the subsequent formalization of the Shiism in Iran created a lot of cultural changes that still remains to this day. The Safavid kings used several tools in this way, one of which was the development of Shi'i religious sites. Undoubtedly, the most important religious place in Iran was the holy shrine of Imam Riḍā (as). 
    The shrine of ‘Alī ibn Mūsā al-Riḍā (as), considering that it was within the borders of the Safavid realm, and the Safavids attributed themselves to the Prophet (pbuh) through Imam Mūsā Kāzim (as), therefore, the shrine of Imam Riḍā has faced with a special position in relation to the other Imams’ graves (as). Hence, the Safavid kings paid much attention to this sacred threshold and took advantage of the capacities of that place to promote Shiism.
    This study attempts to explain the role of Raḍavī shrine in the context of the Safavid religious policy to promote Shiism, as a case study of the functions of this place in the development of Shiism.
    In this paper, the position of this place in the historiography of Safavid era will be reviewed in order to achieve a good understanding of this issue. Historical reports indicate the great attention of the Safavid kings to this holy shrine, and pilgrimage, entreat (tawassul), worship and retreat (’Itikaf) and burial in the shrine, etc. are among the issues that are of interest to the historians.

    Keywords: Raḍavī Station, Holy Mashhad, Shiism, Safavid kings, Religious policy
  • Morteza Rojui, Amir Abbas Momeni Pages 37-69

    At present, the increasing spread of human tendency to divine beliefs and religion has led various communities to show more willingness to attend religious sites and pilgrimage. On the other hand, the phenomenon of aging in the modern world, and especially in Iran, is increasing due to the demographic factors of the population due to the decrease in births and mortality. Iran is known as a religious country. The ever-increasing presence of pilgrims and elderly worshipers in religious places of the country, and the requirement for accountability and service tailored to this category, requires special attention to the needs of the elderly in these places.
    This study uses data from interviews with selected elites in Āstān Quds Raḍavī, and the qualitative method of data theorizing, and using the software "Max Q D A" seeks to provide a conceptual model to meet the needs of the elderly in twelve categories corresponding to the five basic human needs in William Glasser’s choice theory.
    This study has provided models for increasing security of life, and physical and mental needs of the elderly in terms of the need to survive; and the sense of belonging and emotional attachment, the physical contact in terms of the need for love and a sense of belonging and success; and the desired behavior and respect for the elderly in terms of the need for power; and gentleness of conduct and non-disturbance with regard to the pilgrim and the freedom to choose and creativity for the elderly in terms of the need for freedom; and finally, being with others for worship, staying in religious places and repeating pilgrimage in terms of the need to have fun.

    Keywords: The elderly, Pilgrim, Need, Holy, religious places, Choice theory
  • Mohammad Reza Aram Pages 71-99

    Although Raḍavī's Holy Shrine is itself the source of the emergence of Raḍavī's culture, as well as the continuation of the culture of affection of the Ahl al-Bayt (as), and throughout the history and at critical levels, it has been a very influential religious movement in the stability as well as the spread of Shī'a culture, but the greatness and dignity of this holy place has not been considered as good as it is. Meanwhile, what is most evident is the lack of cultural education and the pilgrimage rituals to the shrine of the Infallible Imams (as). Every year, the enthusiasts of the pilgrimage of the shrine of Imam Riḍā (as) offer a great opportunity to the authorities and cultural custodians of the country, which, on one hand, the love and affection of the Shiites create a very favorable context for the pure Qur'ānic and Ahl al-Bayt culture, that the attention, planning and necessary and inclusive training, lead to the cultural development and consent of the Ahl al-Bayt (as) and achieve divine satisfaction and success; and, on the other hand, neglecting this very important issue is the violation of the right of infallible Imams and disrespect to the sanctity of these magnanimities, deprivation of dignity and lack of enjoyment of divine success.
    This research, based on the Qur'ānic verses and sayings of infallibles Imams (as), and analytical method, in the first stage, intends to explain the necessity of recognizing the infallible Imam (as), and the serious need to provide higher education and knowledge about the status of Ahl al-Bayt (as), and examine the various aspects of pilgrimage anthropology, and pilgrimage impact on general culture and social cohesion; and it reviews in particular, the need to pay attention to "cultural and social requirements", and observing the pilgrimage rituals of the Holy Shrine of Imam Riḍā (as).

    Keywords: The virtues of Ahl al-Bayt (as), The need for recognizing the Imam Riḍā (as), Cultural engineering, pilgrimage, Pilgrimage anthropology, Cultural, social requirements
  • Rahim Badri Gargari, Omid Ebrahimi, Delaram Mohammadi Pages 101-135

    Recognizing the status of man and studying his various dimensions and characteristics is one of the central issues in the teachings of divine religions, especially Islam and human schools, and many efforts and strategies have been made to reach him for his ultimate bliss based on dignity and esteem. Dignity means honor, esteem and venerable, that is the subject of discussion and confrontation  between Islam and human sciences. The aim of this study was to review the dimensions and effects of human dignity from Imam Riḍā's viewpoint and psychology, using library documents and resources and descriptive-analytic method of content analysis type, to examine the human dignity from the standpoint of both perspectives.The results of this study shows that from Imam Reza’s viewpoint, the origin of human dignity is inherent and dependent on the divine spirit and has a spiritual and transcendent orientation, and its aim is to reach the Divine proximity and be the caliph of Allah on the earth, which through the centrality of God's servants, comes from potentiality to actuality. But in psychology, self-esteem is derived from inward and outward factors, its origins are needs (shortcomings), and its purpose is to meet the needs of the material environment and to flourish the human capacity for success and progress.

    Keywords: Human dignity, Imam Riḍā, Psychology schools, Human cognition, Psychology
  • Mohammad Reza Ershadinia Pages 137-155

    Explaining the quality of divine knowledge, especially the knowledge before creation, is one of the most important and difficult issues of divine wisdom. The most valuable narrations of the infallible Imams (as) in each period represent this profound knowledge, which, due to the miraculous nature of its system, has led to a disagreement among scholars in meaning, ranging from low to deep levels. Ṣadr al-Muta'lihīn is the founder of a new and innovative way of describing the traditions of monotheistic theology from the Imams of Ahl al-Bayt (as), as he causes the opponents and supporters to challenge, and influenced by him, describing on "Uṣūl Kāfī" continues. The explanation of narratives about divine knowledge, especially the quality of "knowledge before the creation", has many difficulties. Some explanations are not based on any firm basis, but they are established on elimination of the problem itself instead of solving the problem. In this regard, the separatists, in their explanation, have taken the principle of existence to be eliminated, and they have referred to it as "Knowledge without Known Object", and they considered it as the exact phrase in the traditions: “knowledgeable when there is no known object ". This phrase has been quoted first from Amīr al-Mu'minīn, and then Imam Bāqir and Imam Ṣādiq, and finally from Imam Riḍā (peace be upon them). The separatists effort in rejecting and delivering attitude is summarized by the explanation of Ṣadr al-Muta'lihīn and the magnification of their views. Their imitators, in the same way, have promoted their opinion and criticized the rival theory. In order to find out and benefit from the content of these narratives, the separatists’ claims in this regard have been analyzed.

    Keywords: Raḍavī Narratives, Knowledge before creation, Knowledge without known object, Separatists’ theology, Narrative attitude
  • Mohammad Ghafourifar, Ali Reza Hosseyni Pages 157-190

    Freethinking seats as a process based on the rationality and utilization of wisdom in order to realize the software movement and the comprehensive development of the country has always been a matter for many thinkers and intellectuals, and is one of the most widely used terms in the scientific and political dialogues of the current Iranian society. The realization and development of this idea has faced many challenges and obstacles.
    The main obstacle to the realization of this idea is the lack of a strategic model based on Shi'a-Islamic teachings, and thereby to identify the damages and overcome the existing challenges. By reviewing the Islamic teachings and the traditions of the infallible Imams (as), it is clear that the best example of the proper holding of freethinking seats is the exclusive debates of Imam Riḍā (as) with the elders of religions. For this purpose, this study based on descriptive-analytic and using the historical and narrative books, seeks to recognize the challenges facing freethinking seats to provide their dynamics and prosperity, focusing on the debates of Imam Riḍā (as) and analysis of its components.

    Keywords: Freethinking seats, Strategic model, Debate of Riḍā (as), Pathology, Challenges
  • Mohammad Reza Hatami, Alireza Beygi, Sajjad Refiiyan Pages 191-218

    explain the good religious government and attempts to obtain the elements of an optimal government from traditions of the Prophet’s progeny (as) after reading the Qur’ān and explaining the concepts of governance in it. Imam Riḍā (as) crown prince is one of the most important periods in extracting the most important components of a good religious government. Imam Riḍā (as) tried to implement Islamic law during his rule. This research seeks to answer this question. What are the most important components of an optimal government from Imam Riḍā’s perspective? The main issue of the research is that what was considered by Imam Riḍā (as) at the Abbasid court as components for the Islamic state? The present study uses a descriptive-analytical method and utilizes library resources to study different periods of his leadership and has extracted the most important components of the optimal state from his perspective.
    The Hermeneutic Intentionalism method by Quentin Skinner forms the theoretical framework for this study, according to which the time of Imam Riḍā (as) is described. Then, the important concepts of a good government have been explained from Imam Riḍā’s perspective. Of course, one should point out that the most important components of a good government from his point of view, as expressed in this article, are merely the possible components of the present paper's authors in the viewpoint of Imam Riḍā (as), and, otherwise, he has never directly expressed such components for the desirability of Islamic rule.

    Keywords: Imam Riḍā, Optimal government, Ma'mūn ‘Abbāsī, Skinner, Hermeneutics