فهرست مطالب

تاریخ - پیاپی 51 (زمستان 1397)
  • پیاپی 51 (زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/11/13
  • تعداد عناوین: 7
|
  • حمید رضا جدیدی* صفحات 7-35

    شعراستنادهای تاریخی، بخشی از میراث منظوم ادب فارسی است که حاوی نوعی واقعه نگاری می باشد و قادراست به عنوان یک سند در تحلیل تاریخی رویدادها مورد توجه قرارگیرد. ظرفیت زبانی و موسیقیایی بودن فوق العاده زبان فارسی، آن را به زبان شعر معروف کرده، بنابراین اشعار آن علاوه بر موضوعات و مضامینی که به شکل معمول در شعر دیگر زبان ها منعکس شده کارکردهای تازهای یافته اند که یکی از آنها، نقل تاریخ است. شاعران مشروطه خواه ایرانی از جمله ملک الشعرای بهار در سروده های خود به نقل وقایع تاریخی آن عصر اهتمام کرده اند و بسیاریاز رویدادها و علل وقوع آنها را ماندگار نموده اند. در این جستار با روش تحلیلی - توصیفی و با دقت بر اشعار ملک الشعرا سعی گردید نشان داده شود که بسیاری از مطالب مذکور در کتب تاریخی مربوط به مشروطیت، قابل انطباق با سروده های ارجمند این شاعر مبارز و بزرگ است، همچنین از بیان اجمالی زندگی نامه و آثار او، اهمیت جنبش مشروطه و تاثیر آن در فرهنگ، اجتماع و شعر فارسی و ارائه و تحلیل نمونه هایی از شعر بهار که حاوی اطلاعات تاریخی مربوط به مشروطیت است غفلت نشده است.

  • حمیده دانشجو*، جواد عباسی، بشری دلریش صفحات 36-54

    در عصر حکومت های ترک (سلجوقی و خوارزمشاهی) و ایلخانی در ایران با توجه به سنن قبیله ای این اقوام،فرصت مناسبی جهت حضور پررنگ تر زنان درباری در زمینه های مختلف سیاسی و ایفای نقش تاثیرگذارآنان فراهم گردید. یکی از این عرصه های تاثیرگذار، نقش داشتن خاتون های دوران مورد بحث در سیاست مذهبی است. سیاست مذهبی و نقش زنان در حکومت و سیاست دو موضوع مهم و قابل توجه در بررسی وپژوهش های تاریخ ایران اسلامی هستند. با اینحال در مطالعات تاریخی کمتر به طور مستقل و مجزا به پیوند این دو یعنی نقش زنان درباری فعال در عرصه سیاسی در تحولات مذهبی و تعیین سیاست مذهبی توجه شده است. جایگاه مهم مذهب در جامعه ایرانی نیز اهمیت چنین بررسی هایی را دوچندان میکند. این مقاله با روش پژوهشی توصیفی تحلیلی و با تکیه بر مستندات تاریخی به بررسی پیوند زنان خاندان حاکم باعرصه دین و سیاست مذهبی در عصر حکومت های ترک (سلجوقی و خوارزمشاهی) و ایلخانی در ایران میپردازد تا میزان و چگونگی این پیوند را مورد بررسی قرار دهد. پیوند زنان دربار با عرصه مذهبی؛ گستره وسیعی از اعتقادات شخصی آنها تا دخالت ایشان در تعیین سیاست مذهبی و ترویج مذهبی خاص و ارتباط با رهبران معنوی جامعه را در برمی گیرد.

    کلیدواژگان: زنان دربار، سیاست مذهبی، سلجوقی، خوارزمشاهی، ایلخانی
  • طیبه کاظمی ابیازنی، حمید رضا صفاکیش صفحات 55-87

    کتابخانه ها به عنوان نهادی پرورشی و گاه مذهبی و دینی در خدمت جوامع بشری بوده و سبب رشد و توسعه فرهنگ ها، ارزش ها و شکوفایی دانش گردیده است، همچنین کتابخانه ها به عنوان مراکز تولید و اشاعه اطلاعات، جایگاه رفیعی در میان مسلمانان و تمدن اسلامی داشته اند،این جایگاه بیشتر ناشی از تعالیم مکتب اسلام است، در دوران های مختلف تاریخی، فرهنگ وتمدن ایران یکی از تمدن های مهم و تاثیرگذار برتمدن اسلامی بوده است،این اثرگذاری به واسطه پیشینه کهن و غنی آن می باشد،عصر آل بویه، از لحاظ کتاب و کتابخانه، نسبت به اعصار دیگر،دارای امتیازات و برتری های خاصی بوده است،نقش امرا و وزرای آل بویه در تاسیس کتابخانه ها قابل توجه است این وزرا در طول وزارت خود، علاوه بر پرداختن به امور دیوانی و کشوری،در راه ترویج دانش و ادب و هنر می کوشیدند و حتی خانه خویش را به مجمع و محل رفت و آمد علما و دانشمندان تبدیل می کردند،به همین سبب است که در قرن چهارم هجری با قدرت یافتن آل بویه اوضاع جدیدی برای آثار واندیشه ها فراهم شد،در مرکز خلافت اسلامی، بغداد دانشمندان بزرگی در زمینه های مختلف علوم وفنون به عرضه دیدگاه ها ونظریات خود پرداختند،تاجایی که درآن زمان در هر رشته از علم و ادب بهترین و نفیس ترین کتابها نوشته می شدو باشکوه ترین و مهمترین کتابخانه ها و گنجینه های علوم به وجودمی آمد، در شهرهای مختلف ایران و عراق کتابخانه هائی وجود داشت، که در هیچ زمانی نظیری بر آنها پیدا نشده است.در این پژوهش از روش تحقیق،توصیفی-تحلیلی و گردآوری اطلاعات به شکل کتابخانه ای استفاده شده است.

  • سعید نجفی نژاد* صفحات 88-114

    در آستانه ظهور صفویان، خانقاه اردبیل کانون تجمع صوفیان مناطق مختلف به شمار می آمد. با تشکیل دولت صفوی و رسمیت یافتن مذهب تشیع توسط شاه اسماعیل اول، شهر اردبیل مرکز تحولات سریع مذهبی این دوره شد. با توجه به انتساب صفویان به اهل بیت علیهم السلام، آرامگاه شیخ صفی الدین در این دوره ازجایگاه معنوی والایی برخوردار بوده و زائران زیادی از سراسر ایران و سرزمین های مجاور به این سوی می کشاند. اینکه چه عواملی موجب شد شهر اردبیل در دوره صفویه در کنار شهرهایی مقدس نظیر مشهد و قم به عنوان یک قطب مذهبی در کشور مطرح شود، از جمله مسائلی است که این پژوهش به دنبال پاسخگویی به آن است. همچنین علل عدم تداوم این جایگاه مذهبی از دیگر مباحثی است که با استفاده از داده های تاریخی و تحلیل آنها مورد بررسی قرار خواهند گرفت. به نظر می رسد رسمیت یافتن مذهب تشیع به دست صفویانی که برخاسته از اردبیل بودند و وجود مزار شیخ صفی در این شهر عوامل اصلی دستیابی اردبیل به این شکوه مذهبی بوده است. در این پژوهش که به شیوه توصیفی - تحلیلی انجام خواهد شد مسائل یاد شده مورد بررسی قرار خواهند گرفت.

  • مجتبی نقدی، فیض اله بوشاسب گوشه*، احمد کامرانی فر صفحات 115-140

    در سده چهارم میلادی یک تحول دینی بزرگ به وقوع پیوست و آن آزادی جوامع مسیحی در انجام فرایض دینی به دنبال فرمان مشهور میلان (313میلادی) از سوی کنستانتین امپراتور روم بود. آزادی کیش مسیح و سپس نشر و ترویج آن به عنوان دین رسمی امپراتوری، معادلات سیاسی جهان آن روز را برهم زد. دولت ساسانی از جریان به وجود آمدهو تحولات ناشی از آن برکنار نماند. شهریاران ساسانی که با اعمال سیاست دیاسپورا (تبعید) بخش قابل ملاحظهای ازمسیحیان را در شهرهای ایران اسکان دادند، ناخواسته به گسترش مسیحیت در ایران کمک کردند. تعامل با اقلیت های مذهبی خاصه مسیحیان از اهم موضوعات و مسائل فراروی شهریاران ساسانی بود. روند رو به رشد طبقه آن شهریگ (ناشهروندان،) ناهمگونی دینی با جامعه زرتشتی ایران و قدرت گیری روحانیون ساسانی اگر چه دورهای از تعقیب وآزارها را متوجه مسیحیان ساخت، لیکن محدود ساختن مناسبات مسیحیان با جامعه ساسانی و اکتفا نمودن به این مقدارضعیف از روابط، خطا خواهد بود. آنان دارای روابط فرهنگی و اجتماعی تاثیرگذاری نیز بوده اند که بیان آن هدف این پژوهش است. این مقاله بر اساس روش پژوهش تاریخی و به شیوه توصیفی - تحلیلی بر آن است تا نقش عوامل فرهنگی و اجتماعی را در روابط میان مسیحیان و شاهنشاهی ساسانی تبیین کند. دستاورد تحقیق نشان میدهد که جدای از فاکتورهای سیاسی، عوامل فرهنگی و اجتماعی نیز در این مناسبات تاثیرگذار بوده اند.

    کلیدواژگان: مسیحیت، جوامع مسیحی، بیزانس، روم، ساسا
  • سینا فروزش*، احمد باوند سوادکوهی، رضا عبادی جامخانه صفحات 141-171

    پیشینه پدیده سربازگیری به حدود 400 پیش از میلاد مسیح برمیگردد، اما در عصر قاجار، طبق گزارشات موجود،سربازگیری بر مبنای «بنیچه» که چندان قدمتی هم ندارد، ضروری بود؛ در این عصر، سربازگیری از مولفه های مهم امنیتی حیات اجتماعی مردم ایران به شمار می آمد. حال، مساله اساسی تحقیق حاضر چرائی، چگونگی و ضرورت های سربازگیری در ایران عصر قاجار(دوره ناصری) است.فرضیه تحقیق عبارت از این است که سربازگیری در مواقع لزوم از رعیت و به منظور حفاظت از مرزها و سرکوب شورش های داخلی صورت می پذیرفته است.در انجام این تحقیق از روش تحقیق تاریخی (استقرائی) استفاده شده است که سعی دارد با رعایت امانت و حفظ اصولعلمی و نیز با نگاهی عینی به وقایع و حوادث مستند تاریخی که در اسناد و منابع تاریخی آمده است، به تبیین و استدلال تاریخی موضوع بپردازد.یافته های تحقیق نشان میدهد، مواردی همچون دزدی و غارت اموال مردم و اتباع خارجی توسط سربازان، عدم پرداخت مواجب سربازان و گرفتاری معیشتی در زندگیشان، کمبود نان طی 72دفعه قحطی در عصر ناصری و 47 بار بلوای نان، سبک زندگی روستایی و عشایری، اعمال نفوذ خوانین به منظور سربازگیری از گروه کم بضاعت و فقیر وفقدان قانون مدون، از موانع عمده سربازگیری در دوره ناصری بوده اند. دفع شورش و حفظ امنیت داخلی، مقابله با تهاجم خارجی، رفع و ترمیم آثار پدید آمده از وقوع حوادث غیرمترقبه طبیعی و غیرطبیعی، پیشگیری از شیوع بیماری-های وبا و طاعون و تعمیر ابنیه و راه ها اهمیت و ضرورت سربازگیری در عصر ناصری بوده است

  • لیلا نریمان فرد*، امیر تیمور رفیعی صفحات 172-196

    جریان شکل گیری تمدن اسلامی درشمال آفریقا و اسپانیا با فتح این مناطق توسط فاتحان عرب (طی قرن هفتم و هشتم) آغاز شد فتح سرزمین های آفریقای شمالی واندلس، از رخدادهای مهم تاریخ قرن اول هجری است که سبب آمیزش و اتصال اروپا،آفریقا و آسیا در طی هشتصد سال گردید و انتقال فرهنگاسلامی از آن مستفاد شد؛در این میان نباید نقش «موسی بن نضیر» و درایت وی و فرمانده اش(طارق بنزیاد) را نادیده گرفت.وی جزو با کیاست ترین فرماندهان مسلمان قرن نخست هجری بود. هر چند در روند این فتوحات شرایطی فراهم گردید که نتیجه فتوحات را به نفع موسی بن نضیر پایان بخشید؛ از جمله شرایط حاکم بر آفریقا و اروپا و پشتیبانی خلیفه اموی از موسی و همچنین انگیزه مادی سربازان مسلمان را نباید نادیده گرفت.در این مقاله بر آنیم گسترش مرزهای اسلام در آن سوی آب ها ونقش مقتدرانه موسی بن نضیر را بررسی نماییم.بدین منظور با روش پژوهش کتابخانه ای بررسی و مراحل کار به صورت طرح مقدماتی اولیه، شناسایی وگردآوری منابع و فیش برداری به این امر نائل خواهم شد.

|
  • Hamidreza Jadidi* Pages 7-35

    AbstractHistorical documentary poetry is a part of Persian literature whichincludes a kind of chronology and can be used as a document to studyhistorical events. Extraordinary linguistic and musicality of Farsi hasmade famous as the language of poetry. Hence, in addition to its poetrysimilarity to other languages in subject and content, it possesses a newfunction which is narrating history. The Iranian Constitutionalist poetssuch as the poet laureate Bahar has narrated historical events in hispoetry and has registered many events and their causes in his ownpoetry. This study attempts to show that many historical events in theConstitutionalist era mentioned in historical documents match theevents narrated in his poetry. Also, it is attempted to study hisbiography and works and the effects of Constitutionalism on Iraniansociety, culture and Persian poetry and some of his poems that arerelated to historical information of Constitutionalism have been.analyzed.

    Keywords: historical documentary poetry, constitutionalism, thepoet laureate Bahar, reflections
  • Hamideh Danehjoo *, Javad Abbasi, Boshra Delrish Pages 36-54

    In the era of Turkish (Seljuk and Khwarazmshahi) and Ilkhani rules in Iran withattention to tribal traditions of people provided an appropriate opportunity forcourt women to have a more influential role in political arena. One of theseinfluential arenas is the role played by the Khatons of the era discussed inreligious politics. Religious policy and the role of women in government andpolitics are two important and significant issues in the study and researches ofIranian history after Islam. However, in historical studies has been paid attentionfewer to the relationship between these two independently and separately; thatis, role of active women in courts in the political arena in religious evolution andthe determination of religious policy. The important position of religion inIranian society also increase the importance of such studies. This article id bydescriptive and analytical method and relying on historical documentation,examines the relationship between the women of the family of ruler In the fieldof religious and religious politics in era of Turkish(Seljuk and Khwarazmshahi)and Ilkhani rules in Iran in order that examine the rate and quality thisrelationship. relationship of women in courts In the field of religious; consist ofwide rang of their personal beliefs to their Interference in determining ofreligious politics and promoting of particular religion and communicating withthe spiritual leaders of society.

    Keywords: court women, religious politics, Seljuk, Khwarizmshahi, Ilkhani
  • Tayebe Kazemi Abyazani, Hamid Reza Safakish Pages 55-87

    Libraries have served as a breeding institution, sometimes religious and religious, serving humansocieties. And has led to the growth and development of cultures, values and the flourishing ofknowledge, Libraries as centers for the production and dissemination of information have alsohad a fortune among Muslims and Islamic civilization. This position is mainly due to theteachings of the school of Islam, In different historical periods, Iran's culture and culture has beenone of the most important and influential civilizations of Islamic civilization. This influence isdue to its ancient and rich background. In the book of Al-Bouayeur, in the book and library, ithas had some privileges and privileges over other ages. The role of Amr and Al Boya ministersin the establishment of libraries is significant. These ministers, during their ministry, In additionto dealing with civil and domestic affairs, they tried to promote knowledge and art and art. Andeven transformed their home into the assembly and the campus of scholars and scholars, That iswhy in the fourth century AH, with the power of finding Al Boyah, a new situation was createdfor the works and the works, In the center of the Islamic caliphate, Baghdad provided greatscholars in various fields of science and technology with their views and opinions. To the extentthat at that time in each discipline of science and literature the best and most exquisite bookswere written And the most magnificent and most important libraries and treasures of sciencewere created,There were libraries in different cities of Iran and Iraq, which have never been found on them atany time.In this research, the research method is descriptive-analytical and data collection is used in theform of a library.

  • Saeid Najafinejad* Pages 88-114

    On the eve of the advent of the Safavids, the monastery of Ardebil wasthe focus of the gathering of Sufis in different regions. With theformation of the Safavid government and the establishment of the Shiareligion by Shah Isma'il I, the city of Ardabil was the center of the rapidreligious development of this period. Considering the attribution of theSafavids to the Ahl al-Bayt (AS), the shrine of Sheikh Safi al-Din in thisperiod has a great spiritual position and draws many pilgrims from allover Iran and the surrounding territories to this side. What caused thecity of Ardabil in the Safavid period along with holy cities such asMashhad and Qom as a religious pole in the country, is one of the issuesthat this research seeks to respond to. The reasons for the lack ofcontinuity of this religious position are other issues that will be examinedusing historical data and analysis. It seems that the recognition of theShi'a religion by the Safavids who originated from Ardabil and theexistence of the tomb of Sheikh Safi in this city were the main factorsbehind the achievement of Ardabil in this religious glory. In thisdescriptive-analytic study, these issues will be examined

  • Mojtaba Nagdi, Fezoallah Boshasbgosheh *, Ahmad Kamranifar Pages 115-140

    In the fourth century AD a great religious transformation took place and that was thefreedom of christian communities - to carry out religious orders - was followed by thecommanding officer of Milan ( 313 AD ) by the Roman emperor Constantin. Thefreedom of the religion of Christ and publishing and promoting it as the official religionof the empire disrupted the political equations of the world on those days.The sassanid government was influenced by the happened event and evolution caused byit. Sassanian kings - who through the policy of Diaspora resettled a massive number ofChristains in Iranian cities unwittingly helped spreading Christianity in Iran.Interaction with religious minorities especially Christians was one of the most importantissues for the Sassanian kings. The growing trend of the non - citizenry class , thereligious dissonance with the Iranian zoroastrian society , and the consolidation of theSassanian clerics - although resulted in a period of persecution for Christians - but limitedthe relations of Christians with , the Sassanid community and counting on this weakrelationship was a fault. They have also exerted a strong cultural and social relationshipswhich is the purpose of this study. This paper uses the analytical method in historicalresearch and seeks to explain the role of cultural and social factors in the relationsbetween the Christians and Sassanian empire. Research findings show that , apart frompolitical factors , cultural and social factors have also been influential in theserelationships

  • Sina Forozesh *, Ahmad Bavand Savadkouhi, Reza Ebadi Pages 141-171

    The background of the recruiting phenomenon dates back to around 400 BC, but in theQajar era, according to reports, insurrection based on Baniki, which was not so old, wasnecessary; in this era, recruiting from the important components of social security of thepeople Iran was considered. Now, the basic question of the present research is the natureof the necessity of recruiting in Qajar era (Naseri period).The research hypothesis is that recruiting, when necessary, from the nation in order toprotect the borders and suppress the internal insurrections.In this research, the method of historical research (inductive) has been used, which seeksto explain the historical reasoning of the subject, observing the trusted and preserving ofscientific principles, and also with an objective look at the events and events of thehistorical documentary that are presented in the documents and historical sources.Findings of the research show that such cases as the theft and looting of property ofpeople and foreign nationals by soldiers, non-payment of soldiers' expenses andsubsistence in their lives, shortage of bread during 72 times of famine in the Naseri eraand 47 times of bread blooms, The rural and nomadic life, the influence of the readers inorder to recapture from the poor and poor, and the lack of codified law, have been themain obstacles to recruitment during the Nazarene period. Repelling rebellion andmaintaining internal security, coping with external invasion, removing and repairing theeffects of natural and abnormal natural disasters, preventing the spread of cholera andplague and repairing buildings and roads, the importance and necessity of recruiting inthe Nazarene era.Key Words: Difficulties, Necessity, Retirement, Qajar, Naseri.

  • Leila Narimanfard *, Amir Teymoyr Rafiei Pages 172-196

    The beginning of the formation of Islamic civilization in North Africa and Spain wasconquered by the Arab conquerors (during the seventh and eighth seventh centuries),conquering the lands of North Africa and Wales. It is one of the major events in thehistory of the first century, causing interconnections between Europe, Africa and AsiaDuring the course of 800 years, the transfer of Islamic culture was used; in the meantime,it should not ignore the role of »Moses bin Nozayr's « and his tributary, and hiscommander (Tariq bin Zayd), one of the most holy Muslim commanders of the firstcentury AH . However, in the course of these conquests, conditions were put in place thatended the outcome of the conquest in favor of »Moses bin Nozayr's« among other things,the conditions governing Africa and Europe, and the support of the Umayyad caliph ofMoses, as well as the material impetus of the Muslim soldiers, should not be ignored. Inthis article Let us examine the expansion of the borders of Islam on the other side of thewaters and the authoritative motivation of Musa bin Nozayr's. To this end, we will lookat the process of studying the work of the library in the form of an initial preliminarydesign, identification, and retrieval of resources and a vector search.