فهرست مطالب

پژوهش نامه میان رشته ای فقهی - پیاپی 13 (پاییز و زمستان 1397)
  • پیاپی 13 (پاییز و زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/11/08
  • تعداد عناوین: 6
|
  • علی رضا عالی پناه، حمیدرضا حبیبی* صفحات 1-24

    سفته یکی از اسناد براتی پرکاربرد در اقتصاد امروزی است که برخلاف برات ماهیت صدور آن، آن چنان که باید تحلیل نشده است. این در حالی است که برخی از فقهای امامیه در مورد ماهیت صدور سفته اظهارنظر کرده اند. با بررسی و تامل در آراء فقهای امامیه دو دسته نظریه در مورد ماهیت صدور سفته قابل طرح است: نخست نظریات مبتنی بر عمل حقوقی نبودن صدور سفته، مشتمل بر نظریه های «سند دین» و «قبول حواله» بودن، و دوم نظریات مبتنی بر عمل حقوقی بودن صدور سفته، مشتمل بر نظریه های «حواله»، «ضمان» و «وکالت» بودن. به نظر می رسد که اولا صدور سفته یک عمل حقوقی است نه صرفا یک عمل مادی و تنظیم یک سند و ثانیا ماهیت این عمل حقوقی با توجه به ملاک های تمیز بین عقد و ایقاع، «ایقاع» است و موضوع آن «انشاء تعهد بی قیدوشرط به پرداخت در برابر دارنده در موعد معین یا عندالمطالبه» است.

    کلیدواژگان: سفته، حواله، ضمان، وکالت، ایقاع
  • غلام رضا مصباحی مقدم، محمد حسین نعمتی* صفحات 25-46

    با توجه به کاربرد فراوان قرارداد مشارکت مدنی بانکی در روابط بین مشتریان و بانک، بانک مرکزی جهت بالا بردن کیفیت این قرارداد، در سال 1392 اقدام به تنظیم قرارداد تیپ نمود اما با این حال در خصوص شروط ضمن این قرارداد شبهاتی وجود دارد. در همین رابطه در این پژوهش سعی شده که دو مورد از مواد قرارداد مشارکت مدنی مورد بررسی قرار گیرد. بر این اساس، مشخص گردید شبهه ربوی بودن در مورد شرط تضمین سود صدق می کند. از این رو ضروری است شرط مزبور از متن قرارداد حذف شود و بانک با رعایت تعدادی از روش های پیشگیرانه و اطمینان آور مانند اطمینان از سودآور بودن طرح مشارکتی در شرایط متفاوت، اخذ تضمین کافی و نقد شونده، اعتبار و خوش حسابی مشتری (شریک) و احراز آن طبق کارنامه حساب وی در بانک های مختلف، زیان ده بودن طرح مشارکت را به حداقل برساند و مشتری را هم از بدحساب شدن رهایی بخشد. همچنین در مورد شروط تحمیلی مندرج در متن قرارداد می توان آن ها را به اختیار بانک و مشتری تعدیل کرد و تا جایی که امکان دارد اصل عدل و انصاف را رعایت نمود.

    کلیدواژگان: شرط تضمین سود، شروط تحمیلی، عقد شرکت، مشارکت مدنی بانکی
  • محمد رسول آهنگران، نوید امساکی* صفحات 47-68
    یکی از مهم ترین دغدغه های امروز جوامع، ایجاد راه های هرچه آسان تر در جهت ارتباط و تعامل در معاملات و قراردادها می باشد؛ از طرفی عقودی که در زمان شارع وجود داشته، محدود به قالب های خاص خود می باشد به طوری که استفاده از آن ها در زمان حاضر، زندگی انسان و میزان تعاملات وی را با مشکل روبرو می سازد. از این رو اصل آزادی قراردادی که سابقه طولانی در معاملات دارد، اهمیت ویژه ای پیدا می کند. فقها برای اثبات مشروعیت قراردادهای نوظهور به ادله شرعی گوناگونی تمسک کرده اند. یکی از مهم ترین دلایل، آیه شریفه «یا ایها الذین آمنوا لا تاکلوا اموالکم بینکم بالباطل إلا ان تکون تجاره عن تراض منکم» می باشد. در مقاله حاضر که به شیوه توصیفی-تحلیلی نگاشته شده، مفاد و کلمات آیه مذکور، میزان دلالت و اشکالات وارد شده بر آن نسبت به قراردادهای نوظهور، مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که آیه فوق به وسیله اطلاق و با تمام بودن معنای واژه های خود، بر صحت عقود و قراردادهای جدید دلالت می کند.
    کلیدواژگان: آزادی قراردادی، عقود جدید، تجارت، آیه 29 سوره نساء
  • احمد باقری، محمدعلی راغبی، مصطفی درزی رامندی* صفحات 69-92
    طبق نظر مشهور فقها، درصورتی که تحقق یک عمل حقوقی علاوه بر انشاء ایجاب، نیازمند انشاء قبول نیز باشد، عقد نامیده می شود و در غیر این صورت ایقاع خواهد بود. در این پژوهش با بررسی آموزه های فقهی، چهار مورد از معیاری هایی که می توان در عقد یا ایقاع بودن عملی به آن ها استناد کرد تبیین شده و نظریه حصر اعمال حقوقی مورد نقد قرار گرفته و امکان افزودن قسم سومی به آن اثبات شده است. بر اساس یافته های این تحقیق، با این استدلال که اگر در تحقق عمل حقوقی و ترتب آثار و ثمرات آن صرف ایجاب کافی باشد، آن عمل ایقاع است و چنانچه علاوه بر آن، نیازمند قبول به معنای اخص باشد عقد خواهد بود. اما درصورتی که صرف ایجاب جهت تحقق ماهیت عمل حقوقی کفایت کند و تنها ترتب آثار و ثمرات آن منوط به ابراز رضایت از سوی طرف مقابل باشد، این مورد را می توان به عنوان قسم سوم از اعمال حقوقی مطرح نمود و از آن با عنوان ایقاع خاص یاد کرد. این نوع تقسیم بندی آثار متعددی را به دنبال دارد که مهم ترین آن رفع اختلاف فقها و حقوق دانان در خصوص عقد یا ایقاع بودن بسیاری از اعمال حقوقی از قبیل وصیت، وقف، ضمان، وکالت و جعاله است.
    کلیدواژگان: عقد، ایقاع، ایقاع خاص، ایجاب، قبول
  • سید علی حسینی، مهدی عرفانیان* صفحات 93-120
    مرتع ها و گیاهان مرتعی از سودمندترین و زیباترین جلوه ها و اعضای پیکره هوشمند طبیعت اند که بسیاری از نیازهای آدمی را برآورده می سازند. آن ها از سویی در زمره مهم ترین عوامل حفاظت از خاک قرار دارند و از سوی دیگر موجب سرسبزی، بهجت آفرینی و نشاط و شادابی پوشش برای آدمیان هستند و زمینه انبارش باران را در سفره های زیرزمینی فراهم می آورند. یکی از مسائل مهمی که در فقه در زمینه مراتع وجود دارد، مالکیت این ثروت های خدادادی و احکام فقهی واگذاری آن هاست. دستاوردهای این پژوهش که به روش توصیفی - تحلیلی صورت گرفته حکایت از آن دارد که مراتع جزء انفال محسوب می شوند و از مباحات عامه و یا از مشترکات نمی باشند. بر این اساس، بنا بر ادله مطلقه بودن ولایت فقیه، ولی فقیه می تواند با توجه به دو ملاک عدالت و مصلحت، مراتع را به دیگران واگذار نماید.
    کلیدواژگان: انفال، مالکیت، مباحات عامه، مرتع، مصلحت
  • ابوالفضل علی شاهی قلعه جوقی*، مهدی سعیدی صفحات 121-140

    منافع مستوفات، منافعی هستند که شخص، پس از دستیابی بر مال دیگری، از آن بهره می برد. در فقه اسلامی راجع به ضمان اعیان اتفاق نظر وجود دارد اما نسبت به ضمان منافع، دوگانگی وجود دارد که آیا منافع مانند اعیان در زمره اموال به حساب می آیند؟ بیشتر فقها، منافع را مال انگاشته اند، چراکه تعریف مال بر منافع نیز صدق می نماید و اصولا مقصود از اموال منافع آن ها است و وجه معتبری برای اختصاص مال به اعیان وجود ندارد، چنان که عرف و لغت آن را اعم از عین و منفعت می داند. برخی به انگیزه اینکه منافع وجود مادی و محسوس ندارند، در شمول مال بر منفعت تردید نموده اند. طرفداران انگاره نخست نیز بر دو نگرش هستند. گروهی که اکثریت را تشکیل می دهند با ادله ای از قبیل قواعد فقهی اتلاف و ضمان ید و بنای عقلا، منافع مستوفات را مورد ضمان دانسته اند وانگهی نگره اقلیت که منتسب به ابن حمزه است با تمسک به قاعده الخراج بالضمان، منافع مستوفات را مورد ضمان نمی داند. اگرچه ادله موافقان، از اعتبار کافی برای اثبات ضمان برخوردار است اما مورد نقض و ابرام هایی نیز واقع گردیده، آنچه که در این زمینه بدون ایراد به نظر می رسد استناد به بنای عقلا است که متضمن ثبوت ضمان در منافع مستوفات است. از سوی دیگر، برخی فقها فقط مواردی چند را مد نظر قرارداده اند، ولی در این مقاله سعی گردیده وسعت و دامنه ادله به برخی مبانی دیگر نیز گسترانیده شود به گونه ای که دیدگاهی جامع در این زمینه باشد.

    کلیدواژگان: ضمان، منافع، مال، مستوفات، فقه، قانون مدنی
|
  • Alireza Alipanah, Hamidreza Habibi * Pages 1-24

    The promissory note is one of the most widely used documents in today's economy, which paid less attention to it unlike the bill of exchange. Some Imamieh jurists have commented on the nature of promissory note. Reviewing and reflecting on the opinions of Imamieh jurisprudence shows there are two categories of theory about the nature of the promissory note. First is the theory of the practice of not legalizing speculation, Includes theories of "documentary" and "acceptance of remittance".  The second theories based on the legal practice of promissory note promissory notes, including the "contract of assignment", "contract of guarantee" and "contract of mandate" theories. Firstly, the issuance of speculation seems to be a legal act, not just one the material practice and the setting of a document and, secondly, the nature of this legal action according to the clean criteria between the contract and the "Ieqa", and its theme is "the creation of a commitment unconditional payment to the Holder in the provisional ordinance".

    Keywords: Promissory Note, Ieqa, Contract of Mandate, Contract of Guarantee, Contract of Assignment
  • Gholam Reza Mesbahi Moghaddam, Mohammad Hossein Nemati * Pages 25-46

    Considering the wide use of Bank's Civil Participation Contract in the relations between customers and banks, the Markazi bank set the contract form for improving the quality of the contract in 2013. However, there are doubts about the terms of this contract. In this regard, in this study, two of the articles of the contract on civil partnership have been investigated. . Finally, it became clear that the suspicion of usury (Riba) applied in the term of guaranteeing profit. . In the case of the term to guarantee profit, it should be noted that this condition should be removed from the text of the contract. Accordingly, bank with number of preventive and assertive methods such as ensuring the profitability of the participation plan in different circumstances, obtaining adequate and liquid guarantee, credit and honorability of the client (partner) and the receipt of it according to his account records in different banks can minimize the loss of the participation plan and release the customer from bad account. Also, regarding the terms and conditions contained in the text of the contract, they can be adjusted to the discretion of the bank and the client and, as far as possible, the principle of justice and fairness are observed. The methodology of this research was in the form of a library and, in some cases, an interview with experts.

    Keywords: Contribution Contract, Contract of Civil-Private Partnership, Bank&#039, s Civil Joint Venture, Term to Guarantee Profit, Imposed (Unfair) Terms
  • Mohammad Rasool Ahangaran, Navid Emsaki * Pages 47-68
    One of the most important concerns of today's societies is the creation of ways to communicate and interact in transactions and contracts as much as possible. On the other hand, the contracts existed in ancient times (age of sharia), is limited to specific molds that using them at the present time will make the human life and the level of their interactions difficult. Therefore the liberty of Contract Principle which have a long history of trading, finds special significance. In order to prove the legitimacy of emerging contracts, jurists have abandoned various religious arguments. One of the most important reasons is; the verse 29 of Surah Nisa. In the present article, written in descriptive-analytical manner, the provisions and the words of this verse, the amount of implication and the mistakes that have been made against emerging contracts have been investigated. The research results indicate that the above verse implies the validity of new contracts and contracts.
    Keywords: Liberty of Contract, New contracts, Business, Verse 29 of Surah Nisa
  • Ahmad Bagheri, Mohammadali Raghebi, Mostafa Darzi Ramandi * Pages 69-92
    According to the famous juristic opinion, each contract needs to two volition unlike the Ieqa which needs to one. In this research, According to Jurisprudential teaches, we express four main Criterions of differences between contracts and Ieqa. After that, we criticize this theory and we proof there is a third option. Based on the findings of this research, if the legal act hes needed to requirement (Ijab) from one side of contract and satisfaction from other side, we call it "The Special Ieqa". This triple division of legal acts will have several essential effects. The most important of these is the elimination of differences between jurists and jurists about a lot of legal issues such as; contract of command, contract of endowment, contract of guarantee, contract of mandate, and contract of reward.
    Keywords: Contract, Ieqa, the Special Ieqa, Requirement, Acceptance
  • Seiied Ali Hosseini, Mahdi Erfanian * Pages 93-120
    Rangeland and plants are one of the most effective and most beautiful symbols of the smart figure of nature which provides many human needs. On the other hand, rangelands are one of the most important soil conservation factors, and on the other hand, they create beauty and vitality and happiness for man and also they store water in underground aquifers. One of the most important things in jurisprudential studies about the rangelands is the property and possession sentences of them. Research achievements, with analytical - descriptive method, clears that the rangeland are port of Shia’s leader assets (Anfal). According to this, the Shia’s leader can render pastures to others based on expedient and justice.
    Keywords: Anfal, Possession, Public Property, Rangeland, Expedient, Justice
  • Abolfazl Alishahi Galejooghi *, Mahdi Saeidi Pages 121-140

    The used interests are the benefits that a person enjoys from them, after obtaining the property of another person. There is in Islamic jurisprudence a consensus of guarantee corpus of property but to the interests, there is a duality based on whether the interests such as corpus of property are they in the category of property, or are they not. The majority of jurists believe that the interests are the property because defining their interests is true as well as the purpose of property, their interests, and there is no valid reason for belonging to the corpus of property, also the custom and the word property include the corpus and usufruct. With reference to the fact that there are no tangible benefits, some jurists do not accept the inclusion of property on profit. The proponents of the first theory are on two attitudes. majority theory, for reasons such as legal formulas destruction, liability of unlawful possession, consistent usages law principles, have been guaranteed the benefits used, but the minority theory which is attributed to ibn Hamza by adhering to the advantages and interests of an object follows the risk rule does not guarantee the benefits used.

    Keywords: Guarantee, Interests, Property, Used, Jurisprudence, Civil Law