فهرست مطالب

مطالعات علوم اجتماعی ایران - سال دهم شماره 1 (پیاپی 36، بهار 1392)
  • سال دهم شماره 1 (پیاپی 36، بهار 1392)
  • تاریخ انتشار: 1392/02/01
  • تعداد عناوین: 10
|
  • حاتم حسینی صفحات 1-19

    ازدواج یکی ازپدیده های اجتماعی وزمینه سازتشکیل خانواده یعنی اولین ومهم ترین واحداجتماعی است.

    کلیدواژگان: ساختار زناشویی، اختلاف نسبی، ناهمسانی، تجرد قطعی، عمومیت ازدواج، میانگین سن ازدواج، قومیت
  • ربابه پورجبلی، رقیه هیبتی صفحات 2-20

    هدف تحقیق حاضر مطالعه و بررسی عوامل موثر بر نگرش جنسیتی در شش منطقه مسکونی (کارمندان، هنرستان، زیباشهر، سبزه میدان، بی سیم و اسلام آباد) شهر زنجان می باشد. به خصوص این که از لحاظ ساختار اجتماعی متفاوتی بر این مناطق حاکم است و آن ها را متفاوت و متمایز از یکدیگر ساخته است.این تحقیق با استفاده از روش پیمایشی و 974 نفر نمونه در مناطق اشاره شده در بالا انجام گرفته است ادبیات تحقیقبه بررسی عوامل نگرش جنسیتی می پردازد و ماحصل مبانی نظری، بررسی عوامل موثر بر نگرش جنسیتی درارتباطات با نظریه های جامعه شناسی از جمله کنش متقابل نمادین، لینتن، بوردیو، هینتون، فنای نمادین زنان، هایبرتو فمینیست ها و... استفاده شده است.شاخص های یا متغیرهای مورد استفاده در تحقیق عبارت است از: پایگاه اقتصادی اجتماعی، باورهای قالبی، جامعه پذیری جنسیتی، محتوای برنامه های رسانه جمعی و تاثیر آن ها بر نگرش جنسیتی است.با توجه به متغیر های مستقل برای تبیین تغییرات متغیر وابسته مجموعا 5 فرضیه کلی به دست آمده از آزمونفرضیه ها بین جامعه پذیری جنسیتی و باور های قالبی رابطه معنی داری نشان داد و همچنین بین جنسیت و نگرش جنسیتی نیز رابطه معنا دار وجود دارد. در نهایت از طریق رگرسیون چندگانه و تحلیل مسیر تاثیر متغیر های مستقل برمتغیر وابسته محاسبه شد.

    کلیدواژگان: نگرش جنسیتی، پایگاه اقتصادی و اجتماعی، باور های قالبی، جامعه پذیری جنسیتی، رسانه های جمعی
  • نعمت الله تقوی*، محمد عباسزاده، ثریا رفیعی اصل صفحات 21-39

    سازگاری زناشویی از عوامل بسیار مهم در زندگی است. وجود آن باعث می شود زوجین آرامش را در زندگی ببینند و با رضایتآن ها، فرزندان نیز در خانواده به خوبی تربیت شوند. مقاله حاضر، تئوری موجود در رابطه با مفهوم سازگاری زناشویی و منابع تحقق آن را مورد بررسی قرار داده است. از نظریه های مطرح در این زمینه می توان به نظریه های نمایشی گافمن، شبکه الیزابت بات، همسان همسری برگس، کنش متقابل ترنر، تالکوت پارسونز و اعتماد گیدنز اشاره کرد. مهم ترین یافته های تحقیق که بهروش پیمایشی در بین زنان شهر مرند و همسرانشان انجام شده، حاکی از وجود رابطه ی معنی دار بین تطابق و همگونی کنش ها ،برآورده شدن انتظارات، همسانی عقیدتی، مشورت در تصمیم گیری، عشق و علاقه، جامعه پذیری و اعتماد با میزان سازگاریزناشویی می باشد. نظریات پارسونز،گیدنز، گافمن و کنش متقابل نمادین در این تحقیق مورد تایید قرار گرفته است. همچنین تفاوتی در میزان سازگاری زناشویی بر اساس همسانی یا ناهمسانی محل سکونت، سن و تحصیل به چشم نمی خورد و رابطه یمعنی داری نیز میان عدم دخالت دیگران با سازگاری زناشویی.وجود ندارد. این امر به لحاظ نظری بدان معنی است که تئوری شبکه و نظریه ی برگس مورد تایید قرار نگرفته است همچنین نتایج حاصل از تحلیل رگرسیون چند متغیره نشان می دهد درمجموع، 4 متغیر مستقل توان پیش بینی میزان سازگاری زناشویی را داشتند که شامل اعتماد، جامعه پذیری، عشق و علاقه ومشورت در تصمیم گیری می باشد. این متغیرها توانستند 60 درصد از واریانس متغیر سازگاری زناشویی را تبیین کنند.

    کلیدواژگان: سازگاری زناشویی، تطابق و همگونی کنش ها، برآورده شدن انتظارات، محل سکونت، همسانی عقیدتی، مشورت در تصمیم گیری ها، جامعه پذیری، میزان دخالت دیگران، اعتماد و عشق و علاقه
  • ابراهیم توفیق، فاطمه دعاگوئی صفحات 41-59

    این مقاله حاصل یک مطالعه تاریخی است که به منظور بررسی فرآیند شکل گیری هویت جدید زن درایران،از دوران ناصری تا پایان پهلوی اول، انجام شده است.هویت مجموعه ای از ویژگی های فردی است که در طول زمان سیال ، ومتاثر از ساختار اجتماعی و میزان کنش گری افراد، پیوسته در حال نو شدن است و عوامل متعدد فرهنگی، اجتماعی واقتصادی در این فرآیند موثر هستند. سرعت این دگرگونی ها در هویت سنتی زنان اندک بود، لیکن از دوران ناصری وبا ورود اولین طلیعه های مدرنیته و تغییرات تدریجی در منابع هویت ساز در دوره های مشروطه و سپس پهلوی اول فرآیند شکل گیری هویت جدید زنان ایرانی ابعاد تازه ای یافته است.بررسی این فرآیندها و نحوه تعامل ساختارهای اجتماعی و کنش گری زنان در دوره های سه گانه فوق، با استفاده ازروش کتابخانه ای (اسنادی) و بهره گیری از دیدگاه های نظری جنکینز، گیدنز، بوردیو و هابرماس امکان یافته است.یافته های تحقیق نشان می دهد که در هر سه دوره، الگوی ورود مدرنیزاسیون، اشاعه بوده است. بدین ترتیی کیه دردوره ی ناصری، اصلاحات بدون برنامه و بی هدفمند، در دوره ی مشروطه منسجم تر و در دوره پهلوی اول تا حیدودی هدفمند و با برنامه ریزی توام گردید.به همین دلیل، در دوران ناصری هویت زن ایرانی کمترین تاثیر را از تجددگرایی داشته است و این گرایشات عمدتا معطوف به زنان درباری و طبقات بالا بوده است. اما در دوران مشروطه جرییان تجددخواهی توانست که در تغییرات هویتی زنان نقش موثرتری نظیر ایجاد انجمن ها و گروه های سیری، شرکت درمجامع و گردهمایی های سیاسی و پشتیبانی از انقلاب مشروطه پیدا نماید.در دوران پهلوی اول بیا توجیه بیه ماهیت اصلاحات، جریان تجددخواهی با نفوذ به نهادهای آموزشی، اقتصادی و سیاسی توانست در شکل گیری هویت جدید زن ایرانی نقش فعال تری پیدا نماید. 

    کلیدواژگان: فرآیند، هویت اجتماعی، زنان، تجدد گرایی، دوران ناصری، دوران مشروطه، دوران پهلوی اول
  • رحمت الله دادور*، بهاره ارجمند صفحات 81-100

    هدف پژوهش حاضر بررسی پیامدهای روانی اجتماعی مرتبط با خشونت علیه زنان خانه دار شههر مشهد در سال  1389-1388 می باشد که حجم نمونه ی آن 165 نفر است. چارچوب نظری استفاده شده در این تحقیق اسناد، ویلیام گلاسر، یادگیری اجتماعی می باشد و اعتبار آن به روش صوری و پایایی آن به کمک آلفای کرونباخ سنجیده شده اسهت. متغیره های مورد بررسی این پژوهش شامل فسردگی،اضطراب،بیکاری، اختلافات خانوادگی افت تحصیلی فرزندان می باشد. روش تحقیق حاضر پیمایشی است و علاوه بر پرسشنامه در انجام این تحقیق از ابزار کتابخانه و اسناد و مدارک برای جمع آوری اطلاعات و همچنین آمار توصیفی و استنباطی و نرم افزار spss استفاده شده است.نتایج نشان داد که بین اضطراب ، افسردگی،بیکاری ، اختلافات خانوادگی و افت تحصیلی فرزندان،با خشونت علیهزنان خانه دار رابطه معناداری وجود دارد.

    کلیدواژگان: خشونت، پیامدهای روانی، پیامدهای اجتماعی
  • صمد رسول زاده ی اقدم، سودا شفاف زمردی* صفحات 101-120

    نگرش های مبتنی بر جنسیت اغلب یک اعمال اجتماعی را بر سر چگونگی اعمال رفتارها و نقش های جنسیتی بدون توجه به تفاوت های فردی نشان می دهد. چنین ساختاری می تواند از عوامل تقویت کننده ی نابرابری های جنسیتی به شمار آید. دراین پژوهش با هدف تبیین نوع تصورات قالبی منسوب به زنان و مردان به مطالعه ی برخی از ویژگی هایی که باعث ایجاد این تصورات می شود می پردازد. بسیاری از تفاوت های مردان و زنان در جایگاه های مختلف زندگی اجتماعی دارای منشا زیست شناختی نیستند، چرا که محیط اجتماعی فرهنگی نقش موثری در جهت دهی به افکار و رفتار های جنسیتی افراد جامع دارد. جامع پذیری جنسیتی فرایندی است ک در آن هویت نقش جنسی فرد شکل می گیرد و این فرآیند شامل مولف هایی نظیر ترجیح نقش جنسیتی، شناسایی نقش های جنسیتی و شناخت معیار های جنسیتی است.

    کلیدواژگان: انواع والدین(مقتدر مستبد و سهل گیر)، ادراک نقش های جنسیتی، هویت جنسیتی، عقاید قالبی جنسیتی، نابرابری و تبعیض جنسیتی، جامع پذیری جنسیتی
  • زنجانی حبیب الله، فوزیه بنی سعید* صفحات 121-136

    مشاغل تناوبی نوعی از برنامه کار خارج از جداول زمان کار مصوب است که دارای 3 خصیصه است : 1 انجام این کار معمولا مستلزم یک سفر در فاصله دور برای یک دوره مشخص حداقل یک هفته و بیشتر است 2 در محل کار امکانات نسبتا ضروری برای اقامت شاغل توسط کارفرما تدارک دیده می شود 3 شاغل بعد از انجام کار به نزد خانواده خود بر می گردد و معمولا معادل مدت زمان کار نزد خانواده استراحت کاری خود را سپری می کند.در تحقیق مورد نظر خانواده های دارای مشاغل تناوبی به صورت یک موضوع تجربی مورد پژوهش قرار گرفته است.هدف تحقیق بررسی مشکلات خانواده های دارای مشاغل تناوبی می باشد و از روش پیمایشی استفاده شده است.ابزار جمع آوری داده ها 200 پرسشنامه می باشد که در بین کارکنان و همسران کارکنان صنعت نفت منطقه نفت و گازغرب توزیع شده است. نتایج به دست آمده از این پژوهش نشان می دهد بین کارکنان شاغل در برنامه طرح تناوبی منطقه نفت و گاز غرب دارای تحصیلات مختلف از نظر مشکلات خانوادگی تفاوت معنادار وجود ندارد. درخانواده هایی که زنان دارای تحصیلات بیشتری هستند این نوع شغل کمتر مشکل آفرین است. بین کارکنان شاغل دربرنامه طرح تناوبی دارای نوع تناوبی مختلف از نظر مشکلات خانوادگی تفاوت معنادار وجود ندارد. بین مشاغل همسران کارکنان شاغل در برنامه طرح تناوبی از نظر مشکلات خانوادگی تفاوت معنادار وجود ندارد و در نهایت  اینکه در خانواده هایی که زنان از اشتغال شوهران در طرح تناوبی رضایت دارند مشکلات خانوادگی کمتری نسبت به خانواده هایی که زنان از شغل همسران رضایت ندارند وجود دارد.

    کلیدواژگان: تناوبی، خانواده، خانواده دورزی
  • علی اصغر عباسی صفحات 137-156

    این تحقیق سعی دارد که اصل ارتباط والدین نوجوانان را همان طوری که در انواع مختلف سیستم های خانواده مشاهده شده (طبق الگوی سرکامپلکس السون) توصیف کند و تاثیر آن را بر روی رفتارهای انحرافی نوجوانان بررسی کند. برای انجام تحقیق حاضر از میان 20812 نوجوان ساکن در قائم شهر، 400 نفر به صورت نمونه گیریخوشه ای تصادفی انتخاب شدند؛ و برای گردآوری داده ها از پرسشنامه استاندارد شده و محقق ساخته استفاده شد و پایایی هر یک از ابعاد با روش آزمون آلفای کرونباخ مورد سنجش و قابل قبول ارزیابی شده است. در این تحقیق برای تجزیه و تحلیل داده ها از تحلیل واریانس یک سویه و آزمون t دو گروهی مستقل استفاده شد.یافته های این تحقیق نشان داد که: رفتارهای انحرافی در بین پسران بیشتر از دختران می باشد و اکثر نوجوانان درخانواده های پیوسته متعادل و انعطاف پذیر متعادل بوده اند و تفاوت معناداری بین انواع خانواده و رفتارهای انحرافی وجود داشته است و با توجه به آزمون شفه، نوجوانانی که خانواده هایشان جداست به طور معناداری بانوجوانانی که در خانواده های مرتبط و گرفتار است از رفتارهای انحرافی بالاتری برخوردارند. تفاوت موجود درمیانگین رفتار انحرافی بین خانواده ساختارمند با خانواده انعطاف پذیر وجود دارد و نوجوانانی که نوع خانواده شان ساختارمند است به طور معناداری با نوجوانانی که نوع خانوادهشان انعطاف پذیر و آزاد است رفتارهای انحرافیبالاتری را دارند. به طور کلی می توان گفت : طبق الگوی سرکامپلکس السون نوجوانانی که در خانواده های میانی قرار دارند، رفتارهای انحرافی بیشتری برخوردارند. 

    کلیدواژگان: نوجوانان، عملکرد خانواده، انعطاف پذیری خانواده، پیوستگی خانواده، رفتارهای انحرافی
  • زهرا عبدالهی، سید محمد سید میرزایی، باقر ساروخانی، حشمت قبادی* صفحات 157-173

    برای رشد و توسعه ی اجتماعی فرهنگی، امنیت امری لازم و ضروری است. در بررسی سلسله مراتب نیازهای مازلو، نیاز به امنیت، پس از نیازهای فیزیولوژیک از سلسله نیازهای اصلی و اساسی انسان منظور می گردد که در رشد و تعالی شخصیت انسان نقش بسزایی دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی عوامل اجتماعی موثر بر امنیات اجتماعی زنان سرپرست خاانوار (فوت همسر ومطلقه) تحت پوشش سه سازمان حمایتی (کمیته امداد امام (ره) بهزیستی و بنیاد شهید) در ابعاد امنیت عاطفی، ارتباطی، مالی و جانی صورت گرفته است.

    کلیدواژگان: امنیت اجتماعی، احساس امنیت، زنان سرپرست خانوار، ایلام
  • فرشته لطفی زاده، کامبیز حیدر زاده صفحات 175-194

    دیر بازی است که خانواده به عنوان مهم ترین نهاد اجتماعی و تاثیرگذارترین گروه مرجع بر روی رفتار افراد، مورد توجه جامعه شناسان و بازاریابان قرار گرفته است. از طرفی تاثیر تئوری منابع بر خانواده و ساختار آن توجه زیادی را به خود جلب کرده است. از این رو پژوهش حاضر بر شناسایی ساختار خانواده زوج های جوان ایرانی تاکید داشته و رابطه بین منابع و ساختار خانواده را بررسی کرده است. با تکیه بر مبانی نظری و مصاحبه با خبرگان و اجرای سه مرحله پیش آزمون ابزار پژوهش تهیه شده است. به گونه ای که در هر پیش آزمون پایایی همسانی درونی (آلفای کرونباخ و آزمون دو نیمه کردن)، پایایی باز آزمایی، بررسی اعتبار محتوا توسط جمعی از خبرگان و اعتبار صوری اجرا شده است و در نهایت در نمونه ای به حجم 800 نفر (400 زوج) از چهار کلان شهر ایران (تهران، اصفهان ، شیراز و مشهد) توزیع و جهت بررسی رابطه متغیرها از آزمون رگرسیون لجستیک استفاده شده است. یافته ها حاکی از آن است که زوج های ایرانی بیشتر دارای نگرش مساوات طلبانه می باشند و تحصیلات و اشتغال زنان بر نوع این ساختار تاثیر بسزایی دارد به عبارت دیگر تاثیر منابع خانوار بر ساختار آن بار دیگر مورد تایید قرار گرفت.

    کلیدواژگان: ساختار خانواده، منابع خانواده، تصمیم گیری، زوج های جوان ایرانی