فهرست مطالب

تاریخ نامه انقلاب - سال دوم شماره 3 (پاییز و زمستان 1397)
  • سال دوم شماره 3 (پاییز و زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/12/01
  • تعداد عناوین: 8
|
  • علی مشهودی، فاطمه محمودزاده*، محمد فلاح صفحات 9-31
    تداوم انقلاب اسلامی ایران الگویی مناسب پیش روی مسلمانان قرار داده و آنان را به حرکت درجهت تغییر فضای موجود متمایل کرده است. امروزه پس از گذشت سه دهه از انقلاب ایران شاهد اعتراضات و خیزش های مردمی در منطقه و شمال آفریقا هستیم.
    هدف
    پژوهش حاضر به دنبال پاسخ به این پرسش است که انقلاب اسلامی ایران چه تاثیری بر موج سوم بیداری اسلامی داشته است؟
    روش
    روش پژوهش حاضر توصیفی-تحلیلی است.
    فرضیه پژوهش
    فرض بر این است که تاسیس نظام سیاسی براساس مذهب و خدامحوری در ایران الگوی قیام های مردم منطقه برای پیاده کردن نظام های سیاسی مبتنی بر اسلام شده است.
    یافته ها
    یافته های پژوهش مبین آن است که موج بیداری اسلامی پایه های حکومت های موروثی و استبدادی و دست اندازی قدرت های بیگانه را هدف قرار داده و فریادهای آزادی خواهانه سراسر منطقه از تجربه موفق جمهوری اسلامی الهام گرفته است.
    کلیدواژگان: انقلاب اسلامی ایران، بیداری اسلامی، هویت اسلامی، مصر، یمن
  • حمید اسدپور، مسعود ولی عرب* صفحات 33-56
    شهرستان شوشتر در استان خوزستان در جنوب غربی ایران واقع شده است. شوشتر بعداز اسلام همواره مرکز استان خوزستان بوده است. از سال 1303ش، مرکز استان خوزستان به شهر اهواز انتقال یافت. شوشتر در دوران پهلوی ازنظر اقتصادی و عمرانی پیشرفت چندانی نداشت. حکومت پهلوی دوم، شوشتر را تبعیدگاه مخالفان خود کرده بود و این شهر محل اجباری زندگی مخالفان رژیم پهلوی محسوب می شد. مخالفان پهلوی تبعیدی به شوشتر، فعالیت های سیاسی و فرهنگی و اجتماعی زیادی در این شهر انجام می دادند و مردم این شهر را با جنبش و نهضت روحانیون آشنا می کردند. در شوشتر عالمان و روحانیون محلی وارسته ای نیز حضور داشتند که با حکومت پهلوی ستیز داشتند. این عالمان و روحانیون، وضعیت بحرانی و نابسامان شهری و مردم شوشتر را مشاهده می کردند و نمی توانستند آرام بنشینند. درزمینه فعالیت های انقلابی، پیوندی قوی میان بازاریان و روحانیون وجود داشت. مساجد نزدیک بازار شوشتر کانون مبارزه و مقاومت علیه رژیم پهلوی محسوب می شدند.
    هدف
    این پژوهش درپی پاسخ به این پرسش است که روحانیون کشوری (تبعیدی و دعوتی به شوشتر) و محلی چه تاثیری در آگاهی بخشی به مردم شوشتر در راه مبارزه با حکومت شاهنشاهی داشته اند؟
    روش
    این پژوهش با روش توصیفی و تحلیلی و به کمک منابع کتابخانه ای و اسناد و مدارک آرشیوی انجام شده است.
    فرضیه پژوهش
    فرض ما بر این استوار است که روحانیون کشوری (تبعیدی و دعوتی به شوشتر) و محلی نهایت تلاش خود را برای آگاهی بخشی به مردم محروم شوشتر در دوران پهلوی انجام داده اند و جوانان انقلابی این شهر متاثر از روحانیون این شهر، علم مبارزه را برافراشته اند و سرانجام به پیروزی رسیده اند.
    کلیدواژگان: انقلاب اسلامی، شوشتر، پیوند بازار و مساجد، آیت الله ربانی املشی، آیت الله محمدحسن آل طیب
  • سعید جهانگیری* صفحات 57-78
    هدف مقاله حاضر پاسخ به این پرسش هاست که اولا، توسعه سیاسی در مفهوم توسعه مشارکت و رقابت سیاسی، در دوره پهلوی دوم چه روندی را در ایران طی کرده و چه فرازوفرودی را پشت سر گذاشته است؟ و ثانیا، در این دوره توسعه سیاسی در کشور با چه موانع و چالش های جدی ای مواجه بوده است؟ برای پاسخ به این پرسش ها، که در حوزه جامعه شناسی سیاسی مطرح است، از نظریه های چاندوک، مور، هانتینگتون، اسکاچپول، و لوسیانی درباب ضعف جامعه مدنی و حاکمیت دولت تحصیلدار -به عنوان موانع و چالش های جدی توسعه سیاسی- بهره گرفتیم و نهایتا این فرضیه مطرح شد که هرچه تمرکز و اتکاء انحصاری دولت بر درآمد نفت بیشتر و بنیه جامعه مدنی ضعیف تر باشد، احتمال تحقق توسعه سیاسی در جامعه کمتر می شود. بررسی و آزمون این فرضیه به کمک اسناد و مدارک معتبر تاریخی و شواهد و قراین آماری دقیق نشان داد که در هر دوره ای که دولت خصلت تحصیلدار پیدا کرده و مستقل و بی نیاز از مالیات مردم شده و از تمرکز قدرت برخوردار شده است، عرصه را برای مشارکت و رقابت سیاسی تنگ تر کرده و مانع توسعه سیاسی شده است.
    کلیدواژگان: توسعه سیاسی، مشارکت سیاسی، رقابت سیاسی، جامعه مدنی، دولت رانتیر
  • سید محمود سادات*، مریم مدنی صفحات 81-107
    حکومت پهلوی در سال 1354ش مبدا تقویم شمسی کشور را از هجری (هجرت پیامبر: رویدادی مذهبی) به شاهنشاهی (تاج‌گذاری کوروش رویدادی ملی) تغییر داد. این تغییر باعث واکنش قشرهای مختلف جامعه به‌ویژه روحانیون شد. شاه درنهایت در سال 1357ش برای فرونشاندن اعتراضات مردم مبدا تقویم را از شاهنشاهی به هجری بازگرداند.
    هدف
    پژوهش حاضر درپی رسیدن به پاسخی مناسب برای این پرسش است که واکنش گروه‌های مختلف مردم اعم از مذهبی (روحانیون)، دانشگاهی و احزاب به تغییر تقویم چه بود و این واکنش چه تاثیری در پیروزی نهضت اسلامی داشت؟
    روش
    این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و مبتنی‌بر اسناد و مدارک آرشیوی و منابع اصلی انجام شده‌است.
    نتیجه
    شاه با تغییر تقویم بیش‌تر درپی نشان‌دادن عظمت ایران باستان به غربی‌ها بود و به فکر اهانت به دین اسلام نبود؛ ولی چون نمادی اسلامی را حذف کرده بود و نمادی شاهنشاهی را جایگزین آن کرده بود، روحانیون این تغییر را توهین به اسلام و پیامبر قلمداد می‌کردند. دانشجویان این عمل را درجهت حذف اسلام می‌دانستند و احزاب هم این اقدام را زمینه تغییر قانون اساسی می‌پنداشتند.
    کلیدواژگان: قویم، تقویم هجری شمسی، تقویم شاهنشاهی، واکنش، امام خمینی
  • حمید بصیرت منش، رسول صابر* صفحات 109-136
    پس از پیروزی انقلاب اسلامی، گروه های سیاسی موسوم به لیبرال ها، همچون جبهه ملی و تا حدودی نهضت آزادی به غرب گرایی، ناسیونالیسم، و سکولاریسم معتقد بودند و تلقی خاصی از انقلاب و نظام برآمده از آن (جمهوری اسلامی) داشتند. به تدریج این گروه ها به با نظام جمهوری اسلامی پرداختند؛ در مقابل هم، خلخالی -از مسئولان ارشد نظام و از پیروان خط امام- در با این گروه ها نقش ایفا کرد.
    پرسش این پژوهش آن است که تقابل بین نیروهای خط امام با لیبرال ها چرا شکل گرفت و نقش خلخالی در آن چه بود؟
    در ادامه، به روش توصیفی-تحلیلی به این پرسش پاسخ داده خواهد شد.
    فرضیه پژوهش این است که تقابل میان دو جریان خط امام و لیبرال ها به دلیل نوع جهان بینی آن ها و تلقی شان از نقش دین در سیاست و ماهیت حکومت بوده است.
    نتیجه به دست آمده این است که علت تقابل این دو جریان، نوع جهان بینی و نگرش سیاسی بوده و خلخالی نقش بارزی در این تقابل ایفا کرده است.
    کلیدواژگان: لیبرال ها، خلخالی، جبهه ملی، نهضت آزادی، نیروهای خط امام
  • عبدالکاظم مجتبی زاده* صفحات 137-161
    پس از شکل گیری جریان های فکری-سیاسی مذهبی و ملی گرا در تاریخ معاصر ایران، فعالیت هایی درجهت مقابله با نفوذ بیگانگان و تغییر در ساختار سیاسی کشور انجام شد. در این روند، نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران حرکتی برجسته بود. این نهضت با هم گرایی دو جریان مذهبی و ملی گرا برضد استعمار خارجی و استبداد داخلی به وقوع پیوست.
    پرسش اصلی این پژوهش این است که نقش جریان مذهبی در ملی شدن صنعت نفت ایران چه بوده و این تجربه چه تاثیری در روند شکل گیری انقلاب اسلامی ایران داشته است؟
    روش تحقیق این پژوهش، تبیین و تحلیل براساس منابع کتابخانه ای و اسنادی است.
    براساس یافته های این پژوهش، جریان مذهبی در شکل گیری نهضت ملی شدن صنعت نفت نقشی محوری و اساسی داشته است و به نظر می رسد که بدون حضور و فعالیت این جریان احتمال وقوع این نهضت بسیار ضعیف بوده است. امام خمینی (ره) نیز در آغازین سال های شکل گیری انقلاب اسلامی ایران از تجربیات جریان مذهبی در ملی شدن صنعت نفت، بهره برداری کرد.
    کلیدواژگان: جریان مذهبی، نهضت ملی شدن، صنعت نفت ایران، انقلاب اسلامی ایران، امام خمینی (ره)
  • شیده شادلو*، جلیل روشندل صفحات 163-190
    هدف
    هدف این نوشتار بررسی عواملی است که سبب تحریک احساسات قوم گرایانه در مناطق عرب نشین جنوب ایران شده و در برهه ای از تاریخ به شکل جنبش های تجزیه طلبانه خودنمایی کرده است.
    روش
    این مقاله با استناد به منابع کتابخانه ای و با روش اسنادی-تاریخی نوشته شده است.
    فرضیه: مقاله بر این فرضیه متکی است که سلسله عواملی عینی و انتزاعی مانند عوامل داخلی (سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی) از یک سو و مداخلات خارجی ازسوی دیگر سبب تحریک تمایلات و احساسات پان عربیسم شده است. در این مقاله پان عربیسم در ایران متغیر وابسته است و عوامل عینی و انتزاعی متغیر مستقل اند.
    نتیجه
    نتیجه اصلی به دست آمده این است که عوامل داخلی نقشی مهم تر در پان عربیسم داشته اند.
    برای حفظ وحدت ملی و تمامیت ارضی تاحدامکان باید تلاش شود که عوامل داخلی موثر در پان عربیسم -به عنوان متغیر مستقل- کاهش یابند تا پان عربیسم به عنوان متغیر وابسته محدود شود.
    کلیدواژگان: قوم گرایی، پان عربیسم، عوامل عینی، عوامل انتزاعی، انقلاب اسلامی ایران
|
  • Ali Mashhoudi, Fateme Mahmoudzadeh *, Mohammad Falah Pages 9-31
    The Islamic Revolution of Iran has presented an appropriate model for the world Muslims, motivating them to take steps toward changing their political status quo. Today, four decades after the victory of Islamic Revolution, the world is observing public uprising and protests in the Middle East and North Africa.
    Objective
    This research study intends to find an appropriate response to this question: How has the Islamic Revolution in Iran affected the third wave of Islamic awakening?
    Methodology
    This study is based on a descriptive-analytical method.
    Hypothesis
    It is hypothesized that the establishment of political system based on religion and theocentrism in Iran has served as a model for the regional people to rise against their despotic regimes and to establish the political systems based on Islam.
    Findings
    The findings of this research work indicate that the wave of Islamic awakening has targeted the pillars of monarchical and despotic regimes as well as foreign interference in the region. Moreover, the freedom movements across the region have been inspired by the successful experience of the Islamic Revolution
    Keywords: Islamic Revolution of Iran, Islamic awakening, Islamic identity, Egypt, Yemen
  • Hamid Assadpour, Masoud Valiarab * Pages 33-56
    Shushtar, Khuzestan Province, is located in southwest Iran. It has chiefly been the provincial capital of Khuzestan Province during the post-Islamic period until 1924, when Ahvaz became the capital city of this province. During the Pahlavi reign, Shushtar was underdeveloped economically and in Pahlavi II reign, the city was the abode of the exiled dissidents. The dissidents, however, continued their political, social and cultural activities in Shushtar, making the people familiar with the Islamic movement under the clerics. There were distinguished scholars and clerics living in Shushtar who opposed the Pahlavi regime. They were uneasy with the critical situation in the city and the chaotic situation there. There was also a strong cooperation in revolutionary activities between the clerics and the merchant class and workers of the bazaar. The mosques close to the bazaar were the centers for the fight against the despotic regime of Shah.
    Objective
    This research work intends to find an appropriate answer to this question: How did the clerics (the exiled, the invitees and the local clerics) promote public awareness in Shushtar in their fight against the Pahlavi monarchy in Iran?
    Methodology
    This research work has been developed based on a descriptive-analytical method, library sources and archived documents.
    Hypothesis
    It is hypothesized that clerics (the exiled, the invitees and the local clerics) did their best to promote public awareness among the deprived people of Shushtar during the Pahlavi reign. This made the revolutionary youths in this city turn into flag-bearers of revolution until final victory.
    Keywords: Islamic Revolution, Shushtar, Bazaar-mosque bond, Ayatollah Rabbani Amlashi, Ayatollah Mohammad Hassan Al-e Tayyeb
  • Saeed Jahangiri * Pages 57-78
    This paper intends to find answers to these questions: What process has political development, i.e. political participation and competition, gone through during the Pahlavi II period in Iran and what ups and downs has it experienced? What serious obstacles and challenges has it faced during this period of political development in the country? The answers to these questions lie in the political sociology, so we resorted to theories by N. Chandhoke, B. Moore, S. P. Huntington, T. Skocpol, and G. Luciani on the weakness of civil society and the rentier state, as the serious obstacles to and challenges of the political development. We finally hypothesized that the more government monopoly on oil income and the weaker the structure of civil society, the less will be the probability of realization of political development. The hypothesis was analyzed and tested with the assistance of valid historical documents and statistical evidence. The results indicate that at any period the government has turned into a rentier state, being independent and needless of public taxes and enjoying power concentration, the circle for political participation and competition has been narrowed down, taking away any chance for political development.
    Keywords: Political Development, political participation, political competition, Civil Society, Rentier state
  • Seyed Mahmoud Sadat Bidgoli *, Maryam Madani Pages 81-107
    In 1975, the Pahlavi regime converted the Solar Hijri calendar (which was based on the Hijra or migration of Prophet Muhammad (S) from Mecca to Medina: a religious event) to an imperial calendar (coronation date of Cyrus the Great: a national event). This conversion stirred reactions by various walks of life, in particular the clerics. The Shah had to finally convert the calendar again to the Solar Hijri to quell public protests.
    Objective
    This research paper intends to find an answer to this question: What was the reaction of various walks of life including the clerics, academicians and political parties to the conversion of the calendar and what was the effect of this reaction on the victory of Islamic movement in Iran?
    Methodology
    This research paper has adopted a descriptive-analytical method based on library sources and documents.
    Findings
    The Shah converted the calendar to show the glory of ancient Iran to the Westerners and he did not mean insulting the religion of Islam. However, since he had put away a religious symbol, substituting it with an imperial symbol, the clerics interpreted it as an insult to Islam and the Prophet (pbuh). To the university students it was a first move to eliminate Islam and to the political parties it was an introduction to a drastic chance in Constitution.
    Keywords: calendar, Solar Hijri calendar, imperial calendar, reaction, Imam Khomeini
  • Hamid Basiratmanesh, Rasul Saber * Pages 109-136
    After the victory of Islamic Revolution in Iran, the so-called Liberal political groups such as the National Front and to some extent Freedom Movement of Iran publicized their belief in Westernization, nationalization, and secularism. They had their own attitudes toward the Islamic Revolution and the Islamic Republic system of government. These groups gradually opposed the Islamic Republic system. Sheikh Sadeq Khalkhali, a senior official and a member of the Imam’s Line of Thinking, played a key role in confronting these groups.
    The principal question of this paper is this: How and why the confrontation between forces loyal to Imam’s Line of Thinking and Liberals took place and what was the role of Sheikh Sadeq Khalkhali?
    The answer to this question will be found through a descriptive-analytical method.
    This paper hypothesizes that the confrontation between Imam’s Line of Thinking and the Liberals was due to the type of their world view and their attitude toward the role of religion in politics and the nature of the government.
    The findings of this paper show that the two political groupings maintained opposing world view and political perspectives, wherein Khalkhali has played a key role in handling this confrontation.
    Keywords: Liberals, Khalkhali, National Front, Freedom Movement of Iran, Imam’s Line of Thinking
  • Abudulkazem Mojtabazadeh * Pages 137-161
    Upon formation of intellectual, political, religious, and nationalist movements in the history of Iran, certain activities were staged to confront foreign influence and change in the political structure of the country. In the meantime, Nationalization of the Iranian Oil Industry was an outstanding movement, which took place upon integration of two religious and nationalist movements against foreign colonialism and domestic despotism.
    The principal question of this paper revolves around the role of religious movement in nationalization of the oil industry and on what the impact of this experience was on formation of the Islamic Revolution in Iran.
    The methodology of this research paper is descriptive-analytical based on library sources and documents.
    Based on the findings, the religious movement had had a pivotal role in formation of the Islamic Revolution in the country. It seems that without the influence of this movement, the probability of the occurrence of nationalization of oil industry movement would be low. In early years after the culmination of the Islamic Revolution in Iran, Imam Khomeini enjoyed the experiences of the religious movement in nationalization of oil industry.
    Keywords: Religious Movement, Nationalization of Oil Industry in Iran, Islamic Revolution of Iran, Imam Khomeini
  • Shideh Shadloo *, Jalil Roshandel Pages 163-190
    Objective
    This paper intends to explore and analyze factors stirring ethnic sentiments in Arab settlements in southern Iran that have escalated into separatist movements in some epochs of history.
    Methodology
    The research paper has been developed based on library sources and through documental-historical methodology.
    Hypothesis: This paper hypothesizes that a set of abstract and concrete factors in domestic level (political, social, cultural and economic) on one hand, and foreign intervention on the other hand, have stirred Pan Arabic tendencies and sentiments. In this paper, Pan Arabism is dependent variable while the abstract and concrete factors are independent variables.
    Findings
    The domestic factors have played a more important role in Pan Arabism. To safeguard national unity and territorial integrity, it is required to diminish in influence the domestic factors (independent variables) stirring Pan Arabism in order to curtail Pan Arabism as dependent variable.
    Keywords: Ethnocentrism, Pan Arabism, abstract factors, concrete factors, Islamic Revolution of Iran