فهرست مطالب

پژوهشنامه معارف قرآنی - پیاپی 33 (تابستان 1397)
  • پیاپی 33 (تابستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/04/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • حسین حسن زاده* صفحات 7-34
    هدف این پژوهش، تبیین نقش بسیار تاثیرگذار خواص جامعه در ایستادگی مقابل کفار و تمکین نکردن از خواسته های آنان است که در قرآن و منابع تفسیری، «جهاد کبیر» نامیده شده است. ضرورت توجه به این مسئله در شرایط فعلی که نظام اسلامی مواجه با درخواست های لجام گسیخته جهان کفر و سلطه است، بر کسی پوشیده نیست. جهان سلطه از این خواسته هایش دو هدف را دنبال می کند: یکی جلوگیری از تحقق مهم ترین اهداف دین الهی، یعنی برپایی حاکمیت مبتنی بر توحید ناب و اجرای قسط و عدل فراگیر، و دیگری تبعیت مسلمانان از دین آن ها، یعنی برگشت قهقرایی به کفر و شرک! اگرچه همه افراد جامعه مکلف به ایستادگی در مقابل درخواست های نامشروع جهان سلطه هستند، اما این پژوهش به دنبال پاسخ به این سوال است که خواص جامعه چه نقشی در این کارزار (جهاد کبیر) دارند و چگونه می توانند نقش خود را به نحو احسن ایفا نمایند. برای پاسخ به این پرسش و با روش نقلی و استفاده از بعضی از آیات قرآن اثبات شده است که اولا نقش خواص از سایر افراد جامعه موثرتر است و ثانیا ایفای نقش خواص و در نتیجه، پیروزی در جهاد کبیر مرهون آراستگی آن ها به بعضی از فضایل اخلاقی است. این فضایل که مستند به آیات قرآن است، به دلیل اقتضای ماهیت جهاد کبیر، عبارتند از: ایمان، توکل، شجاعت، استقامت، بصیرت و فرمانبرداری خواص از حاکمیت دینی.
    کلیدواژگان: جهاد کبیر، جهاد اصغر، جهاد اکبر، خواص، فضایل خواص، پیروزی در جهاد کبیر
  • سید محمدحسن جواهری* صفحات 35-65
    بررسی نظریه تفسیر بر پایه ترتیب نزول نیازمند بررسی اولا اتقان روایات ترتیب نزول، ثانیا خاستگاه و جایگاه قرینه «ترتیب نزول» در تفسیر و ثالثا موانع نظریه یاد شده است. این سه با توجه به نبود پیشینه مناسب، نیازمند مقالات مستقلی هستند تا جوانب آن ها بررسی و نقد شود، لیکن با توجه به اینکه بستر پژوهش، روایات ترتیب نزول است، نگارنده ثقل مباحث مقاله حاضر را به آن اختصاص داده است و به قدر ضرورت، دودیگر را گزارش می کند تا در فرصتی مناسب ابعاد دیگر را به نقد و بررسی تفصیلی بنشیند. روایات ترتیب نزول سوره های قرآن نیز خود از دو جهت سند و محتوا شایسته بررسی است که در این مقال، علت نخست به دلیل نبود پیشینه و ضرورت آن، کانون توجه است و از نظر دوم نیز به اشاره سخن آمده است. نگاه منتقدانه به این نظریه بر پایه روش شیعی و سنی، برای احتراز از تفسیر به رای و حفظ صیانت روش تفسیری صحیح، ضرورتی اجتناب ناپذیر است. از بین روایات یادشده، چهار روایت منسوب به اهل بیت(ع) است که به دلیل ضعف های متعدد و بنیادی نزد محققان شیعه و سنی از اقبال مناسبی برخوردار نشده است و اغلب طرفداران این روایات، تنها به روایات منقول از برخی صحابه، مانند ابن عباس اعتماد کرده اند. در مجموع، نگارنده بر پایه پژوهش پیش رو، اعتبار ترتیب نزول سوره ها را برای ایفای نقش مبنایی و پایه ای در تفسیر نمی پذیرد و دخالت زمان نزول را تنها در موارد اطمینان بخش و معتبر در حد قرینه تفسیری مجاز می داند.
    کلیدواژگان: روایات ترتیب نزول، مکی و مدنی، روش تفسیر به ترتیب نزول، قرائن تفسیری
  • محمدرضا شاهرودی*، محمد سعید انصاری صفحات 67-94
    این مقاله به نقد پنج مورد از مباحث مقاله «آدم و فرشتگان، بررسی عناصر اساطیری در مآخذ اسلامی» اثر پژوهشگر یهودی، «چیپمن» می پردازد. چیپمن از منابع یهودی و برخی مصادر اهل سنت استفاده کرده است و نتیجه گرفته که در مقایسه روایات مطروحه در مآخذ اسلامی با میدراش یهودی، مشخص می شود منابع اسلامی، استنباط اسطوره ای فراگیرتری درباره موضوع خلقت آدم دارند. در این نقد، عمدتا به تفاسیر روایی متقدم و متاخر شیعی استناد شده است، به دلیل آنکه چیپمن از منابع شیعی استفاده نکرده است و نوعی یک سونگری در مقاله وی ایجادشده است. در مقایسه براهین برگرفته از تفاسیر شیعی با نظرات چیپمن و یافتن نکات افتراق آن ها مشخص شد که بسیاری از روایات مطروحه در مقاله چیپمن، مورد تایید قرآن کریم و معصومان(ع) نیست و روایات مذکور، اسرائیلیات و خرافات شمرده می شود.
    کلیدواژگان: آدم، اسطوره، خلقت، قرآن
  • نبی الله صدری فر*، محمد رضا ضمیری، محمد مولوی صفحات 95-117
    به «سنت تغییر» در آیه "... إن الله لا یغیر ما بقوم حتی یغیروا ما بانفسهم..." اشاره شده است و در دوران معاصر، همواره مورد توجه مفسران اجتماعی نیز بوده است. این نوشتار بر آن است تا با روش توصیفی تحلیلی ضمن تبیین دقیق «سنت تغییر» بر اساس آیه 11 سوره رعد، به مقایسه دیدگاه مفسران اجتماعی بپردازد. بررسی دیدگاه ها نشان می دهد تعریف و تبیین دقیق «سنت تغییر» مبتنی بر تفسیری است که درباره «ما»ی موصوله ارائه می شود. در این زمینه، دو دیدگاه هست: اول آنکه «ما»ی موصوله اول به «نعمت» و «ما»ی موصوله دوم به «معاصی» بازمی گردد. در نتیجه، سنت تغییر، «تبدیل از وضعیت مطلوب به نامطلوب» معنا می شود. در دیدگاه دوم، «ما»ی موصوله اول به «نعمت و نقمت» و «ما»ی موصوله دوم به «معاصی و بازگشت از معاصی» معنا می شود. در نتیجه، سنت تغییر به «تبدیل از وضعیت مطلوب به نامطلوب و برعکس» معنا می گردد. از این رو، در تبیین آیه، گروه اول این آیه را با آیه 53 انفال قید زده اند و معنای خاصی ارائه داده اند، ولی گروه دوم معنای عام و فراسیاقی از آیه ارائه داده اند. نتایج نشان می دهد دیدگاه و رویکرد دوم دقیق تر است؛ زیرا در برداشت فراسیاقی از آیه، ثمرات مهمی دریافتنی است؛ از جمله: کشف قوانین اجتماعی از قرآن، طرح سوال و ارائه پاسخ های قرآنی، ارجاع جامعه به خویش به سبب ناملایمات اجتماعی و مشاهده نمونه های عملی.
    کلیدواژگان: سنت های الهی، سنت تغییر، آیه 11 سوره رعد، مفسران اجتماعی
  • محمد عابدی* صفحات 119-137
    بررسی جایگاه «هستی» به معنای دنیای مادی، اهمیت ویژه ای در هدف انگاری یا ابزارانگاری آن در سیاست دارد. آیا دستیابی به ابعاد مختلف هستی، هدف سیاست است یا وسیله ای که سیاست مداران با آن به اهداف سیاسی می رسند؟ در این تحقیق، نشان داده می شود که گروهی نگاهی مستقل به هستی دارند و آن را «هدف سیاست» می دانند، گروهی هستی را بی ارزش می انگارند و گروه سومی نیز آن را «ابزار» رسیدن به اهدافی فراتر، یعنی سعادت حیات اخروی می دانند. این تحقیق با بررسی آیات قرآن کریم، تلاش دارد نشان دهد که کدام مبنا در قرآن پذیرفته و کدام مورد انتقاد است.
    کلیدواژگان: هستی، سیاست، هدف، استلزام، قرآن
  • عبدالباسط عرب یوسف آبادی*، فواد عبدالله زاده، فرشته افضلی صفحات 139-162
    «گفتمان» که به «شیوه خاص سخن گفتن» اطلاق می شود، از منظرهای مختلفی بررسی می شود که به آن «تحلیل گفتمان» می گویند. در تحلیل گفتمان با ارزیابی سطوح گوناگون متن، امکان دستیابی به برداشتی جدید و عمیق از متون گفتاری یا نوشتاری فراهم، و تعاملات زبان با ساختارهای فکری اجتماعی کشف می شود. این شاخه از تحلیل می تواند جایگاه ویژه ای در مطالعات قرآنی یابد؛ چراکه تحلیل ساخت های گفتمان مدار قرآن، به کشف ایدئولوژی پنهان در پس همه آیات می انجامد. پژوهش حاضر در تلاش است با تکیه بر روش توصیفی تحلیلی و با استناد به الگوی ون لیوون (2008 م.) که با تاکید بر اهمیت کارگزاران اجتماعی گفتمان پایه ریزی شده است، نظام گفتمانی سوره جن را تحلیل نماید. این سوره به دلیل شرح فشرده داستان گروهی از جنیان به عنوان کارگزاران اجتماعی گفتمان، کنش های گفتاری شایسته توجهی دارد. بنابراین، از منظر ون لیوون تحلیل پذیر خواهد بود. بررسی ها نشان از آن دارد که در این سوره، مولفه های گفتمانی مبتنی بر اظهار (بسامد 172) در مقایسه با مولفه های مبتنی بر پوشیدگی (بسامد 24) بسامد بالایی دارد و این بدان معناست که خداوند در یک خلاقیت سبکی، مخاطب را با نام افراد، گروه ها، مکان ها و زمان هایی که کارگزاران اجتماعی (= جنیان) در آن نقش فعال دارند، آشنا می سازد.
    کلیدواژگان: تحلیل گفتمان، گفتمان مدار، کارگزار اجتماعی، ون لیوون، قرآن کریم، سوره جن
  • طهماسب علیپوریانی*، سارا زارع، امید نادری صفحات 163-191
    الگوی شهروندی در دیدگاه اسلامی با الگوی شهروندی رایج در دنیای غرب، به رغم شباهت ها، تفاوت های بسیاری دارد و این نوع تفاوت ها به نوع جهان بینی های متفاوت آن ها برمی گردد. در حقیقت، الگوهای شهروندی خاص جوامع غربی را نمی توان بر آموزه های الهی منطبق دانست؛ چراکه مباحث مربوط به هویت در هر یک از الگوهای شهروندی، متفاوت از دیگری است. بر همین اساس، بررسی ویژگی های هر یک از الگوهای شهروندی لازم و ضروری می نماید که با بررسی هویت و هنجارها در هر الگو، مشخص می شود که ساختارهای هنجاری و فکری به اندازه ساختارهای مادی اهمیت دارند. ضمن آنکه پژوهش حاضر با الگو گرفتن از کتاب شهروندی و سیاست نوفضیلت گرا، الگوهای شهروندی را در سه دسته شهروندی فراگیر سیاسی، همگون گرای فرهنگی و ارتباطی چندلایه تقسیم می کند و کوششی برای بررسی امکان و امتناع آن ها بر اساس الگوی شهروندی قرآن و بیان هم زبانی ها و ناهم زبانی ها میان آن ها است که نویسندگان برآنند الگوی شهروندی قرآن را باید به مثابه یک کل ارائه نمود.
    کلیدواژگان: قرآن، الگوهای شهروندی، شهروند فراگیر سیاسی، شهروند همگون گرای فرهنگی، شهروند ارتباطی و چندلایه
|
  • Hossein Hassanzadeh * Pages 7-34
    The purpose of this study is to raise awareness about the community's properties about their critical role in resisting and disregarding the demands of the infidels and the enemies of religion, which is called the Qajar of the Qur'an and its sources of commentary. The question is who are the properties of society and how they can play their role in this great campaign (the Great Jihad). To answer this question and the analytical method – narrative. And the use of some Qur'anic verses is explained firstly: the properties of the community-of their negative or positive-are those who filled the hearts of people with their glory and the eyes of the people with their beauty and assembly with their citizens and their followers In this paper, five categories of thoughtful properties, media properties, military properties, financial properties, and properties of experimental sciences are divided into five categories. Secondly, playing the role of properties and, as a result, victory in the Great Jihad is due to their adornment to some moral virtues; these virtues, due to the nature of the Great Jihad, are : Faith, trust, courage, endurance, insight and obedience to properties of religious authority.
    Keywords: Great Jihad, Jihad, Properties, moral virtues, Quran
  • Seyyed Mohammad Hassan Javaheri * Pages 35-65
    The study of the position of "the Universe" as the material world has a special significance in its purposefulness or instrumentalism in politics; is acquiring of different dimensions of Universe, the purpose of politics, or is it the mean by which politicians approach it to the goals of politics? In this research, it is shown that a viewpoint has an independent view of the universe, it considers it the "goal of politics"; another group does not value the existence of the universe, and the third group considers it as "the mean" of achieving the goals beyond the prosperity of the eternal life. This study, by examining the verses of the Quran, attempts to show which group is accepted in the Qur'an and which is criticized.
    Keywords: Univers, politics, Purpose, necessity, Quran
  • Mohammadreza Shahroodi *, Mohammad Saeed Ansari Pages 67-94
    This article reviews the five issues of the article "The Adam and the Angels, the Study of Mythological Elements in Islamic Resources" by the Orientalist Jew, Chipman. Chipman has used Jewish sources and some sources of Sunni sources and concluded that comparing Islamic narrations in Islamic sources with Jewish histories, it is stated that Islamic sources have a more comprehensive mythological inference in this field. Although he seems to have selected traditions from some Sunni sources, this can not be verified due to the review of the citations of the article. In this critique, it is mainly based on narrative narratives and sources of earlier Shiite sources, because Chipman has not been using Shi'i sources and a kind of singularity has been created in his essay. In comparing the arguments based on Shiite interpretations with the views of Chipman and their differentiation points, it has been determined that many of the traditions referred to in the Chipman is not endorsed by the Holy Quran and the infallibles (AS), and these narratives are Israelis and superstitions.
    Keywords: Adam, myth, creation, Qur'an
  • Nabiyollah Sadrifar *, Mohamad Reza Zamiri, Mohamad Molavi Pages 95-117
    The tradition of change" in the verse "إن الله لا یغیر ما بقوم حتی یغیروا ما بانفسهم" has been mentioned and has always been of interest to social commentators in contemporary times. This paper tries to compare the viewpoint of social commentators with the descriptive-analytical method while explaining the exact "tradition of change" based on the eleventh verse of Rā'ud's sura. Reviews reveal that the precise definition of the "tradition of change" is based on an interpretation that is presented about. There are two perspectives on this: first, the "we" of the first principle of "blessing" and "us" of the second principle returns to "relative", hence the tradition of changing "from a desirable to an undesirable" meaning. In the second view, "us" of the first principle of "blessing" and "us," the second principle, is meant to be "relative and return of suffering", hence the meaning of the tradition of change as "transformation from desirable to unfavorable and viceTherefore, in explaining the verse, the first group refers to this verse with verse 53 of the Anfal and has given a special meaning, but the second group has provided a general and extraterrestrial meaning of the verse. The results show that the second viewpoint and approach are more precise, because in the extraction of a verse from the verse there are many important fruits, including: the discovery of the social laws of the Qur'an, the question of the Qur'an, the referral of the community to social problems, and the observation of.
    Keywords: Divine traditions, tradition of change, verse of eleven surah al-Raad, social commentators
  • Mohammad Abedi * Pages 119-137
    The study of the position of the Universe as the material world has a special significance in its purposefulness or instrumentalism in politics. The question is that whether acquiring different dimensions of Universe is the purpose of politics, or it is the mean by which politicians approach to the goals of politics. This research revealed that those who have an independent viewpoint of the universe, consider the universe as the goal of politics. Another group does not value the existence of the universe, and the third group considers it as the mean of achieving the goals beyond the prosperity of the eternal life. This study, by examining the verses of the Quran, attempts to show which group is accepted in the Quran and which is criticized.
    Keywords: Universe, politics, Purpose, necessity, The Quran
  • Abdolbaset Arab Yousofabadi * Pages 139-162
    Any text can play a significant role in reproduction of its specific ideology provided that it can gain access to those discourses that make social actors involved in hegemony. Van Leeuwen’s (2008) discourse-oriented theory is one of the approaches to discourse analysis that aims at unraveling the hidden layers of language in written and oral texts by drawing on socio-semantic factors and with a focus on social actors. This approach to discourse analysis can have a special position is Quranic studies since discoursal structures of Quran and their mysterious features indicate that the hidden ideology behind them are more or less the same. Drawing on analytical-descriptive method, and Van Leeuwen’s (2008) discourse-oriented model, the present study aims at examining the discourse of Al-Jinn (English equivalent of “Goblin”) Sureh. This Sureh was selected because it involves various social actors and speech acts by narrating a group of Goblins. The results of the study indicated that discoursal elements related to candidness in comparison to those of secrecy were more frequent (with the frequencies of 172 and 24 respectively). This finding suggests that using a stylish creativity and innovation, this Sureh has attempted to familiarize the audience with persons, groups, places, and times in which the social actors have an active role. Besides, specificity of allusion type (with the frequency of 63), role specificity method (with frequency of 60), and nature specificity (with the frequency of 49) had the highest representations among the social actors’ statements and remarks.
    Keywords: discourse analysis, social actor, Quran, Sureh Al-Jinn
  • Tahmaseb Alipouryani *, Sara Zare, Omid Naderi Pages 163-191
    In Islamic perspective, the citizenship model has many differences with the pattern of citizenship common in the Western world, despite similarities, and these kinds of differences go back to their different worldviews. In fact, citizenship patterns in Western societies cannot be reconciled with divine teachings; because identity issues in each of the citizenship patterns are different from each other. Accordingly, the study of the characteristics of each of the citizenship patterns is necessary and by examining identity and norms in each pattern, it is clear that normative and intellectual structures are as important as material structures. In addition, the present study, by patterning from “the Citizenship and Politic of New virtue”, divides citizenship patterns into three categories of inclusive political, cultural, and multicultural coherence. Indeed, this article is an attempt to study and study their possibility and their refusal based on the pattern of citizenship of the Qur'an and the expression of Similarities and differences between them and the authors intend to present the Quran's citizenship model as a whole.
    Keywords: Quran, citizenship patterns, Comprehensive Political Citizen, cultural homogeneous citizen, Communicational, Multi-layered Citizen