فهرست مطالب

بلاغت کاربردی و نقد بلاغی - سال سوم شماره 2 (پیاپی 6، پاییز و زمستان 1397)
  • سال سوم شماره 2 (پیاپی 6، پاییز و زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/11/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • صادق ارشی *، مصطفی گرجی، ایوب مرادی صفحات 11-26

    پس از فردوسی، اغلب شاعران، فارغ از محتوای آثارشان، در سطوح گوناگون، از شاهنامه تاثیر پذیرفته اند. محمد باقر صحبت لاری یکی از برجسته ترین شاعران دوره بازگشت ادبی است که در دیوان خویش به میزان چشم گیری از شاهنامه فردوسی تاثیر پذیرفته است. صحبت لاری با شاهنامه فردوسی آشنایی عمیقی داشته و تلمیحات نادر وی به نام ها و داستان های کمتر شناخته شده شاهنامه و دیگر شخصیت های حماسی و منابع غیر از شاهنامه، گواه درک عمیق وی از اثر سترگ فردوسی است. پژوهش حاضر با روش سندکاوی و تحلیل محتوا نشان می دهد که صحبت لاری برای پیشبرد مقاصد شعری خویش از قبیل مدح و بیان برتری ممدوح، تصویرسازی، ترکیب سازی، رعایت جادوی مجاورت و ذکر احوال شخصی (مفاخره)، در زمینه تلمیحات از شاهنامه تاثیر پذیرفته و این صنعت را با صنایع شعری دیگر همراه کرده است. علاوه بر این با اشارات نادری که به شاهنامه، منابع تاریخی، منظومه های حماسی، طومارهای نقالی و داستان های شفاهی و عامیانه انجام داده، به حل برخی مشکلات شاهنامه پژوهی از قبیل معمای ببر بیان کمک کرده است

    کلیدواژگان: دیوان صحبت لاری، عملکرد تلمیحات شاهنامه، منابع حماسی و تاریخی، تلمیحات نادر
  • غلامحسین خمر، حبیب جدیدالاسلامی، مصطفی سالاری * صفحات 27-36

    ملامحسن فیض کاشانی، از علما و اکابر بزرگ شیعه در قرن یازدهم هجری است؛ که علی رغم شهرتش در تالیف کتب علوم مختلف، در شاعری نیز دستی توانا داشت. شعر او مالامال از اندیشه های فکری و اعتقادی اوست که با چاشنی عرفان و معرفت درمی آمیزد. آن چه که بیش از همه در شعر فیض خودنمایی می کند، بهره گیری استادانه او از اشعار و مضامین فکری شاعران بلند آوازه و صاحب سبک پیش از او از جمله مولوی و حافظ است که بر رونق و غنای شعر او افزوده است. از این رو، در این پژوهش که با هدف شناخت هرچه بهتر شعر فیض کاشانی صورت گرفته است، تلاش می گردد تا تضمین و گونه های آن به جهت اهمیت و نقش غیرقابل انکاری که در گیرایی و تاثیرگذاری کلام فیض ایفا می کنند، مورد بررسی قرار گیرد؛ که نتیجه حکایت از آن دارد که اشعار فیض، علاوه بر آنکه دربردارنده اندیشه های حکمی و اعتقادی اوست، عصاره فکری و شعری حافظ و مولانا نیز می باشد؛ که شاعر به صورت مستقیم و غیرمستقیم از آن ها بهره برده است و تضمین مبهم عبارتی یا واژگانی تضمین غالب به کار رفته در غزلیات فیض می باشد که باعث آفرینش غزلیاتی چون غزلیات حافظ و مولانا شده است.

    کلیدواژگان: تضمین، غزلیات، فیض کاشانی
  • فاطمه کاظمی، مرتضی زارع * صفحات 37-49

    عبدالقاهر جرجانی در مبحث تقدیم و تاخیر با نگاهی دقیق، اسلوب استفهام را مورد بررسی قرار داده و با آوردن شواهد و مثالهای فراوان به اثبات اغراضنحوی، بلاغی و معناشناسی این اسلوب پرداخت هاست. وی با ژرف نگری به تشریح اغراض ثانویه ساختارهای استفهامی پرداخته و دلالت تقریر و انکار ، تهکم و توبیخ را مورد بررسی قرار داد هاست. پژوهش حاضر با روش توصیفی، تبیینی و تحلیلی انجام گرفت، منظور از توصیف ساختارهای استفهامی، برخورد با این پدیده در سطح است، بی آنکه به حریم علیتش وارد گردیم. در مرحله تبیینی، علل پدیده تقدیم و تاخیر در ساختارهای استفهامی تبیین گردید و این پدیده در پوشش قوانین کلیای که ماهیت آن را میرساند، جای گرفت، در این مرحله چرایی و علتیابی مسئله مدنظر است و سرانجام در مرحله تحلیلی، محتوای آشکار پیامهای موجود در مثالها بررسی شد. نتایج پژوهش نشان داد که جرجانی با تحلیل نحوی و بلاغی اسلوب تقدیم و تاخیر، معانی ثانویه استفهام را کشف کرد و نشان داد که دگرگونی صورت و معنا یک رابطه دوسویه دارند. یعنی دگرگونی صورت، اعم از تقدیم و تاخیر لفظی، به دگرگونی معنا میانجامد و اراده یک معنای خاص نیز دگرگونی صورت را لازم میگرداند. بنابراین طبیعی است که در این فرآیند دوسویه اختلاف، تنوع و تعدد معانی منتسب به ساختارهای استفهامی شکل بگیرد، به عبارت دیگر هدف جرجانی بیان تاثیر تقدیم و تاخیردر اختلاف و تنوع معانی است.

    کلیدواژگان: نظریه نظم، عبدالقاهر جرجانی، استفهام، تقدیم و تاخیر
  • سید محمد حسینی معصوم، شیرین آزموده صفحات 50-63

    هنجارگریزی یکی از شیوه های آشنایی زدایی است که طی آن، برای ایجاد تصاویر خلاقانه شعری از قواعد حاکم بر زبان معیار، نوعی انحراف رخ می دهد و موجب برجسته سازی در متن ادبی می گردد. هوشنگ ابتهاج از جمله شاعران معاصر است که در اشعار نیمایی خود از این شگرد بهره فراوان برده است. این پژوهش، با روش تحقیق توصیفی از نوع پیمایش و در چارچوب مکتب ساخت گرایی، بر آن است که اشعار نو ابتهاج را بر مبنای الگوی هنجارگریزی لیچ مورد بررسی قرار دهد تا شیوه خلق زیبایی و برجستگی در اشعار وی آشکار گردد. اشعار مورد بررسی در این پژوهش با شیوه تصادفی از دیوان تاسیان ابتهاج گزینش شد. نتایج نشان داد که ابتهاج از انواع هشت گانه هنجارگریزی لیچ استفاده کرده و از این طریق توانسته است زبان خود را برجسته سازد. در این میان، وی از هنجارگریزی معنایی بیش از سایر انواع هنجارگریزی بهره گرفته است. میزان کاربرد سایر انواع هنجارگریزی و پیامد آن ها نیز بررسی شده است. با این هنجارگریزی ها ، ابتهاج منظور خود را به گونه ای نوآورانه و به زیباترین شیوه بیان می کند. همچنین تقدم فعل بر سایر ارکان جمله از پربسامدترین هنجارگریزی های نحوی در شعر ابتهاج است و او نوعی فعل گرایی و تاکید بر عمل به جای عامل را تداعی کرده است.

    کلیدواژگان: ابتهاج، ساختارشکنی، تصویرسازی، هنجارگریزی، برجسته سازی
  • حمید جعفری قریه علی صفحات 64-77

    تلمیح که اشاره به داستان، مثل، آیه، حدیث و شعر است، نوعی پیوند میان مطالب اصلی و داستان و واقعه ای را بیان می کند. این شگرد ادبی جنبه تشبیه یا استشهاد دارد و زیبایی کلام را می افزاید. با توجه به این که تلمیح دربردارنده فرهنگ عامه و عقاید و رسوم گذشته است از دیرباز  مورد توجه شعرای ادب فارسی یوده است.  تلمیح در بازآفرینی صحنه ها ضمن برانگیختن مخاطب، در ارتقاء سطح اندیشگی او موثر است و میدان دیدش را وسعت می بخشد. همین موضوع، اهمیت و ضرورت بازخوانی این شگرد ادبی را نشان می دهد. با این توضیح، هدف پژوهش حاضر، بیان کارکرد تلمیح در بلاغت افزایی شعر معاصر، تشریح جنبه های معنا آفرینی و تآثیر آن در ایجاد موقعیت های طنزگونه است. حاصل پژوهش نشان می دهد که این آرایه ادبی با نقشی که در آفرینش طنز دارد، در تبیین انتقادهای اجتماعی و سیاسی که از مهم ترین و پربسامدترین رویکردهای شعر طنز است، تاثیری بسزا گذاشته است. همچنین تصرف شعرای طنزپرداز در تلمیحات به نوآوری و خلق تصاویر جدید در شعر منجر شده است و این تصویرها نیز در ایجاد فضای طنزآمیز بسیار موثر بوده اند.

    کلیدواژگان: تلمیح، طنز، شعر معاصر
  • فاطمه گل عابدی*، محمد صادق بصیری، محمدرضا صرفی صفحات 78-90

    نقد دنیای خیال نوعی نقد مضمونی است و در قرننوزدهم میلادی، توسط گاستون باشلار به صورتمدون و قانو نمند به جامعه ادبیات فرانسه و پس از آناروپا ارایه شد؛ بعد از باشلار، شاگردان مکتب او، یعنیژا نپیر ریشارد، ژان بورگوس و ژیلبر دوران به تکمیل این نظریه پرداختند. این مقاله با هدف دس تیابی به نگاه مولانا به جهان اطراف خود و با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و ه مچنین، بهر هگیری از نظریه نقد تخیلی ژیلبر دوران، به بررسی یک غزل از مولانا بام یپردازد. نظریه دوران، « ای یوسف خو شنام ما » مطلع نگاهی کاملا انسا نشناسانه به ادبیات و تصاویر شعری دارد. در نظر او، تخیلات درواقع عک سالعم لهایی هستند که شاعر یا نویسنده در برخورد با زمان از خود بروز م یدهد و بر همان اساس، تصاویر اثر خود را ایجاد م یکند. بر این اساس، تصاویر مولانا در غزل مورد بررسی، حاصل عک سالعمل موقعیتی او در برابر زندگی بوده و نشان از تلاش مولانا برای غلبه بر این عنصر دارد. این غزل کاملا قهرمانانه و تضادی است.

    کلیدواژگان: مولانا. تخیل. ژیلبر دوران. زمان، منظومه روزانه تخیل
|
  • Sadegh Arshi *, Mostafa Gorji, Ayoub Moradi Pages 11-26

    Most poets after Ferdowsi, irrespective of the content of their work, have been affected by the Shahnameh at different levels. Mohammad Bagher Sohbat-e-Lari is one the most well-known poets of the Literary Return era who has been significantly influenced by the Shahnemeh. Sohbat-e-Lari has a deep understanding of the Shahnameh and his unique allusions to less-known names and stories of the Shahnameh and other epic characters and sources is a testimony to his deep understanding of this great literary work. The present study employs text analysis and discourse analysis to show that Sohbat-e-Lari has used allusions from the Shahnameh in eulogy, expressing the superiority of the praised, illustration, compound noun formation, and the magic of proximity and mention personal status (self glorification) and has employed allusion with other figures of speech in his Diwan. In addition, he has helped in solving some problems such as the Babre- bayan conundrum in the study of the Shahnameh through his unique mentioning of the Shahnameh, historic sources, epic poems, narrative scrolls, and folklore stories.

    Keywords: Diwan of Sohbat-e-Lari, The function of the Shahnameh Allusions, Epic, historical sources, Unique Allusions
  • Gholam Hosein Khamoor, Habib Jdydalaslamy, Mostafa Salari * Pages 27-36

    Mullah Mohsen Feyz Kashani is one of the great Shiite scholars and leaders in the 11th century AH; Despite his fame in writing books of various sciences, he was also able to write poetry. His poetry is full of his intellectual and doctrinal thoughts which are mixed with the spice of mysticism and knowledge. What stands out most in Feyz's poetry is his masterful use of the poems and intellectual themes of famous poets and masters of style before him, including Rumi and Hafez; Which has added to the prosperity and richness of his poetry. Therefore, in this study, which has been done with the aim of better understanding the poetry of Feyz Kashani, an attempt is made to examine the Interpolation and its types due to the  undeniable importance and role they play in capturing and influencing the words of Feyz; The result indicates that the poems of Feyz, in addition to containing his theological and doctrinal thoughts, are also the intellectual and poetic essence of Hafez and Rumi; Which the poet has used directly and indirectly, and the vague Interpolation of phrase or vocabulary is the dominant Interpolation used in the lyric poems of Feyz, which has led to the creation of lyric poems such as the lyric poems of Hafez and Rumi.

    Keywords: Interpolation, lyric poems, Feyz Kashani
  • Fateme Kazemi, Morteza Zare * Pages 37-49

    Abd al-Qahir al-Jurjani, in the presentations anddelays topic, with a careful look, examines thequestion methods and refers to the Secondarypurposes of interrogation. The present studyexamines the implications of the presentations anddelays in the structures of utilization in accordancewith the Jorjani viewpoint and the meaningdifferences of the question methods, if used after theuse of the name or verb. This descriptive-analyticstudy concludes that Jorjani has paid attention to theplace of secondary meanings by carefully examiningrhetorical question. The present study was conductedby descriptive, explanatory and analytical methods.In the explanatory phase, the causes of submissionand delay in question structures were explained, andthis phenomenon was covered by the general lawsthat determine its nature. In the analytical stage, themain content of the examples was examined. Jurjanibelieves that any change in the meaning of thestructure is due to the fact that sometimes the termprecedes, especially when it comes to the benefits ofmeaning, or because of the attention it attaches to it.In other words, Jorjani's goal is to express the impactof presentations and delays in the difference and

    Keywords: Nazm (the Order) theory, Abdalgahar al-Jurjani, Exploitation, presentations, delays
  • Seyed Mohammad Hosseini-Maasoum, Shirin Azmoode Pages 50-63

    Deviation is one of the defamiliarization techniques that the poet uses to enrich his poems with creative images and concepts. In this technique, the text deviates the rules governing the standard language to create foregrounding in literary texts. Ebtehaj is one of the contemporary poets who have used this technique frequently in his poems. This study tries to analyze Ebtehaj’s poems using a descriptive survey research method within a structuralist framework based on Leech’s deviation pattern which includes eight types of deviation in order to reveal the beauty and salience of his poems. The analyzed poems in this study were selected randomly from Ebtehaj’s Tasiyan book. The result showed that Ebtehaj has utilized all eight types of deviation, but semantic deviation ranks first among all types. The use of other types of deviations and the consequences are also analyzed in this study. By these deviations, Ebtehaj states his ideas with common words in a creative and unconventional style. Besides, the preposing of verb has high frequency among other types of grammatical deviation. Using this technique, he has put more weight on the action rather than the actor.

    Keywords: Ebtehaj, Deconstruction, imagery, Deviation, Foregrounding
  • Hamid Jafari Ghariyeh Ali Pages 64-77

    Allison is a reference to a literary story, poetry, verse or Hadith that makes an association between the main story and an external incident. It is a metaphoric figure of speech that adds to linguistic aesthetics. Allusion has always been used by men of literature as it involves popular culture and traditional ideas. By recreating a situation, allusion provokes thoughtfulness in the reader and expands his scope of vision. The present study examines the role of allusion in promoting the rhetoric of contemporary poetry, creating values and comic situations. Results indicate that allusion is a highly influential figure in providing social and political critiques as the most important and frequent approach in satirical poetry. Moreover, use of allusion contributes to reproducing innovative and new images in contemporary poetry, which in turn helps create a more profound satirical atmosphere

    Keywords: allusion, satire, contemporary poetry
  • Fatemegol Abedi *, Mohamadsadegh Basiri, Mohamadreza Sarfi Pages 78-90

    The criticism of the fantasy world which is a typeof thematic critique was first presented by GastonBachelard in the nineteenth century and then ,by Jean-Pierre Richard, Jean-Borges and GilbertDurand is followed. In the view of Gilbert, theimaginations are in fact the reaction that the poet orwriter comes up against in dealing with time andon the same basis , they create the images of theirown work; these images are placed in two greatday and night poems of imagination. This paper isconducted to the study of one lyric of Molana withthe knowledge of « Oh , Yusuf ! Our Most Famous“by analyzing the methodology and using the theoryof Gilbert Durand, explores the gospel of Molana”and finally concludes that this lyric is completelyheroic and contradictory and all its images arelocated in the daily imaginary poem.

    Keywords: Imagination. Gilbert Durand, Molana, Time, Daily Imaginary Poem