فهرست مطالب

  • سال هفتم شماره 0 (پیاپی 25، تابستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/05/27
  • تعداد عناوین: 7
|
  • فرحناز عزیزی *، اصغر اصغری مقدم، امیرحسین ناظمی صفحات 1-11
    حفاظت کمی و کیفی و جلوگیری از آلوده شدن منابع آب، بسیار اهمیت دارد. یکی از عوامل آلوده کننده آب، عناصری است که بدلیل داشتن ثبات شیمیایی و قدرت تجمع پذیری در بدن موجودات زنده، مقادیر بیش از حد مجاز آن ها باعث ایجاد بیماری های مختلف می شود. این تحقیق با هدف بررسی هیدروشیمی آبخوان دشت ملکان، اندازه گیری غلظت عناصر کمیاب، آلودگی های موجود و عوامل موثر بر آن ها در منابع آب آشامیدنی بر اساس استاندارد های سازمان جهانی بهداشت و استاندارد آب آشامیدنی ایران انجام شده است. در این راستا، 41 نمونه، از منابع آب زیرزمینی تهیه و مورد آنالیز شیمیایی قرار گرفته است. حضور عناصر اصلی در غلظت‌های بالا، موجب افزایش هدایت الکتریکی در مسیر جریان آب زیرزمینی به ویژه در بخش های غرب و شمال غرب محدوده مورد مطالعه است و کیفیت آب از مناطق تغذیه به سمت مناطق انتهایی دشت کاهش داشته است. نتایج نشان داد، غلظت فلزات سنگین از جمله روی، کروم، منگنز، آهن و آلومینیوم در همه نمونه ها کمتر از حد استاندارد است. آلودگی آرسنیک در بخش شمال غربی آبخوان، حاصل فرایند تغلیظ به صورت تبخیری است. در کلیه نمونه ها میزان یون فلوئورکمتر از حداکثر غلظت مجاز توصیه شده سازمان جهانی بهداشت و استاندارد آب آشامیدنی ایران است. همچنین، نتایج حاکی از تاثیر فعالیت های انسانی از طریق افزایش یون نیترات و بور بر کیفیت آب زیرزمینی دشت ملکان است. بر اساس نتایج حاصل عواملی از جمله تبادل یونی، شسته شدن املاح از لای ه های رسی_نمکی، فعالیت های انسانی و تبخیر از منابع آب زیرزمینی انتهای دشت می تواند از عوامل کاهش کیفیت آب در بخش شمال غربی باشند.
    کلیدواژگان: آب زیرزمینی، آلاینده ها، فلزات سنگین، ارزیابی محیط زیستی
  • حجت الله یونسی *، آزاده ارشیا، حافظ میرزاپور صفحات 12-21
    رشد شهری و افزایش آلاینده‌های آب، کاهش کیفیت و کمیت منابع آبی را در پی دارد. در این پژوهش تلاش شده است که کیفیت و کمیت آب زیرزمینی دشت نورآباد بررسی شود. بدین منظور هایتوگراف بارش اردیبهشت‌ماه از سال 1376 تا سال 1396 ترسیم گردید. با توجه به هایتوگراف ترسیمی، سال‌های 1383 و 1389 به‌عنوان سال‌های پربارش و سال‌های 1393 و 1396 به‌عنوان سال‌های کم بارش انتخاب شدند. نقشه پراکنش مکانی غلظت پارامترهای کیفیت آب زیرزمینی و همچنین سطح آب زیرزمینی با استفاده از روش کریجینگ و انتخاب بهترین مدل با توجه به معیارهای ارزیابی (RMSES، RMSE، ASE و MSE) برای سال‌های مذکور ایجاد شد، سپس با تقسیم حاصل‌ضرب رتبه هر پارامتر در وزن میانگین آن بر تعداد کل پارامترها، شاخص GQI جهت بررسی کیفیت آب زیرزمینی در سال‌های موردمطالعه (1383، 1389، 1393 و 1396) تهیه شد. نتایج نشان داد کیفیت آب این منطقه در سال‌های بررسی‌شده در درجه‌ی مناسب قرار دارد. در کل سال‌های موردبررسی، ناحیه شمالی و جنوب شرقی دشت نورآباد دارای کیفیت مناسب‌تری نسبت به دیگر نواحی است. با بررسی نقشه‌های کمیت و کیفیت مشاهده شد که با افزایش فاصله سطح آب زیرزمینی از سطح زمین، کیفیت آب مناسب‌تر می‌شود.
    کلیدواژگان: لرستان، کریجینگ، میان یابی، GQI، GIS
  • حسن حمدان دریس *، زینب حزباوی، محمد فرجی صفحات 22-34
    پژوهش حاضر با هدف تحلیل ارزیابی اثر طرح تفصیلی اجرایی حوزه آبخیز دختر برجی واقع در بالادست سد بزرگ مخزنی کرخه انجام شده است. بدین‌منظور نتایج محاسبه متغیرهای محیطی مطالعه شده در شرایط قبل از اجرای طرح شامل متغیرهای فیزیوگرافی، هواشناسی، هیدرولوژی، زمین‌شناسی، آب زیرزمینی، خاک‌شناسی، پوشش گیاهی، اقتصادی- اجتماعی و فرسایش و رسوب مد نظر قرار گرفته و با مقایسه نتایج محاسبه متغیرهای محیطی در شرایط بعد از اجرای طرح، به ارزیابی اثرات بر متغیرهای محیطی دو واحد کاری مورد مطالعه پرداخته شد. طبق برآوردهای اولیه، فرسایش منطقه بین 17 تا 21 تن بر هکتار برآورد شده است. وجود سازند فرسایش‌پذیر لهبری و رسوبات کواترنری در گستره وسیعی از حوضه مورد مطالعه درصد بالائی از خاک فرسایش‌یافته را وارد مخزن سد کرخه نموده و از حجم مفید سد می‌کاهد. لذا این شرایط مدیران حوزه آبخیز دختر برجی را ملزم به اجرای عملیات منطبق با شرایط طبیعی منطقه نموده است. عملیات اجرا شده در حوزه آبخیز دختر برجی شامل عملیات بیولوژیک از نوع نهال‌کاری، بذر‌پاشی و کپه‌کاری و نیز احداث چکدم از نوع کیسه‌ای، کیسه‌ای گابیونی، خشکه‌چین، گابیونی و بتن غلتکی بوده است. طبق بررسی‌های میدانی و ارزیابی میزان موفقیت عملیات انجام شده، در حالت کلی 80 درصد گونه‌های کشت شده استقرار پیدا کرده‌اند و 20 درصد از این نهال‌ها به‌دلیل عدم رعایت اصول فنی کاشت، استفاده نکردن از گونه‌های مرغوب، عدم ایجاد پشته در شیب‌های بالا، وجود آفات و آبیاری نامناسب استقرار پیدا نکرده‌اند. مطالعه مقایسه‌ای عملکرد چکدم‌ها در مهار رسوب با بند‌های بتن غلتکی نشان داد که بند‌های مذکور نسبت به چکدم‌ها به‌مراتب موفق عمل نموده و توانسته است در مهار رسوب نقش مهمی ایفا نماید.
    کلیدواژگان: اقدامات آبخیزداری، تخریب آب و خاک، عملیات اصلاحی، مدیریت حوزه آبخیز، مهار فرسایش خاک
  • مریم احسانی *، نادر مهرگان صفحات 35-42
    آب منبعی حیاتی و از عوامل رشد و توسعه در جوامع بشری است. در نواحی خشک و نیمه خشک مانند اکثر نقاط ایران به دلیل کمبود آب سطحی از منابع آب زیرزمینی استفاده می شود. این پژوهش به بررسی روند استحصال منابع آب زیرزمینی از شش حوضه اصلی آبریز ایران طی سال های (96-1360) و پیش بینی میزان برداشت از این منابع تا سال 1403 می پردازد. بدین منظور از مدل سری زمانی در قالب روش ARIMA استفاده شد. نتایج نشان داد با مدیریت فعلی میزان برداشت از این منابع طی سال های آینده در اکثر حوضه ها افزایش می یابد و این مسئله موجودیت این منابع و حیات بشر را به مخاطره می افکند. قیمت گذاری منابع آب مورد استفاده کشاورزی، نصب کنتورهای هوشمند و مدیریت پایدار منابع آب زیرزمینی، جهت بهبود وضعیت پیش بینی شده توصیه می شود.
    کلیدواژگان: آب های زیرزمینی، سری زمانی، تغییرات اقلیمی، میزان استحصال، مناطق خشک
  • آزاده ارشیا، علی حقی زاده *، ناصر طهماسبی پور، حسین زینی وند صفحات 43-51
    تعیین اولویت‌بندی عملیات اجرایی در پروژه‌های آبخیزداری برای کاهش خطرات بروز سیل به علت تاثیر از پارامترهای مختلف، پیچیده و البته مهم و ضروی است. تئوری بازی در اتخاذ تصمیم بهینه برای حل مسائل چند هدفه،کارایی بسیار بالایی دارد. در این مطالعه، این تئوری برای اولویت‌بندی بر اساس خطر بروز سیل در حوزه آبخیز سزار مدنظر قرار گرفت و با استفاده از الگوریتم بوردا در تئوری بازی، موثرترین پارامترها در تمامی زیر حوزه‌ها و نیز بحرانی‌ترین زیر حوزه‌ها مشخص شدند. با اجرای روش امتیازدهی بوردا، پارامترهای کاربری مسکونی با امتیاز 93/5، تراکم زهکشی با امتیاز 91 و شیب متوسط و شکل زیر حوزه با امتیاز 90/5، موثرترین پارامترها در رقابت بین 12 پارامتر در تمامی زیر حوزه‌ها بودند درنهایت نقشه‌ی اولویت‌بندی زیر حوزه‌های سزار با روش بوردا ارائه شد که این نقشه حاصل رقابت تمامی پارامترهای موثر در حوضه در تمامی زیر حوضه‌ها بوده است.
    کلیدواژگان: تئوری بازی، تصمیم بهینه، سیل خیزی، مسائل چندهدفه، مدیریت حوزه
  • مهدی دستورانی، بهروز محسنی، هادی رزاقیان *، بابک مومنی صفحات 52-60
    الگوی جریان های انحرافی کاملا سه بعدی و غیریکنواخت می باشد. انحراف جریان یا به صورت طبیعی (مانند رودخانه های شریانی) یا به صورت مصنوعی (مانند آبگیر های جانبی) اتفاق می افتد. مطابق تحقیقات انجام شده، موقعیت آبگیری روی میزان آبگیری و ورود رسوبات به داخل کانال انحرافی موثر است. آبگیر جانبی همراه با کانال انحرافی یکی از روش های آبگیری از رودخانه است. با توجه به این که بیش تر رودخانه ها در طبیعت به حالت پیچانرودی هستند؛ بنابراین تعیین موقعیت و زاویه آبگیری از اهمیت زیادی برخوردار است. از آنجا که هدف اصلی آبگیر های جانبی تسهیل انتقال آب بدون رسوب بوده و اکثر رودخانه ها در بیش ترین مسیر خود دارای پیچ وخم می باشند، بنابراین ضرورت تحقیقات بیش تر در زمینه انتخاب موقعیت و زاویه آبگیر های جانبی در مسیر های قوسی شکل لازم به نظر می رسد. نتایج نشان داد که پارامترهای موثر در انحراف رسوب شامل موارد زیر می باشد: نسبت دبی، شرایط جریان (عدد فرود)، بار رسوبی (بار بستر و بار معلق)، موقعیت آبگیر (در قوس کانال)، زاویه انحراف، آستانه ورودی و صفحات مستغرق که محققان تاثیر برخی از آن ها را در انتخاب بهترین موقعیت آبگیر بررسی نمودند.
    کلیدواژگان: انحراف جریان، رودخانه، سازه هیدرولیکی، موقعیت آبگیر، نسبت دبی
  • معصومه سبزی * صفحات 61-67
    یکی از روش‌های زیستی تثبیت شن‌های روان و احیای اراضی بیابانی، نهال‌کاری در عرصه‌های لخت و بدون پوشش با گونه‌های مناسب و مقاوم به شرایط خشک است. با توجه به اهمیت طرح‌های احیاء زیستی، این تحقیق به‌منظور بررسی تاثیر کاشت گونه سمر (Prosopis juliflora) بر ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی خاک انجام شد. بدین‌منظور سه منطقه شاهد، زیر تاج پوشش (زیر اشکوب) و فواصل بین تاج پوشش (بین‌اشکوب) انتخاب شد. نتایج تحقیق نشان داد که اثر کاشت گونه سمر بر خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک معنی‌دار است. حداکثر میزان ماده آلی مربوط به منطقه زیر اشکوب (5/22 درصد)، بیش ترین ظرفیت تبادل کاتیونی مربوط به منطقه بین‌اشکوب (98/75 درصد)، بیش ترین میزان شوری مربوط به منطقه بین اشکوب (1/34 دسی زیمنس بر متر) و بیش‌ترین میزان اسیدیته خاک مربوط به منطقه شاهد (10/38) بود. نتایج تعیین بافت خاک، نشان از تغییر بافت خاک از شنی ریز (Fine Sand) در منطقه شاهد به شنی رسی لومی (Sandy clay loam) در منطقه بین اشکوب و لومی (Loam) در منطقه زیر اشکوب طی پنج سال بود. نتایج کلی این تحقیق بیان‌گر آن است که اجرای عملیات زیستی از طریق کاشت گونه سمر نقش مهمی در بهبود ویژگی‌های خاک و مهار فرسایش بادی منطقه مطالعاتی داشت.
    کلیدواژگان: بیابان زدایی، سمر، فرسایش بادی، کنترل
|
  • F. Azizi *, A. Asghari Moghaddam, A.h. Nazemi Pages 1-11
    Quantitative and qualitative conservation and prevention of water resources contamination are increasingly important. The existence and accumulation of elements in drinking water, which their chemical properties are stable, higher than the acceptance criteria can cause the wide range of diseases and is one of the most important factors in water contamination. Study of the Malekan plain hydrochemistry, distribution of rare elements in the aquifer and their effects on groundwater contamination in the study area, is the main aim of the present study. In order to assess the groundwater quality, 41 samples of groundwater resources were collected and analyzed. The high electrical conductivity in the west and northwest parts of the study area is due to high concentrations of gradual increase in major elements, through groundwater flow and the water quality has decreased from the recharging areas to the end regions of the plain. The result showed the heavy metals concentration such as Zinc, Chromium, Manganese, Iron and Aluminum were less than standard, in all samples. Arsenic contamination in the northwest part is the result of groundwater evaporation at the end of the plain. Fluorine concentration was less than both WHO guidelines and the official Iranian government standard for the chemical quality of water in all samples. Furthermore results showed reveal the effect of anthropogenic activities on groundwater quality, addressing the increasing of nitrate and boron concentration. Cation exchange, leaching of salty-clayey layers, human activities and groundwater evaporation at the end of the plain could be the main reasons for the groundwater quality reduction.
    Keywords: Groundwater, Pollutants, Heavy metals, Environmental evaluation
  • H. Yonesi *, A. Arshia, H. Mirzapour Pages 12-21
    Results of urban growthing and increasing pollutants water leads to decreasing of quality and quantity of water resources. Quality and Quantities groundwater at Noorabad Plain are conducted in this study. For this purpose, traced the hitographs of rainfall from April 1997 to 2017. According to the drawn hitograph, the years 2004, 2010 and years 2014, 2017 were selected as rainy years and low rainfall years respectively. Spatial distribution’s map for concentration of groundwater quality parameters and groundwater level by Kriging method were created. In addition, the best of selection of model according to the assessment criteria (RMSES, RMSE, ASE and MSE) were created for these years. By dividing the product by the rank of each parameter in its average weight on the total number of parameters, the GQI index was prepared to study the groundwater quality in the years studied. The results show that: the water quality of this area is in a good grade during the studied years. In all of the examined years, the northern and southeast areas of the noorabad plain have better quality than other areas. By investigating of quantitative and qualitative maps, it was noted that, by increasing the distance of groundwater level from the ground, water quality becomes more appropriate.
    Keywords: GIS, GQI, Interpolation, Kraiging, lorestan
  • H. Hamdan Deris *, Z. Hazbavi, M. Faraji Pages 22-34
    The present study was conducted to analyze the detailed implementation project of the Dokhtar Borji Watershed where located at the upstream of Karkheh Dam. To this end, the results of calculating of study environmental variables at before project implementation including physiography, climate, hydrology, lithology, groundwater, pedology, vegetation, socio-economic, erosion and sediment was considered. Thence, via comparing these results with results of calculating of study environmental variables after project implementation, the effect evaluation on the environmental of two study units was done. The erosion of the area is estimated between 17 and 21 t ha-1. Erodible formation of Lahbary and quaternary sediments in the study watershed entering a high percentage of eroded soil into the reservoir of Karkheh Dam. Therefore, these conditions insisted the managers of the watershed to implement different operations in accordance with the natural conditions of the region. The carried out operations were included biological activities viz., transplanting, seeding and pit- seeding and the check dam construction with types of bag, bag-gabion, dry-stone, gabion and roller compacted concrete (RCC). According to anecdotal observations and project assessment, 80 % of the cultivated species have been established, and due to the failure to application of the technical principles of planting, the lack of high quality species, the lack of stacking in high slopes, the presence of pests and inappropriate irrigations, 20 % of adapted seedlings have not been established. A comparative study on the performance of check dams in sediment controlling with RCC dams showed that the mentioned dams were successful and could play an important role in sedimentation mitigation.
    Keywords: Management of watershed, Restoration operations, Soil erosion control, Water, soildegradation, Watershed Practices
  • M. Ehsani *, N. Mehregan Pages 35-42
    Water is a vital source of growth and development in human societies. In dry and semi-arid areas like most areas of Iran, because of lack of surface water, groundwater resources are used. This research studies the process of extraction of groundwater resources from the six main watersheds of Iran during the years of (1982-2018) and predicts the rate of harvesting of these resources by 2025. For this purpose, the Time series model was used in the ARIMA method. The results showed with current management that the rate of harvesting of these resources in the future will increase in the most of the basins and this will endanger the availability of these resources and human life. Pricing of water resources used for agriculture, the installation of the smart meters and the sustainable management of groundwater resources are recommended to improve the predicted state.
    Keywords: Groundwater, Time series, Climate changes, Rate of harvesting, Arid regions
  • A.Arshia, A. Haghizadeh *, N. Tahmasebipour, H. Zeinivand Pages 43-51
    Determining the priority of executive operations in watershed management projects to reduce the risk of flooding due to the impact of various parameters, complex and, of course, important. The game theory has a high performance in making the optimal decision to solve multi-objective problems. Caesar was presented with the Borda method, which is the result of the competition of all the effective parameters in the basin in all sub basins. By implementing the Borda scoring method, residential parameters with 93.5, drainage density of 91 and average slope, and the shape of the sub area with a score of 90.5, were the most effective parameters in the competition between the 12 parameters in all sub-domains. Finally, the priority mapping of the sub-domains Caesar was presented with the Borda method, which is the result of the competition of all the effective parameters in the basin in all sub basins.
    Keywords: Flood, Game theory, Multi-goal issues, Optimal decision, Watershed management
  • M. Dastourani, B. Mohseni, H. Razzaghian *, B. Momeni Pages 52-60
    The diversion flow pattern is quite 3-D and non-uniform. In general, flow diversion occurs either naturally like braided rivers or artificially like lateral intakes. According to the performed investigations, the intake location affects the rate of water intake and sediments entry into the diversion channel. The use of lateral intake along with diversion channel is one method of providing water from river. Given the fact that most rivers are in nature in their meander state, so determining the position and angle of water intake is very important. Since the main purpose of lateral intakes is to facilitate water transfer without sediments and most of the rivers are zigzagged through their path, therefore, more researches on the location of the lateral intake and its angle on the arc paths it seems necessary. The results showed that the effective parameters in sediment deviation include: Discharge ratio, Flow conditions [Froude number], Sediment load [Bed load and Suspended load], Water intake location [On the channel arch], Deviation angle, Input threshold and Submerged plates that researchers examined impact of some of them to choose the best the intake location.
    Keywords: Discharge rate, Diversion flow, Hydraulic structure, Intake location, River
  • M. Sabzi * Pages 61-67
    One of the biological methods to sand dune stabilization and reclamation of desert, is planting the resistant species inbare anddry lands. Considering the importance of biological recovery plans, this study was carried out to investigate the effect of planting of Prosopis juliflora species on physical and chemical properties of soil. For this purpose, three sites were selected: control, sub-canopy and between- canopy site. The results of this study showed that the effect of planting Prosopis juliflora species on physicochemical properties of soil is significant. The maximum amount of organic materialwas related to the sub-canopy site (5.22%), the highest amount of Cationic exchange capacity and pH were related to the sub-canopy site (98.75%), sub- canopy site (1.34 dS/m) andcontrol site (10.38). Soil texture results indicated soil texture change from fine sand in the control site to sandy clay loam in the between- canopy site and loam in the subcanopy site. The overall results of this research indicate that the implementation of biological operations through the planting of Prosopis juliflora species plays an important role in improving soil characteristics and controlling wind erosion.
    Keywords: Combathing desertification, Prosopis Juliflora, Wind erosion, Control