فهرست مطالب

پژوهش نامه اسلامی زنان و خانواده - سال هفتم شماره 15 (تابستان 1398)
  • سال هفتم شماره 15 (تابستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/05/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • تبیین جایگاه سرشتی زن و مرد در ارتباط با یکدیگر بر اساس آیات آفرینش در قرآن کریم (با نگاهی اجمالی به عهدین)
    محدثه برهانی نژاد*، عباس علی رستمی نسب، حمیدرضا علوی، رستم سیف الدینی صفحات 9-34
    پژوهش حاضر با هدف تبیین جایگاه سرشتی زن و مرد، با روش تحلیل مضمون و تحلیل مفهومی انجام شد. یافته های پژوهش حاضر حاکی از آن است که زن و مرد در مولفه هایی همچون ماده آفرینش، هدف آفرینش، مراحل آفرینش، آفرینش احسن و غیره مشترکند. باوجود این، در همان آیات نکاتی است که بیان کننده ویژگی خاص زنان و مرد است و اصالت و استقلال وجودی زن و مرد را اثبات می کند. همچنین پس از بررسی نحوه آفرینش انسان در قرآن کریم (و نگاهی اجمالی به عهدین)، اصالت و استقلال وجودی زن و مرد در عین اشتراک ایشان در اصل خلقت اثبات شد.
    کلیدواژگان: قرآن کریم، آفرینش انسان، اشتراکات و تفاوت های سرشتی، مرد، زن
  • مطالعه کاربردی تحولات فقهی شیعه در دوران معاصر درباره حقوق و آزادی های زنان
    رسول مظاهری، محمدجواد حیدریان* صفحات 35-70
    پژوهش حاضر با هدف بررسی تحولات فقیهی شیعه درباره حقوق و آزادی های زنان و تاثیر زمان و مکان بر این تحولات، به روش توصیفی- تحلیلی انجام شد. پس از بررسی منابع پژوهش، این نتیجه حاصل شد که با مفتوح بودن باب اجتهاد در فقه شیعه، استفاده از احکام ثانویه و احکام حکومتی و بهره گیری از منبع عقل و عرف و بناءعقلاء در فقه شیعه، تحولات مثبتی درباره حقوق و آزادی های زنان رخ داده که درخور توجه است. به طوری که با تفحص در آراء فقهاء شیعه تحولاتی مثبت برپایه حقایق و زندگی کنونی زنان در مسائلی همچون ارث، دیه، حق خروج زن از منزل، آزادی و استقلال در ازدواج، حق طلاق، انواع مشارکت های سیاسی و مسائل مستحدثه حجاب قابل مشاهده و بهره برداری است که زنان در پرتوی آن از حقوق و آزادی های بیشتری بهره مند شده اند. پژوهش حاضر به این نتیجه رسید که «زن» در رهگذر این نگاه از احکام حقوقی متمایزی در مقایسه با فقه مقتدم برخوردار شده است.
    کلیدواژگان: تحولات حقوق، آزادی های مدنی، فقه شیعه، حقوق زنان
  • ساختار شخصیت از دیدگاه قرآن و روان شناسی با تاکید بر تفاوت نظام ساختاری شخصیت زن و مرد
    ابوالقاسم بشیری* صفحات 71-95
    پژوهش حاضر با هدف بررسی مفاهیم ساختاری شخصیت از دیدگاه قرآن و روان شناسی با تاکید بر تفاوت نظام ساختاری شخصیت زن و مرد، به شیوه توصیفی - تحلیلی انجام شد و در موارد استناد به آیات قرآن از روش تفسیری بهره گرفته شد. یافته های پژوهش حاضر نشان داد که روان شناسان برای تبیین ساخت روانی از مفاهیم ساختاری متفاوتی استفاده کرده اند که حاکی از ناهمگرایی میان آنهاست. تامل در آموزه های دینی نشان دهنده این واقعیت است که هر فردی دارای ساخت روانی اولیه است که در ادبیات قرآن از آن به فطرت تعبیر شده است. سپس هر فرد به ساخت روانی ثانویه که نتیجه تعامل فطرت با عوامل محیطی است دست می یازد که از آن به شاکله تعبیر شده است. یافته های پژوهش بیانگر این حقیقت است که زن و مرد از نظر ساخت روانی اولیه ویژگی های فطری مشترکی دارند، اما از نظر ساخت روانی ثانویه، دارای دو نظام ساختاری متفاوتند؛ به گونه ای که هم در بعد زیستی باهم تفاوت دارند و هم در بعد روان شناختی بین آنها تفاوت ادراکی، عاطفی و کنشی وجود دارد.
    کلیدواژگان: مفاهیم ساختاری، شخصیت، شاکله، فطرت، ساخت روانی، تفاوت زن و مرد، قرآن
  • اثربخشی مشاوره کارکردی خانواده با رویکرد اسلامی بر مشکلات بین نوجوان و والدین و نگرش نسبت به والدین
    محمد ثناگویی زاده*، عذری اعتمادی، سید احمد احمدی، رضوان السادات جزایری صفحات 97-120
    پژوهش حاضر با هدف اثربخشی مشاوره کارکردی خانواده با رویکرد اسلامی بر مشکلات بین نوجوان و والدین و نگرش نسبت به والدین به روش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون- پس آزمون با گروه گواه و مرحله پیگیری بود انجام شد. بیست خانواده (شامل پدر، مادر و پسران نوجوان آنها) با روش نمونه گیری در دسترس انتخاب از بین نوجوانان پسر شهر اصفهان و والدین آنها انتخاب شدند و در دو گروه آزمایشی و گواه به صورت تصادفی قرار گرفتند. داده های پژوهش با استفاده از پرسش نامه نگرش نوجوان نسبت به والدین و مقیاس مشکلات بین نوجوان و والدین جمع آوری و با آزمون تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر تحلیل شد. یافته ها نشان داد که مشاوره کارکردی خانواده با رویکرد اسلامی، مشکلات بین نوجوان و والدین را کاهش داده و نگرش نسبت به والدین را بهبود بخشیده است (05/0>P). همچنین نتایج بین دو مرحله پس آزمون و پیگیری پس از یک ماه، حاکی از پایداری تغییرات و بهبودی مستمر در گروه آزمایشی بود. نتیجه این پژوهش نشان داد که مشاوره کارکردی خانواده با رویکرد اسلامی بر مشکلات بین نوجوان و والدین و نگرش نسبت به والدین تاثیر مثبت دارد.
    کلیدواژگان: مشاوره خانواده، کارکرد، رویکرد اسلامی، مشکلات، نوجوان، والدین، نگرش
  • واکاوی مبانی و آراء فقهاء امامیه درباره حدود پوشش زنان (با تاکید بر مسابقات ورزشی ایشان)
    مهدی زارع*، محمد رضا بهدار صفحات 121-133
    پوشیده بودن بدن زن یکی از ضروریات آموزه های دین اسلام است. باتوجه به اهمیت حضور بانون در مسابقات ورزشی از سویی و لزوم توجه به شرایط و اقتضائات زمانی و مکانی موضوعات در صدور احکام فقهی از سوی دیگر، پژوهش حاضر با هدف واکاوی مبانی و آراء فقها امامیه درباره حدود پوشش زنان با تاکید بر مسابقات ورزشی ایشان به شیوه تحلیلی- توصیفی انجام شد. نتیجه مطالعات انجام شده این بود که زنان در مواجهه با نامحرم باید پوشش کافی داشته باشند و برای ورزش کردن، مطابق نظر فقهایی که پوشاندن صورت و دست ها تا مچ را واجب نمی دانند، بیش ازاین حد استثنائی بیان نشده است. همچنین حد پوشش زنان مقابل یکدیگر، چه مسلمان چه غیر مسلمان، مطابق نظر اکثر فقهای امامیه ستر عورتین در مسابقات ورزشی کفایت می کند.
    کلیدواژگان: مقدار پوشش، ورزش زنان، حجاب، مسابقات ورزشی
  • مقایسه تاثیر آموزش مثبت اندیشی مبتنی بر آموزه های دینی با آموزش خانواده به شیوه شناختی - رفتاری بر سازگاری زوجین
    سیدمرتضی احمدی تبار، بهنام مکوندی*، منصور سودانی صفحات 135-175
    پژوهش حاضر با هدف مقایسه تاثیر آموزش مثبت اندیشی مبتنی بر آموزه های دینی با آموزش خانواده به شیوه شناختی- رفتاری بر سازگاری زناشویی  زوجین به روش شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون- پس آزمون با گروه گواه و مرحله پیگیری انجام شد. جامعه آماری پژوهش حاضر شامل شصت زوج (120 نفر) بود که فرزندان ایشان در سال تحصیلی 97 - 96 مشغول به تحصیل بودند که براساس نمونه گیری در دسترس انتخاب و سپس به صورت تصادفی ساده در دو گروه آزمایشی و یک گروه گواه گمارده شدند. مداخله آموزشی مثبت اندیشی مبتنی بر آموزه های دینی و مداخله آموزش خانواده به شیوه شناختی- رفتاری هر کدام بر روی یک گروه آزمایشی انجام شد. داده ها با استفاده از پرسش نامه سازگاری زناشویی، قبل و بعد از مداخله و یک ماه پس از آخرین آموزش از هر سه گروه نمونه جمع آوری شد. تحلیل داده ها با استفاده از آزمون تحلیل واریانس اندازه های مکرر انجام گرفت. نتایج نشان داد که هر دو روش آموزشی بر سازگاری زناشویی زوجین موثر بوده است و بین این دو روش از نظر اثربخشی تفاوتی دیده نشد. همچنین نتایج پیگیری یک ماهه نشان دهنده ماندگاری اثربخشی هر دو روش آموزشی بر سازگاری زناشویی زوجین بود. بنابراین، از هر دو روش مداخله می توان در ارتقای سازگاری زناشویی زوجین استفاده نمود.
    کلیدواژگان: مثبت اندیشی، آموزه های دینی، آموزش خانواده، شناختی- رفتاری، سازگاری زناشویی