فهرست مطالب

مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی - سال سوم شماره 1 (پیاپی 9، بهار 1398)
  • سال سوم شماره 1 (پیاپی 9، بهار 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/03/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • احمد زارع، حمید حمیدیان*، فخرالسادات علوی، مریم امینی صفحات 1-23
    در دوره معاصر، مواجه با انبوهی از آثار تفسیری در مباحث وجودگرایانه از جمله انسان در متن زندگی، آزادی، انتخاب، مسئولیت، تفرد، اضطراب، معنای زندگی و... دال بر شکل گیری گفتمان وجودگرایی در تفسیر متون دینی است. در این مقاله پس از تحلیل وبررسی، این رویکرد به مثابه یک گرایش جدید تفسیری معرفی شده است. برای تبیین زوایای مختلف این گرایش، به مقایسه گرایش وجودگرایی با گرایش های عرفانی، اجتماعی و تربیتی در تفسیر پرداخته شده است و نسبت هریک با گرایش وجودگرایی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج باهم نگری این سه گرایش تفسیری با گرایش وجودگرایانه حاکی از آن است که ضمن اشتراک این گرایش ها در برخی ویژگی ها، نسبت همسویی بینشان برقرار است و هیچ یک در مقابل این گرایش قرار ندارند. معرفت نفس، اهمیت تدبرگرایی در تفسیر، تاکید بر خودسازی، نحوه تعامل با عقل و عدم اعتماد مطلق بر آن و... از مشترکات گرایش تفسیری عرفانی با گرایش وجودگرایی است. اهمیت دادن به بعد عملی زندگی، داشتن رویکرد انتقادی، استفاده از نثر جذاب و قابل فهم برای عموم و همچنین تقلیدناپذیری از ویژگی های مشترک گرایش اجتماعی با وجودگرایی است اما از جهت جایگاه عقل و اعتماد بر عقل در تفسیر با گرایش وجودگرایی همسو نبوده تا جایی که برخی به تفسیر اجتماعی، تفسیر عقلانی نام نهاده اند. لزوم توجه به انسان شناسی صحیح قرآنی، اهتمام به نیاز انسان عصر حاضر و مسئولیت های فردی و توجه به انسان به عنوان موجودی مختار از مسائل مشترک میان گرایش وجودگرایی و گرایش تربیتی است.
    کلیدواژگان: روش تفسیری، گرایش تفسیری، تفسیر وجودگرایی، تفسیر عرفانی، تفسیر اجتماعی، تفسیر تربیتی
  • احمد پاکت چی، محمد حسن شیرزاد*، محمد حسین شیرزاد صفحات 25-48
    واژگان «فقر» و «غنا» بارها در قرآن کریم در محور همنشینی کنار یکدیگر قرار گرفته و زوج معنایی تکرارشونده‏ای را شکل داده‏اند. مرور بر آرای عالمان مسلمان نشان می‏دهد که آنان به ذکر معنای لغوی این واژگان بسنده کرده، اطلاع چندانی از زمینه‏های شکل‏گیری این مفاهیم در اختیار نداشته‏ اند. این پژوهش می‏ کوشد با بهره گیری از داده ‏های زبان‏شناسی تاریخی و الگوهای عمومی در دانش انسان‏شناسی، زمینه ‏های فرهنگی ساخت این مفاهیم را بیشتر بکاود تا درک عمیق ‏تری از آیات قرآنی که دربردارنده این زوج واژگانی هستند، فراهم آید. پژوهش حاضر نشان می‏دهد تفاوت در سبک زندگی حضری و بدوی در شبه‏ جزیره می‏توانست موجب درک متفاوت از جهان پیرامون شده، معناسازی ‏های گوناگون و گاه متضاد از یک پدیده را به همراه آورد. این مطالعه آشکار می‏سازد که زوج واژگانی «فقر/ غنا» برساخته از طرز فکر مردمان حاضره - نه بادیه - نسبت به تنگدستی و ثروت ‏اندوزی در بافت فرهنگی- اقتصادی شبه‏ جزیره بوده است.
    کلیدواژگان: معناشناسی فرهنگی، انسان‏ شناسی فرهنگی، معناسازی، سبک زندگی، حاضره العرب، بادیه العرب
  • بررسی تحلیلی تحول تاریخی پژوهش های غربیان درباره تفسیر شیعه 1900 - 2016
    شیوا تجار*، اعظم پویازاده صفحات 49-72
    نوشتار حاضر برآن است تا به بررسی وتحلیل وضعیت پژوهشهای غرب در حوزه تفسیر شیعه از قرآن در چهار دوره زمانی نیمه اول قرن بیستم ، نیمه دوم قرن بیستم ، دهه اول قرن بیست و یکم و دهه دوم آن تا دوره حاضر بپردازد. برای این منظوراز برخی کتاب ها و منابع فهرست برای بدست آوردن آماری از این پژوهش ها استفاده شده است. همچنین بامطالعه برخی از آثار قرآن پژوهان غربی در این حوزه در دوره های مختلف می توان تحلیلی از تحول دیدگاه آنان داشت. نتایج کلی این بررسی ها حاکی از رشد پیوسته گرایش به موضوع تفسیر شیعه در غرب است که در نیمه دوم قرن بیستم با جهش جدی همراه بوده است و انقلاب اسلامی ایران را می توان یکی از دلایل آن برشمرد. همچنین از آغاز قرن بیست و یکم به تدریجبر تنوع موضوعات پژوهشها افزوده شده و در دهه دوم آن شاهدبیشترین شتاب و تنوع و گستردگی هستیم.
    کلیدواژگان: قرآن، تفسیر، شیعه، غرب، خاورشناس، مطالعات قرآنی
  • فرزانه فهیم*، نصرت نیل ساز صفحات 73-95
    فهرست نویسی تاریخچه ای کهن دارد که کارکردها و شیوه های آن متناسب با اغراض گوناگون طی قرون متمادی تغییر کرده است. سعدالسعود، که فهرستی از کتابخانه ی شخصی سید بن طاووس است ویژگی های منحصر به فرد و متفاوتی با سایر فهارس متعارف و موجود اسلامی دارد. تقارن نگارش این کتاب با دوران حمله ی مغول که بسیاری از منابع ارزشمند فرهنگ اسلامی نابود شدند، بر اهمیت آن می افزاید. شیوه ی تحلیلی- انتقادی آن که با نقل گزیده هایی از هر کتاب همراه شده است، موضع سید در برابر آرای سایر مفسران و برخی از آراء و روش های تفسیری سید بن طاووس را روشن می سازد. ذکر دقیق مشخصات هر نسخه، محل دقیق مطالب برگزیده و اشاره به ناکامل بودن برخی نسخه ها در آن زمان نقش ارزنده ای در نسخه پژوهی از زمان سید تا به امروز برای کاربران داشته است. این تحقیق که با روش تحلیل محتوا و مقایسه ی مشخصه های فهرستی سعدالسعود با دیگر شیوه های فهرست نگاری از جمله فهرست ابن ندیم، نجاشی و شیخ طوسی صورت گرفته علاوه بر بازشناسی اقدامات سید در حفظ منابع اسلامی، به کارکردهای سعدالسعود در نسخه پژوهی و بازسازی آثار مکتوب کهن می پردازد.
    کلیدواژگان: سیدبن طاووس، سعدالسعود، فهرست نویسی، میراث مکتوب، نسخه پژوهی
  • سید محمد هادی گرامی* صفحات 97-128
    پژوهش های مربوط به اندیشه های تفسیری و تاریخ تفسیر یکی از حوزه های شناخته شده در مطالعات قرآنی و تفسیری است و کارهای زیادی در این خصوص انجام شده است. با این حال تاکنون پژوهش مستقلی درباره جریان ها و گرایش های تفسیری در دوره تشیع نخستین براساس یک رویکرد عمیق تاریخی صورت نگرفته است. این بررسی هنگامی مهم تر می شود که براساس یک قرائت رایج تصور کنیم رویکرد تفسیری در نخستین مکتوبات تفسیری شیعه «باطنی/روایی» بوده است که یکسوی آن پدیده غلو قرار داشته است. این پژوهش بر آن است تا با استفاده از گزارش های تفسیری برجای مانده از عصر حضرت باقر (ع) گفتمان های اصلی تفسیری در دوره ایشان را بر پایه انگاره «تفسیر باطن»، پیجویی کند.
    این پژوهش در نهایت با کاربست رویکرد تاریخ انگاره و اندیشه در حوزه تفسیر، نشان خواهد داد که در اوایل سده دوم هجری رد پای دو گفتمان اصلی تفسیری در میان امامیه قابل پیجویی است. گروندگان به گفتمان اول که در اینجا از آن به عنوان گفتمان «ظاهر/باطن» یاد می شود عمدتا شخصیت های وابسته به طیف مفضل بن عمر جعفی بودند. گروندگان به گفتمان دوم که در اینجا از آن به عنوان گفتمان «تاویل/تنزیل» یاد می شود طیف اکثریت امامیه در آن دوره بودند که خوانش گسترده تری از مفهوم باطن بر پایه دوگان تنزیل/تاویل را دنبال می کردند.
    کلیدواژگان: تفسیر باطن، طیف مفضل، تاویل، تنزیل، عصر امام باقر (ع) ظاهر، باطن، قرآن
  • مرضیه محصص*، فاطمه اکبری زاده صفحات 129-147
    قرآن کریم مجموعه ای از لایه های معنایی متعدد است. این ویژگی، زمینه را برای به کارگیری مکاتب گوناگون زبانی در مطالعات قرآنی فراهم می سازد. بهره گیری از ابزارها و دانش های جدید معرفتی و زبانی نوعی تدبر روشمند در آیات و مصادیق آن است. سکوت، عنصری معنادار در کلام است و همچون بخشی از زبان، نقش مهمی در انتقال پیام و تاثیر گذاری بر مخاطب دارد؛ به توسعه دلالت های متنی می انجامد و اشتیاق خواننده را برای درک معنا می افزاید. کاربرد این شیوه در آثار ادبی، علاوه بر موجزگویی، شگردی برای اقناع عقلی و عاطفی بشمار می آید بر این اساس نوشتار حاضر سعی دارد تا با رویکرد نظریه گفتمان سکوت و با تکیه بر روش توصیفی-تحلیلی، قصه قرآنی مریم (س)،که در آیات (74-35 سوره آل عمران) و آیات(15-34 سوره مریم) مطرح شده، مورد واکاوی قرارگیرد. تامل در این آیات گویای آن است که مصادیق سکوت گفتمانی در سطوح ساختاری، معنایی و کاربردشناختی، زمینه ساز  ایجازگویی ها، تصویرسازی ها و همچنین دستیابی به غرض هدایتی قصه مریم(س) شده است. در این راستا غلبه کاربست سکوت پیش انگاشتی و محوریت موضوعی تعامل عفیفانه مریم(س)، مخاطب را به ژرف نگری فرا می خواند.
    کلیدواژگان: زبان شناسی، قصه های قرآنی، گفتمان سکوت، مریم(س
|
  • Ahmad Zare, HAMID HAMIDIAN *, Fakhrosadat Alavi, Maryam Amini Pages 1-23
    In the contemporary period, he faces a host of interpretive works in existentialist subjects such as human beings, freedom, choice, responsibility, understanding, and so on... Refers to the formation of the discourse of existentialism in the interpretation of religious texts. In this paper, after analyzing this approach, this approach has been introduced as a new interpretive trend. In order to explain the different angles of this tendency, the comparison of the tendency of existentialism to the mystical, social and educational tendencies in the interpretation has been studied and the ratio of each with the tendency of existentialism has been studied. The convergent results of these three interpretive trends with the existential tendency indicate that, while sharing these tendencies in some features, there is a correlation between them, and no one is against this trend. Self-knowledge, self-knowledge, self-interest in interpretations, emphasis on self-improvement, how to interact with reason, and absolute distrust on it, and ... of commonality of mystical orientation with the tendency of beingism. Considering the practical dimension of life, the critical approach, the appealing and comprehensible prose for the public and the immutability of the common features of social tendency with beingism,
    Keywords: Interpretative method, interpretive orientation, interpretation of existentialism, mystical interpretation, social interpretation, educational interpretation
  • Ahmad Pakatchi, Muhammad Hassan Shirzad *, Muhammad Hussain Shirzad Pages 25-48
    The Arabic words "Faqr" and "Ġinā" are repeatedly found in the Holy Qur'an in the syntagmatic axis and have shaped the recurring opposite couple in the Qur'anic verses. A glance at the Muslim scholars' opinion shows that they have just mentioned the lexical meaning of these words and did not have much knowledge about the process of their meaning-formation. Using historical linguistic data and general Anthropological patterns, this study tries to explore the cultural backgrounds in which "Faqr" and "Ġinā" were formed. This study indicates that the distinctions between sedentary lifestyle and nomadic one in Arabian Peninsula could lead to different perceptions of the world, and hence to distinctive or sometimes contrary meaning-formation of the same phenomena. This study shows that "Faqr" and "Ġinā" are born out of the mentality of sedentary Arabs towards poverty and wealth in cultural-economic context in Arabian Peninsula.
    Keywords: Cultural Semantics, Cultural Anthropology, Meaning-formation, Lifestyle, Sedentary Arabs, Nomadic Arabs
  • analyzing the historical development in western studies on Shi'a interpretation of Quran during 1990-2016
    Shiva Tojjar *, Azam Poyazade Pages 49-72
    The aim of this writing is to examine and analyze development of western studies on Shi’a interpretation of Qur’an in four periods of the first half of twentieth century, second half of it, from the year 2000 to 2010 and from 2010 to the present (2016). The statistics of studies done in this field in the west can be gained by the use of bibliography books and sites. We can also analyze the development in western scholars’ view of Shi’ite exegesis by reading some of their works. The results show continuous growth in the west interest in this field. The results also manifest a rapid increase in quantity of works in the second half of twentieth century that might be because of Islamic Revolution of Iran. In addition to that we observe more variety from the beginning of the present century that leads to the most rush, variety and development in the second decade of it.
    Keywords: Quran, Tafsir, exegesis, orientalist
  • Farzaneh Fahim *, Nosrat Nilsaz Pages 73-95
    The collection of ancient sources, which have not come to us in the course of centuries, Among the later versions has long been busy the minds and the power of intellectuals. Sa'd al-Su'ud, who has a list of Ibn Tavus's personal library, has played a special role in rebuilding old books. The excerpts that he has quoted from each book, with detailed references and the introduction of the physical nature of the editions that were available until the seventh century, will be of help in restoring resources. The symmetry of the book was marked by the Mongol invasion, which destroyed many valuable Islamic culture resources. This research, which has been done with content analysis method and comparison of the characteristics of Sa'd al-Su'ud list with other indexing methods In addition to recognizing Seyyed's actions in preserving Islamic resources, he is concerned with the effect that Sa'd al-Su'ud has had on his particular features in cataloging and rebuilding books in Islamic culture.Rebuilding the Interpretation of Excellence and Proof of Health The concise and detailed relationship between Abdullah bin Mubarak's al-Wāziḥ commentary and al-Kalbī's interpretation is an example of the use of scholars from the quotation of the commentators in Sa'd al-Su'ud.
    Keywords: Ibn Tāvūs, Sa'd al-Su'ūd, Listing, Reconstruction of books
  • Seyed Hadi Gerami * Pages 97-128
    Research on interpretative thought and commentary history is one of the well-known areas in Qur'anic and interpretive studies, and many works have been done in this regard. However, so far, no independent study of the currents and interpretative trends in the early Shi'i period has been conducted based on a deep historical approach. This review is more important when we assume, based on a common reading, that the interpretive approach was in the first Shi'ite interpretive scriptures, "esoteric / narrative," one in which the phenomenon was exaggerated. This research seeks to transpose the main discourses of interpretation in their period based on the notion of "interpretation of the extant" using the interpretive reports of the age of the Prophet Baqir (AS).This study will finally show that in the early part of the 2nd century the two main interpretative discourses among the Imamies can be interlinked with the application of the concept of thought and thought in the field of interpretation. Converters to the first discourse, which is referred to here as the "appearance / backend" discourse, were mostly characters in the spectrum of the Mufzal bin Umar al-Ja'fi. The respondents to the second discourse, herein referred to as the "Interpretation / Discrimination" discourse, were the majority of the Imamite in that period, following a wider reading of the concept of backwardness based on dual discrimination / interpretation.
    Keywords: Interpretation of the Behind, Spectrum of Muftah, Interpretation, Discrimination, Imam Baqir's Age (AS) Appearance, Backend, Quran
  • Marzieh Mohases *, Fateme Akbarizade Pages 129-147
    Holy Quran is a collection of several semantic layers. This feature provides the ground for the use of various linguistic schools in the Quranic studies. The use of new knowledge and tools of knowledge and language is a kind of systematic attention in verses and examples.Silence is a meaningful element in theology, and as a part of the language, it plays an important role in conveying the message and affecting the audience; it develops the development of textual implications and adds to the reader's passion for understanding meaning.The use of this method in literary works is, in addition to being well-known, a tool for rational and emotional persuasion. This article responds to this question which role does silent discourse play in the process of meaning and guidance of theQur'an?Accordingly, the present paper tries to approach the theory of silent discourse and rely on the descriptive-analytical method, the story of the Qur'anic Mary (sa), which is mentioned in the verses(35-74) and the verses (15-34) of the surah of Maryam To be analyzed.The result is that this approach is recommended for the extraction and explanation of the creation, illustrations, and the attainment of guidance for the Qur'anic stories.
    Keywords: Linguistics, Quranic Stories, Discourse of Silence, Maryam (sa)