فهرست مطالب

روستا و توسعه - سال بیست و دوم شماره 1 (بهار 1398)
  • سال بیست و دوم شماره 1 (بهار 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/03/31
  • تعداد عناوین: 7
|
  • حجت ورمزیاری*، بابک ایمانی، جمشید اقبالی صفحات 1-22
    بیکاری از مشکلات اساسی کشور به‏ویژه در مناطق روستایی است. کسب‏وکارهای روستایی نقشی مهم در کاهش بیکاری و مهاجرت‏ روستایی‏ و به‏طورکلی، در توسعه پایدار روستایی دارد. در این راستا، هدف مطالعه حاضر تحلیل عوامل موثر بر تمایل مالکان کسب‏وکارهای روستایی غیرکشاورزی شهرستان ملکان برای توسعه فعالیت اقتصادی در روستا بود. پژوهش حاضر از نظر ماهیت جزو تحقیقات کمی و از نظر هدف، کاربردی و همچنین، از نظر میزان کنترل متغیرها، غیرآزمایشی و از نظر گردآوری داده ها، پیمایشی و از لحاظ شیوه تحلیل داده ها نیز از نوع تحقیقات علی بود. جامعه آماری تحقیق 120 نفر از مالکان کسب‏وکارهای روستایی شهرستان ملکان بودند. برای جمع آوری داده‏ها، از پرسشنامه استفاده شد که روایی آن توسط پانل متخصصان و پایایی آن از طریق ضریب آلفای کرونباخ تایید شد. نتایج تحلیل تشخیصی نشان داد که متغیرهای تاب‏آوری مالک کسب‏وکار، دلبستگی به روستا، سرمایه اجتماعی، تاب‏آوری طول عمر کسب‏وکار و رضایت‏مندی از خدمات کسب‏وکار بیشترین تاثیر را بر تمایل مالکان کسب‏وکارهای روستایی برای توسعه فعالیت اقتصادی خود در روستا دارند.
    کلیدواژگان: تاب‏آوری، توسعه، کسب‏وکار روستایی، ملکان (شهرستان)
  • جعفر رضایی*، علی نجفی‏ فر، حیدر صیدزاده، ماشاالله محمدپور صفحات 23-43
    در چند دهه اخیر، جنگل های ناحیه رویشی زاگرس در معرض خطرات مختلف بوده و به‏ویژه در سال های اخیر، به‏شدت تخریب شده اند. امروزه، اهمیت مشارکت ذی‏نفعان محلی در راستای حفظ و احیای عرصه های جنگلی در بین بخش های مختلف اجرایی و پژوهشی کشور بیش از پیش مطرح است. از این‏رو، تحقیق حاضر بر اساس روش ارزیابی مشارکتی روستایی (PRA) و به‏منظور ارزیابی مشارکت روستاییان در فرآیند برنامه ریزی و مدیریت منطقه جنگلی بانکول استان ایلام اجرا شد. در این راستا، داده های تحقیق با استفاده از ابزار های بارش افکار، بحث گروهی و پرسشنامه نیمه‏ساختاریافته جمع آوری شد. سپس، با استفاده از روش های سوات (SWOT) و فرآیند تحلیل شبکه ای (ANP) نسبت به ارزیابی عوامل و اولویت بندی راهبردهای مورد نظر اقدام شد. جامعه آماری تحقیق شامل سه روستای واقع در منطقه جنگلی بانکول بود. در تحقیق حاضر، با استفاده از روش SWOT، ضمن شناسایی نقاط قوت و ضعف (عوامل داخلی) و فرصت ها و تهدیدها (عوامل خارجی)، هشت راهبرد مدیریت مشارکتی منطقه جنگلی بانکول تدوین شد که از آن میان، راهبردهای محافظه‏کارانه (واگذاری مدیریت عرصه های جنگلی به بهره برداران و توسعه تعاونی های بهره برداری از جنگل) به عنوان راهبردهای برتر با مجموع 212/0، راهبردهای رقابتی (تجهیز مردم محلی به وسایل اطفای حریق) با مجموع 165/0، راهبردهای تهاجمی (توسعه مشارکت های مردمی و گروه های همیار سبز و توجه بیشتر به آموزش بهره‏برداران) با مجموع 116/0، و راهبردهای تدافعی (مدیریت چرا و کنترل ورود و خروج دام به عرصه ها، توقف توسعه کارخانه سیمان و جلوگیری از کشاورزی در جنگل) با مجموع 098/0 به عنوان راهبردهای بعدی انتخاب شدند.
    کلیدواژگان: ارزیابی مشارکتی، تحلیل شبکه ای، عرصه های جنگلی، بانکول (منطقه جنگلی)، ایلام (استان)
  • مهدی میرزاده کوهشاهی*، علی شهدادی، منا رستمی صفحات 45-70
    در پژوهش حاضر، با اتکا به دو مفهوم محصول گردشگری و بوم‏گردی جامعه‏بنیاد، ظرفیت های محلی روستای بنگلایان در دهستان سیاهو بخش فین از توابع شهرستان بندرعباس به‏منظور ایجاد امکان عرضه بوم‏گردی برای گردشگران سنجیده شد. پژوهش از نوع کاربردی و روش آن توصیفی- تحلیلی و نیز ماهیت داده‏های آن کمی- کیفی بود. داده‏های مورد نیاز برای محاسبه شاخص‏ها در دو بعد مطالعات میدانی از طریق  پرسشنامه (359 نفر از گردشگران و 15 نفر از نخبگان و کارشناسان) و آمار و اطلاعات اخذ شده از سازمان‏های مرتبط گردآوری شدند. تعیین حجم نمونه برای گردشگران از طریق رابطه کوکران و روش نمونه‏گیری تصادفی صورت گرفت و در مورد پرسشنامه کارشناسان و نخبگان نیز حجم نمونه بر اساس نظر پرسش‏گر و به روش نمونه‏گیری گلوله‏برفی تعیین شد. همچنین، پایایی پرسشنامه‏ها با روش ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شد. نتایج پژوهش نشان داد که روستای بنگلایان از نظر جاذبه های گردشگری و وضعیت اجتماعی از ظرفیت های مناسب برای توسعه بوم گردی برخورار است، اما بر اثر فقدان تاسیسات، امکانات و خدمات و همچنین، ضعف عناصر سازمانی و نهادی، این منطقه دارای ضریب نفوذ، ضریب ماندگاری و ضریب تراکم گردشگری پایین است.
    کلیدواژگان: بوم‏گردی، محصول گردشگردی، ظرفیت‏های محلی، بنگلایان (روستا)، سیاهو (دهستان)، فین (بخش)، بندرعباس (شهرستان)
  • نسرین حسین‏ نژاد میر، سعید غلامرضایی*، مهدی رحیمیان، محمد رحمانی کرچگانی صفحات 71-86
    بیمه کشاورزی یکی از کاربردی‏ترین واکنش‏های کشاورزان در برابر ضرر و زیان‏های احتمالی است که می تواند باعث افزایش امنیت اجتماعی و اقتصادی روستاییان شود. در این راستا، پژوهش حاضر به واکاوی راهکارهای توسعه بیمه کشاورزی در کشور پرداخته است. این پژوهش کاربردی به روش پیمایشی انجام گرفت. جامعه آماری تحقیق شامل کارگزاران صندوق بیمه کشاورزی کشور بود که حجم نمونه با استفاده از رابطه کوکران 244 نفر و به‏صورت چندمرحله‏ای برگزیده شد. روایی پرسشنامه از طریق پانل متخصصان و پایایی آن از طریق آلفای کرونباخ مورد تایید قرارگرفت (87/0=α). نتایج نشان داد که مهم‏ترین راهکارهای توسعه بیمه، افزایش آگاهی کشاورزان نسبت به اهمیت بیمه و انجام به‏موقع تعهدات صندوق بیمه است. بر اساس نتایج تحلیل عاملی اکتشافی، چهار عامل سیاستی- اداری، آموزشی- اطلاع رسانی، تسهیلاتی- لجستیکی، و اجتماعی- فرهنگی در تبیین واریانس توسعه بیمه کشاورزی تاثیرگذار است. بر این اساس، از جمله راهکارهای پیشنهادی پژوهش حاضر سامان‏دهی برنامه‏های آموزشی و ارتباطی برای دو قشر مخاطبان و کارگزاران، به‏کارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات در نظام اداری، تقویت بنیه مالی و تجهیزاتی بخش خصوصی، توسعه روش های آکچواری و تحقیق و توسعه و بهره گیری از روستاییان تحصیل‏کرده به عنوان کارگزاران محلی بیمه است.
    کلیدواژگان: بیمه کشاورزی، صندوق بیمه کشاورزی، کارگزاران، توسعه روستایی
  • حسین کریم زاده*، علی مجنونی توتاخانه صفحات 87-110
    پژوهش حاضر با هدف بررسی ظرفیت های محلی و مدل سازی کارآفرینی روستایی مبتنی بر این ظرفیت ها در سطح روستاهای شهرستان بناب صورت گرفت. پژوهش از نوع توصیفی- تحلیلی بود و برای گردآوری داده ها از مطالعات اسنادی و میدانی در قالب پرسشنامه استفاده شد. جامعه آماری پژوهش 12369 خانوار روستایی ساکن روستاهای شهرستان بناب بودند. با استفاده از رابطه کوکران، 372 خانوار به عنوان حجم نمونه انتخاب شدند. تحلیل اطلاعات با استفاده از آزمون های آمار استنباطی و مدل های تصمیم گیری چندشاخصه صورت پذیرفت. نتایج پژوهش نشان داد که متغیرهای نهادی- ساختاری، اقتصادی، اجتماعی و محیطی به‏ترتیب اولویت دارای بیشترین اثرگذاری بر مدل سازی توسعه کارآفرینی روستایی بودند. نتایج مدل های تصمیم گیری چندشاخصه نیز نشان داد که روستاهایی مانند آخوند قشلاق و زاوشت که از روستاهای پرجمعیت و نزدیک به مرکز شهر هستند، از ظرفیت های محلی بیشتری برای توسعه کارآفرینی برخوردارند.
    کلیدواژگان: کارآفرینی روستایی، ظرفیت محلی، مدل سازی، سکونتگاه های روستایی، بناب (شهرستان)
  • وکیل حیدری ساربان صفحات 111-133
    پژوهش کاربردی حاضر، با هدف بررسی نقش منطقه آزاد تجاری در بهبود شاخص‏های اقتصادی مناطق روستایی شهرستان ماکو، به روش توصیفی- تحلیلی انجام شد. گردآوری داده ها به دو روش اسنادی و پیمایشی (از طریق پرسشنامه) صورت گرفت. روایی صوری پرسشنامه توسط پانل متخصصان تایید شد. مطالعه راهنما در منطقه مشابه جامعه آماری با تعداد سی پرسشنامه صورت گرفت و با استفاده از رابطه آلفای کرونباخ، پایایی بخش های مختلف پرسشنامه 85/0 تا 91/0 به‏دست آمد. همچنین، با استفاده از رابطه کوکران، حجم نمونه تحقیق چهارصد نفر به دست آمد. برای انجام پژوهش به شیوه مقایسه ای، دویست پرسشنامه بین روستاهای واقع در منطقه آزاد ماکو و دویست پرسشنامه نیز در محدوده روستاهای دور از این منطقه توزیع شد. نتایج تحلیل فضایی روستاهای مورد مطالعه نشان داد که نقش منطقه آزاد تجاری در تقویت شاخص های اقتصادی در 25 درصد روستاها در سطح قوی و در 41 درصد روستاها در سطح متوسط و در بقیه روستاها در سطح ضعیف است. در پایان، با توجه به تحلیل نتایج، پیشنهادهایی کاربردی ارائه شد.
    کلیدواژگان: شاخص اقتصادی روستایی، توسعه روستایی، توسعه اقتصادی، مناطق آزاد تجاری، ماکو (شهرستان)
  • یعقوب زارعی صفحات 135-162
    با توجه به استقرار حدود پنجاه درصد از جمعیت کشور در استان های مرزی، در کنار جایگاه ویژه نظام روستایی در توسعه ملی و نقش اثرگذار روستاییان در روند توسعه اقتصادی- اجتماعی سرزمینی، بررسی حاضر با هدف تبیین میزان توسعه روستایی در شهرستان مرزی بانه، در قالب یک پژوهش کاربردی  با روش توصیفی- تحلیلی، با تکیه بر مطالعات اسنادی- کتابخانه ای و با استفاده از شیوه های فازی و خاکستری به انجام رسید. جامعه آماری تحقیق شامل کلیه مناطق روستایی شهرستان بانه بود که در قالب 59 مولفه بررسی و تحلیل شد. نتایج نشان داد که در مجموع شاخص ها، یک محرومیت کلی بر شهرستان بانه حاکم است، به گونه ای که حتی برخوردارترین دهستان این شهرستان، یعنی دهستان ننور (با ضریب 35/0)، با سطح متوسط یک توسعه نرمال فاصله دارد. همچنین، توزیع منابع و امکانات روستایی در این شهرستان از هیچ الگو و قاعده ای پیروی نمی کند؛ هرچند، محرومیت توسعه نواحی روستایی نزدیک به نوار مرزی (دهستان های بله که و پشت اربابا) نسبت به سایر نواحی بیشتر است. در پایان، پیشنهاد شد که به‏ترتیب، شاخص‏های ارتباطی، بهداشتی، آموزشی و زیربنایی با کمترین میزان دسترسی در شهرستان بانه در اولویت برنامه ریزی قرار گیرند.
    کلیدواژگان: خاکستری، فازی، توسعه روستایی، مناطق مرزی، بانه (شهرستان)
|
  • H. Varmazyari *, B. Imani, J. Eghbali Pages 1-22
    Unemployment serves as one of the basic problems of Iran, particularly in rural areas. Rural businesses play an important role in reducing the unemployment and rural migration and generally sustainable rural development. This study aimed to analyze factors affecting the willingness of the non-farming rural business owners to develop economic activities in rural areas. It was a quantitative research in terms of nature, an applied research in terms of purpose, a non-experimental in terms of the control variables, a survey in terms of data collection, and a causative research in terms of method of data analysis. The statistical population included 120 rural business owners in Malekan County of Iran. A questionnaire was set to collect data, the reliability and stability of which were confirmed by a panel of experts and Cranach's alpha coefficient, respectively. The results of discriminant analysis showed that the variables of resilience of business owners, attachment to the village, social capital, resilience of business lifespan, and owners’ satisfaction of business services had the highest impacts on the willingness of rural business owners to develop their economic activities in rural areas.
    Keywords: Resilience, Development, Rural Business Owners, Malekan (County)
  • J. Rezaei *, A. Najafifar, H. Seidzadeh, M. Mohammadpour Pages 23-43
    Over recent decades, forests of Zagros vegetative area have been exposed to various dangers and severely destroyed in recent years. Today, the importance of local stakeholders’ participation for the preservation and regeneration of forest areas is inxreasingly evident in diferrent executive and research administrations. Therefore, this study was accomplished based on Participatory Rural Appraisal (PRA) method and for the evaluation of the rural people's participation in the planning and management process of the Bankoul forest area in Ilam province of the country. Research data were collected through techniques such as brainstorming, group discussion and semi-structured questionnaire. Then, using SWOT and ANP methods, the factors were evaluated and the strategies were prioritized. The statistical population consisted of three villages in the studied area. In this study, using the SWOT method, first, strengths and weaknesses (internal factors) and opportunities and threats (external factors) were identified; then, eight participatory management strategies of the Bankoul forest area were formulated, out of which conservative strategies (the assignment of forest areas management to beneficiaries and the development of exploitation cooperatives from forest) with a total score of 0.212 were selected as superior strategies. In addition, competitive strategies with 0.145, offensive strategies with 0.116, and defensive strategies with 0.098, were placed in the next ranks, respectively.
    Keywords: Participatory Evaluation, Network analysis, Bankoul (Forest Area), Ilam (Province)
  • M. Mirzadeh Kouhshahi *, S Shahdadi, M. Rostami Pages 45-70
    In this research, local capacities of Bangelayan village in Bandar Abbas County of Iran were measured on the basis of two concepts of tourism product and community-based ecotourism in order to provide ecotourism for tourists. It was an applied study in terms of purpose, a descriptive-analytical study in terms of methodology and a quantitative-qualitative study in terms of data nature. The required data was collected by calculating the indices in two dimensions of field studies through questionnaires (359 tourists and 15 elite and experts) and the obtained information of relevant organizations. The sample size was measured by Cochran's formula and simple random sampling of tourists as well as elite and expert questionnaires according to the questioner's view and the snowball sampling. The reliability of questionnaire was also calculated using Cronbach's alpha coefficient. The study results showed that Bangelayan village had a number of good capacities for ecotourism development in terms of tourism attractions and social conditions, but the lack of facilities and services as well as weaknesses of organizations and institutions had caused the area to have low penetration, durability and tourism density coefficients.
    Keywords: Community-based Ecotourism, Local community, Tourism Product, Bangelayan (Village), Bandar Abbas (County)
  • N. Hosseinnejad Mir, S. Gholamrezai *, M. Rahimian, M. Rahmani Karchegani Pages 71-86
    Agricultural insurance is one of the most practical responses of farmers to possible losses, increasing the social and economic security of the rural people. This study aimed at exploring the solutions of agricultural insurance development in Iran. This applied research was conducted in a survey method. The statistical population of the study consisted of brokers of the Agricultural Insurance Fund. The sample size was estimated 244 by the Cochran formula, selected through a multi-stage sampling. The questionnaire validity was confirmed through an experts panel and its reliability was calculated by Cronbach's alpha (α= 0.87). The study results showed that the most important solutions included increasing farmers' awareness about the importance of insurance and timely fulfillment of the obligations of the insurance fund. In addition, exploratory factor analyses could explain 44.67 percent of the total variance in four categories including policy-administrative, educational-information, facilitation-logistic, and socio-cultural approaches. Accordingly, educational and communication strategies for two groups of audiences and agents, application of ICT in the administrative system, the strengthening of financial resources and equipment of the private sector, development of methods of actuary and R&D, use of educated rural people as local brokers were recommended.
    Keywords: Agricultural insurance, brokers, Agricultural Insurance Fund, Rural Development
  • H. Karimzadeh *, A. Majnouni Toutakhaneh Pages 87-110
    This study aimed at investigating the rural entrepreneurship capacities in the villages of Bonab County of Iran. It was a descriptive-analytic research using documents and field studies to collect data through a questionnaire. The statistical population of the study included 12369 rural households living in villages of Bonab. Using the Cochran formula and random sampling, 372 households were selected as the sample. Data analysis was performed using inferential statistics and multi-attribute decision-making models. The study results showed that institutional-structural variables with an effect of 0.849, economic 0.833, social 0.813 and environmental 0.805, respectively, had priorities on the rural entrepreneurship development. The results from the use of TOPSIS, VIKOR, ANP and Copland models showed that villages such as Akhond Gheshlagh and Zavosht, densely populated and close to city center, had more local capacities for entrepreneurship development. Finally, according to the research findings, a number of practical recommendations were presented.
    Keywords: Rural Entrepreneurship, Local Capacity, Modeling, rural settlements, Bonab (County)
  • V. Heidari Sarban Pages 111-133
    This study aimed at investigating the role of free trade zones in improvement of economic indexes in rural areas of Makou County in Iran. It was an analytical-explanative survey. Sample size was determined based on the Cochran’s formula and the required data were collected through questionnaires.  Content validity of the questionnaire was confirmed by professors and experts and its reliability was determined based on Cronbach's alpha (0.85-0.91). The studied population consisted of all the rural people up 15 years old residing in rural areas of free trade zone in Makou County (N= 4689), among whom 400 persons were selected as thr statistical sample. Thus, 200 questionnaires were distributed among the villages situated at Makou free zone and 200 questionnaires were distributed among the villages far from Makou free trade zone in the comparative method. The results of statistical tests showed that there was a statistically significant positive relationship between all the studied variables and the improvement of economic indexes in the rural areas. Also, the results of spatial analysis showed that the role of free trade zone in the reinforcement of economic indexes among 25 percent of the villages was at a high level, 41 percent at a medium level and others at a weak level. Finally, according to the study results, a number of recommendations were presented.
    Keywords: economic indexes, Rural Development, Economic Development, Free Trade Zone, Rural Areas, Makou (County)
  • Y. Zarei Pages 135-162
    This study aimed at explaining the extent of rural development in Baneh border County. It was an applied research, conducted in a descriptive-analytical method, relying on documents and desk studies and using Fuzzy and Gray Techniques. The statistical population included all the rural areas of Baneh County that were examined and analyzed under 59 components. The study results indicated a general deprivation of the county as a whole, so that even the most benefited sub-district in this county (with a factor of 0.35) was far away from a moderate normal level of development. The results also showed that the distribution of resources and rural facilities in the county did not follow any regular pattern and regulations, while the areas near the borders were even more deprived in terms of the rural development, compared to other studied areas. Finally, it was suggested that the indicators of communication, health, education and infrastructure, respectively, with the least amount of access in the county might be prioritized in planning policies.
    Keywords: Gray Technique, Fuzzy Technique, Rural Development, Border Areas, Baneh (County)