فهرست مطالب

آموزه های حدیثی - سال دوم شماره 2 (پیاپی 4، پاییز و زمستان 1397)
  • سال دوم شماره 2 (پیاپی 4، پاییز و زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1398/06/10
  • تعداد عناوین: 7
|
  • مهدی مردانی (گلستانی)* صفحات 3-26

    شناخت معنای واژگان، از مهمترین مراحل فهم متون دینی است. این مهم، زمانی تحقق می‏یابد که مبتنی بر روشی علمی ‏باشد و از یک سیر منطقی پیروی ‌کند. خصوصا درباره متون مقدسی چون نهج‏البلاغه که از ادبیاتی فاخر برخوردار است و واژه‏های آن به جهت چندی پر شمار و به جهت چگونگی متنوع‌اند. مقاله حاضر کوشیده است تا با تکیه بر کتاب نهج‏البلاغه به طرح روشی بپردازد که نهج پژوهان برای دست یابی به معنای واژه‏ها بدان نیاز دارند. روشی که بر شش مرحله کاربردی استوار است و در یک فرایند گام به گام، مخاطب را به معنای واژه‏های نهج‏البلاغه رهنمود می‏سازد. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‏دهد که شناخت هیئت و ماده کلمه، تشخیص بن‏معنایی، انتخاب معنای استعمالی، تشخیص معنای حقیقی از مجازی، بررسی ویژگی‏های زبانی و تحلیل معنا شناختی شش مرحله مهم و کارگشا در فهم واژه‏های نهج‏البلاغه است که در ترجمه‌های نهج‏البلاغه نیز انعکاس داشته است.

    کلیدواژگان: متدولوژی، واژه شناسی، مفردات نهج البلاغه
  • سید سلیمان موسوی *، محمد میرزایی صفحات 27-44

    عبارت مشهور «اتق شر من احسنت الیه» از جمله سخنان منتسب به معصومین‰ است. بررسی حدیث بودن آن و درستی یا نادرستی این انتساب، سوال اصلی مقاله است. صحت صدور این سخن از معصوم نیازمند بررسی وجود آن در منابع حدیثی و تفسیری است. این مقاله که با استفاده از منابع کتابخانه‌ای به روش توصیفی و تحلیلی فراهم گشته است ضمن مفهوم شناسی واژگان دخیل و بیان پیشینه، بررسی سیر تاریخی منابعی که این عبارت در آنها به‌کار رفته، نشان از نااستواری آن به عنوان حدیث دارد و بیشتر به عنوان یک مثل پذیرفته شده است. دلالت مطابقی عبارت یاد شده به شکل مطلق، بیانگر نوعی احتیاط در مقابل احسان شونده است و هیچ گونه دلالتی بر ممانعت از احسان ندارد. دلالت التزامی آن با عده دیگر آیات و روایات در تعارض است. بررسی دلالی، محتوایی و مضمون این تعبیر با اضافه وصف «عند من لا اصل له» در منابع شیعی و سنی و نیز بررسی سندی منتهی به نتایج ذیل گردید. ملحوظ داشتن قید «عند من لا اصل له» که رویکرد موضوع را متحول می‌کند موید به عده‌ای از روایاتی است که از اعتبار سندی خوبی برخوردار است ولی با روح آیات قرآن و تعدادی از روایات سازگاری ندارد. هرچند ممکن است برخی در مقابل نیکی و احسان، واکنش مثبتی نداشته و ناسپاسی کنند ولی اصل مطلوب بودن احسان به انسان‌ها در غیر معصیت و لو به انسان گنه کار امر مسلمی است.

    کلیدواژگان: سنجش، حدیث، احسان، شرور، حذر کردن
  • داود معماری *، جلال مصطفایی اجلالیه صفحات 45-66

    حدیث به عنوان پر کاربردترین منبع استنباط معارف و علوم اسلامی از دیرباز مورد توجه اندیشمندان و محققان مختلف اسلامی بوده و گاه تنها با اکتفا به نقل و گاه توام با نقد در خلال آثار تفسیری، فقهی، کلامی و اخلاقی ایشان خودنمایی می‌کند. پژوهش حاضر، به روش توصیفی – تحلیلی و با بهره‌گیری از ابزار کتابخانه‌ای به واکاوی چرایی و چگونگی نقد سند روایات در تفسیر اطیب البیان می‌پردازد. یافته‌های مقاله دلالت دارد که آیت الله طیب در تفسیر اطیب البیان در قیاس با بهره‌گیری وافر از متون روایی در تفسیر و تبیین آیات الهی، با اعتمادی که به کتب و جوامع روایی شیعی داشته، کمتر به نقل اسناد آن‌ها پرداخته و بیشتر روایات را بدون اشاره به سلسله سند ذکر کرده است. از آن‌جا که همت اصلی مفسر در تفسیر اطیب البیان بنا به اقتضائات عصری، تبیین معارف و مسائل اعتقادی و دفاع از ارزش‌های اصیل مذهب خود در مقابل هجوم گسترده مکاتب مادی و تحریفات ادیان و مذاهب گوناگون بوده، عمده واکاوی‌های او نیز در نقل ونقد سند روایات، به حوزه احادیث اعتقادی وکلامی مرتبط است. در تحلیل احکام شرعی اختلافی بین شیعه و سنی، مفسر برای به کرسی نشاندن نظر خود به روایات بدون ذکر اسناد آنها استناد می‌کند. در روایات اخلاقی نیز بنا بر قاعده «تسامح در ادله سنن» اهتمام چندانی به نقل و نقد سند ندارد.

    کلیدواژگان: تفسیر اطیب البیان، روایات، نقد سندی، مراحل نقد
  • رحیمه ببرکته شمشیری*، مهدی جلالی صفحات 67-84

    وجود روایات متعارض و مختلف در رجال کشی از ویژگی‌های این اثر کهن رجالی است. در پاره‌ای از روایات و گزارش‌های متعارض رجال کشی تعدادی از راویان یک‌جا و هم‌زمان توسط امامان معصوم‰ مدح و تعدیل و گاه مورد مذمت و نکوهش واقع شده‌اند و ما این دسته از روایات را روایات مدح و ذم گروهی نام می‌نهیم. در مجموع در رجال کشی سیزده روایت در مدح تعدادی از اصحاب صادقین‡ وهشت روایت ذم گروهی وجود دارد که با حذف موارد تکراری، به چهار روایت کاهش می‌یابد. نتیجه این پژوهش که به شیوه توصیفی تحلیلی انجام شده است از این قرار است که حضور حداکثری راویان فطحی مذهب در نقل و نشر دسته‌ای از روایات مدح گروهی مشهود است. هم‌چنین نقش غالیان در جعل احادیث مذمت اصحاب امامان به سبب تقابلی که با فقی هان اصحاب صادقین داشته اند، بارز است.

    کلیدواژگان: رجال کشی، مدح و ذم، روایات متعارض، راویان فطحی، غالیان
  • آتنا بهادری*، شبیر فیروزیان صفحات 85-104

    پس از نزول سوره برائت، پیامبراکرمˆ ابوبکر را مامور ابلاغ بر مشرکان مکه نمود؛ اما وحی، آن‌حضرت یا مردی از خودش را ملزم به اجرای حکم کرد. لذا ایشان به مامورش دستور بازگشت داد و ابلاغ فرمان الهی را به حضرت‌علی سپرد. علی‌رغم اتفاق‌نظر علمای فریقین در اصل وقوع ماجرا، در جزئیات احادیث اختلافاتی وارد است که به محدودیت حکم به موضوع برائت، ارائه تفسیر نادرست از عبارت «رجل منی»، تقلیل علت انتخاب علی بن ابی طالب به تبعیت پیامبرˆ از یک سنت جاهلی و اصرار بر عدم عزل ابوبکر از امیر‌الحاج تا پایان مناسک منجر شد. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی اختلاف دیدگاه دانشمندان شیعه و سنی را بررسی نموده و با دقت در نکات ادبی روایات وارده، توجه به دلایل نفسیت علی نسبت به پیامبرˆ، توجه به شان رسالت پیامبرˆ در برابر قومیت‌گرایی و شهادت تاریخ بر ویژگی‌های امام‌علیدر ابلاغ این ماموریت، برگی دیگر بر کتاب افضلیت امیرمومنان افزوده است.

    کلیدواژگان: امیرالمومنین (ع)، سوره برائت، روایات شان نزول، شبهات افضلیت امام
  • فاطمه ژیان* صفحات 105-124

    یکی از بحث برانگیزترین مولفه‌های موثر در جرح و تعدیل راویان، مذهب آنان است. این مسئله که آیا صداقت و ضبط راویان در اعتماد به گفتار آنان کافی است و یا مذهبشان نیز از مولفه‌های دخیل در جرح و تعدیل آنان است، همواره محل بحث و اختلاف رجالیان بوده است. خلاصه‌الاقوال به جهت آن‌که با تنها در فاصله دو قرن پس از اصول اولیه رجالی و به وسیله علامه حلی فراهم آمده است، یکی از پر اهمیت‌ترین کتب رجالی متاخر شیعیان به شمار می‌رود. این اعتقاد وجود دارد که علامه در این کتاب روش و طریق واحدی را دربرخورد با راویان غیرامامی در پی‌نگرفته‌است؛ به تعدادی از غیر امامیان اعتماد کرده و گروهی دیگر را غیر قابل اعتماد خوانده‌است. بررسی موردی شرح حال راویان غیرامامی در خلاصه‌الاقوال نشانگر آن است که بر خلاف این گمانه، علامه حلی شیوه‌ای یکسان در مواجهه با راویان غیرامامی در پیش گرفته‌است. وی به راویانی که اتهام به غیرامامی بودنشان را نپذیرفته، یا امامی بودنشان را مرجح می‌داند و یا پس از دوره‌ای انحراف به مذهب امامیه بازگشته‌اند، اعتماد کرده اما اگر غیرامامی بودن راوی بر علامه محرز شود و وجهی برای غلبه بر این ضعف راوی وجود نداشته باشد، او را غیر قابل اعتماد می‌داند.

    کلیدواژگان: رجال، راویان، جرح و تعدیل، مذهب، غیر امامی، خلاصه الاقوال، علامه حلی
  • مهدی احمدی، مرجان غلامی* صفحات 125-146

    یکی از بحث برانگیزترین مولفه‌های موثر در جرح و تعدیل راویان، مذهب آنان است. این مسئله که آیا صداقت و ضبط راویان در اعتماد به گفتار آنان کافی است و یا مذهبشان نیز از مولفه‌های دخیل در جرح و تعدیل آنان است، همواره محل بحث و اختلاف رجالیان بوده است. خلاصه‌الاقوال به جهت آن‌که با تنها در فاصله دو قرن پس از اصول اولیه رجالی و به وسیله علامه حلی فراهم آمده است، یکی از پر اهمیت‌ترین کتب رجالی متاخر شیعیان به شمار می‌رود. این اعتقاد وجود دارد که علامه در این کتاب روش و طریق واحدی را دربرخورد با راویان غیرامامی در پی‌نگرفته‌است؛ به تعدادی از غیر امامیان اعتماد کرده و گروهی دیگر را غیر قابل اعتماد خوانده‌است. بررسی موردی شرح حال راویان غیرامامی در خلاصه‌الاقوال نشانگر آن است که بر خلاف این گمانه، علامه حلی شیوه‌ای یکسان در مواجهه با راویان غیرامامی در پیش گرفته‌است. وی به راویانی که اتهام به غیرامامی بودنشان را نپذیرفته، یا امامی بودنشان را مرجح می‌داند و یا پس از دوره‌ای انحراف به مذهب امامیه بازگشته‌اند، اعتماد کرده اما اگر غیرامامی بودن راوی بر علامه محرز شود و وجهی برای غلبه بر این ضعف راوی وجود نداشته باشد، او را غیر قابل اعتماد می‌داند.

    کلیدواژگان: کتب زوائد، هیثمی، روش شناسی، غایه المقصد، زوائد سندی، زوائد متنی
|