فهرست مطالب

قبسات - پیاپی 92 (تابستان 1398)
  • پیاپی 92 (تابستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/05/10
  • تعداد عناوین: 8
|
  • نقش علم الهی در آفرینش جهان
    محمد حسن قدردان قراملکی* صفحات 1-25
    یکی از صفات موثر در فاعلیت فاعل صفت علم  است که در این مقاله نقش آن از حیث امکان و چگونگی آن در فاعلیت خداوند مورد بررسی قرار می گیرد. در تبیین اصل تاثیر و چگونگی آن بین متکلمان و فلاسفه دیدگاه های مختلفی وجود دارد. در این مقاله بعد از بحث از اصل امکان نقش علم در فاعلیت، پنج دیدگاه (فاعلیت بالقصد، بالعنایه، بالرضا، بالعنایه و بالتجلی) در باره چگونگی آن مورد تحلیل قرار می گیرد. نویسنده هم چنین تعریف متکلمان از فاعل بالقصد بودن خدا به معنای وجود داعی زاید را مورد تحلیل قرار داده و خاطر نشان خواهد کرد که تعریف فوق با تامل دقیق در آن قابل توجیه و دفاع است.
    کلیدواژگان: خدا، علم، خلقت، فعل، فاعلیت بالقصد، فاعلیت بالعنایه، فاعلیت بالرضا، فاعلیت بالتجلی
  • صناعات خمس ارسطویی و روش های دعوت قرآنی
    سید محمد حکاک* صفحات 26-46
    سه تا از صناعات پنج‎گانه ارسطویی برهان، خطابه و جدل است. ارسطو و منطق دانان مسلمان به‎دقت و تفصیل آنها را از لحاظ ماده و صورت و هدف و نتیجه بیان نموده اند. روش‎های دعوت قرآنی در سوره نحل به‎ترتیب چنین آمده است: حکمت، موعظه حسنه و جدال احسن. معنای این سه کلمه هم با تحقیق در عرف قرآن آشکار است. برخی منطق دانان و بعضی از مفسران مسلمان سه روش یادشده را با سه فن ارسطویی منطبق دانسته اند. بعضی این روش‎ها و آن سه فن را کاملا یکی محسوب کرده اند و بعضی- خصوصا با نظر به قید حسنه‏بودن موعظه و احسن بودن جدل- به انطباق جزئی قائل شده اند. در این مقاله دیدگاه منطق دانان و مفسران یادشده بعد از گزارش مورد سنجش و ارزیابی قرار گرفته اند و حاصل این سنجش و ارزیابی چنین است که حکمت مبتنی بر برهان است؛ یعنی سخن حق مطابق با واقع است، ولی نه اینکه هر سخن حق مطابق با واقعیت حکمت است و جدل احسن با جدل ارسطویی انطباق جزئی دارد و موعظه حسنه را با خطابه هیچ نسبتی نیست.
    کلیدواژگان: واژگان کلیدی: برهان، خطابه، جدل، حکمت، موعظه حسنه
  • نقش فقه در تکوین هویت تشیع امامی
    محمد غفوری نژاد، احمد مهدی زاده آری* صفحات 46-66
    هویت مقوله ای است که امروزه در علوم اجتماعی اهمیت فراوان دارد و از ابعاد مختلف مورد پژوهش قرار می گیرد. یکی از ابعاد آن، هویت دینی است که فقه، قانون رفتارهای آن است. در باره نقش فقه در هویت شیعه امامیه، با سه دیدگاه روبه رو هستیم: برخی پژوهشگران، با نادیده گرفتن  بعد فقهی تلاش کرده اند بعد عرفانی شیعه امامیه را برجسته نموده و به نوعی هویت شیعه را با تصوف پیوند بزنند.برخی دیگر مانند ابن تیمیه با آن که نقش فقه امامیه در  شکل گیری هویت شیعه را می پذیرد، اما مشروعیت آن را انکار کرده. بنیان تشیع را برکفر و نفاق و ساخته فردی یهودی معرفی می کند. نظریه مختار در این پژوهش، که دیدگاه رسمی امامیه است و برخی از شیعه پژوهان غربی نیز کمابیش به آن اذعان دارند، آن است که: از آغاز شکل گیری شیعه، احکام شرعی و چگونگی استنباط آن و مراجع صلاحیت دار برای آن نقش پررنگی در هویت شیعه داشته است. روایات تقیه، احادیثی که انحرافات و بدعت های فقهی پدید آمده پس از عصر رسول خدا (ص) را گزارش می کند و نیز برخی گزارش های تاریخی از شواهد صدق این مدعاست.
    کلیدواژگان: کلیدواژه ها: شیعه، فقه، هویت، هویت شیعه، هویت فقهی
  • رویکرد انتقادی به حصر اخلاق در تعریف فضیلت گرایانه
    مسلم محمدی صفحات 67-87
    نگرش غالب اخلاق پژوهان اسلامی در هویت معرفتی اخلاق ، همواره فروکاستن آن به صفات و هیئت های راسخ نفسانی انسان بوده است. ایده اصلی این پژوهش آن است که در عین التزام به اهمیت  صفات درونی، اما با توجه به مستندات متعدد از جمله رویکردهای جدید در حوزه اخلاق اجتماعی بخصوص جنبه های کاربردی و حرفه ای آن، رفتارهای بیرونی جایگاه ویژه تری در مفهوم یابی اخلاق بدست خواهند آورد. البته با رویکرد انصاف نگرانه، علل تمرکز بر تعریف اخلاق به صفات نفسانی به صورت مستقل ارائه کردید. با تحفظ بر این اصل که مراد از فضیلت گرایی در این تحقیق بیشتر تعریف اخلاق به فضیلت است نه الزاما مکتب فضیلت گرایی که در مقابل وظیفه گرایی، غایت گرایی و قراردادگرایی است، هر چند این نگاه صفت محوری در اخلاق، بی تاثیر از اندیشه های مکتب فضیلت گرایی نیست.
    کلیدواژگان: اخلاق، رفتار، فضیلت گرایی، صفات نفسانی، اخلاق کاربردی
  • بررسی رویکردهای کلامی مکتب اصفهان در عصر صفوی
    محمد باقر پورامینی* صفحات 88-108
    شکل گیری مکتب علمی اصفهان نقطه عطف در تاریخ اندیشه کلامی شیعه عصر صفوی است و در کنار پیدایش حکمت متعالیه ، کلام اسلامی جایگاه ممتازی یافت و زمینه رشد و گسترش مباحث کلامی شیعه را در غالب سه رویکرد فراهم آورد. «کلام فلسفی» در مکتب اصفهان، بر رویکردهای دیگر کلامی ، تقدم زمانی داشت و اوج آن در آثار و آراء فیاض لاهیجی تبلور یافت و این شاگرد برجسته صدرا، به نوعی تحت تاثیر اندیشه مشاء ، آثار کلامی خود را ارائه نمود. ظهور «کلام نقلی و روایی» با محوریت علامه مجلسی بر رونق کلام شیعی افزود، با وجود اعتماد شدید مجلسی بر روایات اهل بیت (علیهم السلام)، نمی توان او را عالمی اخباری و ضد عقل انگاشت ، زیرا او عقل را به عنوان ابزار کسب معرفت دینی دخالت می داد. افزون بر این دو رویکرد کلامی، می توان از شکل گیری یک رویکرد ترکیبی توسط قاضی سعید قمی یاد کرد . او که از ذوق عرفانی برخوردار بود و مروج الهیات سلبی تلقی می شد، بر ایجاد تقارب بین ظواهر دینی و فلسفه تاکید داشت و رویکرد «کلام ترکیبی» را بنا نهاد. در این نوشتار ضمن اشاره به جایگاه کلام شیعی در مکتب علمی اصفهان، این سه رویکرد کلامی بررسی شده و تحلیلی از تفوق کلام فلسفی و پرهیز از عقل ستیزی نمایندگان کلام روایی ارائه می شود و اهم ابتکارات و نوآوری ها کلامی عالمان عصر صفوی ارائه می گردد.
    کلیدواژگان: کلام شیعه، مکتب علمی اصفهان، عصر صفوی، کلام فلسفی، کلام نقلی، کلام ترکیبی
  • مقایسه مبانی فلسفی و روش شناختی خواجه نصیرطوسی وصدرالمتالهین شیرازی در اثبات واجب تعالی
    مهدی گنجور، علی مستاجران گورتانی* صفحات 109-129
    در مقایسه مبانی ومسایل روشی هر دو اندیشمند؛خواجه طوسی باتاثیرپذیری از مسایل فلسفی مشاء و ورود این مطالب در حیطه کلامی صبغه دیگری به مسایل الهیات داده است.وی در اثبات واجب تعالی، فقط به امتناع دور وتسلسل اکتفا نکرده است؛ برهانی اقامه نموده که با طرح دو مقدمه تصوری وتصدیقی بدون امتناع دور وتسلسل به اثبات واجب می رسد. ملاصدرا نیزدر پرتو قواعد واصول تاسیسی حکمت متعالیه از ابتکارات روشی خاصی بهره برده است؛ایشان با مقدمات فلسفی،طرحی جدید از برهان امکان و وجوب ارائه کرده و در موضعی دیگر با طرح اصالت وجود به وحدانیت وجوب وجود و از این رهگذر به اثبات واجب پرداخته است. از این رو نوشتار حاضر با روش توصیفی-تحلیلی، ضمن اشاره به چگونگی استدلال و روش های مختلف خواجه و صدرا نسبت به اثبات حق تعالی، به تبیین میزان و نحوه تاثیرپذیری فلسفی هر یک از دو حکیم پرداخته است. در نهایت دستاوردها و مواضع وفاق و خلاف این دو اندیشمند در مبانی و روش، مورداشارت قرار گرفته است.
    کلیدواژگان: روش شناسی، واجب الوجود، خواجه نصیرطوسی، ملاصدرا، اثبات خدا
  • مبانی زیبایی شناسی از منظر علامه جعفری
    نفیسه مصطفوی صفحات 130-150
    علامه جعفری فیلسوف شهیر معاصراسلامی است که نظراتش درباب زیبایی و هنر نسبت به سایر فلاسفه معاصر اسلامی با زیبایی شناسی معاصر تشابهات  بیشتری دارد . نظرات علامه به دو جهت متمایل به زیبایی شناسی در غرب است: اول به جهت توجه به قطب ذهنی سوبژه در زیبایی شناسی و دوم انحصارهنر در هنرهای زیبا. علامه در نحوه و معیار داوری استحسانی از نحوه تعقل کلیات در حکمت متعالیه بهره گرفته، اما به نظر می رسد که این معیار صرفا برای زیبایی های معقول کارآمد باشد و از اینرو در این تحقیق معیار داوری مطمح نظر علامه در زیبایی های صوری، خیالی و فوق عقلی بر اساس مبانی حکمت متعالیه و به خصوص آرای امام خمینی محک زده شده است. از دیگر مباحث این تحقیق، اقسام هنر از دیدگاه علامه است که از مسائل نوین در زیبایی شناسی اسلامی است که چه بسا سابقه آن را میان فیلسوفان و محققان اسلامی ماقبل، نمی توان یافت.
    کلیدواژگان: زیبا شناسی، نبوغ، حیات معقول
  • تفسیر عرفانی از دیدگاه امام خمینی
    سید محمود یوسف ثانی، حسین روحانی نژاد* صفحات 151-170
    در این مقاله در مورد تفسیر عرفانی از دیدگاه امام خمینی، در سه ساحت، بحث شده است: ساحت اول، ماهیت، ساحت دوم، مبانی، و ساحت سوم، شیوه.  تفسیر عرفانی، شاخه ای از تفسیر است که عهده دار بیان باطن آیات قرآن و معانی رمزی و اشاری آنها و مبتنی بر ذوق عرفانی و سیر و سلوک است و از طریق کشف و شهود به دست می آید. در تفسیر عرفانی، با قبول دلالت ظاهر آیات، وجهه همت مفسر، راهیابی  به باطن آیات، اشارات و لطایف آنهاست؛ زیرا قرآن دارای چهار لایه است: «عبارت»، که به عوام، اختصاص دارد، «اشارت»، که در حیطه ادراک خواص قرار دارد، «لطایف»، که در حوزه فهم اولیاست، و «حقایق»، که برای انبیا قابل دستیابی است. در ادامه  اشاره ای به  پیشینه  تفسیر عرفانی شده است.  در بحث  از مبانی، محورهای  متعددی  مطرح شده است، که به اختصار عباتند از: مبنای هستی شناختی ؛ مبنای معرفت کشفی؛ .مبنای زبان شناختی ؛. مبنای برخورداری قرآن از مراتب نزول؛  مبنای برخورداری قرآن از مراتب معنایی متعدد؛ مبنای مراتب فهم قرآن؛ مبنای طهارت باطن. امام ، ضمن ارج نهادن به ظاهر آیات، به تفسیرعرفانی پرداخته و رسالت مفسران را کشف مقاصد عرفانی قرآن دانسته است.
    کلیدواژگان: امام خمینی، تفسیرعرفانی، تاویل، روش، مبانی
|
  • The Role of Science in Divine Activity
    M Gh * Pages 1-25
    The subject of this article is about the effect and the role of the attribute of science in the issuance of the verb from the subject of the universal universe, God, and how that some deny and some others believe it. The theologians refer to the necessity of realizing the trait of science in the act of God and, accordingly, describes God's potentiality as potentially desirable. In this article, the role of science in terms of possibility, role and how it is studied in the subject of God is examined. There are different perspectives in explaining the principle of its impact and how it is between theologians and philosophers. In this research, after discussing the principle of the possibility of the role of science in the subject, five perspectives (likelihood, supra, supra, subjective, and deltaic) are analyzed. The writer also analyzes the definition of the theologians of the subject of God's probability of existence, which means the existence of a divine being, and will point out that the above definition can be justified and defended with careful reflection.
    Keywords: Science, God's Activity, Probability, Potency, Belt
  • Aristotlian Five Arts and the Ways of Quranic Invitation
    Sayyed Mohammad Hakak Pages 26-46
    Three out of five Aristotlian Arts are argument, rhetoric, and dialectic. These are glossed by Aristotle and Muslim logicians accurately in respect of matter, form, end, and conclusion. The ways of Quranic invition are asserted as wisdom (Hikmat), good instruction (Mauizah Hasana) and best dialectic (Jidal Ahsan), respectively. The meaning of these words are obvious according to Quranic tradition. The three mentioned ways have been counted as equal to these three Aristotlian arts by some Muslim logicians and some interpreters of Quran:Some have counted them as perfectly correspondent and some have counted partially correspondent – especially for the goodness of instruction and bestness of dialectic – The logicians’ and interpreters’ viewpoints are quoted and critisised in this article, and concluded that wisdom is the argument in respect of logical structure – and not with other respects – best dialectic partially corresponds with Aristotlian dialectic, and good instruction is in no relation with rhetoric.
    Keywords: argument, rhetoric, dialectic, Wisdom, Good instruction
  • The Role of Islamic Jurisprudence in the Appearance of Twelvers Shiite’s Identity
    Mohammad Ghaforinejad, Ahmad Mahdizadeh Ari * Pages 46-66
    We are encountered with three visions regarding the role of Islamic jurisprudence in identity formation for Twelver’s Shiite: 1.Some scholars, neglecting the jurisprudential aspect of Shiite, have tried to highlight its gnostic aspect and link Shiite’ identity with mysticism. 2. Ibn Timiye, although admitting the role of Imamites’s jurisprudence in identity formation for Shiite, rejects its legitimacy. While taking a hostile and unwarranted posture, he introduces Shiite as being based on impiety and hypocrisy, and even created by a Jewish person. He tries to demonstrate similarities between Shiite jurisprudential laws and those of Jewish and Christian’s, in order to prove his so-called claim. 3. The third theory that is Imamites’s formal belief, and also some western Shiite scholars admit that: Shiite jurisprudential laws, the quality to deduct them, and also the religious authorities that have deducted them have had a considerable role in identity formation for Shiite community from the begining. Traditions about Taghyie, traditions about Jurisprudential deviations and heresies after prophet (peace be upon him) era, and also some historical records prove the claim.
    Keywords: Twelve Imams Shi’ism, Jurisprudence, Identity, Shi’ite’s Identity, Jurisprudential Identity
  • Critical Approach to Ethics in Defining Virtue
    Moslem Mohammadi Pages 67-87
    The prevailing attitude of Islamic ethics in the identity of moral knowledge, reducing it to the characteristics of the firm and the sensual man. The Azfzylt influenced by Aristotle's look at a lot of research of our time away from the past can be seen.The main idea of this research is that the same commitment to the importance of internal Vsjyh traits, but according to new approaches in the field of social ethics, particularly professional and functional aspects, the behaviors that have been neglected, more special place in the interpretation ethics achieved. Hence in this article for the grant of evidence need to focus on behaviors were analyzed moral sense. another reason may be that the characteristics and causes of action has been carried out. Second, ethics and professional applications in a wide range today, most observers and behavioral health organization. In addition to being a lot of praise and criticism of that behavior without the involvement of the traits of ego. Of course, looking at the idea of fairness and respect Islamic ethics, emphasizing the definition of morality is independent also have psychological traits.
    Keywords: Morals, manners, Virtue, sensual attributes, applied ethics
  • Investigating the Verbal Approaches of Isfahan School in the Safavid Era
    Mohammad Bager Pouramini * Pages 88-108
    The formation of the Isfahan school of thought is a turning point in the history of Shi'a theological thought in the Safavid era. Along with the emergence of transcendent wisdom, Islamic theology gained prominence and provided the basis for the growth and expansion of Shi'a theological discourse through three approaches. "Theological Philosophy" in Isfahan school took precedence over other theological approaches and culminated in the works of Fayyad Lahiji, and this prominent student of Sadra, somehow influenced by Mesha'a and Ibn Sina, presented his theological works. The emergence of "narrative and narrative" with the focus of Allameh Majlesi on the prosperity of Shiite theology added that, despite the strong confidence of the Majlis in the traditions of the Ahlul-Bayt (AS), he could not be regarded as a scholarly and rational scientist, as he was a means of acquisition. Religious knowledge intervened. In addition to these two theological approaches, the formation of a hybrid approach by Judge Saeed Qomi can be mentioned. Having a mystical taste for propagandists, he emphasized the convergence between religious appearances and philosophy and instituted a "synthetic theology" approach. In this article, while referring to the position of Shiite theology in Isfahan school of thought, these three theological approaches are examined and an analysis of the superiority of philosophical theology and avoidance of rationalism by the representatives of narrative theology is presented. .
    Keywords: Shiite Theology, Esfahan Theologians, Safavid Era, Spread the Word
  • Comparison of the Philosophical and Methodological Principles of Khajeh Nasir Tusi and Sadr al-Motaalehin Shirazi in Proving The Most High Necessary Bing
    Mahdi Ganjvar, Ali Mostajeran * Pages 109-129
    The issue of proving The Necessary Bing to Muslim scholars is of particular importance, As far as theologians and philosophers have proved such a theme in their books in various ways.Khajeh Tusi also severely under the influence of peripatetic philosophical problems, and entering the content in the theological area, has given another form to the theological issues, so that, how to arrange Khajeh's arguments has been more pronounced than the preceding theologians. But on the contrary, Mulla Sadra, in the light of the establishing rules and principles of His transcendental wisdom, such as the principality of existence, gradation in the reality of existence, etc., has been proposed a new approach to the arguments of God's proof which methodologically can be investigated. Therefore the present paper, while pointing out how the various arguments and methods of Khwajah and Sadra regarding the proof of God, is explains the extent and the way of the philosophical influence of each of these two wise by descriptive-analytic method.Finally, the achievements and agreement and disagreement position of these two thinkers in the basics and methods are discussed
    Keywords: methodology, The Necessary Bing, Khajeh Nasir Tusi, Sadr al-Motaalehin, proving of God
  • Comparison of the principles of aesthetics at art of Imam Khomeini and Allame Ja'fari
    Nafise Mostafavi Pages 130-150
    Imam Khomeini and Allameh Jafari are two contemporary Islamic philosophers who have similarities and disagreements about beauty and art. The views of Imam are subject to the principles of transcendent philosophy and, in some cases, are in accordance with the foundations of their theoretical mysticism, which considers beauty as existence of Principiality and intensification and Like Hafez and Sa'adi, he extends the scope of art to all beings and even human actions and moral virtues. But Allameh's views are oriented toward Western philosophy in the first due to the attention to the subjective mindset in aesthetics and the second to Monopoly of art in fine arts. Allameh used the transcendent philosophy in explaining how the perceptions and criteria of aestheticians' judgment were used But this criterion seems to be effective only for intelligible beauties Therefore, in this research, based on the opinions of Imam Khomeini, the view of Allameh is criticized in formal and extra intellectual beauties. Another topic of this research is the division of art from Allama's point of view, which is one of the new issues in Islamic aesthetics, which can not
    Keywords: aesthetics, ingenuity, intelligible life
  • mystical interpertion from the Viewpoint of Imam Khomeini
    Sayyed Mahmood Yosef Sani Pages 151-170
    This article discusses the mystical interpretation of Imam Khomeini's perspective in three areas: first, nature, second, principles, and third, method. Mystical Interpretation is a branch of commentary that deals with the intrinsic expression of the verses of the Qur'an and their codified meanings and is based on mystical taste and conduct and is achieved through discovery and intuition. In mystical interpretation, by accepting the appearance of the verses, the intentionality of the interpreter is to reach the inside of their verses, signs, and virtues, because the Qur'an has four layers: "Phrase", which belongs to the general, "Gesture", which is in the realm of perception. There are properties, "virtues", which are in the realm of understanding, and "facts", which are accessible to the prophets. The following is a reference to the history of mystical commentary. In the discussion of fundamentals, several axes have been put forward, which are briefly: the ontological basis; the basis of discovery knowledge; the linguistic basis. The basis of Quran enjoyment of descending order; The basis of Quran enjoyment of multiple semantic levels; The basis of understanding the Quran; The basis of inner purity. The Imam, while apparently praising the verses, has dealt with the mystical interpretation and considered the commentators' mission to discover the mystical intentions of the Qur'an.
    Keywords: Imam Khomeini, mystical interpretation, Interpretation, methodology, principles