فهرست مطالب

  • سال هفدهم شماره 1 (پیاپی 64، بهار و تابستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/06/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • صفحات 5-8
  • سجاد آیدنلو* صفحات 9-39
    در بعضی نسخ و چاپ های شاهنامه یا منابع منظوم و منثور دیگر، تک بیت ها یا دوبیت هایی به نام فردوسی آمده است که پشتوانه استواری در دست نویس های کهن و معتبر شاهنامه ندارد و از این روی سروده فردوسی نیست، ولی به دلایلی مانند: مضمون اخلاقی و تعلیمی، زیبایی ادبی، مثل شدگی و تکرار، در سنت ادبی ایران به نام فردوسی مشهور و متداول شده و در مآخذ مختلف (عمدتا مربوط به امثال فارسی) آمده است. در این مقاله دوازده نمونه از این گونه ابیات غیراصیل و منسوب به فردوسی طرح و سابقه آن ها در نسخه ها و چاپ های شاهنامه و آثار دیگر بررسی شده است.
    کلیدواژگان: فردوسی، شاهنامه، ابیات الحاقی، متن شناسی
  • جواد بشری صفحات 41-58
    ابن خفیف شیرازی، هم در روزگار خود و هم در میان سلاسل و طریقت های پس از خود، از مشایخ تاثیرگذار تصوف به شمار می رود. اقوال متعدد او در آثار صوفیانه رسمی و استناد به سیره وی که به تدوین اولیانامه ای برای او انجامید، میزان نفوذ شخصیت و آراء او را در انجمن های اعتدالی تصوف نشان می دهد. بررسی رساله ها و کتابچه های منسوب به وی از دیرباز مورد توجه بوده و اغلب آن ها تصحیح و منتشر شده است. در کتابخانه مرعشی (قم) دست نویس رساله ای به عربی وجود دارد که تاکنون شناسایی نشده است. در بازخوانی متن این رساله و پس از مقایسه با سایر آثار برجای مانده از ابن خفیف، روشن شد که با دست نویس اصیل و معتبری از «کتاب الإقتصاد» روبرو هستیم. سلسله اسناد موجود در آغاز این دست نویس نشان دهنده جایگاه والای این اثر در میان مشایخ پس از ابن خفیف است. در پایان، برخی اختلاف ها بین روایت نسخه مرعشی و دو نسخه مورد استفاده فلورین زوبیروی، مصحح کتاب الإقتصاد، بیان خواهد شد.
    کلیدواژگان: ابن خفیف شیرازی، تصوف، کتابخانه مرعشی، نسخه خطی، تصحیح
  • ندا حیدرپور * صفحات 59-81
    هر یک از دو تحریر عربی و فارسی عجائب المخلوقات زکریا قزوینی توسط خود او بازبینی شده و سپس تصرفاتی به دست دیگران در آن ها شده و در نتیجه، پیچیدگی هایی به هر دو تحریر راه یافته است. تصرفات و برافزوده های جدید در متن فارسی، این گمان را به وجود آورده بود که متن عربی بعد از زمان قزوینی به فارسی ترجمه شده است؛ در حالی که مقایسه تاریخ های تحریر عربی و تحریر فارسی نشان می دهد که برخلاف تصور رایج، متن فارسی پیش از متن عربی نوشته شده و بنابراین، تحریر فارسی هم از خود قزوینی است. شناسایی نسخه مورخ 699ق از تحریر فارسی که عاری از تصرفات است، امکان بررسی دقیق متن فارسی و عربی را فراهم آورده است. در این مقاله به کمک همین نسخه و سنجش آن با دیگر نسخه ها و رجوع به منابعی چند، اطلاعات پیشین درباره قزوینی و عجائب المخلوقات نقد و بررسی، و نویافته هایی ارائه شده است.
    کلیدواژگان: زکریا قزوینی، عجائب المخلوقات و غرائب الموجودات، تحریر فارسی، نسخه 699ق
  • سعید شفیعیون* صفحات 83-108
    نقش پساوندها در زبان فارسی به سبب ویژگی ترکیبی این زبان، نقشی برجسته و معنی زاست. برخی از این پساوندها، که در مقاطعی از زمان بنا به ضرورت ها و طبق قواعد خاصی ساخته شده، به مرور از کار آیی می افتند و فراموش می شوند و یا به طور محدود مورد استفاده قرار می گیرند.
    در این مقاله سعی شده است تا پیرامون یکی از معانی پسوند «الف» در الصاق به اسم خاص و نحوه و دوره کاربرد آن بر اساس شماری از متون ادبی و تاریخی، تحقیق شود. تلاش ما در تحقیق این مسئله به ظاهر خرد این است که با واکاوی منابع متعدد و متنوع، ضمن بررسی کاربرد این «الف» پسوند، و ساز و کار و معانی ثانویه آن، به ویژه در قیاس با برخی پسوندهای مشابه، معیارهایی برای پالایش متون و شناخت دقیق اعلام تاریخی به محققان و متن پژوهان عرضه کنیم.
    کلیدواژگان: پسوند، «الف» تسمیه، اسم خاص، لقب، نخبگان، شاعران، تذکره
  • حیدر عیوضی*، رسول جعفریان صفحات 109-132
    در کتابخانه آستان قدس رضوی مجموعه ای شامل سه نسخه خطی با عنوان «ترجمه تورات» نگهداری می شود که تاکنون پژوهشی روی آن ها انجام نگرفته و با توجه به افتادگی برگ های نخست آن مجموعه، مولفش ناشناخته مانده بود. مقدمه جداشده این اثر اخیرا در کتابخانه آیت الله گلپایگانی قم با عنوان مصباح الظلمات فی تفسیر التورات کشف شده است.
    در این مقاله برخی از ابعاد ناشناخته مجموعه آستان قدس با تحلیل درون متنی تبیین شده است. در این بررسی روشن شده که مولف مجموعه مذکور، عالم شیعی، زین العابدین بن محمد است که در کاظمین می زیسته و این تفسیر را در فاصله سال های 1225-1226ق به درخواست میرزا عیسی قائم مقام (د. 1237ق) از طرف نایب السلطنه عباس میرزا (د. 1249ق) که به آشنایی با مضامین تورات علاقه مند شده بود، نوشته است.
    در مقاله حاضر، نویسندگان پس از ارائه ادله ای در تایید پیوند مقدمه کشف شده و مصباح الظلمات و بیان ویژگی های این متن، برخی شرایط اجتماعی گذار از ردیه نویسی به تفسیر کتاب مقدس را بررسی کرده اند.
    کلیدواژگان: ترجمه تفسیر تورات، مصباح الظلمات فی تفسیر التورات، زین العابدین بن محمد، دوره قاجار، ردیه نویسی
  • آلاء وحیدنیا* صفحات 133-159
    قرآن های کهن متعلق به قرون آغازین اسلامی، به ویژه سه قرن نخست، کمیاب و ارزشمندند. برگه هایی از یکی از معدود مصاحف کوفی بسیار کهن در موزه رضا عباسی تهران نگهداری می شود، که هرچند این برگه ها، مجزا و حتی دارای تاریخ های متفاوت بین قرن های سوم و چهارم دانسته شده، در واقع همگی متعلق به یک مصحفند. برگه های دیگری از این مصحف از حدود چهل سال پیش به حراجی های لندن و از آن جا به موزه ها و کلکسیون های شخصی در دیگر نقاط جهان راه یافته و تاریخ کتابت آن ها قرن دوم هجری و دوره عباسیان دانسته شده است. مقاله حاضر به بررسی و معرفی نه برگه موجود از این قرآن در موزه رضا عباسی و برخی برگه های دیگر آن در خارج از ایران می پردازد و می کوشد ویژگی های ظاهری و متنی منحصربه فرد این مصحف را نشان دهد که در پاره ای موارد، مانند بازتاب قرائات شاذ و نادر و رسم الخط کلمات، جالب و کم نظیر است.
    کلیدواژگان: موزه رضا عباسی، قرآن خطی، مصحف کوفی، قرائات شاذ، کتابت قرآن
|
  • Pages 5-8
  • Sajjad Aydenloo * Pages 9-39
    In a number of the manuscripts and printed editions of the Shahnameh, as well as in various sources, both poetry and prose, there are some verses cited singly or as two consecutive couplets ascribed to Ferdowsi that are are hardly substantiated by the old and creditable manuscripts of the Shahnameh. Thus,they cannot be regarded as having been written by ferdowsi. However, in Iran’s literary tradition, for certain reasons such as ethical and instructive contents, literary beauty, proverbial value, and frequency of repetition, such verses have gained currency and reputation in Ferdowsi’s name, finding their way to various sources (largely those on Persian sayings and proverbs). In this article, twelve instances of this kind of inauthentic verses attributed to Ferdowsi are addressed and their recording in the manuscripts and printed editions of the Shahnameh and other sources have been examined.
    Keywords: Ferdowsi, Shahnameh, inauthentic couplets, textology
  • Javad Bashary Pages 41-58
    Ebn-e Khafif of Shiraz is considered one of the highly effective Sufi Sheikhs among his succeeding Sufi orders. The presence of his numerous sayings in Sufi sources and frequent references to his Sireh (way of life), which led to the completion of his hagiography, demonstrates the influence of his personality and views on moderate Sufi societies. The study of the essays and tracts ascribed to him have since long been in the focus of attention and mostly amended and published. At the Mar’ashi Library (Qom) there is an Arabic treatise that has not been identified as yet. When examining the text of the treatise and comparing it with other surviving works of Ebn-e Khafif, it became clear that we were dealing with an authentic and important manuscript of the Ketab al-eqtesād (book of economics). The sequence of attributions mentioned in the beginning of this manuscript is indicative of the high status of this work among the Shaikhs after Ebn-e Khafif. Finally, some of the differences between the Mar’ashi manuscript and the two MSS used by Florian Sobieroj, redactor of the Ketab al-eqtesād, will be discussed.
    Keywords: Ebn-e Khafif of Shiraz, Sufism, the Mar’ashi Library, Manuscript, redaction
  • Neda Heidarpour * Pages 59-81
    Each one of the two Arabic and Persian versions of Zakarria Qazvini’s Ajā’eb al-makhlooqāt was revised by him personally, and then underwent some unjustified changes by others; as a result, certain complications found their way into both versions. The unwarranted changes in and the new additions to the Persian text have led to the assumption that the Arabic vertion was translated into Persian after Qazvini’s time. Nonetheless, a comparison between the dates of the Arabic and Persian versions indicates that, despite the prevalent view, the Persian version had been written before the Arabic text. Therefore, the Persian version belongs to Qazvini himself. The identification of the 699 H.- MS of the Persian version, which is free of manipulations has made it possible to undertake a painstaking study of both Arabic and Persian texts. In the present article, with the help of the Mar’ashi MS and its comparison with other manuscripts and by consulting several sources, the previous information about Qazvini and his Ajā’eb al-makhlooqāt has been critically reviewed and new findings have been presented.
    Keywords: Zakarria Qazvini, Ajā’eb al-makhlooqāt va Gharā’eb al-mowjudāt, Persian version, the 699 H.-manuscript
  • Saeid Shafieioun * Pages 83-108
    Due to the synthetic quality of Persian, the function of suffixes in this language is a significant and purposeful one. Some of these endings, created at certain times according to certain rules and necessitated by certain needs, gradually become outmoded and eventually they have been either forgotten or used to a limited extent.
    Based on a number of literary and historical texts, the present article attempts to investigate about one of the meanings of the suffix “alef” - when added to proper nouns - and the manner and period of its use. Our effort in the study of this seemingly insignificant issue is that, by delving in numerous and various sources while examining the application of this “alef”, its mechanism and secondary meanings, especially, in comparison with some similar suffixes, we would provide researchers and text-investigators with some criteria for refining texts and obtaining an exact understanding of historical names.
    Keywords: suffix, “alef”-e tasmieh, proper noun, title, Elite, poets, Biography
  • Heidar Eyvazi *, Rasool Jafarian Pages 109-132
    At the Astan-e qods Library, there is a collection of three manuscripts entitled “Tarjomeh-ye Towrāt” on which no study has thus far been undertaken. Since the beginning pages of the collection are missing, its author has remained unknown. The separated introduction of the text has recently been discovered at the Golpāyegāni Library in Qom, under the title Mesbāh al-Zolomāt fi tafsir al-Towrāt.
    In this article, by using an intratextual analysis, some of the yet unknown aspects of the Astaneh-ye qods manuscript have been clarified. Our study reveals that the author of the aforementioned MS is the Shi’i scholar, Zayn al-Abedin b. Mohammad who lived in Kazemayn and wrote this commentary between the years (1810-1811) at the instance of Mirza Isa Qaem Maqām (d.1822) on behalf of the Viceroy Abbas Mirz (d.1832) who had taken interest in being familiar with the ideas expressed in the Towrāt (Torah).
    After presenting reasons in support of the connection between the newly discovered introduction and the Mesbāh al-Zolomāt and stating the features of this text, the authors have examined some of the social conditions for passing through the phase of writing polemics to writing commentaries on the Holy Bible.
    Keywords: translation-commentary of the Torah, Mesbāh al-Zolomāt fi tafsir al-Towrāt, Zayn al-Abedin b. Mohammad, Qajar Era, polemic writing
  • Ala Vahidnia * Pages 133-159
    Old Qur’ans, belonging to the early Islamic centuries, particularly the first three centuries, are rare and, for that reason, precious. Folios of one of the few Kufi copies of the Qur’an are kept at Tehran’s Reza Abbasi Museum. Although the folios are separate from one another, and even dated differently ranging between 3rd-4th centuries, indeed, they all belong to the same Qur’an. Since nearly forty years ago, other folios of this holy book have found their way to London auctions and, from there, to museums and private collections in other parts of the world, their transcription date having been reckoned at the 2nd century A.H. and the Abbasid time.
    The present article tries to explore and introduce the existing 9 folios of the Qur’an in the Reza Abbasi Museum as well as some other folios outside of Iran, with a view to demonstrating its unique visible as well as textual features of this Qur’an, some of which, such as the rare readings and orthography of words, are exceptionally interesting.
    Keywords: Reza Abbasi Museum, manuscript Qur’an, Kufi Qur’an, rare readings, scribing the Qur’an