فهرست مطالب

  • پیاپی 77 (بهار 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/06/01
  • تعداد عناوین: 8
|
  • محمدرضا هدایت پناه، علی احمدی* صفحات 7-46
    ابوالعباس احمد بن محمد بن سعید بن عقده (د. 333ق)، یکی از محدثان زیدی جارودی سده های سوم و چهارم هجری و نویسنده بیش از سی عنوان کتاب است. او مانند ابن هلال ثقفی(د. 283ق)، نصر بن مزاحم (د. 212ق) و محمد بن عمر جعابی (د. 355ق)، نماینده جریان تاریخ نگاری علوی است که در برابر تاریخ نگاری عثمانی قرار دارد. این مقاله، سیره نبوی را با تاکید بر روایات تاریخی برجای مانده از ابن عقده و مطالعه تطبیقی آنان با سیره نبوی گزارش شده به وسیله جریان عثمانی، با رویکرد روایی - تاریخی بررسی می کند و پس از تحلیل انتقادی مستندات آن دو به این نتیجه می رسد که نگاه ابن عقده در تقابل با نگاه عثمانیه در پی برجسته ساختن جایگاه ممتاز امیرالمومنین حضرت علی(ع)و اهل بیت(ع)در رویدادهای عصر نبوی است.
    کلیدواژگان: امیرالمومنین حضرت علی(ع)، ابن عقده، سیره نبوی، تاریخ نگاری علوی، تاریخ نگاری عثمانی
  • حسین مرادی نسب صفحات 47-72
    یونس بن بکیر (د. 199ق) و زیاد بن عبدالله بکائی(د.183ق) از شاگردان ابن اسحاق(د. 150ق) بودند و مغازی او را نوشتند. با وجود همسانی بیشتر گزاره های این دو کتاب، مغازی بکائی بیشتر مورد توجه قرار گرفت و شرح های گوناگون آن بر ماندگاری این کتاب، تاثیری بسزا گذاشت.
    این مقاله در صدد تبیین چرایی عدم توجه به مغازی یونس با وجود هم شاگردی بودن او با بکائی و داشتن شاگردی برجسته چون احمد بن جبار عطاردی (د. 270- 272ق) است. برای پاسخ به این پرسش افزون بر مقایسه سند، متن و شیوه نگارش اثر هر دو نویسنده، شخصیت و جایگاه علمی آنان با یکدیگر مقایسه می شود. بر اساس یافته های این پژوهش، راز ماندگاری مغازی بکائی را باید در فضای سیاسی و مذهبی نیمه دوم سده دوم هجری و برتری شاگرد بکائی بر شاگرد یونس جست وجو کرد.
    کلیدواژگان: سیره نگاری، مغازی نبوی، ابن اسحاق، یونس بن بکیر، بکائی، ابن هشام
  • سید محمد تقی موسوی *، محمد تقی دیاری صفحات 73-96
    جامعه اسلامی پس از رحلت رسول خدا صلی الله علیه و آله به سوی ارزش های ناهمسو با ارزش های عهد نبوی حرکت کرد. این مقاله در پی روشن ساختن راهبردهای هدفمند حکومت پس از دوران حضور پیامب(ص)برای جابه جایی فرهنگی در سایه سکوت دینی و مدنی افکار عمومی جامعه اسلامی است. مقاله با روش تحلیلی و با استناد به منابع دست اول نشان می دهد که این راهبرد به کمک احادیث ساختگی، ابعاد سه گانه اندیشه، شخصیت و سنت پیامبر(ص)را از طریق برنامه سه گانه نظریه سازی، شخصیت سازی و رفتارسازی دگرگون ساخت و کوشید قرائتی نو از گفتمان اسلامی و سازگار با منافع سیاسی در میان افکار عمومی نهادینه سازد
    کلیدواژگان: گفتمان نبوی، احادیث ساختگی، تغییر گفتمان، تاریخ صدر اسلام، نهاد خلافت
  • محمدعلی توحیدی نیا، روح الله توحیدی نیا* صفحات 97-124
    شناخت تحلیلی مجموعه تاریخ نگاری روایی امامیه در گرو توجه به ضوابط، معیارها و قواعد تاریخ شناسی است. این مقاله می کوشد، کتاب عیون الاخبار عن الرضا علیه السلام اثر شیخ صدوق(د. 381ق) را که از مهم ترین آثار در زمینه تاریخ و زندگانی امام رضا(ع) است از این منظر واکاوی کند و با تحلیل گزاره های تاریخی این کتاب، راهی برای دست یافتن به بینش و روش تاریخ نگاری شیخ صدوق بجوید. یافته های این مقاله نشان می دهد که شخصیت حدیثی و کلامی شیخ صدوق، تاثیر مهمی در روش تاریخ نگاری وی داشته است.
    کلیدواژگان: شیخ صدوق، عیون الاخبار عن الرضا علیه السلام، تاریخ نگاری روایی، تاریخ نگاری امامیه، بینش تاریخی، روش تاریخ نگاری
  • سید محمد جواد سید شیرازی، محمد کرمانی * صفحات 125-172
    استنباط فقهی فرایندی بهره مند از انواع داده های برگرفته از دانش های متعدد دارد. نقش آفرینی این داده ها که برخی از آنها محتوای تاریخی دارند، در قالب هایی شناخته شده در فقه هم چون دلیل، قرینه، احدی القرائن، محتمل القرینیه و شاهد صورت می گیرد. مقاله پیش رو به بررسی اثرگذاری قالب های دارای محتوای تاریخی بر استنباط فقهی اختصاص یافته است و به این نتیجه رسیده است که هرچند شاهد تاریخی، قالبی تعیین کننده در فرایند استنباط نیست، دیگر انواع قالب ها به استنباط های فقهی مکتب معاصر نجف راه یافته اند و اثری تعیین کننده در آن داشته اند.
    کلیدواژگان: استنباط فقهی، رابطه تاریخ و فقه، حوزه علمیه نجف، فلسفه فقه، تاریخ فقه شیعه
  • اصغر منتظرالقائم، مصطفی پیرمرادیان، طلعت ده پهلوانی* صفحات 173-196
    هم زمان با قدرت یابی سلجوقیان در ایران (429-552 ق) اختلافات و تنش های مذهبی میان مسلمانان رشد یافت. در این دوران، برخی از متفکران گام هایی موثر برای از میان برداشتن باورهای کلامی تفرقه افکنانه و جای گزین کردن آن با اندیشه های هم گرایانه و کنش های مصلحانه برداشتند. عبدالجلیل قزوینی رازی (د.606ق) یکی از عالمان شیعی است که در این دوره به موضوع هم گرایی مذهبی پرداخت.
    مقاله پیش رو بر اساس منابع کتابخانه ای و با روش وصفی تحلیلی بر آن است که بینش و کنش هم گرایانه عبدالجلیل قزوینی رازی را بکاود. یافته های این پژوهش نشان دهنده آن است که مهم ترین اقدامات او در این زمینه، تبیین باورهای مشترک دینی، مناظرات و گفت وگوهای آزاد علمی، نقد باورهای افراطی گروه هایی مانند مرجئه و جبریه و پاسخ گویی به شبهه ها و اتهامات کلامی و فقهی علیه شیعیان بود.
    کلیدواژگان: عبدالجلیل قزوینی، عصر سلجوقیان، ری، هم گرایی مذاهب، گفت وگوی علمی
  • سمیه آقا محمدی، سیده لیلا تقوی * صفحات 197-218
    شمال آفریقا در نیمه سده دوم هجری، شاهد شکل گیری حکومت بنی رستم در مغرب میانه به پایتختی تاهرت براساس عقاید اباضیه بود که تا پایان سده سوم هجری، حضور نیرومند خود را حفظ کرد. پژوهش حاضر با استناد به منابع تاریخی دست اول و با روشی توصیفی تحلیلی درصدد بررسی چگونگی انتخاب، ویژگی ها و وظایف ارکان دولت بنی رستم؛ یعنی امامان، قضات، اصحاب شرطه، والیان، عاملان زکات و محتسبان و چگونگی نظارت و اهتمام آنها نسبت به امور رعایا است. نتایج پژوهش نشان می دهد که در راس نظام سیاسی رستمیان، امام قرار داشت که با داشتن ویژگی های خاصی مانند علم، عدالت، وصیت و عدم وابستگی به قبایل بزرگ به وسیله شورا انتخاب می شد. تشکیلات حکومتی و مناصب زیر نظر امامان رستمی، تفاوت زیادی با دیگر حکومت ها نداشت، اما در انتخاب متصدیان امر و نظارت بر فعالیت آنها فرایند، معیار و دقت نظرهایی وجود داشت که آنها را متمایز می ساخت و این امر از عوامل موفقیت رستمیان به شمار می رود.
    کلیدواژگان: بنو رستم، تاهرت، اباضیه، تشکیلات حکومتی، مغرب میانه
  • اعظم رحیمی جابری، عبدالرسول خیراندیش* صفحات 219-266
    طریقت مرشدیه که بنیان آن در نیمه دوم سده چهارم هجری از سوی شیخ ابواسحاق کازرونی (د. 426ق) در شهر کازرون گذاشته شد، به عنوان یکی از معروف ترین طریقت های صوفیانه، نقش مذهبی، اجتماعی و اقتصادی مهمی در پهنه بزرگی از جهان اسلام ایفا نموده است. این طریقت توانست با هدف ترویج دین اسلام و از طریق ایجاد یک شبکه خانقاهی گسترده با مرکزیت کازرون در قرن هشتم هجری تا هند و چین گسترش یابد.
    این مقاله با روش وصفی تحلیلی می کوشد به پاسخ این پرسش دست یابد که گستردگی جغرافیایی خانقاه های مرشدیه در هند و چین چگونه بر ترویج اسلام در این مناطق تاثیر داشته است؟ نتایج پژوهش نشان می دهد که عواملی مانند راه های تجاری، کرامات معنوی شیخ ابواسحاق کازرونی، تقدس جایگاه وی، ارائه خدمات اجتماعی به نیازمندان و مسافران و حمایت تاجران و سلاطین از خانقاه ها که همگی در پیوند با گسترش خانقاه ها هستند، در ترویج اسلام نقش داشته است.
    کلیدواژگان: شیخ ابواسحاق کازرونی، طریقت مرشدیه، خانقاه، گسترش اسلام، اسلام در هند، اسلام در چین
|
  • Mohammadrez Hedayatpanah, Ali Ahmadi* Pages 7-46
    Abu Abbas Ahmad ibn e- Mohammad ibn e- Saeed ibn e- Oqdeh (333 A.H) is considered as one of the Zeidi-Jarudi scholars of hadith in the third and fourth centuries and the author of more than thirty books. Like ibn e- Helal e- Thaqafi (283 A.H), Nasr ibn e- Mozahem (212 A.H), Mohammad ibn e- Omar e- Joa’ee (355 A.H), he is also the agent of Alawites’ historiography which is against Ottoman historiography. This article is to investigate the conduct of Prophet Mohammad (PBUH) with the emphasis on the historical narrations by Ibn e- Oqdeh and their comparing with Prophetic conduct reported by Othman trend with a historical-narrative approach. After the critical analysis of the documents of both trends, it is concluded that the view of Ibn e- Oqdeh is to foreground the highest position of Amir al- Momenin Ali (PBUH) and the Prophet’s household in the events occurred in the era of Prophet Mohammad (PBUH) and this issue differentiates Ottoman and Alawites’ trends.
    Keywords: Amir al- Momenin Ali (PBUH), Ibn e- Oqdeh, Prophetic conduct, Alawites’ historiography, Ottoman historiography
  • Hossien Moradi Nasab Pages 47-72
    Yunes ibn e- Bokair (199 A.H) and Ziyad ibn e- Abdullah e- Bakkaee (183 A.H) were the students of ibn e- Ishaq who wrote hisaccounts of the battles of early Islam. In spite of the similarity in the propositions of these two books, Bakkaee ‘s accounts of the battles of early Islam attracted more attention and their various interpretations were effective on its eternity. This article is to clarify the reasons of lack of attention to Yunes’s accounts of the battles of early Islam in spite of being classmate with Bakkaee and training a brilliant student such as Ahmad ibn e- Jabbar e- Atarodi (270-272 A.H). In order to answer this question, the content of the books and the style of writing of both writers, the character, the scientific position of them as well as the documents are compared with each other. According to the findings of this research, it is concluded that the mystery of eternity of bakkaee’s accounts of the battles of early Islam should be searched in the political and religious atmosphere dominant during the second half of the 2nd century and the superiority of Bakkaee’s student over Yunis’s student.
    Keywords: biography, accounts of the battles of early Islam of prophet Mohammad (PBUH), Ibn e- Ishaq, Yunes ibn e- Bokair e- Bakkaee, Ibn e- Hesham
  • Mohammad Taqi Diari, Seyed Mohammad Taqi Musavi * Pages 73-96
    The Islamic community after the departure of prophet Mohammad (PBUH) was attracted towards values against the ones in the age of Prophet Mohammad. This article is to clarify the purposeful strategies of the government after the prophet Mohammad (PBUH) in order to culturally substitute these values under the shadow of public religious and civil stillness in the Islamic community. The article shows that this strategy supported by fake traditions changed the thoughts, character and tradition of Prophet Mohammad (PBUH) by theorizing, characterizing and organizing behavior and tried to institutionalize a new reading from the Islamic discourse compatible with the political benefits among the public thoughts
    Keywords: Prophetic discourse, fake traditions, change of discourse, history of early Islam, institution of caliphate
  • Mohammadali Tohidiniya, Ruhollah Tohidiniya* Pages 97-124
    The analytical identification of a collection of Twelvers’ narrative historiography is due to the consideration of criteria and regulations of historiography. This article tries to investigate Oyun al- Akhbar al- Reza being regarded as one of the most important works written by Sheikh e- Saduq (381 A.H) in relation to the history and life of Imam Reza (PBUH) and to find a way towards Sheikh e- Saduq‘s view and style of historiography by analyzing the historical propositions of this book. The findings of this article indicate that Sheikh e- Saduq’s character pertaining to hadith and theology has been so influential on his style of historiography.
    Keywords: Sheikh e- Saduq, Oyun al- Akhbar al- Reza, narrative historiography, Twelvers’ historiography, historical view, style of historiography
  • Sayed Mohammad Javad Seyed Shirazi, Mohammad Kermani * Pages 125-172
    Jurisprudential deduction is a process taken advantage of all kinds of information from numerous sciences. The function of this information, some of them with historical content, is observed in famous areas in jurisprudence such as proof, evidence, oneness of evidences, probable evidence. The present article studies the effect of forms with historical content on the Jurisprudential deduction and it has concluded that the historical evidence is not determinative in the process of deduction while the other forms have entered Najaf contemporary school and they have impressive effect on it.
    Keywords: jurisprudential deduction, relationship between history, jurisprudence, Najaf seminary school, Philosophy of jurisprudence, history of Shiite jurisprudence
  • Mostafa Pirmoradiyan, Talat Dehpahlavani*, Asqar Motazar Alqaem Pages 173-196
    Concurrent with Saljuqids’ achieving power in Iran (429-552 A.H), the religious disagreement and tensions was developed among the Muslims. During this era, some intellectuals took effective steps toward eradicating the diverging theological beliefs and their substitution with converging thoughts and peaceful actions. Abdul Jalil e- Qazvini e- Razi (600 A.H) is considered as one of the Shiite scholars who investigated the issue of religious unity. The present article is to study his converging view and actions by taking advantage of the library sources as well as the analytical descriptive method. The findings of the present research clarify that his most important actions in this regard is the illustration of religious common beliefs, scientific interchange, criticism of radical beliefs of the groups such as procrastinators (Murji’ites), necessitarians, as well as reaction to the theological and jurisprudential suspicions against Shiites.
    Keywords: Abdul Jalil e- Qazvini, Saljuqi era, Rey, unity of religions, scientific interchange
  • Somayeh Aqamohammadi, Seyedeh Leila Taghavi * Pages 197-218
    The North of Africa in the half of the second century was observant of the development of Banirostam government based on Abaziyeh beliefs. They selected Tarot as their capital in the West of Middle and could preserve their authority to the end of the third century. Relying on the primary historical sources as well as the descriptive-analytical method, the present research is to study the features as well as the duties of Banirostam government in selecting Imams, judges, police, governors, censors, the way of their supervision as well as their efforts towards the peasantry affairs. The results of this research clarify that Imam was the head of political system and he was selected through the council so long as having particular properties such as knowledge, justice, and no reliance on big tribes. The governmental systems and positions under the supervision of Imams was so different from those of other governments and there were some criteria in regard with the selection of people in charge and the supervision of their activities. This issue distinguished them from the others and it was considered as an important element of their success
    Keywords: Banirostam, Tarot, Abaziyeh, governmental systems, West of Middle
  • Aazam Rahemejabere, Abdul Rasul Kheirandish* Pages 219-266
    Morshediyeh mystical path was developed in the second half of the fourth century by sheikh Abu Ishaq e- Kazeruni (426 A.H) in Kazerun. It is considered as one of the most famous mystical path with a significant religious, social and economic role in the extension of the world if Islam. This mystical order could be developed as far as Hind and China with the purpose of propagation of Islam religion by developing an extensive monastery network with the centrality of Kazreun in the eighth century. Through the descriptive-analytical method, this article tries to answer this question related to the effect of geographical extension of Morshediyeh monastery in Hind and China on the propagation of Islam in these areas. The results of research indicate that the elements such as the trade routes, the spiritual miracles of sheikh Abu Ishaq e- Kazeruni, the holiness of his position, the social serving of the needy people and travelers as well as the support of merchants and sultans of monasteries have been effective on the propagation of Islam.
    Keywords: Sheikh Abu Ishaq e- Kazeruni, Morshediyeh mystical path, monastery, propagation of Islam, Islam in Hind, Islam in China