فهرست مطالب

پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی - پیاپی 42 (بهار 1398)
  • پیاپی 42 (بهار 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/03/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • صدیقه کاویانی*، رضاعلی نوروزی صفحات 5-26
    ازآنجاکه دین و دینداری، گاهی به لحاظ عدم رویکرد و توجه عمیق به آن، دچار آسیب و آفت شده است، آسیب شناسی تربیت دینی با کشف و تحلیل انحرافات فکری و رفتاری متولیان تربیت، بس ضروری به نظر می رسد. دراین راستا، نهج البلاغه منبعی اصیل و متصل به وحی و حاوی نظرات تربیتی حضرت امیر(علیه السلام)، راهگشایی جهت شناسایی و رفع آفات موجود در روند تربیت دینی متربیان است.  لذا این پژوهش به شیوه توصیفی - تحلیلی، با فیش برداری از کتاب شریف نهج البلاغه و با بررسی معاجم، شروح، تراجم و کتب مرتبط در حوزه پژوهشی نهج البلاغه ، به آسیب شناسی تربیت دینی در حیطه فردی ازمنظر نهج البلاغه پرداخته است. نتایج نشان داد که در حیطه فردی، عقل گرایی محض، سطحی نگری، کمال گرایی افراطی، ظاهرسازی، خرافه و بدعت و سهل انگاری، آسیب رسان به تربیت دینی می باشند. دراین راستا، سهل گیری، حق باوری، عقل ورزی و ایمان و عمل صالح نیز، راهکارهای ارائه شده حضرت امیر(علیه السلام) در جهت آسیب زدایی از تربیت دینی می باشند.
    کلیدواژگان: تربیت دینی، نهج البلاغه، آسیب شناسی تربیت دینی، حیطه فردی
  • فرامرز محمدی پویا* صفحات 27-53
    هدف از پژوهش حاضر تبیین سیره تربیتی امام سجاد(ع) در صحیفه سجادیه است. برای تبیین بهتر این سیره، باید آن را در ابعاد مختلف تربیتی مورد بررسی قرار داد و از آنجا که سند تحول بنیادین آموزش و پرورش به عنوان سندی بالادستی در نظام تعلیم و تربیت کشور، تقسیم بندی جامعی از ابعاد تربیت آدمی نموده است، لذا سیره تربیتی امام سجاد(ع) بر اساس ابعاد این سند مورد تبیین قرار گرفته است. روش پژوهش حاضر، توصیفی و به صورت تحلیل محتوای کیفی بوده، بدین صورت که ابتدا مولفه های سند تحول بنیادین در هریک از ساحت های شش گانه تربیتی مورد استخراج قرار گرفته و پس از اعتباربخشی توسط تعدادی از صاحب نظران، متن کامل صحیفه سجادیه با توجه به مولفه های ساحت های شش گانه تربیتی مورد تحلیل قرار گرفته و با استخراج مصادیق مرتبط با آنها، سیره تربیتی امام سجاد(ع) تبیین گردید. یافته ها حاکی از آن است که امام سجاد(ع) به تمام ساحت های تربیت آدمی(اعتقادی، عبادی و اخلاقی- اجتماعی و سیاسی- زیستی و بدنی- اقتصادی و حرفه ای- زیبایی شناختی و هنری- علمی و فناورانه) توجه داشته اند و از همین رو می توان سیره ی تربیتی ایشان را به عنوان اسوه ای حسنه، نه تنها در نظام تعلیم و تربیت رسمی کشور بلکه در هویت بخشی به سبک زندگی افراد جامعه، به شمار آورد.
    کلیدواژگان: امام سجاد(ع)، سیره تربیتی، صحیفه سجادیه، سند تحول بنیادین
  • سید علی موذنی*، محمد حسن میرزا محمدی صفحات 55-78
    پژوهش حاضر با هدف تطبیق دیدگاه های ابن خلدون و سعدی درخصوص عوامل موثر بر تربیت و با استفاده از روش توصیفی تحلیلی (تحلیل تطبیقی) انجام شده است. براین اساس، ابتدا، اندیشه های دو متفکر به صورت کلی معرفی، آنگاه سوال های پژوهش، صورت بندی و ارائه شده است. یافته ها نشان می دهد که به طورکلی می توان دیدگاه دو متفکر به عوامل موثر بر تربیت را پیوسته و مرتبط و شامل سه منظر: زیست شناختی، جامعه شناختی و روان شناختی دانست. دیدگاه ابن خلدون و سعدی از جهات نگاه واحد به انسان، اعتقاد به تاثیر محیط، پذیرش طبع  اجتماعی انسان، پذیرش تاثیر حاکمان، اهمیت دادن به تاثیر معلم، نگاه به عامل تقلید و تفاوت های فردی، تاثیر اوضاع سیاسی و اجتماعی و داشتن نگاه اجتماعی دینی، دارای اشتراک است. همچنین، دیدگاه این دو اندیشمند از جهات تاکید پررنگ سعدی بر عامل وراثت، وسیع تربودن گستره تاثیر محیط در دید ابن خلدون، داشتن اختلاف در امر تنبیه و کاربردی تربودن نگاه ابن خلدون به عوامل موثر بر تربیت، دارای افتراق است. براساس این یافته ها تلاش شد از آموزه هایی که می توان از ابن خلدون و سعدی برای اعمال در نظام تربیتی ایران به دست داد، نتایجی، استخراج  و ارائه شود.
    کلیدواژگان: ابن خلدون، سعدی، عوامل موثر بر تربیت، آموزه، نظام تربیتی ایران
  • محسن فرمهینی، فاطمه حسینائی، نجمه احمدآبادی * صفحات 79-104

    هدف اصلی پژوهش حاضر، بررسی جایگاه حیات طیبه در سند تحول بنیادین تعلیم وتربیت ایران و تبیین راهکارهای تحقق آن در آموزش وپرورش است. سوالات پژوهش عبارتند از: 1. جایگاه حیات طیبه به عنوان وسیله تحقق هدف های تربیتی در مبانی نظری سند تحول بنیادین تعلیم وتربیت ایران چیست؟  2.راهکارهای تحقق حیات طیبه درآموزش وپرورش ایران باتوجه به نقش عناصر مختلف نظام آموزشی چیست؟ 3. اهمیت نقش های مختلف عناصر نظام تعلیم وتربیت در تحقق حیات طیبه باتوجه به نظر متخصصان چیست؟ برای پاسخگویی به سوالات فوق از روش تحلیل محتوا و اسنادی استفاده شده است. یافته های سوال اول پژوهش بیانگر آن است که فراوانی واژه حیات طیبه و جامعه صالح در فلسفه تربیت جمهوری اسلامی ایران (208 مرتبه)، فراوانی واژه حیات طیبه در فلسفه تربیت رسمی و عمومی در جمهوری اسلامی ایران (75 مرتبه) و فراوانی واژه حیات طیبه در رهنامه نظام تربیت رسمی و عمومی در جمهوری اسلامی ایران (51  مرتبه)  است  که دلالت بر اهمیت جایگاه حیات طیبه در سند تحول بنیادین آموزش وپرورش ایران دارد. در پاسخ به سوال دوم پژوهش، راهکارهایی نظیر توجه به انتخاب و تربیت معلمان شایسته، ایجاد فضای تعاملی میان مربیان و متربیان، ایجاد هماهنگی بین عوامل مختلف نظام تربیتی برای دستیابی به اهداف و... در ارتباط با نقش عناصر مختلف نظام تعلیم وتربیت در تحقق حیات طیبه ذکر شد. نتایج سوال سوم پژوهش نیز نشان داد باتوجه به نظرات متخصصان؛ معلم، نهاد خانواده، محتوای برنامه های درسی، فعالیت های پرورشی و مدیران آموزشی به ترتیب به عنوان عناصر نظام تعلیم وتربیت در فراهم آوردن تحقق حیات طیبه نقش دارند. باتوجه به نتایج حاصله می توان اذعان نمود انتخاب حیات طیبه و ایجاد آمادگی در متربیان برای تحقق آن به عنوان هدف غایی فعالیت های تربیتی، مفهومی جامع است که دستیابی به این هدف غایی و کلی در گرو هماهنگی و نقش آفرینی همه نهادهای جامعه و عناصر مختلف نظام تعلیم وتربیت است.

    کلیدواژگان: حیات طیبه، جامعه صالح، سند تحول بنیادین، نظام تعلیم وتربیت، راهکارها
  • شهرام رنج دوست* صفحات 105-126
    هدف اصلی پژوهش حاضر، تبارشناسی کتاب های هدیه های آسمانی ازحیث انعکاس مفاهیم اصول دین (توحید، عدل، نبوت، امامت و معاد) با استفاده از روش تحلیل محتوایی است. جامعه آماری پژوهش کتاب های درسی هدیه های آسمان پایه دوم تا ششم ابتدایی بوده و نمونه آماری نیز کل جامعه آماری درنظر گرفته شده است. ابزار گردآوری داده ها چک لیست (بازبینه) تحلیل محتوای کتب درسی محقق ساخته بود. روایی ابزار، توسط اساتید متخصص تایید شده است و پایایی آن نیز ازطریق پنج بار مطالعه کتاب های حاضر و تحلیل آنها با فاصله بیست روزه با میزان ضریب همبستگی 83 درصد مورد تایید قرار گرفت. برای تجزیه وتحلیل داده ها از روش شمارش فراوانی به عنوان یکی از رایج ترین روش های جمع آوری داده ها و ارائه یافته ها استفاده شد و با مراجعه به کتاب، تعداد دفعاتی که هریک از مفاهیم اصول دین درقالب هریک از واحدهای تحلیل (جمله، تصویر، پرسش)، وجود داشته، مورد شمارش قرار گرفته و گزارش شده و درنهایت برای توصیف و تجزیه وتحلیل داده ها از شاخص های آمار توصیفی (فراوانی و درصد فراوانی) و برای بیان تفاوت فراوانی مشاهده شده با فراوانی مورد انتظار از آمار استنباطی (آزمون خی دو دومتغیره) استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان داد که بین مجموع فراوانی های مشاهده شده و موردانتظار مفاهیم مربوط به هریک از اصول دین در هدیه های آسمانی دوره اول ابتدایی، تفاوت معنی داری وجود دارد. از بین مفاهیم مربوط به اصل توحید، بیشترین درصد به مفهوم صفات خداوند، از بین مفاهیم مربوط به اصل عدل بیشترین درصد به مفاهیم یکسان و برابربودن تمامی انسان ها در پیشگاه خداوند از هر جهت و آفرینش هر پدیده و مخلوقی در جای خود؛ از بین مفاهیم مربوط به اصل نبوت، بیشترین درصد به مفهوم رساندن پیغام و فرمان الهی توسط پیامبران؛ از بین مفاهیم مربوط به اصل امامت، بیشترین درصد به مفهوم رهبری حکومت اسلامی و از بین مفاهیم مربوط به اصل معاد، بیشترین درصد به مفهوم مردن (فوت)، اختصاص یافته است. همچنین بیشترین فراوانی در کتب هدیه های آسمان دوره اول ابتدایی به ترتیب مربوط به اصل توحید، اصل نبوت، اصل امامت، اصل معاد و اصل عدل است.
    کلیدواژگان: کتاب هدیه های آسمانی، اصول دین، تحلیل محتوا
  • علیرضا پهلوان شریف *، بابک حمیدیا صفحات 127-160

    یکی از خلاهای موجود در حوزه تربیتی کشور، مشخص نبودن فرایندهای تربیتی در سازمان های ایمان محور است، زیر فرایند جذب اولین و حساس ترین مرحله تربیتی در سازمان های ایمان محور می باشد. براین اساس پژوهش حاضر درپی این سوال اساسی است که زیرفرایند جذب در سازمان های ایمان محور دارای چه ابعاد و مولفه هایی است؟ پژوهش حاضر از نوع کیفی بوده و در آن  از راهبرد نظریه پردازی داده بنیاد استفاده شده است. با بررسی نظام مند داده ها، مولفه های موثر در فرایند جذب به سازمان های ایمان محور براساس مدل پارادایمی تبیین شد. نتایج پژوهش نشان می دهد فرایند جذب در سازمان های ایمان محور دارای سه رکن انسانی (مربیان و کادر تربیتی)، ساختاری (برنامه ها، قواعد و ارتباطات) و معنویت می باشد. می توان گفت درصورتی که سازمان های ایمان محور عوامل احصاشده را به صورت هماهنگ و جامع اجرا نمایند، در مرحله جذب به موفقیت دست می یابند.

    کلیدواژگان: سازمان ایمان محور، فرایند تربیتی، داده بنیاد، جذب، تشکل فرهنگی
  • راضیه بدیعیان*، محمد نجفی، محمدحسین حیدری صفحات 161-185
    خودگردانی، هدفی تربیتی با محوریت توانایی انتخاب و قضاوت مستقل است. این هدف در دهه های اخیر بیش از پیش مورد توجه صاحب نظران تعلیم وتربیت قرار گرفته است. ازآنجاکه تحقق این هدف در متربیان،  مواجهه هوشمندانه و موثر آنها با سلطه گری های پنهان و آشکار را به دنبال خواهد داشت، توجه به این هدف در نظام تعلیم وتربیت، امری اجتناب ناپذیر به نظر می رسد. برهمین اساس و باتوجه به محوریت سند بنیادین تحول در تعلیم وتربیت کشور، پژوهش حاضر به شیوه  تحلیل کیفی محتوا و درراستای تبیین جایگاه خودگردانی فردی در این سند راهبردی شکل گرفت. بررسی ها نشان داد با وجود آنکه اشاره  مستقیمی به  خودگردانی  به عنوان هدفی تربیتی در سند بنیادین مشاهده نشده است. بااین وجود، گزاره های مرتبط با خودگردانی شامل  انتخاب گری، آزاداندیشی، اختیار، اراده، شهامت، آگاهی تعقل، بصیرت و... به وفور در سند یافت می شود. بااین وجود، تفکر انتقادی و تحلیل به عنوان اصلی ترین بستر تحقق استقلال اندیشه و خودگردانی، کم تر مورد توجه قرار گرفته است.
    کلیدواژگان: خودگردانی، اسلام، سند بنیادین تحول آموزش وپرورش
|
  • Sedigheh Kaviani *, Reza Ali Noruzi Pages 5-26
    Due to the fact that religion and religion, sometimes due to lack of approach and deep attention to it, have been injured and pestled, the pathology of religious education by discovering and analyzing the intellectual and behavioral deviations of educators seems to be necessary. In this regard, Nahj al-Balaghah is a true source of revelation and contains the teachings of the prophet Amir (PBUH), an attempt to identify and eliminate the pests in the process of educating the accomplices of the religion. Therefore, this research is descriptive-analytic, by analyzing the Nahj-ol-Balagha Sharif book and by studying the curses, narrations, frictions and related books in the field of Nahj-al-Balagh research, has addressed the pathology of religious education in the individual field from the perspective of Nahj al-Balaghah. The results showed that in the individual domain, pure rationalism, superficiality, extreme perfectionism, appearances, superstition and innovation and negligence are vulnerable to religious education. In this regard, the attainment, justice, diligence, and faithfulness and good practice are also the solutions offered by Imam Ali (PBUH) in order to detract from religious education.
    Keywords: Religious education, Nahj al-Balagh, pathology of religious education, individual domain
  • Faramarz Muhammdi Pouya * Pages 27-53
    The purpose of this study is explaining Imam Sajjad's (p.b.u.h.) educational behavior in sahifeh sajjadieh. For better explanation of this behavior, it should be examined in various aspects of education and since the fundamental transformation document as an upstream document in the education system of the country, a comprehensive classification of the dimensions of human education has been made, so the Imam Sajjad's (p.b.u.h.) educational behavior has been explained based on the dimensions of this document. The method of this study is descriptive and qualitative content analysis, That way first the components of the fundamental transformation document of education in each educational sex dimensions were extracted and after validation by a number of experts, the full text of Sahifeh Sajjadieh has been analyzed with regard to the components of educational sex dimensions and by extracting the related examples, was explained the Imam Sajjad's (p.b.u.h.) educational behavior. Findings indicate that Imam Sajjad (p.b.u.h.) has focused on all dimensions of human education (the belief, religious, ethical - the social and political - the biological and tactile – the economic and occupational – the aesthetic and artistic – the scientific and technological). Therefore, his education can be considered as a good pattern, not only in the formal education system of the country, but also in the identity to the lifestyle of the people of the society.
    Keywords: Imam Sajjad's (p.b.u.h.), Educational Behavior, Sahifeh Sajjadieh, Fundamental Transformation Document
  • Seyyed Ali Moazzeni *, Mohammad Hasan Mirzamohammadi Pages 55-78
    The purpose of research is comparison of effective factors on education from the viewpoint of Ibn Khaldun and Sa'di The research tried to answer these questions: What are the effective factors on education from Ibn Khaldun and Saadi's point of view? What are the similarities and differences between Ibn Khaldun and Sa'di's views on effective factors on education? And Comparision of Ibn Khaldun and Sa'di's views, what teachings have in this field for Iran's educational system? In order to achieve the result, from among methods of research were used from comparative, analytical and derivational research methods.The findings show that view point of Ibne khaldun and Sa'di can divide under biological, sociological and psychological titles. Having a single view to man, believing in the acceptance of the environment, the acceptance of civil and social nature of man, the acceptance of the influence of government and rulers, the importance of teachers' influence, the single view on the factor of imitation, the impact of social and political conditions and having religious-social view were similarities between Ibn Khaldun and Sa'di's views. Sa'di's emphasis on inheritance, the wider scope of the environment's effectiveness in Ibn Khaldun's view, the differences in punishment and the applicability of Ibn Khaldun's view in effective factors on education were differences between Ibn Khaldun and Sa'di's views. Accordingly, it has been attempted to draw upon and present from the teachings of Ibn Khaldun and Sa'di for reproduction and modification in educational system of Iran.
    Keywords: IbnKhaldun, Sa'di, effective factors, teaching, educational system of Iran
  • Fatemeh Hosseiniaee, Mohsen Farmahini, Najme Ahmad Abadi * Pages 79-104

    The main objective of this research is to study the status of Tayyeb's life in the document on the fundamental transformation of Iran's education and explaining the ways of its realization in education and training. The research questions are: 1. What is the status of Tayyeb's life as a means of realizing the educational goals in the theoretical foundations of the document of the fundamental transformation of Iranian education? 2. What are the solutions to the realization of life in the education of Iran due to the role of different elements of the educational system? 3. What is the significance of different roles of the elements of the education system in realizing the life of Tayyeb according to the opinion of experts? Content and document analysis has been used to answer the above questions. Findings of the research indicate that the frequency of the word life of Tayyebeh and the competent society in the philosophy of education of the Islamic Republic of Iran (208 times), the frequency of the word Tayyebeh life in the philosophy of formal education in the Islamic Republic of Iran (75 times) and the frequency of the word Tayyebeh in the system Official education and public education in the Islamic Republic of Iran (51 times), indicating the importance of the status of Tayyeb's life in the document on the fundamental transformation of Iranian education.

    Keywords: Hayat Tayyeb, Good Society, Basic Transition Document, Education System, solutions
  • Shahram Ranjdoost * Pages 105-126
    This research is aimed at the genealogy of heavenly gifts books based on the implications of Islamic education with a multi-criteria decision making approach with an emphasis on religious principles, all of which have been selected as examples. The data collection tool is a checklist. The validity of the tool is confirmed by the professors. The reliability of the tool through an agreement between the independent measure of the two researchers was estimated to be 0.75, indicating the reliability of the tool used. For analyzing the content of the book, the encryption method and the key words were used and the following results were obtained. There is a significant difference between the sum of the observed frequencies for each of the principles of religion in the heavenly gifts of the elementary period. Tawhid has the highest rank with the average rating of 3.94; other principles are as follows: prophecy with an average rating of 3.15 in the second rank; Imamate with an average rating of 2.52 in the third place; an average of 2.48 in the fourth rank Residents with the average rating of 2.17 are ranked fifth. According to the Friedman table results, the difference in mean rank between religious principles is significant in the books of primary heavenly gifts. According to Farid's test, the component of monotheism is more than the other components in the book of the gifts of heaven
    Keywords: monotheism, justice, prophethood, imamate, time
  • Alireza Pahlavansharif *, Babak Hamidia Pages 127-160

    One of the gaps in the educational field of the country is the distinctness of educational processes in faithful organizations, under the process of attracting the first and most sensitive stage of education in faith-based organizations. For this reason, the present research is based on this fundamental question: what are the dimensions and components of absorption in faith-based organizations? The present study is qualitative and uses the data-base theorization strategy. By systematically examining the data, the effective components of the attraction process were explained to the faithful organizations based on the paradigmatic model. The results of the research show that the process of absorption in faith-based organizations has three pillars of humanity (instructors and educational staff), structural (programs, rules, and communications) and spirituality. It can be said that if faithful organizations carry out the coordinated and coordinated factors, they will achieve success at the stage of attraction.

    Keywords: Trusted organization, Educational process, Data base, Attraction, Cultural organization
  • Rzeye Badieian *, Mohammad Najafi, Mohammad Hosein Heydari Pages 161-185
    Autonomy is an educational goal based on the ability to choose and judge independently. In recent decades, this goal has become more and more sought after by educators. Since the realization of this goal in the handicraftsmen will result in their clever and effective exposure to the hidden and obvious domination, the attention to this goal in the educational education system seems inevitable. On the basis of the fundamental document of the evolution of educational education in the country, the present study was developed in a method of content-quality analysis and in order to explain the position of individual self-regulation in this strategic document. Studies have shown that there is no direct reference to self-regulation as a goal in the fundamental document. Nevertheless, propositions related to autonomy, including selective, free-thinking, discretion, will, courage, awareness of reason, insight, etc., are found in the document. Nevertheless, critical thinking and analysis as the main platform for the realization of autonomy of thought and autonomy have been less widely considered.
    Keywords: autonomy, Islam, A Basic Document on the Development of Education