فهرست مطالب

مطالعات تاریخی قرآن و حدیث - پیاپی 64 (پاییز و زمستان 1397)
  • پیاپی 64 (پاییز و زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/10/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • روح الله نجفی* صفحات 9-26
    حمزه بن حبیب زیات قاری سرشناس کوفه در سده 2ق است. قرائت وی از قرآن همواره در معرض توجه عالمان قرائت بوده است. قرائت حمزه با همه اهمیت و اعتبارش دارای برخی اشکالات نحوی است که گاه علیه وی اعتراضاتی را برانگیخته. قرائت جر «الارحام» در آیه نخست سوره نساء، قرائت غایب «لایحسبن» در آیه 5سوره 9 انفال، قرائت مجهول «یخافا» در آیه 229 سوره بقره، قرائت تثنیه «یبلغان» در آیه 23 سوره اسراء و قرائت بدون تنوین «ثلاثمائه» در آیه 25 سوره کهف، نمونه هایی از غرائب نحوی قرائت حمزه را به نمایش می نهند. مطالعه حاضر در پی جویی از راز رخداد این ماجرا به این نکته التفات یافته که التزام حمزه به مصحف عثمانی و تمایل همزمانش به مصحف ابن مسعود او را به چنین خوانش های چالش برانگیزی سوق داده است. در این سنخ نمونه ها، هر چند از یک سو، مصحف ابن مسعود قرینه ای در تایید قرائت حمزه فراهم می آورد، از دیگر سو، تعلق خاطر به مصحف ابن مسعود است که حمزه را به چالش نحوی می کشاند.
    کلیدواژگان: اختلاف قرائات، حمزه کوفی، تاریخ قرائات، مصحف عثمانی، مصحف ابن مسعود، رسم عثمانی
  • محمد رضا آرام* صفحات 27-50
    کتاب الضعفاء ابن غضائری، به لحاظ میزان صحت، تاثیرگذاری و اختلاف دیدگاه های حدیثی و فقهی مترتب بر آن، پیوسته محل مناقشه بوده است. این مساله انگیزه پژوهش حاضر شد و به روش تحلیلی تاریخی با تبیین دیدگاه های مختلف پیرامون این کتاب و اعتبار سنجی وثاقت ابن غضائری، به این پرسش پرداخت که از قرن پنجم تا کنون چه جایگاهی در میان علمای رجال داشته است. این پژوهش، جرح ابن غضائری را با توثیقات علمای مشهور رجالی متعارض یافت و إکثار وی در جرح ثقات تایید نشد. نیز روشن شد که ابن غضائری با معیارهای درست به جرح و تعدیل راویان حدیث پرداخته است. تحقیق به دست داد که از قرن پنجم تا کنون پیوسته علمای متقدم مانند نجاشی، علامه حلی و ابن داوود حلی و علمای متاخر مانند محمد تنکابنی، محمد تقی شوشتری و عبدالهادی فضلی و خوانساری به ابن غضائری اعتماد کرده و از اقوالش تاثیر پذیرفته اند.
    کلیدواژگان: کتاب الضعفاء، ابن غضائری، جرح و تعدیل راویان، اعتبارسنجی، تاریخ علم رجال
  • سکینه چمن پیما، عباس همامی*، ابراهیم کلانتری صفحات 51-70
    نظریه «وحیانی بودن الفاظ و ساختار کلامی قرآن» نظریه ای غالب در میان اندیشمندان اسلامی در مسئله چیستی و چگونگی وحی قرآنی از آغاز نزول وحی و پدیدار شدن تفسیر و مباحث علوم قرآنی تا کنون بوده است. با این وجود برخی از نویسندگان معاصر در یک نگاه نادر بر این باورند که قرآن محصول نوعی مواجهه روحانی حضرت محمد (ص) در عالم رویا ست که طی آن حقایقی بر آن حضرت مکشوف و توسط ایشان به لباس الفاظ و ساختار عربی درآمده و عرضه گردیده است. این پژوهش کتابخانه ای که با روش توصیفی، تحلیلی به انجام رسید با تکیه بر پنج گروه از آیات قرآن که به نص یا ظواهر خود الفاظ و ساختار کلامی قرآن را نیز همانند محتوای آن از ناحیه خداوند دانسته اند، این نتیجه را به دست داد که نظریه «وحیانی بودن الفاظ قرآن» نظریه ای استوار و برآمده از آیات از قرآن کریم است و دیدگاه «رویاانگاری وحی» با جمع بزرگی از آیات ناسازگار است.
    کلیدواژگان: الفاظ قرآن، رویاانگاری، عبدالکریم سروش، تجربه وحیانی، تجربه دینی
  • پژمان قاسمی* صفحات 71-108
    دانش اسباب نزول از کهن ترین مباحث علوم قرآنی و مرتبط با فهم قرآن است. در دوره معاصر علی رغم تداوم آرای گذشتگان نزد قرآن شناسان کلاسیک، در قریب به تمام مباحث این علم تغییر و تحولاتی مشاهده می شود. مطالعه حاضر با روش توصیفی تحلیلی به بررسی رویکردهای قرآن شناسان و تحول دیدگاه های آنها در این حوزه می پردازد. بررسی انجام شده نشان می دهد که تداوم دیدگاه گذشتگان در دوره معاصر نتیجه عواملی همچون گرایش به تفسیر بر پایه روایات و احیانا گرایش به تقلید از شیوه تفسیری گذشتگان است. تغییر و تحولات مذکور نیز عمدتا برخاسته از تحول دیدگاه ها در باب ماهیت متن قرآنی، میزان تعامل متن قرآنی با واقعیت، رویکرد نقادانه نسبت به روایات، اعتقاد به ضرورت بازنگری دقیق دیدگاه های گذشتگان و بررسی همه جانبه میراث دینی است. به نظر می رسد که دوران معاصر، عصر توسعه بحثها درباره سبب نزول بوده، و شکل گیری دیدگاه های متعدد را در پی داشته است؛ خواه دیدگاه هایی مانند بی نیازی تفسیر از اسباب نزول، و عدم ضرورت وقوع سبب و نزول آیه در تعریف سبب نزول که از دید غالب مفسران معتبر به شمار نیامده اند و در این مطالعه به تفصیل نقدهایشان هم ذکر خواهد شد، و خواه دیدگاه های متعدد دیگری که مقبول مفسران مسلمان افتاده اند.
    کلیدواژگان: اسباب نزول، رویکرد کلاسیک و سنت گرا، رویکرد جدید و نقادانه، تحولات، علل و مبانی، بررسی و نقد
  • محمد عترت دوست* صفحات 109-136

    از جمله مباحث تخصصی در حوزه علوم و معارف قرآن کریم، نظریه نزول چندگانه قرآن کریم بر مبنای روایات سبعه احرف است. گذشته از شناسایی زمینه صدور این روایات از پیامبر اکرم (ص)، آنچه در این میان حائز اهمیت بسیار بوده و باعث شده اختلاف نظرهای متعددی در میان عالمان شیعه ایجاد شود، وجود روایاتی دال بر تایید این نظریه توسط ائمه صادقین (ع) است. ازآنجاکه این روایات در ظاهر با دیگر روایات ایشان مبنی بر نزول قرآن به حرف واحد مخالفت و تعارض داشته و زمینه طرح بحث از تحریف قرآن در نزد شیعیان را فراهم آورده است، لذا در این پژوهش تلاش شده با استفاده از دو روش نقد سندی و تحلیل تاریخی و توجه به گفتمان حاکم بر عصر ائمه صادقین (ع)، سبب صدور این روایات و ارتباط آن با جریان های مذهبی اجتماعی صدر اسلام را تبیین نموده و نظر جدیدی در راستای فهم این گونه روایات بیان کنیم. توجه به جریان غلات، بررسی انگیزه آنان از طرح مبحث اختلاف قرائات قرآنی و چگونگی مواجهه اهل بیت (ع) با این اندیشه های غلط، ازجمله مباحثی است که در این مقاله بدان پرداخته شده.

    کلیدواژگان: نقد حدیث، اختلاف قرائات، احادیث سبعه احرف، جریان غلات، تحریف قرآن
  • جواد فرامرزی* صفحات 137-156
    صوفیان و فیلسوفان مسلمان در بسیاری از موارد فهمی خلاف ظاهر از روایات ارائه داده اند. از زمره این قبیل عالمان مسلمان، عین القضات همدانی (مقتول در 525ق) است. او در بحث از روایات مختلف چنین می کند. از جمله، در بحث از روایت «اطلبوا العلم ولو بالصین» منظور روایت را رفتن به چشمه ای به نام «صاد» برای فرا گرفتن علم حضوری و لدنی می شناساند؛ چشمه ای که به طبع بر معنایی رمزی دلالت می کند. جا دارد بپرسیم ریشه های تاریخی نگرش وی به این روایت چیست. چنان که خواهیم دید، این برداشت ریشه در تفکر گنوسی و رازگرایانه او دارد. بر اساس تفکر گنوسی که در بخشی از مسیر انتقال خود از طریق مسیحیت و مانویت به ایران و به طبع به اسلام ایرانی راه یافته جهان مادی و علم مادی فاقد ارزش است. غنوصیان اصالت را به جهان متافیزیکی می دهند و عین القضات هم از ایشان متاثر است. اندیشه رازگرایانه دیگری که عین القضات از آن اثر پذیرفته، تفکر افلاطونیان است که با اعتقاد به عالم مثل، اصل تمام چیزها را در عالم بالا می دانند و اشیاء مادی را سایه و ظلی برای آن درنظر می گیرند. هر چند نگرش عین القضات به حدیث دارای ریشه های تاریخی در خارج از جهان اسلام است، جنبه هایی از تفکر عین القضات را می توان در ادیان مختلف و مکاتب گراینده به تفاسیر باطنی از اسلام خاصه مذهب تشیع بازدید.
    کلیدواژگان: عین القضات همدانی، اندیشه های غنوصی، رازگرایی، تاریخ تصوف
  • مهدی حاجیان*، مهرناز بهروزی، محمد سپهری صفحات 157-174
    هدف این مطالعه بررسی وضعیت علم حدیث در ربع نیشابور طی چهار سده نخست اسلامی است؛ گوشه ای از قلمرو اسلامی که با برخورداری از موقعیت خاص جغرافیایی و شرایط ایده آل زیست محیطی، محل گرد آمدن تعداد زیادی از فقها، عالمان و بزرگان حدیث و حوزه شکل گیری بخشی از فعالیت های بزرگ حدیثی در سده های نخستین اسلامی بود. می خواهیم نشان دهیم اعتبار و رونق علم حدیث در نیشابور مرهون عنایت بزرگان دین، نظیر علی بن موسی الرضا (ع) و تصحیح مجموعه های حدیثی و روایت های معتبر و مستند از جمله حدیث سلسله الذهب، به همراه فعالیت محدثان بزرگ و نام آور شیعه و عامی مذهب بوده است. چنان که خواهیم دید، در پی تلاش های حدیثی محدثان حوزه حدیث نیشابور در گردآوری روایات و یادگیری و آموزش آن ها، آثار فراوانی توسط محدثان بزرگی چون مسلم بن حجاج، فضل بن شاذان و حاکم نیشابوری تدوین گردید. نیز، خواهیم دید اشتهار آثاری مثل صحیح مسلم سبب شد این آثار در نیشابور نیز محوری برای تصنیفات حدیثی جدیدی نظیر کتب مستخرج و مسانید شوند.
    کلیدواژگان: ربع نیشابور، علم الحدیث، محدثان، حدیث شیعه، دارالسنه
|
  • Mohammad Reza Aram * Pages 27-50
    Ibn Ghazāerī and his book Rijāl, have long been criticized by the scientific circles, especially the scholars of Hadith and Rijāl, and there have been various criticisms and perspectives about his book and his credibility and credibility, Ibn Ghazāerī. Therefore, this research, as needed, the introduction of Ibn Ghazāerī's personality and circumstances expresses the views of the scholars of Rijāl about him and also examines the standard of Ibn al- Ghazāerī in the revision of the ḥadīth narrators. In the following, Ibn Ghazāerī's conflict with the famous religious scholars' tales and his writings have been investigated and compared to the extent of the influence of Rijāl scholars on Ibn Ghazāerī's words and examples of this influence. In the main part of this article, the scientific position of Ibn Ghazāerī (The weak) from the 5th century of the Hijri so far has been criticized by the author in two parts of the old perspectives and the latest, and a summary of the important results of this discussion is presented at the end.
    Keywords: &quot, The book Al-Ḍu’afāī&quot, &quot, Ibn Ghazāerī&quot, &quot, Modification of narrators&quot, &quot, Validation&quot, &quot, History of the Science of Rijāl&quot
  • Sakine Chamanpima, Abbas Homamy *, Ebrahim Kalantari Pages 51-70
    The Theory of "Revelation of the Qur'anic Rhetoric and Theological Structure" has been the dominant theory among Islamic scholars on the question of what and how the Qur'anic revelation has been since the beginning of revelation and the emergence of Qur'anic commentary and debate. However, some contemporary writers have, at a rare glance, believed that the Qur'an was a product of the spiritual encounter of Prophet Muhammad in the dream world, in which truths were revealed to him has been released by the Prophet in Arabic rhetoric and structure. This descriptive-analytic library research based on five groups of Qur'anic verses which, in their own words or verses, have considered the Qur'anic rhetoric and theological structure as well as its content from God. It argues that the theory of "revelation of the Qur'anic word" is a solid theory derived from many verses of the Holy Quran, and that the "dreamlike revelation" view is incompatible with a large collection of Quranic verses.
    Keywords: Quranic words, revelations, verses, dreaming, verbal structure
  • Pezhman Qasemi * Pages 71-108
    Asbab al-nuzul science is one of the oldest topics in the knowledge of Quranic science and is related to understanding of the Quran. In the present time, although theories of the Qur'anic scholars of the past have continued with the classical Qur'anic scholars, Changes and developments have occurred in almost all the topics of this science. This paper examines the approaches of the Qur'anic scholars and the evolution of their views in this science based on a descriptive and analytical method. The analysis shows that the persistence of the views of the of the Qur'anic scholars of the past in the present era is due to the rule of the atmosphere of narrative, imitation of the predecessors, and so on. The changes and developments are mainly due to the evolution of views on the nature of the Quranic text, the critical approach to narratives, the revision of the views of the predecessors, and so on. Regardless of the weakness and inaccuracy of theories such as "the knowledge of interpretation does not need to Asbab al-nuzul ," based on the reasons for the approval of these developments, they emphasize their importance. Regardless of the weakness and inaccuracy of theories such as "the knowledge of interpretation does not need to Asbab al-nuzul ," based on the reasons for the approval of these developments, they emphasize their importance.
    Keywords: Asbab al-nuzul, Traditional approach, new, critical approach, developments, Causes, Foundations, scrutiny, critique
  • Mohammad Etrat Doust * Pages 109-136

    One of the technical issues regarding to the Quran, is the Theory of "multiple revelation" based on the traditions of the " Seven ‎ Letters". Regardless identify the cause's expression of the traditions of the Prophet (pbuh), what is very important and has made numerous disagreements among Shiite scholars to be created, is express the traditions confirmed that theory by Imam Sadiq (AS) and Imam Baqir (AS). Since these narratives, in appearance, disagree with other narratives regarding the revelation of the Qur'an to the "single word" and cause a discussion about the distortion of the Quran, Therefore, in this research, it has been tried using the two methods of "Sentimental Criticism" and "Historical Analysis" and attention to the discourse governing the era of the Imams (AS), the reason for the issuance of these narratives and its relation with the social religious trends of the early history of Islam Explaining a new perspective on understanding these narratives. Considering the flow of cereals, studying their motivation for discussing the issue of Quranic recitation and the way Ahl al-Bayt (AS) confronts these false ideas is one of the issues discussed in this article.

    Keywords: Criticism of Hadith, Differences of Readings, Hadiths of Seven Letters, Flow of Ghulat, Distorting the Quran
  • Javad Faramarzi * Pages 137-156
    TThe mystics, like other Islamic groups, have narrated the hadiths and expressed their attitude in line with their epistemic foundations and their intellectual roots - both historical and non-historical - in the universe. Among these mystics is the same Imam of Hamedani (525 AD), which, in many cases, has narrated some of the hadiths, including the Hadith of Abelbah al-Alam and Lau al-Bassin, and presented his misunderstanding. The subject of the research is that the historical roots of the attitude of the Islamic Revolutionary Court to the hadith "What is the infamous Al-Alam and the Lebanese?" The research method is librarian and descriptive-analytic. The results of the research indicate that, for the sake of equality, the purpose of the narration is to go to the fountain of sights to acquire the knowledge of the face and face. The historical root of the attitude of the Qur'an to this hadith returns to his gnostic and rational thinking because, based on the Gnostic thinking - which has been established in part of the path of his transfer through Christianity and manicism to Is
    Keywords: Historical Rooting Al-Khaza&#039, a Hamedani, Attlova Al-Alam, Lu Bouzzin, Alam, Sadeh
  • Mahdi Hajian *, Mehrnaz Behroozi, Mohamad Sepehri Pages 157-174
    Abstract muslims need to understand quran attracts their attention into hadis and its understanding and made hadis science the most popular and important science all over islamic lands. The Rabc_E Nisvabur as a part of Islamic territory enjoying partiular geographical characteristics and perfect environmental conditions changed into a place for gathering large number of jurisconsults and scholors of hadis and a place for formation of grand activities in hadis science during first four islamic centuries . The aim of the research is to investigate the state of Hadis science in The Rabc_E Nisvabur in first four islamic centuries. In this research, in order to study Hadis science historical_ analytical and documentary method is used. the researcher according to Analysis of information come to this conclusion that credit of Hadis science owe to large extent to religous scholors like Imam Reza (peace be upon him) , correction of Hadis collection and Valid and well_ founded narrations also activities of great soni and shia narrators. Following tryings of hadis scholors from Nisvabur in complying correct hadises and learning and teaching them,great works is complied by Moslem Nisvaburi, Fazl Ibn Shazan ,Hakem Nisvabur.correctness and validity of works like Sahih Moslem changed into an axis for other new hadis collection as Almostakhraj and Almosnad.
    Keywords: Rabc, E Nisvabur, Hadis sience’s, hadises, shia hadis, Darallensneh, Rahla