فهرست مطالب

اقتصاد و مدیریت شهری - پیاپی 27 (تابستان 1398)
  • پیاپی 27 (تابستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/07/09
  • تعداد عناوین: 8
|
  • محمد آیینی، حسین ذبیحی*، زهراسادات سعیده صفحات 1-15

    شهرهای جدید با توجه به اهداف آنها، جزو مهم ترین سکونتگاه های کشور محسوب می شوند که با برخی از معضلات در نظام مدیریت شهری خود روبه رو هستند. با توجه به ضرورت شناسایی این معضلات، هدف این مقاله، شناسایی معضلات نظام مدیریت شهری در شهرهای جدید ایرانی است. در این تحقیق، ابزار گردآوری داده ها، تکنیک گروه های متمرکز کانونی است و برای تحلیل نظرات اعضای جلسات بحث متمرکز گروهی، از روش تحلیل محتوای کیفی برای دسته بندی، طبقه بندی و رسیدن به مفاهیم کلی و مشخص، بهره گرفته شد. اعضای جلسات، متشکل از 33 صاحب‎نظر، خبره و متخصص مرتبط با شهرهای جدید بودند که با روش نمونه گیری مبتنی بر هدف یا معیار انتخاب شدند. پس از تحلیل مصاحبه های مشارکت کنندگان، هشت عامل در زمینه معضلات مدیریت شهری شهرهای جدید ایرانی؛ شامل نهادی- اداری، تسهیلات و خدمات، برنامه ریزی و سیاست‎گذاری، زیست محیطی، اجتماعی- فرهنگی، شهرسازی و معماری، تامین مالی و بودجه و قانونی و حقوقی، استخراج گردید. مشارکت کنندگان در جلسات بحث گروهی، به ضرورت تبیین نظام مدیریت شهری منسجم مبتنی بر ویژگی های شهرهای جدید در ایران، تاکید کردند. نتایج این تحقیق می تواند در ساختار برنامه ریزی شهرهای جدید ایرانی به منظور بازنگری و اصلاح ساختار نظام مدیریت شهری شهرهای جدید، به برنامه ریزان و سیاست‎گذاران این بخش، کمک کند.

    کلیدواژگان: شهرهای جدید ایران، معضلات مدیریت شهری، گروه متمرکزکانونی، مدیریت شهری شهرهای جدید
  • محمد آزموده، فرشیدرضا حقیقی* صفحات 19-34

    هدف از انجام این مطالعه، بررسی چگونگی ارتباط متغیرهای وابسته به مکان یک بلوک مسکونی در محیط شهری بر پایه مفهوم دسترسی و قیمت آنهاست. به همین منظور، براساس پژوهش های انجام شده 11 متغیر تاثیرگذار و شیوه محاسبه آنها، شناسایی و با استفاده از نظر کارشناسان حوزه حمل ونقل و برنامه ریزی شهری، به روش تحلیل ماتریس مقایسات زوجی AHP، وزن هریک از آنها تعیین گردید. در گام بعد، با برهم نهی تحلیل فضایی در نرم افزار ArcGIS و وزن شاخص ها، میزان تاثیرگذاری هریک از آنها و مجموعه کلی پارامترها در منطقه شهری، بررسی شد و بلوک ها به سه رده ارزش دسترسی خوب، متوسط و ضعیف، تقسیم بندی شدند. در این مطالعه، منطقه 6 کلان‎شهر تهران به عنوان محدوده پژوهش انتخاب شد. نتایج نشان می دهند، براساس تحلیل متغیرها، روند افزایش قیمت مسکن در منطقه و ارزش دسترسی بلوک ها، برخلاف یکدیگر عمل می کنند؛ به طوری که با حرکت به سمت شمال منطقه، علی رغم کاهش در سطح مطلوبیت دسترسی، با افزایش قیمت مسکن، مواجه خواهیم شد. این در حالی است که در میان متغیرها، سطح اشرافیت محلات که پس از مشخصات شیب منطقه، پایین ترین وزن را میان شاخص ها دارد، بیشترین میزان همبستگی با روند تغییر قیمت را داراست که این نتایج، نشان دهنده وابستگی قیمت به متغیرهای دیگر بازار است.

    کلیدواژگان: قیمت مسکن، دسترسی، تحلیل فضایی، سیستم اطلاعات جغرافیایی، شهر تهران
  • برهان ویسی‎ناب*، رسول قربانی، فریدون بابایی صفحات 35-52

    از پیش شرط های اساسی برای برنامه ریزی به منظور ارتقای کیفیت زندگی و افزایش سطح پایداری در جوامع مختلف، شناسایی عوامل و عناصر تامین کننده و موثر بر زیست پذیری شهری است. بعد اقتصادی زیست پذیری، از مهم ترین ابعاد تاثیرگذار بر کیفیت زندگی شهری و ارتقای آن می باشد. بنابراین پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی- تحلیلی در پی دو هدف اصلی می باشد: شناسایی و بررسی وضعیت شاخص های اقتصادی موثر بر زیست پذیری کلان‎شهر تبریز و سطح بندی شاخص های اقتصادی اثرگذار بر زیست پذیری کلان‎شهر تبریز و ارائه مدل مناسبی با وضعیت زیست پذیری کلان‎شهر تبریز. در این پژوهش شاخص های مربوط به بعد اقتصادی زیست پذیری در قالب 12 شاخص از طریق مطالعه ادبیات پژوهش های مرتبط و مصاحبه با خبرگان، شناسایی و سپس از تکنیک مدل سازی ساختاری- تفسیری و نرم افزار میک مک برای بیان روابط و نوع شاخص ها استفاده شد و در نهایت جهت بررسی وضعیت زیست پذیری اقتصادی کلان‎شهر تبریز، از آزمون t تک نمونه ای استفاده شده است. نتایج پژوهش، بیانگر آن است که شاخص هایی از قبیل: وضعیت امنیت شغلی، درآمد مناسب و کافی، داشتن شغل مناسب، فرصت های شغلی مناسب و وجود فرصت های درآمدزایی، اثرگذاری بیشتری نسبت به سایر شاخص ها بر زیست پذیری کلان‎شهر تبریز دارند. همچنین وضعیت زیست پذیری اقتصادی کلان‎شهر تبریز، در حد پایین می باشد؛ از میان 12 متغیر پژوهش، تنها دو متغیر، توانایی جهت تامین کالا و خدمات و داشتن شغل مناسب با امتیازهای 3/10 و 3/07 در وضعیت مطلوبی قرار دارند و سایر متغیرهای دیگر، پایین تر از حد متوسط قرار دارند. بنابراین بهره برداری از اقتصاد قوی بازار در راستای ایجاد شغل مناسب و سرمایه گذاری در منطقه، پیشنهاد می شود.

    کلیدواژگان: زیست پذیری شهری، بعد اقتصادی، توسعه پایدار، کیفیت زندگی، کلان‎شهر تبریز
  • سعید ایران‎منش*، علی رضا شکیبایی، فاطمه نظری صفحات 53-69

    با گسترش جوامع شهری و شهرنشینی، پیدایش بافت‎های فرسوده بافت قدیم و حاشیه شهر‎ها، امری اجتناب‎ناپذیر است. این مناطق با توجه به ویژگی‎های جغرافیایی و اقلیمی خود از اهمیت بالایی برای فضای شهری برخوردار هستند. شهر کرمان نیز مشابه با سایر مناطق ایران با معضل بافت‎های فرسوده مواجه است. از آنجا که فرسودگی این بافت‎ها مشکلات متعدد اجتماعی، اقتصادی و انسانی ایجاد می‎کند، تلاش برای بهسازی و نوسازی بافت‎های فرسوده، اهمیت زیادی دارد. هدف این مقاله رتبه‎بندی عمده‎ترین چالش‎های پیش‎روی سرمایه‎گذاران ساخت‎وساز در بافت فرسوده شهر کرمان است. در این راستا با روش کتابخانه‎ای- میدانی و با استفاده از پرسشنامه، نظرات نمونه‎ای متشکل از 10 نفر خبره سرمایه‎گذار در بافت فرسوده شهر کرمان، جمع‎آوری شده است. به منظور تجزیه‎وتحلیل داده‎ها، از روش تحلیل سلسله‎مراتبی فازی در فضای نرم‏افزار MATLAB استفاده شده است. نتایج نشان دادند که عمده‎ترین چالش‎های پیش‎روی سرمایه‎گذاران در بافت فرسوده شهر کرمان، چالش‎های اقتصادی و فنی- مهندسی است.

    کلیدواژگان: بافت فرسوده، سرمایه گذاری، رتبه‎بندی چالش‎ها، تحلیل سلسله مراتبی فازی، شهر کرمان
  • جعفر قادری، ابراهیم رستگار، مسلم قهری* صفحات 71-86

    امروزه، کیفیت زندگی شهری، یکی از مهم‌ترین حوزه‌های مطالعات شهری در کشورهای مختلف به شمار می‌رود که رویکردهای چندگانه اجتماعی، محیطی، اقتصادی و زیستی دارد. این تحقیق، با هدف شناسایی عوامل اثرگذار بر کیفیت زندگی در محله‌های شهری منطقه 7 شهرداری تهران، تدوین شده است. تراکم بالا و واقع شدن در محدوده مرکزی تهران و وجود انواع مراکز اجتماعی و اقتصادی، سطح کیفیت زندگی شهروندان و ساکنان در محلات این منطقه را متاثر کرده است. نوع تحقیق، کاربردی- توسعه‌ای و روش مطالعه آن، به شیوه اسنادی، پیمایشی و تحلیلی است. جامعه آماری این پژوهش را ساکنین منطقه 7 شهرداری تهران تشکیل می‎دهد که بر اساس سرشماری سال 1395 برابر با 312،194 نفر بوده که به روش تصادفی ساده، 321 نفر به عنوان حجم نمونه انتخاب شد. گردآوری اطلاعات، از طریق بررسی اسنادی (شناسایی شاخص‌ها) و پیمایش (پرسش‌نامه) انجام شد. حجم نمونه آماری تکمیل شده برای این پژوهش، 321 نفر است. سنجش کیفیت زندگی محله‌های شهری، از طریق آزمون کروسکال والیس و تحلیل عاملی با استفاده از نرم‌افزار SPSS انجام شده است. نتایج حاصل از تحقیق نشان می‌دهند که بین محلات چهارده‌گانه منطقه 7، تفاوت معناداری در سطح کیفیت زندگی وجود دارد. طبق پنج مولفه امنیتی و اجتماعی، کالبدی و خدماتی، کیفیت اقتصادی، کیفیت محیطی و کیفیت بهداشت و سلامت عمومی، محله‌های نیلوفر شهید قندی و باغ صبا سهروردی، به ترتیب با میانگین رتبه‌ای 148 و 127/20، بالاترین سطح کیفیت زندگی و محله نظام‌آباد و ارامنه به ترتیب با میانگین 38/27و 25/52، پایین‌ترین سطح کیفیت زندگی از دیدگاه پاسخگویان را دارند. در میان مولفه‌های سنجیده شده، بیشترین تفاوت معناداری، مربوط به ابعاد کالبدی و محیطی بوده است. در پایان، برای شناخت دقیق‌تر، از عوامل اثرگذار، از مجموع هشتاد متغیر مورد بررسی در پنج مولفه مورد سنجش، از طریق آزمون تحلیل‎عاملی، 10 عامل تاثیرگذار در کیفیت زندگی ساکنان محله‌های منطقه 7 شهرداری، شناسایی شد.

    کلیدواژگان: کیفیت زندگی، محل های شهری، اثربخشی، شهرداری تهران
  • عباس شول*، ایمان حکیمی صفحات 87-109

    موفقیت در اجرای پروژه‌های عمرانی، یکی از عوامل کلیدی توسعه اقتصادی هر کشوری محسوب می‌شود. پروژه‌های عمرانی، همواره به دلیل اتلاف زمان و بودجه، بسیار مورد انتقاد قرار می‌گیرند؛ بنابراین، تجزیه و تحلیل عوامل تاخیر به‌منظور حذف آن‌ها است. تحقیقات بسیاری به‌منظور شناسایی دلایل و عوامل به‌وجود آوردن تاخیر در کشورهای مختلفی انجام شده است. در این مقاله، تحقیقات مختلفی که در حوزه عوامل موثر بر بروز تاخیر در پروژه‌های عمرانی صورت گرفته بودند، مورد بررسی و مداقه قرار گرفتند و در نهایت، 24 عامل تاثیرگذار بر تاخیر در پروژه‌های عمرانی در شهر سیرجان، شناسایی و استخراج شد. داده‌ها از خبرگان شرکت‌های پیمانکاری، کارفرمایان، روسای کارگاه‌ها و ناظرین شرکت‌های عمرانی شهر سیرجان، جمع‌آوری شدند. به‌منظور تحلیل داده‌ها و اولویت‌بندی عوامل موثر بر تاخیر در پروژه‌های عمرانی، از تکنیک‌های ISM و BWM استفاده شد. نتایج نشان دادند که فقدان دانش و تجربه کافی، نبود تجهیزات مدرن، مشکلات مالی، مصائب و مشکلات فراهم کردن مصالح ساختمانی، تعارض میان پیمانکار، مشاور و مالک و برنامه‌ریزی نامناسب، از مهم‌ترین عوامل موثر بر تاخیر در پروژه‌های عمرانی، محسوب می‌شوند.

    کلیدواژگان: مدیریت پروژه، پروژه های عمرانی، تاخیر، روش مدل سازی ساختاری تفسیری (ISM)، روش بهترین- بدترین (BWM)، شهر سیرجان
  • عباس منوریان*، عباس نرگسیان، عاطفه حسینی صفحات 109-123

    پژوهش حاضر، به طراحی مدل حکمرانی شبکه‌ای در شهرداری تهران می‌پردازد. این پژوهش از لحاظ هدف، توسعه‌ای و از لحاظ نوع روش، توصیفی- اکتشافی است. جهت گردآوری داده‌های کیفی، از ابزار مصاحبه استفاده شده است. مشارکت‌کنندگان در این پژوهش، مدیران و مسئولین شهرداری تهران، پیمانکاران و اعضای هیات علمی دانشگاه‌ها با سابقه فعالیت در شهرداری هستند. جهت طراحی الگوی حکمرانی شبکه‌ای در شهرداری تهران، از نظریه‌پردازی داده‌بنیان با رویکرد استراوس و کوربین استفاده شده است. بر اساس نتایج کدگذاری باز و محوری، عوامل علی موثر بر حکمرانی شبکه‌ای؛ شامل فرهنگ مشارکت، قدرت‌های سیاسی، قوانین بالادستی و تشکل‌های مردمی می‌باشد. همچنین عوامل زمینه‌ای موثر بر حکمرانی شبکه‌ای؛ شامل زیرساخت‌های فرهنگی، زیرساخت‌های قانونی، اعتمادسازی، حمایت‌های دولت، آموزش‌های رفتاری، ظرفیت‌های تیمی و زیرساخت‌های شبکه‌سازی می‌شوند. عوامل مداخله‌گر؛ شامل موانع مدیریتی، موانع فرهنگی و اجتماعی، موانع سازمانی، معضلات راهبردی و قانونی هستند. راهبردهای حکمرانی شبکه‌ای؛ شامل توسعه کانال‌های اطلاعات و پویش محیطی، تقویت زیرساخت‌های تحقیق و توسعه، توسعه شبکه‌های همکاری جهت ارزیابی و انتخاب طرح‌ها، برون‌سپاری و توسعه مشارکت‌های شهروندی در تصمیم‌گیری‌ها می‌باشد. پیامدهای حکمرانی شبکه‌ای نیز شامل کارآمدی اقتصادی، توسعه استراتژیک خدمات شهری و اثربخشی سازمانی می‌باشند.

    کلیدواژگان: حکمرانی، حکمرانی شبکه ای، شهرداری تهران، نظریه داده بنیاد، کارآمدی اقتصادی
  • شادی سلامت، ناصر میرسپاسی*، حمیده رشادت‎جو صفحات 125-141

    هدف پژوهش حاضر، طراحی نظام مدیریت عملکرد منابع انسانی در راستای بهبود بهره‎وری بانک آینده می‎باشد. در این پژوهش، از روش کیفی و کمی استفاده شده است. در چارچوب روش کیفی، تعدادی از کارشناسان حوزه بانکی، شناسایی و پس از انجام مصاحبه دلفی با آنان، برخی از مهم‌ترین شاخص‎های عملکردی، شناسایی گردید. پس از طراحی مدل مدیریت عملکرد بر اساس شاخص‌های مورد نظر، فرایند کمی در قالب روش پیمایشی، آغاز گردید. جامعه آماری بخش کمی، کلیه کارکنان بانک آینده با بیش از پنج سال سابقه به تعداد حدود 2500 نفر می‏باشند که 333 نفر از آنان به صورت نمونه‏گیری چندمرحله‏ای انتخاب شدند. ابزار تحقیق جهت سنجش متغیرهای عملکرد فردی، گروهی و سازمانی و بهبود بهره‎وری، پرسشنامه‎های محقق‏ساخته می‏باشند که با استفاده از اعتبار محتوا، تعیین اعتبار و با استفاده از همسانی درونی به روش آلفای کرونباخ، تعیین پایایی گردیدند. یافته‎های پژوهش نشان می‎دهند متغیر مدیریت عملکرد گروهی با ضریب تاثیر 0/68 نسبت به متغیر عملکرد فردی با ضریب تاثیر 0/61 و متغیر عملکرد سازمانی با ضریب تاثیر 0/52، تاثیر بیشتری بر بهبود بهره‎وری داشته است. مربع ضریب همبستگی چندگانه متغیر بهبود بهره‎وری (0/87) نشان می‎دهد که متغیرهای مستقل مدیریت عملکرد فردی، گروهی و سازمانی به میزان 87 درصد، واریانس این متغیر را تبیین می‎کنند. نتیجه پژوهش نشان داد بر اساس شاخص‌های برازش مدل، مدل طراحی شده، بهترین مدل اثربخش و موفق برای استقرار الگوی مدیریت عملکرد منابع انسانی در راستای بهبود بهره‎وری بانک آینده می‎باشد.

    کلیدواژگان: مدیریت عملکرد، منابع انسانی، بهبود بهره‎وری اقتصادی، بانک آینده