فهرست مطالب

پژوهشنامه کاشان - سال ششم شماره 2 (بهار و تابستان 1397)
  • سال ششم شماره 2 (بهار و تابستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/06/10
  • تعداد عناوین: 6
|
  • حسن فاضلی نشلی*، جواد حسین زاده ساداتی، حجت دارابی صفحات 5-26

    دوران نوسنگی یا دوره ای که بشر از شیوه زندگی مبتنی بر شکار و گردآوری خوراک به شیوه زندگی مبتنی بر تولید خوراک روی آورد، از ابتدای شروع باستان شناسی به عنوان یک شاخه علمی مورد توجه بوده و بخش زیادی از مطالعات و پژوهش های انجام شده در این حوضه را به خود اختصاص داده است. منطقه فرهنگی کاشان نیز از جمله مناطقی است که شواهد و مدارک این تحول اساسی را در خود داشته و جزو نخستین مناطقی است که مورد توجه باستان شناسان علاقه مند به این دوره قرار گرفته است. گرچه محوطه سیلک کلیدی ترین محوطه دوران پیش از تاریخ این منطقه شناخته می شود، محوطه های باستانی مانند تپه شورابه، اریسمان و گورستان هزاره دومی استرک جوشقان که به تازگی مورد کاوش قرار گرفته اند نیز به درک تحولات اجتماعی و فرهنگی جوامع این منطقه کمک کرده و دیدگاه ما را به دوران گذشته آن واضح تر نموده است. محوطه قبرستان نوش آباد از جمله محوطه هایی است که آثار قدیمی ترین مراحل این تحولات را در خود داشته، اما شوربختانه به علت تخریب های انسانی شدیدی که در آن صورت گرفته، آنچنان که می باید انتظارات باستان شناسان را برآورده نکرده است. در این نوشتار، گزارش تنها فصل پژوهش باستان شناختی انجام شده در محوطه به همراه نتایج اجمالی که از این پژوهش باستان شناختی کوتاه مدت به دست آمده، ارائه شده است.

    کلیدواژگان: نوسنگی، محوطه قبرستان نوش آباد، یکجانشینی، دوره سیلک یک و سیلک دو، گونه شناسی سفال
  • طاهره کمالی زاده*، سحر کاوندی، فریده جمشیدی صفحات 27-44

    علم النفس یکی از مهم ترین مباحث فلسفه اسلامی محسوب می شود. این پژوهش به بررسی جایگاه نفس و مراتب کمال آن در نظام فکری و فلسفی افضل الدین کاشانی می پردازد و به نتایج زیر دست یافته است:افضل الدین در ارائه مباحث فلسفی رویکردی اشراقی دارد؛ محور مباحث فلسفه آگاهی محور وی، «نفس» به عنوان موجودی خودآگاه است؛ عقل/ نفس به عنوان یک حقیقت الهی و متافیزیکی خودآگاه باب ورود به فلسفه افضل الدین است. ازاین رو آگاهی و ادراک نفس تا مرحله نیل به حقیقت از اهم مباحث فلسفی وی به شمار می رود؛ تا جایی که وی مراتب کمال نفس را منطبق با مراتب علم و آگاهی دانسته و به تبع مراحل هفتگانه سیر و سلوک آیینی و عرفانی، مراتب و مدارج کمال نفس را در طی مراحل هفتگانه عقلانی ترسیم می کند. تفاوت تشکیکی مراتب ادراک در همه این مراتب به حقیقت واحد آگاهی منتهی می گردد؛ چنان که نفس با وصول به هر مرتبه، بر میزان آگاهی و خودآگاهی او افزوده می شود تا به مرتبه عقلانی مرتبه اتحاد عقل و عاقل و معقول نائل گردد.

    کلیدواژگان: افضل الدین کاشانی، نفس ناطقه، مدارج کمال، آگاهی، عقل، خرد
  • علی صادق زاده وایقان* صفحات 45-62

    نسخه های خطی که به عنوان میراث فرهنگی، علمی و هنری ملت ها محسوب می گردند، از سه بعد فرهنگی علمی و هنری حائز اهمیت هستند و از نشانه های قدرت فرهنگی و رشد علمی هر مملکت و منطقه ای به حساب می آیند. در ایران نیز بیشتر نسخه های خطی در تعداد اندکی از شهرهای با سابقه تمدنی، علمی و فرهنگی غنی قرار دارند که کاشان نیز یکی از آن هاست؛ ازاین رو در این پژوهش، سهم و جایگاه شهر کاشان در حوزه نسخه های خطی اسلامی ایران و عراق، با استفاده از روش کتابخانه ای و توصیفی، بررسی شده است. شهر کاشان از نظر فراوانی نسخه های خطی، در رتبه هشتم، و از نظر تعداد مجموعه ها با 17 کتابخانه، در رتبه نهم قرار دارد. بیشترین آثار در قرن یازدهم هجری قمری (دوره صفویه) تالیف شده و اغلب پدیدآورندگان شیعی مذهب، و شاعران و فقیهان بیشتر از سایر طبقه دانشمندان، در این شهر به تالیف و تدوین مشغول بوده اند، همچنین رتبه چهاردهم مکان تالیف در ایران و رتبه بیست وسوم در عراق و از نظر مکان استنساخ نسخه های خطی، رتبه دوازدهم در ایران و بیست ونهم در عراق را دارد. شهر کاشان هم تراز با شهرهای حکومتی و پایتخت های ایران یکی از کانون های مهم تمدنی، فرهنگی و علمی کشور است که در دوره صفویه، به اوج شکوفایی رسیده و لقب دارالمومنین که پادشاهان صفویه به این شهر داده اند، منطقی، علمی و بسیار بجا بوده است. این دیار سهم قابل توجهی در توسعه و گسترش زبان و ادب فارسی ایران و علوم اسلامی داشته و به عنوان یکی از کانون های استنساخ نسخه های خطی موجود در ایران و عراق و پشتوانه ای برای تعاملات و گفت وگوهای بین المللی است.

    کلیدواژگان: نسخه های خطی، کاشان، فرهنگ و تمدن، ایران، عراق
  • محمد مشهدی نوش آبادی* صفحات 63-88

    قاضی اسد قهپایی عارف شاعر سده دهم هجری است. از سرگذشت وی اطلاع چندانی در دست نیست. اصل وی از قهپایه ساوه است، گرچه در کاشان زندگی می کرده و به سال 1048 بدان جا مدفون است. مرکز تعلیمی وی مجموعه ای شامل ساختمان ها و باغچه ای بزرگ بوده که در نیم قرن پیش تخریب و فقط بقعه مدفن بر جای مانده است. وی از مشایخ تصوف است که نسبتش از طریق علی سدیری به محمد نوربخش و دیگر مشایخ نوربخشیه و کبرویه می رسد. محمد محقق اردبیلی صاحب آثار متعدد در تصوف و مدفون در بیدگل و همچنین علی معلم که گویا خانقاهی نیز در بیدهند قم تاسیس می کند، مهم ترین شاگردانش هستند. دیوان شعری نیز از قاضی اسد بر جای مانده که تا حدود زیادی افکارش در آن بازتاب یافته است. وی عارف پرشور و عاشق رندی است که شیوه قلندری و شاهدپرستی در منش و بینشش پیداست و گاهی دعاوی کرامت مآبانه دارد، اما شاه بیت سخنش تشیع، ائمه شیعه و به ویژه امام علی(ع) است. حوادث اجتماعی روزگار از جمله تهاجم سلاطین عثمانی به ایران و دفاع دلاورانه مردم در مقابل متجاوزان در شعرش بازتاب گسترده دارد.

    کلیدواژگان: قاضی اسد، امام علی(ع) و تشیع، تصوف صفویه کاشان، عشق و رندی
  • احمد اشرفی* صفحات 89-104

    خطوط کوفی از خطوط فاخر جهان اسلام بوده که تنوع بی نظیری در نحوه نگارش و قواعد ترسیمی آن وجود دارد. این خطوط به دلیل دارابودن ماهیت هندسی، جای خود را در فضاهای معماری به خوبی باز کرده اند و بخش مهمی از تزیینات بی بدیل معماران قرون اولیه تا پیدایش صفویه را شکل می دهند و عنصر مهمی در پیوند میان صورت، هندسه، کلمه و معنا در معماری به شمار می روند. این خطوط در اشکال اصلی کوفی بنایی، کوفی تحریری، کوفی تزیینی به کار رفته و هر دسته شامل انواع بی شماری از خطوط است. برای مثال کوفی های تزیینی، خود اشکال مشجر، ترکیب با گره، مشرقی، مغربی و... را شامل می شود؛ به گونه ای که انواع این خطوط در پهنه جهان اسلام به بیش از 360 نوع خط کوفی می رسد. از آنجا که متاسفانه این خطوط در برهه ای از تاریخ تداوم نیافته و رو به فراموشی رفته اند، بناهای معدودی را شامل می شوند. بنابراین هریک از این آثار به مثابه سند منحصربه فردی هستند که جای مطالعه و تعمق دارند. یکی از بناهای بی نظیر جهان اسلام که خطوط کوفی تزیینی و بنایی چشم نواز دارد، بنای مقبره شیخ عبدالصمد نطنز است. در این مقاله، ضمن معرفی الگوی حروف کوفی به کاررفته در بنا و قواعد و تناسبات و اصول هندسی حاکم بر آن، این الگو با خط کوفی تزیینی به کاررفته در قدمگاه فراشاه یزد مقایسه شده است. نتیجه تحقیق نشان می دهد که تفاوت های موجود به روش ترسیم، نوع خط، دوره خط نگاری، ابعاد زمینه، مصالح ساخت و روش اجرای خط برمی گردد که هر لوح خط کوفی را به نمونه ای منحصربه فرد و بی بدیل مبدل ساخته است.

    کلیدواژگان: خط کوفی، کوفی تزیینی، آرامگاه شیخ عبدالصمد نطنز، قدمگاه فراشاه یزد
  • محمدرضا مهدیزاده* صفحات 105-132

    در بحر عمیق مثنوی، نام شهرها و اشخاص معدودی به میان آمده  و از میان این  نام ها و عناوین، شهر کاشان یکی از شهرهایی است که بخت و افتخار قرارگرفتن در دستورکار و منظومه مولانا را یافته است. این نوشته پس از نگاهی به شهرهای ذکرشده در فهرست داستان های مثنوی به  کاشان و حکایت عمرنام شهر کاشان در دفتر ششم می پردازد. در تحلیل زمینه های دخیل شدن کاشان در مثنوی، فرضیاتی چون روایات و امثله رایج و شایع عوام، سفر یا گذر احتمالی مولوی از کاشان (یا ری) در هنگام عزیمت از بلخ به حج در دوران نوجوانی، تضادها و کشمکش های سیاسی اجتماعی و فرهنگی قرون قبل و حین زیست مولوی و فرضیه اثرگذاری کتب و نوشته های برجسته و مکتوب این اعصار مد نظر قرار گرفته اند. لذا در ذیل نوشته، اوضاع اجتماعی و به ویژه مذهبی و شخصیت های دخیل و برجسته کاشان در قرون نزدیک به پیدایش مثنوی نیز مورد کاوش قرار گرفته است. در پایان، دلالت های اصلی حکایت مولانا برای این شهر و تمام ولایت در معرض خوف و رجا تشریح شده است.

    کلیدواژگان: کاشان، مثنوی، مولوی، عمر، قرن هفتم، النقض، حقیقت بینی
|
  • Hasan Fazeli Nashli* Pages 5-26

    Neolithic period, the time when human start to change its way of life from hunting and gathering to framing and herding, is one of the most noticed cultural phenomenon by archaeologists. Kashan area is one of those regions that contains the oldest traces of this phenomenon, hence archaeological activities in the area goes back very early in Iran. Besides Sialk, that is most famous archaeological site of the region, Kashan area contains many other important archaeological sites that some of them are better known like Tepe Shourabeh, Arisman, and recently excavated Estark-Joshaqan from second millennium B.C. One of these important site is Tepe Qabrestan, near Noshabad city that maintains early evidences of cultural evolution of local societies of the region. It seems Tepe Qabrestan contains late Neolithic layers and is contemporary with late Sialk I and possibly early Sialk II period, are destroyed unfortunately by farming activities in the way that after one seasons of archaeological field work, it became clear that nothing important of the site has been remained for more investigations. Nevertheless this paper present the results of only season of archaeological activities at the site in 2009.

    Keywords: Neolithic Period, Qabrestan Noshabad, Sedentism, Sialk I & II Period, Typology of Pottery
  • Tahereh Kamali Zadeh* Pages 27-44

    Self-knowledge is one of the most important topics of Islamic philosophy. This research studies the position of the soul and its perfection in the intellectual and philosophical system of Afzal al-Din Kashani, and has achieved the following results: Afzal al-Dīn has a philosophical discourse in Ishraqi's approach; his conscious awareness of philosophy is the "soul" as slef consciousness; the intellect / soul is a self-conscious divine and metaphysical fact of entering into the philosophy of Afzal al-Din. Therefore, consciousness and perception of the soul up to the stage of achieving the truth is one of the most important philosophical debates of his, so far as he considers the perfection of the soul to be in line with the levels of knowledge and consciousness, and according to the seventh stages of ritual and mystical conduct, perfection draws the soul through the seventh rational stages. The distinction between the levels of perception in all these levels leads to the truth of the unit of consciousness; as the soul, by achieve at each level, increases its awareness and consciousness to reach the rational level of the degree of unity of reason, wise and reasonable.

    Keywords: Afzal al-Din Kashani, Wise soul, Degrees of perfection, Awareness, intellect, Wisdom
  • Ali Sadeghzadeh Vayghan* Pages 45-62
    Purpose

    Manuscripts, which are considered to be the cultural, scientific and artistic heritage of nations, are important from three aspects of cultural, scientific and artistic, and are considered to be signs of cultural power and scientific development of every country and region. In Iran, most of the manuscripts are in a few cities with a rich civilization history, science and culture, one of which is Kashan. Therefore, in this research, the role and contribution of Kashan in the field of Islamic manuscripts of Iran and Iraq have been studied.

    Method

    in this research, the role and position of Kashan in the field of Islamic manuscripts of Iran and Iraq was studied using a library and descriptive method.

    Results

    In terms of frequency of manuscripts, Kashan ranked eighth, and in terms of the number of collections with 17 libraries, ranked ninth in Iran. Most works in the 11th century AH. (Safavid) has been compiled, and Shiite authors, poets and Jurists have been compiled more than other classes of scholars in this city, also in terms of compilation place, ranked 14th in Iran and 23th in Iraq and in terms of transcription place, ranked 12th in Iran and 28th in Iraq.
     

    Conclusion

    Kashan, along with the Iranian cities and capitals, is one of the most important civilizational, cultural and scientific centers of the country, which reached its peak in the Safavid period, and the name of Dar al-Momenin, which the Safavid kings gave to the city, was logical, scientific and worthy. It has a significant contribution to the development and expansion of Persian language and literature in Iran and Islamic sciences, and was as one of the centers for the transcription of manuscripts in Iran and Iraq and provides support for international interactions and dialogues.

    Keywords: Manuscript, Kashan, Culture, Civilization, Iran, Iraq
  • Mohamad Mashhadi Nooshabadi* Pages 63-88

    Qazi Asad Arin is a poet of 11th century AH. No information is available on his story. He originally was from Saveh, who lived in Kashan and was buried in 1048. He is a collection of large buildings and gardens that are destroyed in half a century ago and only Tombstone Gnostic is left. He is from the elders of Sufism, which is the way through Ali Sedeyri to Mohammad Nourbakhsh and other elders of Nurbakhzi and Kobruyeh. Mohammad Mohaqeq Ardebili owns numerous works in Sufism and the buried in Bidgol, as well as Ali Moalem, who is also a Monastery in Qom's most important students. The Court of poetry has remained a judge of the Assad, which has been reflected in it. He is a passionate and randy lover of Qalandar and witnesses in his manners and sometimes authoritarian of dignity, but the king of the received of Shia, Shiite Imams, and especially Imam Ali, social events including the The Ottomans invasion of Iran and the defense of courageously people against rapists in poetry Wide reflection

    Keywords: Qazi Asad, Shia, Sufism, Safavid, Kashan, Love, Randy
  • Ahmad Ashrafi* Pages 89-104

    Kufic handwritings have been among the most prominent handwritings in Islamic World that geometric nature, these handwritings have opened their place in architectural spaces well and comprise a significant part of brilliant decorations of the early centuries architects to the advent of The Safavid. These are regarded as an important elements in linkage between feature, geometry, word and meaning in architecture. These handwritings have used in forms of construction Kufic, scribal Kufic and decorative Kufic and each category itself, includes numerous kinds of handwritings. For instance, decorative Kufic handwritings themselves contain woody configurations, combined with nodus, eastern, western and … ; in such a way that the types of these handwritings reach over 360 types of Kufic handwritings in the Islamic World. Since, unforunately, these handwritings havne not continued and have forgotten during an historic era, they contain limited buldings. Therefore, each of these works is a unique document which can be studied and analyzed. The Tomb of Sheikh Abdul-Samad in Natanz is one of the most outstanding monuments of the Islamic World with its attractive Kufic handwritings. In this paper, in addition to introducing Kufic letters' pattern used in structure and rules and geometric principle governing it, this pattern has been campared with the decorative Kufic handwritings used in Gadamgah of Farashah in Yazd. The results of this study show that the existing differences back to the writing method, type of line, field dimensions, construction materials and the method of running the handwritings that have turned the Kufic line tablet into a unique and brilliant example.

    Keywords: Kufic handwriting, decorative Kufic, Tomb of Sheikh Abdul-Samad in Natanz, Farashah Ghadamgah in Yazd
  • Mohamadreza Mahdizadeh* Pages 105-132

    In Masnavi, the great work of Malawi (famous poet and mystic of Iran) limited cities has the chance for presentation and among these few cites’ names, Kashan has the glory of entering in one of Masnavi’s stories. In this essay, firstly, by short reviewing of Malawi’s life, works and bibliography and background of Masnavi’s generation, the story of “Omar in Kashan “has been  studied and analyzed. Entering the  name of Kashan under the sunni  man  who is  squint, has notions for studying the causes for illumination and demonstration of Kashan in Masnavi  and so Malawi’s mind and  thinking and so social and ideological situation  of  Kashan in Malawi’s era too. in this regard, suppositions same as passing of Malawi from Balkh (probably via Kashan ) to Ray and Mecca and so  traveling memories of these cities in Malawi’s childhood, common and lay discourse and stories  about Kashan and his people, religion and personality and rituals  in age and era of Malawi and at last  and most, a  cultural and religious powerful supposition  for  appearance of this story are analyzed. this last  hypothesis  is based on  religious conflicts among theological groups and cults mainly shia and sunni  states in middle of Iran(Jebal  district) which the best  representation of these  debates  and discourses is famous and influential book of Al-Naqz .following of  this investigation,  the essay  analyses  social , cultural and religious condition and  prominent events  of Kashan in the century’s  generation of this story  and memorandum of Kashan and so contemporary’s implications  same as truth finding  and tolerate characteristic and ethos  for new city of Kashan.

    Keywords: Kashan, Malawi, Masnavi, Al-Naqz, Omar, 7TH Hejri century (13th century), truth finding