فهرست مطالب

  • سال یازدهم شماره 1 (بهار و تابستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/01/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • مینا ساسانی، هاشم داداش پور* صفحات 1-27
    اغلب تحقیقات انجام شده در ایران به بررسی چگونگی تخصصی شدن و تمرکز فضایی صنایع پرداخته اند و مطالعه ای که علاوه بر تخصصی شدن، تاثیر تنوع و رقابت صنعتی بر تمرکز فضایی صنایع را نیز سنجیده باشد، تا به حال صورت نگرفته است. از این رو، این مقاله برای تعیین موقعیت و جایگاه شهرستان های مختلف کشور ایران در ساختار فضایی تولید، به بررسی تاثیر تخصصی شدن، تنوع نسبی و رقابت صنعتی بر تمرکز فضایی صنایع در بخش های مختلف صنعتی می پردازد. روش تحقیق مقاله کمی- تحلیلی است. داده های مورد نیاز برای شاخص های اندازه گیری، از سرشماری کارگاه های صنعتی با ده نفر نیرو و بیشتر، در طی سه دوره 1376، 1385 و1390 به دست آمده است. شاخص تخصصی شدن از طریق ضریب مکانی (LQ)، شاخص تنوع با روش تنوع نسبی (RDI) و شاخص رقابت از طریق روش گلیسر و همکاران به دست آمد. برای بررسی رابطه بین این سه شاخص و تمرکز فضایی صنایع، از روش رگرسیون وزنی جغرافیایی (GWR) استفاده شد.نتایج یافته ها نشان می دهد که در اغلب صنایع بین تخصصی شدن و تمرکز فضایی رابطه مستقیم و معناداری وجود دارد و با افزایش تخصصی شدن، اشتغال رشد کرده است. این بیانگر تایید نظریه های مطرح در جغرافیای اقتصاد نوین است که فعالیت های صنعتی کشور در بخش تولید، بیشتر به سمت تمرکز در مناطق خاص جغرافیایی تمایل دارد تا از این راه به خوشه بندی صنعتی و صرفه جویی های ناشی از تجمع دست یابد. اما برخلاف برخی نظریه های مطرح، بین تنوع نسبی صنایع و رقابت صنعتی بین شهرستان ها با تمرکز فضایی صنایع رابطه معناداری مشاهده نشد. توصیه می شود رویکرد خوشه ایبرای تقویت فعالیت های صنعتی با تمرکز بر مزیت های مکانی ایران از سویی و تقویت الگوی چندمرکزی برای بهبود ساختار فضایی تولید از سوی دیگر، در دستور کار مقامات و سیاست گذاران صنعتی- منطقه ای قرار بگیرد.
    کلیدواژگان: تخصصی شدن منطقه ای، تمرکز فضایی صنایع، تنوع صنعتی، رقابت صنعتی، ساختار فضایی تولید
  • سعید امان پور*، مسعود صفایی پور، سعید ملکی، هادی علی زاده صفحات 29-55

    ساختار طرح ریزی توسعه شهری در کشور ما دارای بنیان های غیر منعطف، ناکارآمد و با رویکرد کارکردی هندسه گراست که ناکارآمدی نظری و روش شناختی پارادایم آن، یعنی برنامه ریزی متمرکز، بیش از پیش بر ضعف و ناکارآمدی آن صحه می گذارد. در این فرایند، رویکرد برنامه ریزی راهبردی با دگرگونی ساختار برنامه ریزی در دو بخش تصمیم سازی و تصمیم گیری، اسلوبی منعطف، مشارکتی و شفاف را در عرصه طراحی توسعه شهری فراهم کرده است. کاربست این رویکرد نیازمند شناخت اولویت ها، تاثیرها و چالش های پیش رو برای درک از واقعیت موجود آن در فرایند توسعه شهری است.  در این راستا، پژوهش حاضر با ماهیت «کاربردی- توسعه ای» و با روش شناسی «توصیفی- تحلیلی» انجام شده است. جامعه نمونه پژوهش، 50 نفر از کارشناسان و نخبگان مرتبط با موضوع پژوهش هستند که به شیوه دلفی هدفمند انتخاب شده اند. ابزار تحلیلی پژوهش با توجه به اهداف آن، مدل حداقل مجذورات لگاریتمی فازی FLLS و مدل سازی معادلات ساختاری AMOS است. نتایج حاکی از آن است که سیاست گذاری به عنوان مهم ترین مرحله ساختار راهبردی مبتنی بر تصمیم سازی و مرحله اصلاح و بازنگری طرح ها به عنوان مهم ترین مرحله ساختار راهبردی مبتنی بر تصمیم گیری دارای بیشترین اولویت برای ایجاد تحولات ساختاری در طرح ریزی توسعه شهری کلان شهر اصفهان است. تبیین ارتباط ساختاری مراحل ساختاری برای تبیین تحقق بخشی طرح ریزی راهبردی در کلان شهر اصفهان، نشان از معناداری ارتباط ساختاری و ضرایب رگرسیونی وزن دار به دست آمده در این فرایند، نشان از اهمیت پیشران اصلاح و بازنگری طرح ها در تبیین ارتباط ساختاری پیشران های هشت گانه در تحقق طرح ریزی راهبردی در کلان شهر اصفهان دارد.

    کلیدواژگان: چالش های ساختاری، رویکرد راهبردی، طرح ریزی شهری، کلان شهر اصفهان
  • رقیه صادق اوغلی، علی جهانی*، افشین علی زاده، حمید گشتاسب صفحات 57-78

    یکپارچگی و ارتباط زیستگاه ها در مناطق حفاظت شده برای دوام جمعیت های گیاهی و جانوری مهم است، مخصوصا زمانی که زیستگاه های مختلف مکمل یکدیگر باشند. بررسی یکپارچگی مناطق حفاظت شده می تواند برای ارتباط دادن لکه های محدود شده و کمک برای مقابله با تاثیرات از هم گسیختگی مفید واقع شود. هدف از این تحقیق کمی کردن از هم گسیختگی بخش های مختلف منطقه حفاظت شده جاجرود است. برای رسیدن به این هدف، با استفاده از تکنیک های سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی، کاربری های منطقه استخراج شد و با استفاده از سنجه های سیمای سرزمین در سطح کلاس، از هم گسیختگی بخش های منطقه بررسی گردید. نتایج این تحقیق نشان داد که به طور کلی قسمت های شمالی سیمای سرزمین منطقه که شامل پارک های ملی خجیر و سرخه حصار نیز هست، لکه های بزرگ تر و پیوستگی بیشتر دارد؛ در حالی که جنوب منطقه به سمت ساختار ریزدانه ای می رود. همچنین نتایج این تحقیق بر قابلیت و کاربرد سنجه های سیمای سرزمین در ارزیابی مدیریت مناطق حفاظت شده و شناسایی لکه های حفاظتی به منظور اولویت دادن به حفاظت از لکه های سیمای سرزمین تاکید می کند.

    کلیدواژگان: از هم گسیختگی، سنجه، سیمای سرزمین، منطقه حفاظت شده جاجرود، یکپارچگی
  • زینب شریف *، میرنجف موسوی صفحات 79-102

    یکی از راهبردهای مهم که در نیم قرن اخیر برای مقابله با بی تعادلی منطقه ای ناشی از رشد فزاینده شهرهای بزرگ مورد توجه قرار گرفته، شهر های کوچک هستند که به دلیل برخورداری از برخی امکانات و خدمات، به عنوان یکی از مراکز مهم در تعادل یابی توسعه منطقه ای کانون توجه قرار می گیرند. روش پژوهش حاضر توصیفی- ارزیابی و هدف آن بررسی وضعیت تحولات نظام شهری شهر های کوچک استان البرز در جهت تعادل بخشی به توسعه پایدار منطقه ای است. برای دستیابی به جایگاه شهرهای کوچک در نظام شهری در یک دوره زمانی 30ساله (1365تا1395) از مدل های رتبه اندازه، آنتروپی و ترازنامه استفاده شده، سپس نقش آن ها در تعادل یابی توسعه منطقه ای ارزیابی شده است. نتایج حاصل نشان می دهد ضریب آنتروپی بدون احتساب شهرهای کوچک نیز به عدم تعادل ادامه خواهد داد. در مدل لگاریتمی رتبه اندازه نیز با احتساب شهر های کوچک، شیب خط برابر 94/1- و بدون احتساب شهر های کوچک، به 21/1- کاهش یافته که حاکی از نقش انکارناپذیر شهر های کوچک در نظام شهری است. نتایج مدل ترازنامه نیز نشان می دهد تغییرات مولفه ها عمدتا درون طبقه ای و ناشی از رشد شهر هاست و فقط در سال 1385، با توجه به تبدیل روستاها به شهر شاهد تغییرات ناشی از شهرهای جدید بوده ایم.

    کلیدواژگان: استان البرز، توسعه منطقه ای، شهرهای کوچک، نظام شهری
  • نیلوفر راست قلم*، داریوش مرادی، احمد شاهی وندی، محمود محمدی صفحات 103-125

    روابط بین شهرهای شبکه شهری به واسطه جریان های جمعیتی و عوامل موثر بر آن شکل می گیرد. در این مقاله با بهره گیری از دو انگاشت توزیع اشتغال و شبکه شهری، عوامل موثر در ایجاد و تشدید نابرابری های فضایی در شبکه شهری اصفهان ارزیابی شده است. به این منظور، دگرگونی های شاخص های اشتغال در شبکه شهری اصفهان، متشکل از 37 شهر مصوب طرح مجموعه شهری، در سه مقطع زمانی 1375، 1385 و 1395 برپایه فاصله بین شهرها در چارچوب تحلیل شبکه های اجتماعی در نرم افزار (گفی) سنجیده شده است. نوع پژوهش در این مقاله کاربردی است و تحلیل های آن با استفاده از روش های کمی انجام شده است. روش گردآوری داده ها، انجام مطالعات کتابخانه ای و بازبینی اسناد مدون است. برای تحلیل یکپارچه انگاشت اشتغال و ویژگی های شبکه شهری، در هریک از مقاطع زمانی سه گانه، شبکه ای جداگانه ترسیم و تحلیل شده است. یافته های تحلیل ها بیانگر آن است که در شبکه شهری اصفهان، در مقاطع زمانی سه گانه، دگرگونی های جمعیتی در شهرها (پرجمعیت و کم جمعیت) رابطه مستقیمی با جابه جایی جریان اشتغال در شبکه شهری ندارد و شهرهای کم جمعیت همچون دستگرد، بهاران و قهدریجان، در مقاطع زمانی پژوهش، عملکرد درخور توجهی در جذب جریان اشتغال داشتند. در مقابل، شهرهای پرجمعیتی همچون اصفهان، خمینی شهر، نجف آباد و شاهین شهر، در جذب جریان اشتغال، عملکرد ضعیف تری داشتند. شهرهای با جمعیت متوسط در شبکه شهری اصفهان، در جذب جریان اشتغال عملکرد متوسطی نیز داشتند، به گونه ای که می توان گفت رابطه بین جمعیت و جذب جریان اشتغال در این شهرها، رابطه ای مستقیم است. کلان شهر اصفهان با برخورداری از درصد درخور توجهی از امکانات، منابع، گردش های مالی، قدرت سیاسی و جریان های جمعیتی، عملکرد مناسبی در رتبه بندی شهرهای شبکه شهری ازلحاظ جذب جریان های اشتغال ندارد. بنابراین برنامه ریزی توسعه اشتغال در شبکه شهری مجموعه شهری اصفهان نمی تواند تابعی از رتبه بندی سلسله مراتب شهرها باشد و شاخص های بنیادین اقتصادی همچون نرخ مشارکت اقتصادی، نسبت اشتغال، نرخ بیکاری، بار تکفل، ضریب اشتغال و ضریب فعالیت عمومی نقش کلیدی تری دارند.

    کلیدواژگان: تحلیل شبکه اجتماعی، توزیع اشتغال، شبکه شهری، مجموعه شهری اصفهان
  • یاسر حاتمی*، کیانوش ذاکر صفحات 127-155

    طبق نظر پژوهشگران تراکم ادراکی به صورت تخمین تعداد مردم و فعالیت هایشان، یعنی شدت حضور مردم در فضا تعریف می شود که بر مبنای تعدادی نشانه در محیط، قضاوت می شود و با نوع طراحی محیط، فرهنگ و نشانه های محیطی مرتبط است. درنتیجه محیط تاثیر زیادی بر ادراک تراکم می گذارد که آن را به صورت پیکره بندی فضایی بررسی می کنیم. به عبارتی پیکره بندی، مجموعه ای از روابط بین فضاهایی است که در یک موقعیت ویژه در زمان وجود دارند و بر ادراک تراکم توسط شهروندان و کیفیت محیطی تاثیرگذارند. در همین راستا پژوهش حاضر با هدف استفاده از ابزار تراکم در برنامه ریزی شهری و تلاش برای ایجاد محیطی مطلوب برای ساکنان شهرک مسکونی شهیدبهشتی شهر همدان انجام شده است. نوع تحقیق کاربردی و روش آن توصیفی است. گردآوری اطلاعات از طریق مشاهده و پرسش نامه تنظیم شده با طیف لیکرت است. جامعه آماری تحقیق در شهرک بهشتی شهر همدان برابر با 7652 نفر است که حجم نمونه از طریق فرمول کوکران و برابر با 366 نفر انتخاب شده است. تجزیه و تحلیل اطلاعات نیز از طریق محاسبات شاخص فاصله فضایی (SOI) و آزمون های تحلیل واریانس یک طرفه و تحلیل رگرسیون چندگانه (HMR) صورت گرفته است. درنهایت مشخص شد که هرچه شاخص فاصله فضایی (SOI) پایین تر باشد، یعنی هرچه فضا محصورتر و فشرده تر باشد، کیفیت محیطی پایین تر و برعکس، هرچه این شاخص (SOI) بالاتر باشد، یعنی میزان گشودگی و گستردگی بالاتر و درنهایت کیفیت محیطی بالاتری نیز دارد. درنتیجه پژوهش حاضر به ارائه چارچوب مفهومی درخصوص برنامه ریزی و طراحی پیکره بندی فضایی استاندارد و مناسب فضای شهری با توجه به میزان ادراک شهروندان در راستای بهبود کیفیت محیط شهری پرداخته است.

    کلیدواژگان: پیکره بندی فضایی، تاثیرات ادراک تراکم، تراکم ادراکی، فاصله فضایی (SOI)، کیفیت محیطی
  • رستم صابری فر*، هومر شکری صفحات 157-175
    گسترش فیزیکی شهرها، به خصوص شهرهایی که درنتیجه تحولات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی، شاهد رشد غیرعادی بوده اند، باعث مشکلات متعددی شده است. به همین منظور، هدف تحقیق حاضر، بررسی وضعیت شهر بیرجند ازنظر سیل خیزی و پهنه بندی خطر ناشی از این حادثه مهم طبیعی بود. این بررسی به شیوه توصیفی-تحلیلی و به منظور پیش بینی دامنه خسارات ناشی از سیلاب انجام شده است. داده های مورد نیاز در بخش کاربری اراضی، تراکم جمعیت، مشخصات مسیل های موجود، شیب، تراکم مسکونی و جمعیت، ضریب CN، رواناب، قدمت ابنیه، فضاهای باز و سایر مولفه های موثر در این خصوص گردآوری شد. داده های گردآوری شده بعد از تصحیح و تبدیل، وزن دهی شد و بعد از انجام مقایسات زوجی و تعیین ضرایب نهایی هر لایه، نقشه های مورد نیاز تهیه گردید. برای تعیین وزن و ضرایب نهایی به تناسب از مدل AHP و نرم افزارهای مربوطه، به خصوص Export Choice، ArcGIS و... بهره برداری به عمل آمد. نتایج نشان داد تمام وسعت شهر در معرض خطر سیلاب قرار دارد. با وجود این، پهنه های جنوب و جنوب شرقی که قریب به 20 درصد از وسعت شهر را به خود اختصاص داده اند، در معرض خطرپذیری زیاد و خیلی زیاد، محدوده های شمال غربی و جنوب غربی با 50 درصد وسعت، در محدوده خطرپذیری متوسط و سایر بخش های شهر که کمتر از 30 درصد وسعت را به خود اختصاص داده اند، در پهنه خطرپذیری کم و بسیار کم قرار دارند. درنتیجه باید در قسمت هایی که آسیب پذیری بیشتری پیش بینی می شود، برای عملیات کنترل سیلاب و سیستم های هشداردهنده سیل اقدام کرده و به منظور رفع تصرف های غیرقانونی که در بستر و حریم مسیل های موجود صورت گرفته است، اقدام لازم را به عمل آورند.
    کلیدواژگان: بیرجند، پهنهبندی خطر، سیلابهای شهری، سیلخیزی
|
  • Mina Sasani, Hashem Dadashpoor * Pages 1-27
    Distribution of production activities and establishment of industrial units in different regions depends on the decision of firms to locate in certain areas, but there are many important factors that affect the decision-making process. This research’s main goal is to understand the relationship between industry specialization, diversity of industries, competition between industries and the concentration of industries over time. The research method is quantitative and following the method employed by Glaeser et al., (1992) the effect of specialization, relative diversity of industries and competition between industries on industrial concentration has been investigated using geographic weighted regression method. The result of this assessment shows during the study period with the increasing specialization of industries in the county, in most industrial sectors, increasing industry concentration has occurred. But between the relative diversity of industries and industrial competitiveness and the geographic concentration of industries there was no significant relationship in the counties.
    Keywords: Spatial structure of production, regional specialization, Industrial competition, Industrial diversity, Geographical weighted regression
  • Saeed Amanpour *, Masoud Safaeepour, Saeed Maleki, Hadi Alizadeh Pages 29-55

    The structure of urban development planning in our country has non-flexible, inefficient foundations and a functional geometric approach that theoretical and methodological inadequacy of its paradigm, namely planning focused on its weaknesses and inefficiencies, confirms more and more. In this process, the strategic planning approach has transformed the planning structure into two parts of the decision-making, decision making and flexible, transparent, participatory decision making in the field of urban development design. The application of this approach requires recognizing the priorities, influences and challenges ahead to understand its existing reality in the urban development process. In this regard, the present study has been carried out with the "application-development" nature and with the "descriptive-analytical” methodology. The sample population of the research is 50 experts and elites related to the research topic selected in a targeted Delphi manner. The analytical tool of the research, due to the goals, is the FLLS model and the structural equation modeling AMOS. The results indicate that: policy making as the most important stage in the decision-making strategic structure and the stage of reforming and reviewing the plans as the most important stage of the decision-taking strategic structure with the highest priority for structural changes in Isfahan metropolis. Explaining the Structural Relationship of the Structural Steps to Explain the Strategic Planning Implementation in Isfahan's Metropolitan Area shows the significance of the structural relationship and the weighted regression coefficients achieved in this process.

    Keywords: Urban development plan, Strategic Approach, structural challenges Esfahan Metropolis
  • Roghaye Sadegh Oghli, Ali Jahani *, Hamid Goshtasb, Afshin Alizadeh Pages 57-78

    Integrity and connectivity of habitats are among the important factors for the conservation of plant and animal populations within protected areas, particularly when the habitats are connected to each other. Investigating on the integrity of these areas could help interconnecting islanded patches and preventing the negative impacts of fragmentations. This study aimed to quantify the fragmentations of different regions within the protected area of Jajroud. Land-use map was extracted using remote sensing (RS) and geographic information system (GIS) techniques. The acquired data were employed to study the fragmentation of the regions considering the landscape metrics. The results indicate that the northern parts of the region including the national parks of Khojir and Sorkheh Hesar, in general, possess larger patches and higher level of connectivity, while the southern part is tending towards small-grain structure. In addition, it supports the applicability of landscape metrics in assessing the management of the protected areas and identifying the protection patches in order to prioritize the protection of landscape patches.

    Keywords: Landscape, Integrity, Metric, Fragmentation, Jajroud protected area
  • Mir Najaf Mosavi, Zeynab Sharif* Pages 79-102

    One of the important strategies that have been taken into consideration in the last half century to counter regional imbalances caused by the growing growth of large cities are small towns, which, due to the availability of some facilities and services, are one of the important centers for developmental balance The research is descriptive-analytic, and its purpose is to investigate the role of small cities (25-100 thousand) in sustainable regional development in Alborz province. In order to achieve the position of small towns in the urban system, rank-size models, entropy and balance sheets have been used, and then their role in regional development balance has been evaluated. The results show that the entropy coefficient without considering small cities is also a continuation imbalance Will have. In the logarithmic model, the rank of size, with the inclusion of small towns, slipped to -1.99, and with no small cities down to -21.1, which indicates the undeniable role of small cities in the urban system and the results of the balance sheet model The changes in components are mainly in-class and due to the growth of cities, and only in 2006, due to the transformation of villages into the city of Shahdad, we have been affected by changes in new cities.

    Keywords: Urban network, Urban System-Regional, Sustainable Development, Aalborz Province
  • Niloofar Rastghalam *, Ahmad Shahivandi, Mahmoud Mohammadi, Daryoush Moradi Pages 103-125

    Relationships between urban network cities are shaped by demographic trends and the factors affecting it.This research,using two concepts of occupation distribution and urban network,seeks to study the effective factors in the occurrence and intensification of inequalities in the Isfahan city network.In the same way, the changes and transformation of the Isfahan network(including 37 city of Isfahan approved City-Region Plan)is considered by employment indicators as well as distance between cities,using network mapping in social network analysis software(Gephi)in three periods of time:1996,2006,2016.The research method has been applied in terms of purpose,application and information gathering method through library studies and review of documented documents.The data analysis method is also quantitative,so that for the purpose of employment at any time,a separate network is mapped and analyzed.The results indicate that in the Isfahan city network at the time of research,demographic changes in populated cities and low population centers do not directly correlate with the shift of employment in the urban network,while there is a direct relationship between cities with a moderate population and the flow of employment.In addition,the metropolis of Isfahan,with a significant percentage of facilities,resources,financial flows, political power and population flows,is not well positioned to rank urban network cities in terms of employment flows.

    Keywords: Employment Distribution, Urban network, Isfahan City-Region, Social Network Analysis
  • Yaser Hatami *, Kianoush Zaker Pages 127-155

    According to the researchers about the density of population density persons mental judgment psychological transitions and structural design are the type of environment, culture and environmental related signs in the results a lot of influence on the perception of the environment is that it picks for the space configuration reviews. In the sense of configuration, there is a set of relationships between spaces that exist in a particular position in time, and affect the perception of abandonment by citizens and the quality of the environment. In this regard, the purpose of this research tool use density in Urban Planning, efforts to create a favorable environment for the residents in Shahid Beheshti Town residential city of Hamedan. The type of applied research and descriptive-analytical method. Data collection is through the observation and questionnaire of the Likert spectrum. The sample size was chosen by the Cochran formula and equals 280 people. Information analysis through spatial distance (SIO) index calculation and test analysis of variance and regression analysis of unilateral changing (HMR). Finally was determined that whatever space distance index (soi) is lower means whatever space is more compact and master environmental quality is lower and vice versa whatever the index (soi) will be the higher meaning higher amount of openness and span higher and higher environmental quality in the end.

    Keywords: Spatial configuration, Perceptual density, The effects of perceived congestion, Space Spacing (SIO), environmental quality
  • Rostam Saberifar *, Homer Shokri Pages 157-175
    Physical expansion of cities, particularly those which have experienced unusual growth due to economic, social, and political transformations has led to numerous problems. To this end, the purpose of this study was to investigate conditions of Birjand City regarding flooding and hazard zoning caused by this important natural event. The present study was practical regarding the objective and descriptive-analytic considering its methodology. The study was descriptive-analytic and was performed through prediction of the scope of damages caused by floods and based on hazard zoning. According to the results, given that development of Birjand City has been done on the sub-basin of the existing watercourse, all the city is exposed to the risk of flooding. However, southern and southeastern zones with almost 20% of the city area are subject to high and very high risk, northwestern and southeastern with 50% of the area are subject to average risk, and other zones of the city with less than 30% are subject to low and very low risk. As a result, should consider operation of flood control and flood warning systems in areas with greater vulnerability, while illegal occupation of flooding basins and watercourses should be dealt with.
    Keywords: Flooding, Urban Flooding, Hazard Zoning, Birjand