فهرست مطالب

پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی - سال پنجاه و یکم شماره 2 (پیاپی 107، پاییز و زمستان 1397)
  • سال پنجاه و یکم شماره 2 (پیاپی 107، پاییز و زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/12/25
  • تعداد عناوین: 7
|
  • فائزه رحمان* صفحات 175-189
    در این پژوهش، روش مطالعات تاریخی و تطبیقی، تاثیرات فرهنگ اسلامی بر آیین ها و آداب و رسوم بومی مجمع الجزایر اندونزی به خصوص جزیره جاوه بررسی شده است. مجمع الجزایر اندونزی پیش از ورود اسلام، سخت تحت تاثیر فرهنگ و ادیان هندویی و بودایی بود. با ورود اسلام، بومیان این منطقه به ویژه جزیره جاوه، اسلام را بی آنکه باورها و اعمال گذشته خود را به طور کامل رها کنند، پذیرفتند. بر این اساس، آیین ها و آداب و رسوم جدیدی در این منطقه شکل گرفت که اصطلاحا از آنها به عنوان «آگاما جاوا» (دین جاوه) نام می برند. آنچه از آن با عنوان «دین جاوه» یاد می شود، حاصل ترکیب عناصر انیمیسمی، هندو- بودایی و اسلامی است و مهم ترین جلوه آن را در کباتینان و آیین های وابسته به آن مانند سلامتان می توان ملاحظه کرد.
    کلیدواژگان: جاوه، ادیان هندی، اسلام، آداب و رسوم بومی، آگاما جاوه، کباتینان
  • سید ابوالفضل رضوی* صفحات 191-213
    ماهیت نظامی ساختار حکومت ایلخانان و ممالیک، جایگاه ویژه سپاه و سلطه هرچه بیشتر اشرافیت نظامی را در پی داشت. سنخ مناسبات دو حکومت که در بیشتر موارد وجه تقابلی داشت، موجب می شد سران نظامی در چگونگی این مناسبات سهم تعیین کننده ای داشته باشند. از جمله مصادیق این مساله، پناهندگی اختیاری یا اجباری بزرگان نظامی به قلمرو حکومت رقیب بود که با اقبال بسیار همراه می شد و سیاست و اقتصاد مناطق محل منازعه را تحت تاثیر قرار می داد. پناهندگی یا جابجایی اشرافیت نظامی، به عنوان مساله پژوهش حاضر با طرح این سوال اصلی تبیین و تحلیل شده است که جایگاه و کارکرد اشرافیت نظامی در ساختار حکومت ایلخانان و ممالیک در ماهیت مناسبات حکومت های مذکور چه تاثیری داشت؟ حاصل پژوهش که با رویکرد توصیفی تحلیلی انجام شده، حاکی از این است که در کنار مشی تهاجمی ایلخانان و کوشش های آنها برای جبران ناکامی خود در خطه شام و شیوه بیشتر تدافعی ممالیک، پناهندگی امرا یکی از عوامل تشدید برخوردهای آنها بود. درحالی که ایلخانان از مساله مذکور به عنوان بهانه یا انگیزه ای برای هجوم به شام استفاده می کردند، حکومت ممالیک می کوشید از این مساله، از نظر سیاسی بهره برداری کند و دولت رقیب را تحت فشار روانی قرار دهد.
    کلیدواژگان: ایران، مصر، ایلخانان، ممالیک، مناسبات خارجی، اشرافیت نظامی
  • بشیر سراجی*، عبدالله همتی گلیان صفحات 215-243

    جنگ های صلیبی، تاثیر عمیقی بر سرنوشت غرب و جهان اسلام برجای نهاد. در باب این جنگ ها، منابع تاریخ نگاری اروپایی ها، ایوبیان و حتی سلجوقیان در دسترس است. از این میان، آثار مورخان پرآوازه ای چون عماد اصفهانی، مولف الفتح القسی و ابوشامه، مولف الروضتین، از منابع اصیل مهم ترین رخداد نظامی و سیاسی تاریخ شامات و عصر ایوبیان محسوب می شوند. مسئله اصلی این است که نگرش این دو مورخ نسبت به صلیبی ها و جنگ های صلیبی چگونه بوده و تا چه اندازه در عنصر واقع نمایی اهتمام ورزیده اند. به نظر می رسد که این دو وقایع نگار، به طور کلی، به نقل روایات جنگ از موضع قدرت و برتری توجه داشته و گزارش ها را با نگرش آرمان گرایانه و به صورت فتح نگاری ثبت کرده اند. اثر ابوشامه تا حد چشمگیری برگرفته از کتاب عماد اصفهانی است. در این پژوهش، کوشش شده است تا با روش توصیفی تحلیلی، تاریخ نگاری دو اثر پیرامون جنگ های صلیبی و وجوه اشتراک و افتراق آن دو را تبیین و بررسی شود.

    کلیدواژگان: جنگ های صلیبی، عماد اصفهانی، ابوشامه، الفتح القسی، الروضتین، مطالعه مقایسه ای
  • زینب فضلی* صفحات 245-264
    ناکامی در اشاعه مذهب اسماعیلی در مغرب، از موضوعات مهم تاریخی دوره فاطمیان است و در بررسی و تبیین آن، مسائل اقتصادی را به عنوان عامل و شاخص مهمی باید در نظر گرفت: حاکمان فاطمی نتوانستند دعاوی روزگار انقلابی گری خود را در ایجاد عدالت اقتصادی در جامعه مغرب عملی کنند. آنها با بی توجهی به شرایط لازم اقتصادی، در تحقق آرمانهای سیاسی مذهبی خود و تاسیس خلافت فراگیر فاطمی، کوشش هایی به کار بردند که حاصل آن، تحمیل هزینه های مالی گزاف بر اقشار مختلف جامعه مغرب بود. علاوه بر این، سیاست خارجی مبتنی بر تخاصم و توسعه طلبی، امکان برقراری مناسبات پایدار اقتصادی مغرب با سایر سرزمینهای اسلامی را از میان برد و مردم را به ویژه از نظر اقتصادی در تنگنا قرار داد. از این رو، ساکنان مغرب در ایام شورش ابویزید خارجی، به طور گسترده با آن همدلی و همراهی نشان دادند تا آنجا که دولت فاطمی در آستانه سقوط قرار گرفت. اگرچه فاطمیان با درک نارضایتی مردم، کوشیدند با تغییر سیاست های مالی و جلوگیری از سودجویی های والیان خود، از فشارهای گزاف مالی بر مردم بکاهند، اما این تغییرات دیرهنگام بود و با انتقال مرکز دولت فاطمی به مصر، تحول و تغییر چندانی در اقبال مردم مغرب به مذهب اسماعیلی پدید نیامد.
    کلیدواژگان: مغرب اسلامی، سیاست اقتصادی دولت فاطمی، مذهب اسماعیلی، فاطمیان
  • زهرا سادات کشاورز*، محمدعلی چلونگر، اصغر منتظر القائم صفحات 265-299

    یکی از شاخص های مهم فرهنگ و تمدن در هر عصری پیشرفت های علمی و پرورش صاحبان اندیشه در عرصه علوم است. هدف اصلی نوشتارحاضر، مطالعه اجتماع علمی عصر صفوی و نقش آن در فرآیند تمدنی آن روزگار است. این مقاله با الهام از الگوی نظری رندل کالینز و با روش توصیفی تحلیلی ضمن توجه به ضرورت کاربرد رویکردهای جامعه شناختی در تحلیل پدیده های تاریخی در جست وجوی پاسخی مناسب برای این پرسش است که اجتماع علمی در عصر صفویه از چه ویژگی هایی برخوردار بوده و آیا توانسته خود را به عنوان یک کانون پیشرو و تمدن زا معرفی کند؟ یافته های تحقیق نشان می دهد رشد علم در گرو ظهور و تداوم حلقه های فکری به مثابه اجتماع های علمی است که هسته محوری آن را زنجیره مناسک تعامل با انرژی عاطفی بالا تشکیل می دهد. با حمایت دستگاه سیاسی دولت، حکما، فقها، علماء، دانشمندان و هنرمندان همچون فعالان فضای علم در درون حلقه های فکری، توانستند نقشه راه تمدن‎سازی بر مبنای معارف عقلانی تشیع را طراحی کنند.

    کلیدواژگان: اجتماع علمی، فرهنگ، تمدن، تشیع، صفویه، ایران
  • مجید معارف*، اصغر قائدان، هادی خواجوی صفحات 301-317

    سیره و سنت رسول خدا(ص) از صدر اسلام مورد توجه بوده است. توجه به سنت به عنوان مفهومی که می تواند کلید فهم تاریخ، حدیث، فقه و اصول اعتقادات اسلامی باشد، از اهمیت بسیاری برخوردار است. مسئله این پژوهش تکوین مفهوم و کارکرد سنت از زمان پیامبر اسلام(ص) تا پایان عصر خلفای راشدین با تاکید بر حکومت امیرمومنان علی(ع) است. برخی یافته ها حاکی از آن است که سنت در عصر خلفای سه گانه ابزاری برای توجیه مشروعیت خلیفه و ساماندهی حکومت بود، اما کارکرد های اجتماعی سنت در دوره امیرمومنان(ع) صرفا منوط به مشروعیت حکومت نیست و به سوی مفهومی راه گشا در حل معضلات و مخاطرات اجتماعی میل می نماید. به صورتی که در مدت کوتاه حکومت ایشان سنت به یکی از مهم ترین معیارهای شناخت حق از باطل، هدایت، بدعت ، فتنه و حکومت داری در کنار کتاب خدا تبدیل شد.

    کلیدواژگان: سنت نبوی، تطور مفهوم سنت، کارکرد سنت، عصر خلفای سه گانه، عصر امام علی(ع)
  • یونس یوسف وند، جواد نیستانی*، سید مهدی موسوی کوهپر صفحات 319-344

    نام «آذیوجان»، از شهرهای کم شناخته سده های نخست دوران اسلامی در غرب ایران، در گزارش های جغرافی نویسان اسلامی و سکه های این شهر از سده 4ق آمده است. حدود جغرافیایی این شهر ناحیه ای در ایالت «ماسبذان» در غرب ایران بوده و علی رغم مطالعات و تحقیقات باستان شناسی در محدوده ایالت ماسبذان، شهر آذیوجان و موقعیت مکانی آن ناشناخته باقی مانده است. هدف این نوشتار، بررسی و شناخت محدوده جغرافیایی شهر آذیوجان بر اساس آگاهی های موجود در منابع نوشتاری دست اول و انطباق آن با شواهد باستان شناسی، به منظور دستیابی به موقعیت مکانی این شهر در جغرافیای امروزی منطقه است. رویکرد پژوهش، «جغرافیای تاریخی» است و یافته ها با مطالعات میدانی و اسنادی سنجیده شده است. بنا بر نتایج، شهر آذیوجان در شهرستان امروزی «ایوان» در شمال استان ایلام در امتداد رود «کنگیر» قرار داشته است. از مقایسه آگاهی های باستان شناسی با آگاهی های متون تاریخی، محوطه «جوی زر» در ساحل رودخانه کنگیر برای موقعیت مکانی آن پیشنهاد می شود.

    کلیدواژگان: ایوان، جوی زر، جغرافیای تاریخی آذیوجان، شواهد باستان شناسی
|
  • Faezeh Rahman * Pages 175-189
    The present study seeks to explore the Influence of Islamic culture on native rites and customs of Indonesian Archipelago specially island of Java, using the historical and comparative method. Indonesian Archipelago before the arrival of Islam was totally influenced by Hindu and Buddhist cultures and religions. On arrival of Islam, the natives of this region specially island of Java, accepted Islam without completely abandoning their beliefs and deeds. Accordingly, new rituals and customs were created in this area, which they termed as "Agama Java" (the religion of Java). What is called the " Agama Java", is the combination of elements of Animism, Hindu-Buddhism and Islam and its most important effect can be seen in Kebatinan and rituals related to it, such as Slametan.
    Keywords: Java, Indian Religions, Islam, Native Culture, agama Java, Kebatinan
  • Sayyed Abolfazl Razavi * Pages 191-213
    Military constitution of Ilkhanid and Mamalik states were led to especial position of army and more efficacy of military nobilities. Mentioned efficacy as well as the kind of these two states, that mostly were conflicted, were caused that Militaries had more roles in determining these relations. Some samples were freely or compulsory refuges of militaries to the realm of enemy state that was welcomed with great acceptance and influenced politics and economics of conflicted realms. To seek refuge, is explained and analyzed as the problem of our research. The question is what effects have had the place and function of noble military in Ilkhanid and Mamalik states? The result of the research by descriptive and analytic approach indicates that refugee of noble militaries was as factors of conflicts while Ilkhanids have used mentioned problem as a motivation for attacking Damascus, Mamaliks have tried to use this as political tool and put pressure on their enemies.
    Keywords: Iran, Egypt, Ilkhanids, Mamaliks, Foreign Relations, Noble Military
  • Bashir Seraji *, Allah Hemmati Golian Pages 215-243

    The Crusades had a profound effect on the fate of the West and the Muslim world. On these wars European, Ayyubian and even Seljuk sources are available. Among them, the works of renowned historians such as ʾImād Isfahānī's Fatḥ al-Qussī and Abūshāmma, author of al-Rawḍataīn, are the main sources of the most important military and political events in the history of Damascus and the Ayyubid period. The main question is how the two historians view the Crusaders and the Crusades, and to what extent their reports could be realistic. In general, these two chronographers seem to have focused on the narratives of war from the standpoint of power and superiority, and have recorded the reports with an idealistic attitude. Abūshāmma's work largely borrowed from ʾImād Isfahānī. In this research, attempted to describe and analyze these two works on the Crusades and their shared and unshared points through descriptive-analytical method.

    Keywords: Crusades, ʾImād Isfahānī, Abūshāmma, Fatḥ al-Qussī, al-Rawḍataīn, comparative study
  • Zeinab Fazli * Pages 245-264
    The failure to disseminate the Ismaili religion in the Maghrib is one of the important historical issues of the Fatimid era and when this investigated and explained, the economic agenda of the Fatimids as an important factor, should take into consideration. The Fatimid rulers failed to enforce their revolutionary claims of creating the economic justice in the Maghrib society. By failing to provide the necessary economic backing, in pursuing their religious-political aspirations and establishing an inclusive Fatimid caliphate, they have made unsuccessful attempts that imposed enormous financial costs on various sections of the Maghrib community. In addition, adopting a foreign policy based on hostility and territorial development eliminated the possibility of establishing sustainable economic relations with other Islamic territories. Such policies putted the people in financial straits. Therefore, during the Abu Yazid al-Kharidji uprising against the Fatimid government, the Maghrib inhabitants largely sympathized that and the Fatimid state was on the verge of collapse. Although the Fatimids tried to prevent the financial pressures on the people by changing their financial policies and preventing the profiteering of their governors, but due to the delay of this changes and the transfer of their capital to Egypt, there was little change in the desire of the inhabitants of Maghrib into the Ismaili religion.
    Keywords: The Islamic Maghrib, The economic Policy of Fatimid State, The Ismaili Religion, Fatimids
  • Zahra Sadat Keshavarz *, Mohamad Ali Chelongar, Asghar Montazer Al Ghaem Pages 265-299

    The main purpose of the present paper is to study the scientific-cultural society of the Safavid era and its role in the civilization process of that time. This paper, inspired by Randall Collins's theoretical model and with descriptive-analytic method, does pay attention to the necessity of applying sociological approaches to analyzing historical phenomena, and seeks a suitable answer to this question: What are characteristics of scientific-cultural community in the Safavid era, and has it been able to define itself as a pioneering civilization? The findings show that the growth of science is depends on the emergence and continuation of intellectual circles and scientific communities, which its pivot core consists of chain of rites of interaction with high emotional energy. With the support of the political apparatus of the state, scholars, jurists, artists as well as intellectuals were able to establish Alawite civilization by designing a road map of civilization based on rational Shiite cultural education.

    Keywords: Scientific Society, culture, Rituals of interaction, Civilization, Shiism, Safavid, Iran
  • Majid Maaref *, Asghar Qaedan, Hadi Khajavi Pages 301-317

    The tradition of the Prophet (peace be upon him) has been one of the two sources of Islam since the beginning. Attention to "tradition" as a key concept to understanding the history, hadith, jurisprudence and principles of Islamic beliefs is very important. The purpose of this study is to explore the development and function of tradition from the time of the Prophet (peace be upon him) to the end of the Rashid Caliphate era, with an emphasis on the rule of Amir al-Mu'minān Ali. Some findings suggest that tradition in the era of the Three Caliphs was a means of justifying the caliphate's legitimacy and the organization of the state. However, the social functions of the tradition in the era of Amir al-Mu'minān did not depend solely on the legitimacy of the state and it tends to lead to a concept in solving social problems. Therefore, that in the short period of his reign tradition (Sunnah) became one of the most important criteria for the recognition of right from wrong, guidance, heresy, seduction, and governance alongside the Book of God.

    Keywords: Tradition, Innocence, Amir al-Mu'minān, Social Transformation, Nahj al-Balaghah, Caliphs
  • Yuones Yuosefvand, Javad Neyestani *, Seyyed Mahdi Mousavi Kohpar Pages 319-344

    Azyvjān« is one of the less known cities of early Islamic era in western Iran. We are familiar with it through the reports of the early and middle Islamic centurie's geographers and also coins of this city belong to the fourth century AH. This city has been geographically in the »Masbazan« province in the west of Iran. Despite the studies and archaeological research carried out in this area, so far the city of Azyvjān and its location has been remained unknown in the present-day geography of the region. The purpose of this paper is investigating the geographical scope of the city of Azyvjān based on the knowledge of the historical resources and adaptation this data to archaeological evidence in order to achieve an understanding of the location of this city in the present-day geography of the region. The research approach is "historical" and the findings are gathered with documentary and field studies. The results show that the area which we should look for the city of Azyvjān is in the modern city of »Evān« in the north province of Elam and along the »Kangir « river. By comparing archaeological data with descriptions of historical texts about the city of Azyvjān and its location, the "Joey Zar" on the shores of Kangir River proposed for its location.

    Keywords: Evan, Azyvjān, Joey Zar, Historical Geography of Azivjan, archaeological evidence