فهرست مطالب

پژوهش های علوم تاریخی - سال یازدهم شماره 1 (بهار و تابستان 1398)
  • سال یازدهم شماره 1 (بهار و تابستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/06/01
  • تعداد عناوین: 12
|
  • سیده فهیمه ابراهیمی* صفحات 1-18
    مناسبات ایران و ماوراءالنهر از عهد صفوی شیبانی در روندی چالشی، به ایجاد سنتی در مناطق مرزی خراسان منجر شد که تا عهد منغیت همواره در قالب جنگ، صلح، استقرار نیرو، تعدیات ترک تازانه و  به اسارت بردن سرحدنشینان ادامه داشت. در پی یافتن علل، مجموعه ای از توسعه طلبی ها، منافع اقتصادی، سنت های اجتماعی و بی کفایتی های سیاسی را با پوششی به نام اختلافات مذهبی می یابیم که در عهد شیبانی و پس از آن اشترخانی، تفاوت ها و فرازوفرودهایی داشته است. آنچه در این نوشتار با عنوان «اوضاع سرحدنشینان و شیعیان خراسانی در مناسبات سیاسی منغیتیان و قاجارها» مطالعه   می شود، بر دوران پس از نادر و استقرار حکومت منغیتیان در ماوراءالنهر تمرکز دارد. پرسش اصلی پژوهش این است که در ادامه روند تاریخی مواجهه ایرانیان و ازبکان که موجب تنش در خراسان شده بود، اوضاع خراسانیان در عهد منغیتیان/قاجارها چگونه و تابع چه مولفه هایی بود؟ پاسخ اولیه و مدعای ما این است که در مناسبات ازبکان با شیعیان خراسانی سرحدنشین و مهاجر، روندی از لشکرکشی ها تا تعامل سیاسی با حکومت قاجار شکل گرفته که تابع اوضاع سیاسی و اجتماعی ماوراءالنهر، سیاست ورزی دولت ایران، تحولات روز دنیای اسلام (جنبش اتحاد اسلام و مواجهه با استعمار)و شرایط اجتماعی خراسانیان مهاجر در ماوراءالنهر بوده است.
    کلیدواژگان: منغیت، قاجار، ماوراءالنهر، شیعیان، خراسان
  • شهناز حجتی نجف ابادی* صفحات 19-37

    خدای نامه ها حاصل جریان تاریخ نگاری قرون پایانی حکومت ساسانی هستند. هرچند اصل خدای نامه ها ازمیان رفته اند، اما منابع برگرفته از آنها چون شاهنامه و تواریخ اسلامی دربردارنده نگاه و رویکرد خاص ساسانیان به اشکانیان است؛ بنابراین، مهم ترین منابع برای دستیابی به متاخرترین گزارش های ساسانی درباره تاریخ اشکانیان، نوشته های مورخان اسلامی سده سوم تا پنجم هجری است که مطالب خود را از خدای نامه ها و دیگر نوشته های تاریخی ساسانیان متاخر گرفته اند. در این منابع، ساسانیان نگاه دوگانه و متناقضی به اشکانیان دارند؛ از یک سو، مطابق اندیشه سیاسی ایران باستان و سنت های شاهی، اشکانیان در سلسله انساب شاهان اسطوره ای ایران قرارمی گیرند که به علت دراختیارداشتن مرکزیت ایران، شایستگی تصاحب قدرت سیاسی را به دست آورده بودند؛ از سوی دیگر، نوع حکومت و نگرش دینی آنها در این منابع، موردنکوهش و مذمت قرارگرفته است. این در حالی است که مطابق شواهد و نشانه های بسیار، در قرون پایانی حکومت ساسانی، خاندان های مهم اشکانی به عنوان صاحب منصبان بلندپایه کشوری و لشکری حضور دارند و منشا خدمات مهم قرارمی گیرند. پژوهش حاضر در پی آن است که با رویکردی توصیفی-تحلیلی به روایت های موجود، نگاه دوگانه و متناقض ساسانیان را درباره اشکانیان تحلیل کند. نتایج نشان می دهد که جعل و تحریف وقایع تاریخ اشکانیان و خلق تضاد و تقابل شدید و اغراق آمیز میان ماهیت دو نظام حکومتی اشکانی و ساسانی در منابع تاریخ نگارانه عصر ساسانی، معلول جریان تاریخ نگاری ساسانیان در قرون پایانی حکومتشان است.

    کلیدواژگان: ساسانیان، تواریخ اسلامی، خدای نامه، روایات ملی، اشکانیان
  • میلاد حیدری*، کریم سلیمانی دهکردی صفحات 39-58

    در دوره پهلوی دوم، شبه نظامیان حامی شاه تحت عنوان «فداییان شاه» در برخی نقاط کشور تشکیل شدند که به لحاظ شکل گیری، عملکرد، تشکیلات و ارتباط با حکومت، با گروه های مشابه حامی حکومت مانند اوباش شهری یا پارتیزان های موقتی، متفاوت بودند و در برخی حوادث ناشی از جنگ دوم جهانی و کودتای 28 مرداد 1332 از شاه و ارتش حمایت می کردند. مسئله اصلی در اینجا مطالعه روند سازمان‎یابی چنین گروه‎های برخوردار از طبیعتی نسبتا دائمی، در زمینه تاریخی و تاثیر عوامل نهادی است. برای دستیابی به یافته های توصیفی، به روش پژوهش های تاریخی، اطلاعات و داده های تاریخی از اسناد نظامی و دولتی، مصاحبه با برخی افراد مرتبط با شبه نظامیان و سایر منابع استخراج گردید و از این یافته ها برای ارائه یک طرح تفسیری استفاده شد. نتایج تحقیق حاکی از آن است که چنین سازمان هایی در ابتدا به صورت پارتیزان های موقتی، در پی جنگ دوم جهانی به تقویت نیروهای دولتی شتافتند و پس از بحران آذربایجان، حکومت به آنان نوعی مشروعیت غیر رسمی بخشید و در دوره نخست وزیری مصدق، به تحریک ارتش و جناح تندرو، به سازمان دهی و تشکیلات دست یافتند و پس از کودتا نیز حکومت از تجربه مرامی و تشکیلاتی این سازمان ها، به عنوان الگویی برای ایجاد یک سازمان شبه نظامی فراگیر استفاده کرد.

    کلیدواژگان: شبه نظامیان، فداکاران آذربایجان، فداییان شاهنشاهی بندرپهلوی، جان نثاران رشت، فداییان شاه و میهن تهران، فداییان شاه جهرم، سازمان مقاومت ملی
  • ابوذر خسروی*، محمدمهدی پور محی آبادی صفحات 59-72
    مالیات ارضی یکی از مهم ترین اقسام مالیات و از اصلی ترین منابع درآمد حکومت های ایران در سده های میانه بوده است؛ به همین دلیل دیوانیان اهتمام ویژه به مساحی اراضی زیر کشت داشته اند. باتوجه به اینکه شناخت آحاد پیمایش و اندازه گیری سطوح و مساحت می تواند شناخت ما را از وضعیت امور دیوانی و مملکت داری هر دوره افزایش دهد، پژوهش حاضر بر آن است که در ابتدا نسخه خطی مختصر در قواعد علم حساب و مساحت را که رساله ای در آموزش ریاضیات و مساحی و مربوط به نیمه قرن نهم ه.ق است، معرفی کند و سپس با تدقیق در متن نسخه به این پرسش پاسخ دهد که واحدهای اندازه گیری سطوح و تعیین مساحت در دوره تیموری چه بوده اند و انتخاب این واحدها چه نسبتی با نوع دیوان سالاری تیموریان داشته است؟ همچنین براساس اطلاعات نسخه، مقدار «جریب» را برپایه روش اندازه گیری متریک تعیین و ثابت کند که این مقدار، مستقل از متغیرهای دیگر ازجمله نوع کشت و آبیاری و بذر است.یافته های پژوهش نشان می دهد که واحدهای عمومی برای تعیین مساحت، «جریب شاهی» و «جریب دهقانی» بوده و همچنین در پیمایش سطوح از آحاد «ذراع»، «قبضه» و «اشل» استفاده می شده که نسبت مستقیمی با سیاست یکسان سازی آحاد و اوزان در عصر تیموریان داشته است؛ همچنین نظریه محققانی مانند لمتون و هینتس که این مقدار را وابسته به نوع کشت و آبیاری دانسته اند، برای دوره تیموری نادرست است.
    کلیدواژگان: آلات مساحی، محمود بن محمد هروی هیوی، نسخه خطی مختصر در قواعد علم حساب و مساحت، جریب، مقدار جریب
  • ابراهیم رایگانی، محمد امین سعادت مهر* صفحات 73-92

    سال 301ق را باید سال پرمخاطره ای برای سامانیان دانست؛ زیرا پس از کشته شدن احمد بن اسماعیل (295-301ق)، هم زمان اسحاق بن احمد (301ق)، بزرگ خاندان سامانی و نصر بن احمد (301-331ق)، فرزند خردسال امیراحمد، به ادعای امارت برخاستند که درنهایت به نزاع و پیروزی نصر خردسال انجامید. ازآنجایی که مطالب کتب تاریخی در این باره پراکنده و متفاوت است، علم سکه شناسی می تواند اطلاعات ارزشمندی را در اختیار پژوهشگران قراردهد؛ پس پایه و مایه اصلی این مقاله را   داده های سکه شناختی، به ویژه دو سکه شاخص از امیرنصر تشکیل می دهد که به تاریخ 301ق در شهر سمرقند ضرب شده اند. این مقاله بر آن است تا علاوه بر معرفی این سکه های شاخص، به بازسازی و تعیین علل برخی از حوادث با همراهی داده های سکه شناختی در کنار متون تاریخی بپردازد؛ درنتیجه مجهولات مهمی نظیر هدف از ضرب این مسکوکات، ضارب سکه ها و نگاه دستگاه خلافت عباسی را به مدعیان روشن، و معلوم می کند که هدف از ضرب این سکه ها نشان دادن تثبیت قدرت نصر بر قلمرو سامانیان، به ویژه سمرقند بوده است؛ به احتمال، این مسکوکات را فاتح سمرقند، حمویه بن علی یا کارگزار تازه سمرقند، عمر بن نصر بن محمد بن اسماعیل (یا پسری از عمرو بن نصر بن احمد) ضرب کرده است و آخر اینکه خلیفه در ابتدا اسحاق را بر نصر ارجح دانسته و حکومت وی را تایید کرده است.

    کلیدواژگان: سکه شناسی، سامانیان، سمرقند، نصر بن احمد، اسحاق بن احمد
  • جمشید روستا*، سحر پورمهدی زاده صفحات 93-111
    تشکیلات قضایی همواره یکی از وجوه مهم نظام اداری حکومت ها به شمارمی رود و تمامی حکام، به دیوان قضا و قضاتی نیازمندند که بتوانند در زدودن عوامل فساد به آنها یاری رسانده، عدل و داد را اقامه کنند. حکومت قراختاییان کرمان نیز از این مهم مستثنی نبوده و ازهمین رو، هدف پژوهش حاضر آن است تا ضمن بررسی اهمیت و جایگاه منصب قضاوت و کارکردهای قضات نزد قراختاییان کرمان، نحوه کار دیوان قضا در دوران حکومت مذکور را واکاوی کند و در پایان نیز مشهورترین قضات کرمان را که هم زمان با حکومت قراختاییان به قضاوت مشغول بوده اند، معرفی کند. در همین راستا پرسش اصلی نوشتار حاضر عبارت است از اینکه تشکیلات قضایی کرمان عصر قراختاییان چگونه بوده و مهمترین قضات عصر قراختایی چه کسانی بوده اند؟ نوشتار حاضر براساس ماهیت، از نوع تحقیقات توصیفی- تحلیلی و تکنیک گردآوری اطلاعات آن نیز کتابخانه ای است. یافته های پژوهش دلالت بر آن دارد که قضات عهد قراختایی کرمان علاوه بر وظیفه دادرسی، فعالیت های مهم و متفاوت دیگری نیز داشته اند. دیگر آنکه هم زمان با عهد قراختایی در کرمان، دیوان یارغو و دیوان مظالم وجود داشته و در حکم نهایی علاوه بر نظر قضات، رای حاکم قراختایی و حتی در مواردی دستور ایلخانان مغول هم زمان با قراختاییان، اثرگذار بوده است.
    کلیدواژگان: تشکیلات قضایی، دیوان قضا، قضات، قراختاییان، کرمان
  • توران طولابی* صفحات 113-132
    در مقاله حاضر با تکیه بر محتوای یک روزنامه محلی، تلاش شده است ابعادی از حیات اجتماعی خراسان در آستانه انقلاب مشروطه واکاوی شود. براین اساس، کوشش می شود محتوای روزنامه خورشید در کانون بررسی فراگیری در زمینه تاریخی موضوع قرارگیرد و به این پرسش پاسخ داده شود که فضای اجتماعی خراسان درگیر کدام مسائل و بحران های اجتماعی بود و مردم چه درکی از مفهوم مشروطیت و اهداف آن داشتند؟ بررسی روزنامه نشان می دهد که متاثر از سپهر سیاسی کشور و وضعیت مشروطه، دو مقطع در این روزنامه قابل تشخیص است؛ در مقطع نخست، گردانندگان روزنامه با تمرکز بر دشواری های اجتماعی در زمینه نبود عدلیه کارآمد، عملکرد حکام و سیطره دستگاه عریض زیرمجموعه آنها بر زندگی مردم، وضعیت زنان و کودکان و مسائل بهداشتی-پزشکی، درصددند مطالبات مردم را از نظام نو برآورده کنند و از گرانی بار استبداد سنتی بر دوش مردم بکاهند. در مقطع دوم، ایجاد بحران در برابر مشروطه و نهاد نوپای مجلس و درنهایت چیرگی نظام کهن و تثبیت کودتای محمدعلی شاه مانعی جدی در برقراری شرایطی برای کاهش دشواری های اجتماعی از طریق انجمن ایالتی و به صورت مشخص خورشید قرار داد. هراس از تنگناهای بیشتر سیاسی، چیرگی نظام کهن و تسلط بیگانگان بر ایران به خراسان هم تسری یافت و ضرورت تقویت و انسجام ارتش برای حفظ امنیت آن ایالت به گفتمان مسلط روزنامه تبدیل شد.
    کلیدواژگان: تاریخ اجتماعی، خراسان، روزنامه نگاری، مشروطیت، روزنامه خورشید
  • محمد جواد عبدالهی* صفحات 133-152

    از سال 1335ش تاکنون، سرشماری های ادواری عمومی نفوس جمعیت کشور، اصلی ترین منبع رسمی است که در آن آمار بیکاران کشور احصاء می شود. براساس نتایج سرشماری 1335ش، جامعه ایران در آن زمان در وضعیت اشتغال کامل قرارداشت. این در حالی بود که در دهه های 1320 و 1330ش، از سویی سرمایه گذاری های عمرانی به بخش های غیرمولد یا دیربازده سوق یافته بود و از سوی دیگر، جمعیت روستایی که اکثریت جمعیت آن زمان کشور را تشکیل می داد، از منابع و امکانات تولیدی روستاها پیشی گرفته بود؛ ازاین رو، بخش زیادی از جمعیت فعال کشور به صورت آشکار و پنهان با مشکل بیکاری روبه رو بود؛ بنابراین، پرسش پژوهش حاضر این است که چرا سرشماری سال 1335ش از بازنمایی این بیکاری ناتوان بوده است؟ مدعای نوشته حاضر این است که دسته بندی و مقولاتی که برپایه آنها در این سرشماری به آمارگیری و احصاء بیکاران پرداخته شده است، موجب مخدوش شدن آمار بیکاری و پنهان شدن آن می شد؛ زیرا این دسته بندی و مقولات، برگرفته از تقسیم بندی نیروی کار برپایه کار مزدی بود، حال آنکه در جامعه آن زمان ، کار رعیتی بر دیگر اشکال کار غلبه داشت. براین اساس، نخست، چگونگی بازنمایی بیکاری در سرشماری یادشده شرح داده می شود و سپس، شیوه بهره برداری از زمین پیش از اصلاحات ارضی بررسی خواهد شد تا در آخر بتوان نشان داد که آمار بیکاری در سرشماری مذکور، به چه طریقی به شمارش نیامده و پنهان مانده بود.

    کلیدواژگان: آمارهای اقتصادی، بهره برداری رعیتی، کار رعیتی، کار مزدی، بیکاری، سرشماری عمومی سال 1335ش
  • نعمت الله علی محمدی*، محرم باستانی صفحات 153-172

    مهرها ازجمله اشیاء باارزشی هستند که سابقه بسیار طولانی در تاریخ دارند. بنا بر شواهد باستان شناسی قدمت این اشیاء به هزاره ششم قبل از میلاد بازمی گردد. چنان که از اسناد و مدارک برمی آید، مهر در طی ادوار تاریخی تحولات زیادی پشت سرگذاشته است؛ به طوری که طرح ها، شکل ها، رنگ ها و کتیبه های آن بنا به شرایط زمانی دست خوش تغییر شده و هریک از تعلیقاتش، مفاهیم پیچیده ای را در خود کتمان کرده است. مهرها کاربردهای متعددی چون اداری، سیاسی، اقتصادی، دینی، قضایی و غیره داشته اند؛ از این رو، تحلیل و تفسیر تعلیقات آنها می تواند برخی از ابعاد سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، دینی، فرهنگی و زبانی هر دوره تاریخی را روشن سازد و به سبب دامنه اطلاعاتی آنها در حوزه های متعدد، گفتار حاضر درصدد آن است تا با بررسی یک نمونه از این آثار که اخیرا در چین یافت شده است، برخی از زوایای آن را روشن سازد و به این پرسش ها پاسخ دهد که مهر مکشوفه در چین حاوی چه نوع اطلاعاتی است و کارکرد آن چه بوده است؟ و چرا شاهان یا حاکمان و یا سایر اقشار جامعه از این ابزار استفاده می کرده اند؟ بررسی های مقدماتی در حوزه خط شناسی نشان می دهد که این وسیله باارزش مربوط به دوره ساسانی است، ولی کارکرد آن دقیقا مشخص نیست.

    کلیدواژگان: مهرها، ایران، چین، ساسانی، مهر نویافته ساسانی
  • مهدی فرجی* صفحات 173-191
    حکومت قاجاریه پس از مواجهه با تهدیدات نظامی و اقتصادی تمدن جدید، در چند مقطع با محوریت اقتباس علوم و فنون جدید، برای اصلاح و نوسازی بخش هایی از نهادها و تاسیسات دولتی  اقدام کرد. افزون براین، با آشنایی ایرانیان با تحولات و اندیشه های جدید، در این دوره شاهد شکل گیری اندیشه های انتقادی و گفتمان های ترقی در جامعه هستیم. روزنامه حبل المتین کلکته یکی از مهم ترین مطبوعات دهه های پایانی دوره قاجاریه است که در گفتمان ترقی خواهانه خود، بر اقتباس علوم جدید بسیار تاکید دارد. تحقیق حاضر در تلاش است تا به انتقاد از رویکرد و راهکار این روزنامه در قبال ترقی و علوم جدید بپردازد و به این پرسش اساسی پاسخ دهد که براساس پارادایم نظریه انتقادی، تبیین حبل المتین از نسبت ترقی با علوم جدید و نیز راهکار ترقی این نشریه مبنی بر اقتباس علوم جدید، با چه نواقص و مشکلاتی مواجه است؟ یافته های تحقیق بر اساس روش توصیفی- تحلیلی و بهره گیری از رهیافت نظریه انتقادی، نشان می دهد که نشریه مذکور، درکی از کلیت تمدن جدید و چگونگی تکوین آن براساس نسبت دیالکتیک تحولات و فرآیندهای سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی نداشت و با رویکردی اثبات گرایانه، ترقی اروپا و همه جوامع را با به کارگیری علوم جدید تبیین کرده و اقتباس این علوم را بدون توجه به ضرورت تحول و همراهی ساختارهای ایران و شکل گیری فرآیندهای لازم، به عنوان راهکار ترقی ترویج کرده است.
    کلیدواژگان: ترقی، علوم جدید، علوم قدیم، نظریه انتقادی، حبل المتین کلکته
  • محمد مهدی مرادی خلج*، خلیل حقیقی صفحات 193-212

    سقوط قاجاریه و برآمدن حکومت پهلوی، سرآغاز تحولات مهمی در ایران شد. این تحولات متاثر از شرایط داخلی و خارجی گوناگون بود. دراین میان، حکومت پهلوی با استفاده از ایدئولوژی ملی گرایی و بهره وری نسبی از تکنولوژی روز جهان، به دنبال توجیه مبانی حکومت خود برآمد؛ به همین منظور، سازمان پرورش افکار، در 1317ش در ایران تاسیس شد تا مهم ترین نهاد برای طراحی و اجرای سیاست های تبلیغاتی حکومت پهلوی شود. در میان کمیسیون های آن سازمان، کمیسیون رادیو با راه اندازی رادیو در ایران از جایگاه ویژه ای برخوردار شد. این کمیسیون ماموریت داشت تا با تنظیم برنامه ای منظم به نشر اخبار و سخنرانی ها و موسیقی در شهرها اقدام کند. پرسشی که در این زمینه مطرح است، این است که روابط سازمان پرورش افکار و کمیسیون رادیو به چه صورت بوده است؟ در این مقاله سعی شده است با استفاده از اسناد و منابع تاریخی و با روش توصیفی-تحلیلی ضمن بررسی روابط دوجانبه سازمان پرورش افکار و رادیو، نمونه های متعددی از تاثیر شکل گیری رادیو در جامعه ایران واکاوی شود. در بررسی روابط سازمان پرورش افکار و کمیسیون رادیو، می توان نتیجه گرفت که این کمیسیون به عنوان مجری و گسترش دهنده سیاست های سازمان پرورش افکار، به تولیدات هنری، ادبی، پرورش موسیقی دانان، گویندگان و در پی آن ترویج افکار ملی گرایانه در جامعه ایران برای تثبیت حکومت پهلوی اقدام می کرد.

    کلیدواژگان: افکار عمومی، حکومت پهلوی، اخبار، سازمان پرورش افکار، کمیسیون رادیو
  • سیروس نصرالله زاده*، یاسر ملک زاده صفحات 213-232

    کتیبه های دربند از مهم ترین کتیبه های ساسانی هستند. این کتیبه ها بر دیوار دفاعی دربند نوشته شده اند. استحکامات دفاعی دربند قفقاز دارای دیوارهایی است که برای دفاع در برابر تهاجم اقوام چادرنشینی که معمولا در بالادست مرز قفقاز ساسانی ساکن بودند، ساخته شده بود. از وظایف مهم ساسانیان در برابر هجوم این اقوام، در درجه اول ایجاد دیوار دفاعی و ارتقاء کیفیت و استحکام آن و در مرحله بعد نگهداری و مرمت آن بوده است. در پژوهش های موجود تاریخ گذاری مراحل ساخت  دیوار دربند ساخت محل بحث پژوهشگرانی است که در این حوزه پژوهش کرده اند. در برخی از بخش های این دیوار کتیبه هایی به خط و زبان پهلوی ساسانی به نگارش درآمده است. از 32 کتیبه دربند، کتیبه شماره 3 دربردارنده اهمیت تاریخی است؛ بر این کتیبه عددی مذکور است که به نظر به یک سال با مبدایی مبهم اشاره دارد. در قرائت این عدد و همچنین مبدا احتمالی آن نظریات گوناگونی ارائه شده است. نگارندگان مقاله حاضر پس از بررسی نظریات مختلف، به این نتیجه رسیده اند که منظور از عدد موردنظر سال 37 بوده است. با توجه به شواهد تاریخی ارائه شده در متن مقاله و آگاهی ما از شیوه سال شمار شاهی ساسانی که مبدا آن سال های جلوس پادشاهان مختلف ساسانی بوده است، نگارندگان حدس می زنند که مبدا سال شمار سال 37 مذکور در کتیبه، جلوس خسرو اول ساسانی به سلطنت بوده است. با پذیرش این پیشنهاد می توان ادعا کرد که زمان نگارش این کتیبه تاریخ دار، سی وهفتمین سال جلوس خسرو انوشیروان به سلطنت برابر با 568-569م بوده است.

    کلیدواژگان: خط پهلوی، خسرو اول، سال 37، کتیبه شماره 3، دربند
|
  • Seyede Fahime Ebrahimi * Pages 1-18
    The challenging relations between Iran and Transoxiana from Safavid-Shi'bani era resulted in a tradition in the border areas of Khorasan and continued up to the Maghnits period through war, peace, deployment of military forces, predatory aggressions and taking the frontiersmen captive. Searching for the causes, several factors such as a set of developmental and economic interests, social traditions and political inadequacies with a covering of religious differences are recognizable that had several impacts along with ups and downs under the ruling years of Shibanid dynasty and then Ashtarkhanids. The present study has been conducted focusing on the period after Nader Shah was assassinated and the Manghit dynasty started to rule over a part of Transoxiana. The main question of the research is of how the situation of the people of Khorasan was under the ruling of Manghits during the reign of Qajar dynasty alongside the historical process of the mutual confrontations of Iranians and Uzbeks in the northeast and what factors affected it? The foremost answer and the claim is that there can be found a chain of incidents in relations between Uzbeks and Shiite frontiersmen of Khorasan and the immigrants such as military expeditions, political collaboration with the Qajar administration that  was dependent on the political and social conditions of Transoxiana, the Iranian government policies, the changes occurred in the world of Islam (the Movement of Unity of Islam and Confrontation with Colonialism) and the social conditions of the Khorasanis  who lived in Transoxiana as immigrants.
    Keywords: The Manghits, The Qajar Dynasty, Transoxiana, Shiites, Khorasan
  • Shahnaz Hojati Najafabadi * Pages 19-37

    Khwadāy-Nāmags are the result of the Sassanid Empire chronicling during the last centuries of their government. Although the genuine Khwadāy-Nāmags have been demolished, but the resources derived from them, such as the Shahnameh and the Islamic chronicles, show the Sassanid approach to the Parthians. So, to obtain the latest reports of the Sassanid era about the Parthians' history, it can be said that the most important sources are the works of Islamic historians who lived between the third to the fifth Hijri centuries and used the Khwadāy-Nāmags and other historical records produced in the mentioned era. The dual and paradoxical view of the Sasanians about the Parthians is distinguishable in these sources; on the one hand, according to the ancient Iranian political thoughts and the kingdom traditions, the Parthians stood in the genealogic dynasty of Iran's mythical kings, who had deserved to take the political power due to the possession of power in central Iran, and, the type of their government and their religious attitude have been criticized and denounced in these resources, on the other hand. According to many evidences, however, in the late centuries of the Sassanid rule, the famous Parthian families were among the high-ranking civil and military officials who provided important services. Through a descriptive-analytic approach to remaining narratives, the present study is to analyze the dual and paradoxical viewpoint of the Sassanians about the Parthians. The results show that the falsification and distortion of the Parthian history events and what can be recognized as an exaggerated and extreme confrontation between the natures of these governmental systems in Sassanian history are because of the chronicling manners the Sassanians used during the last centuries of their rule.

    Keywords: Sassanians, Islamic Histories, Khwadāy-Nāmag, National Narratives, Parthians
  • Milad Heidari *, Karim Soleimany Pages 39-58

    Under the title of “Fadāiyān-e Shāh”, some militia groups were formed in some regions of the country to support the Shah during the reign of Pahlavi II. These groups were different from the other similar groups of government supporters, such as urban thugs or temporary partisans, in terms of formation, function, organization and their relations with the government. The Fadāiyān-e Shāh supported the shah and the army in some of events caused by World War II and the coup of August 19, 1953. The main issue, here, is the study of organizing process of such groups with a relatively permanent nature in terms of history and the impact of institutional factors. To obtain descriptive findings, the historical data has been extracted from military and governmental documents, interviews with some individuals associated with militias and other sources, and they have been used in this study, through a historical method, to provide an interpretative plan. The results show that these organizations had initially tried to strengthen government forces in the form of temporary partisan groups at the beginning of the World War II and afterwards, and the government gave them an informal legitimacy after the crisis in Azerbaijan. They succeeded in achieving an organizational system through the provocation of the army and the radical wing, when Mosaddeqh was serving as Iran's prime minister. After the coup, the government used their ideological and organizational experiences as a model to create a comprehensive militia organization.

    Keywords: Militias, Fadākārān-e Āzarbāyejān, Fadāiyān-e shāhanshāhi-ye Bandar-e Pahlavi, Jān nesārān-e Rasht, Fadāiyān-e Shāh va Mihan-e Tehrān, Fadāiyān-e Shāh-e Jahrom, Sāzmān-e Moqāvemat-e Melli
  • Abozar Khosravi *, Muhammad Mahdi Pour Mahi Abadi Pages 59-72
    Land tax had been one of the most important tax categories and one of the main income sources for Iranian governments during the Middle Ages; therefore, surveying cultivated lands attracted the special attention of  the rulers and court agents in that period. Since knowing the units of the survey and measuring the levels and area can increase one's understanding of each period's governmental and state affairs, the present study is initially to introduce a short manuscript containing rules in account science and area measurement firstly, a 15th century treatise on mathematics and geometric education, and then to answer following questions: "What were the units for measuring levels and determining the area during the Timurid period?", and, " What was the relationship between the selection of these measurement units and the Timurid bureaucracy?" And also, according to aforementioned manuscript information and on the basis of the metric measurement method, it has been tried in present study to determine the amount of "acre" and to prove that as a measurement unit it is independent of other variables, including the types of cultivating, irrigation and seed. The findings show that "the king acre" (Djarib-e-shahi) and "the peasant acre" (Djarib-e-dehqani) have been the general units used to survey area, and also other units such as "Dhira", "Qabda" and "Ashl", which were directly related to the Timurids ruling policy of uniformity of  length and weight units, were used in land surveying. They also show that the theories of scholars such as Lambton and Hinz that this unit were determined, in Timurid period, upon the types of land cultivation or irrigation are not acceptable.
    Keywords: Surveying Tools, Mahmoud ibn Mohammad Heravi Hiwi, Manuscript, Rules in Account Science, Area Measurement, Acre (Djarib)
  • Ebrahim Raiygani, Mohammad Amin sAdat Mehr * Pages 73-92

    The year 301 AH (913/4 AD) should be considered a dangerous year for the Samanids. Because, after Ahmad-ibn Ismail (295-301 AH) was murdered, a conflict and subsequently a battle happened between his eight-years-old  son, Nasr-ibn Ahmad and his uncle Ishāq -ibn Ahmad who was, at that time, the doyen of Samanids, to take the throne which finally led to the victory of the little Nasr. Due to the dispersion and variety of the content of historical books, numismatics seem to be able to provide the researchers with valuable information. Therefore, the numismatic data especially what has gotten of two indicative coins of Nasr II, minted in 301 AH in Samarkand, is the main source of the present study. In addition to introducing the mentioned coins, it has been tried in present paper to analyze the causes of some of the events of this period using numismatic data and information has gathered out of historical texts. The attempts have been made to clarify some unknown matters such as the purposes were behind the minting of the coins, the one who had the coins being minted and the opinion of the Abbasid Caliphate on power claimers, and to make it clear that the coinage purpose was to indicate the consolidation of Nasr's power over the territory of the Samanids, particularly Samarkand. The results show that the coins had been likely minted by Hamooyat-ibn Ali (the conqueror of Samarkand), or by Omar-ibn Nasr-ibn Muhammad-ibn Ismail or even by one of ’Amr-ibn Nasr-ibn Ahmad’s son (the new governor of Samarkand), and finally the Caliph preferred initially Isaac to Nasr and confirmed his government.

    Keywords: Numismatics, The Samanids, Samarkand, Nasr ibn Ahmad, Ishāq ibn Ahmad
  • Jamshid Roosta *, Sahar Pormehdizadeh Pages 93-111
    The judiciary has been always considered as one of the important aspects of the administrative systems of the governments, and all rulers need the Court of Justice and judges who can help them to eliminate the causes of corruption and to establish justice. The Qara-Khitai government of Kerman province cannot be considered as an exception. So, it has been tried, in present paper, to study the importance and the position of their judiciary system and the function of judges for Qara-Khitai government in Kerman to show how the Supreme Court worked during their period, and finally to introduce the most famous judges who interpreted and applied laws  when Qara-Khitais were ruling in Kerman. In this regard, the main questions are: "How was judiciary organization of Kerman in the era of Qara-Khitai government?", and "Who were the most important judges of this period?" The present study has been conducted through a descriptive-analytic method on the basis of library documents. The results show that the judges held some other different and important responsibilities in addition to the task of judgment during the reign of Qara-Khitai dynasty. The other issue was that along with the Qara-Khitai's judiciary system, there were other judicial systems in Kerman such as Yarghu Court (Divan-e Yarghu) and  public prosecutor's office (Divan-e Mazalem), and  also, the Qara-Khitai rulers' opinion and, even in some cases, the orders of ruling Mongol Ilkhan could be effective on  the final judgments.
    Keywords: Judiciary Organization, Court of Justice, Judges, Qara-Khitai Dynasty, Kerman
  • Tooran Toolabi * Pages 113-132
    Based on the contents of Khorshid, an old local newspaper printed in Khorasan, northeastern of Iran, it has been tried, in present study, to examine various aspects of the social life in this area on the eve of the Constitutional Revolution. Accordingly, its content has been at the heart of a comprehensive review from the point of a historical view to answer the questions that in what social issues and crises the people of Khorasan were involved at that time, and what their conception of constitutionalism and its goals was. The results show that, affected by the political sphere and the situation of the country during the Constitutional Revolution, two issues are recognizable. Firstly, the newspaper's managers attempted to make the demands of the people highlighted, against the newly-formed political system and to reduce the burden of traditional tyranny on the people, focusing on social deficiencies such as: the absence of an efficient judicial system, poor performances of the rulers and the heavy domination of their ineffective ruling system on people, the situation of women and children, and the unfortunate health condition; and secondly, the crisis created against the Constitutionalism and newly established parliament and, ultimately, the dominance of the long standing political regime and the consolidation of the Mohammad Ali Shah's coup acted as serious obstacles against a state-owned association and, specifically, the Khorshid newspaper to reduce social deficiencies. The fear of more political constraints, the dominance of the ancient system and the domination of foreigners on Iran were also expanded to Khorasan, and through a pervasive discourse the newspaper began to propagate the need to strengthen and consolidate the army to protect the country.
    Keywords: Social History, Khorasan, Journalism Constitutionalism, The Khorshid Newspaper
  • Mohammad Javad Abdollahi * Pages 133-152

    Since 1956, the results of the periodic general census have been the main official sources of statistics for the unemployed population. Based on the results of the census, the Iranian society was in a full employment situation in 1956. This is while the development investments had led to non-productive or inefficient sectors of the country in the 1940s and the 1950s, on the one hand, and the rural population which was the majority at that time had overtaken the sources and the production facilities of the villages, on the other hand. Hence, a large part of the active population of the country was faced to apparent and hidden unemployment. So, the research question is why the 1956 Iranian general census was unable to show the rate of this unemployment? And the claim is that the categorization or classification which the census of unemployed people had been implemented on made the statistics altered or concealed. This type of classification of the workforce were based on wage labor, whereas in Iranian society at that time, peasantry (raʿīyatī) prevailed over the other forms of laboring. Accordingly, the quality of unemployment representation is initially discussed in the mentioned census, and then, the method through which the agricultural land were being utilized before the land reform will be examined to show how the unemployment figures remained hidden or were not counted in the 1956 general census.

    Keywords: Economic Statistics, Utilization, Peasantry (raʿīyatī), Wage Labor, unemployment, General Census of 1956
  • Nematollah Alimohammady *, Moharram Bastani Pages 153-172

    Seals are of the most valuable things that enjoy a long history. According to the archaeological evidences, their antiquity goes back to the 6th century BC. As it comes out of the documents, the seals have experienced many changes during the historical periods, in a way that their designs, their shapes, their colors and the words or signs inscribed on them have been the subject of changes based on the conditions of times, and each of these alterations holds complex concepts. Numerous applications such as administrative, political, economic, religious, judicial, etc. are imaginable for seals. So, the analysis and interpretation of their alterations can make some of the political, social, economic, religious, cultural and linguistic aspects of each historical period clear, and due to the scope of obtained data in several areas, it has been tried in present study to clarify some of its aspects through examining a newly-discovered seal in China to find out what kind of data it contains and what it was used for? Why kings, rulers and even other people used it? The preliminary studies have been conducted in the field of graphology show that this valuable tool belongs to the Sassanid era, however its exact function is unknown.

    Keywords: Seals, Iran, China, Sassanid, Newly-discovered
  • Mehdi Faraji * Pages 173-191
    Due to the military and economic threats of modern civilization, the Qajar rulers were forced, at some stages, to adapt new sciences and techniques to modify and refurbish parts of their state administration. In addition, due to the acquaintance of Iranians with new changes and modern thoughts of this period, critical thoughts and progressive discourses were formed in society. Printed in Kolkata during the ending decades of Qajar era, Habl al-Matin was one of the most important newspapers which used to emphasize the adaptation of modern sciences in its progressive discourse. Based on a descriptive-analytical method and through a paradigm of critical theory, it has been tried, in present study, to criticize the approach of this newspaper to progress and modern sciences to find answers to these fundamental questions of what were the shortcomings and problems of Habl al-Matin to explore the relation between progress and modern sciences and what was its "of-modern-sciences- derived" solution to get development? Findings show that Habl al-Matin did not have a comprehensive understanding of new civilization and the ways it developed on the basis of dialectical relation of political, economic, social and cultural changes and processes, and it tried, through a positivist approach, to explain the advancement of Europe and all other societies using modern sciences, and it propagated the adoption of these sciences as a strategy for the Iran's progress, regardless of the necessity of making changes and creating capacity for bringing the country's different structures together and forming appropriate processes.
    Keywords: progress, Modern Science, Ancient Science, Critical Theory, Habl al-Matin, Kolkata
  • Mohammadmahdi Moradikhalaj *, Khalil Haghighi Pages 193-212

    The fall of the Qajars and the rising of the Pahlavi regime were the beginning of important changes in Iran. Influenced by either internal or external conditions of the country, these changes were different. Meanwhile, the Pahlavi government sought to justify the principles of its regime by promoting the nationalism and a relative exploitation of modern world technologies. So, they set up "the Organization for Development of Thoughts" (ODT) in 1938, which as a very influential institution held an important role in designing and implementation of Pahlavi's propaganda policies. Responsible for broadcasting news, speeches and music through a scheduled program, the Radio Commission got a special position with the launch of radio in Iran among different commissions of this organization. The question is that "How was relation between ODT and Radio Commission?" On the basis of several historical documents and through a descriptive-analytical methods, it has been tried in this paper, to study some effects of Radio on Iranian society by examining the mutual relations of ODT and Radio Commission. The results show that the commission acted as an executor of ODT's policies, produced artistic and literary programs, trained musicians and speakers, and, subsequently promoted the nationalist thoughts in Iranian society to consolidate the Pahlavi regime.

    Keywords: Public Opinion, Pahlavi Government, The News, The Organization for Development of Thoughts, Radio Commission
  • Cyrus Nasrollahzadeh *, Yaser Malekzadeh Pages 213-232

    The inscriptions of Derbent, a city in Dagestan, Caucasus, are among the most important Sassanid inscriptions. They have been inscribed on the defensive wall of Derbent. Derbent's defense fortifications consist of walls that were built to defend against the invasion of nomadic tribes, usually located on the upper borderlands of the Sassanid Caucasus. The construction of defensive walls, promotion of their quality and strength, and the maintenance and restoration of these fortifications have been the main and primary tasks of Sassanid rulers against the invasion of these tribes. The construction phases of Derbent's defensive wall and its dating have been controversial among the researchers of this field. There are some inscriptions, in some parts of this wall, inscribed by the language of Sassanid Pahlavi. Of the 32 inscriptions on the Derbent's wall, the 3rd one has a historical significance due to a number that seems referring to a year with an unknown epoch. A variety of theories have been proposed about the reading of the number as well as its possible epoch. By reviewing some of these theories, it has been concluded that the mentioned number means the year 37. Considering the historical evidences, presented in the text of this paper, and based on our information about the king calendar of the Sassanians that its epoch was the year a Sassanid king sat on the throne, it can be guessed that the calendar epoch of the year 37, mentioned in the inscription, points the year Khosrow I crowned as the king. It can be claimed, accepting the suggestion, that the time for inscribing this historic record was the 37th anniversary of Khosrow Anushirvan's reign which coincides with 568-569 AD.

    Keywords: Pahlavi Script, Khosrow I, The Year of 37, Inscription No. 3, Derbent