فهرست مطالب

پدافند غیر عامل و امنیت - سال هفتم شماره 25 (زمستان 1397)
  • سال هفتم شماره 25 (زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1398/08/11
  • تعداد عناوین: 6
|
  • محمدرضا دزفولی* ، ابراهیم فتاحی ، حسین حسنی صفحات 5-28

    شناسایی کارکردهای سازمان هواشناسی در امنیت زیست‌محیطی از منظر پدافندغیرعامل هدف این پژوهش است و محقق در پی پاسخ به این پرسش است که کارکردهای سازمان هواشناسی از منظر سطوح اقدامات پدافندغیرعامل در حوزه امنیت زیست‌محیطی کدامند. نتایج با بهره‌گیری از نمونه آماری 168 نفری شامل افراد صاحب‌نظر در زمینه هواشناسی، محیط‌زیست و پدافندغیرعامل در سازمان‌های هواشناسی، محیط‌زیست، پدافندغیرعامل و دانشگاه‌ها و پژوهشکده‌های مرتبط به‌صورت میدانی و با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته تحصیل گردید. این پژوهش که از نوع تحقیق توصیفی- تحلیلی است و در بخش کمی از آزمون‌های t، فریدمن و کلموگراف-اسمیرنوف و در بخش کیفی از تکنیک دلفی کلاسیک یا سنتی استفاده شده، نشان می‌دهد؛ ضمن وجود ارتباط نزدیک بین کارکردها و خدمات سازمان هواشناسی با چالش‌های پنج‌گانه پیش‌روی کشور در حوزه زیست‌محیطی، از نظر کارکردها و حوزه‌های فعالیت پدافندغیرعامل (میانگین بالاتر از 7/3 برای هرکدام)، سازمان هواشناسی در سطح عالی و راهبردی اقدامات پدافندغیرعامل با میانگین (70/3) جزو دستگاه‌های تصمیم‌ساز، در سطح عملیاتی نیز با میانگین (68/3) دارای کارکرد موثر در تدوین آیین‌نامه‌ها، دستورالعمل‌ها و الزامات فنی و مهندسی و در سطح اجرایی و تاکتیکی با میانگین (80/3) دارای کارکردی موثر با ماهیت ارائه اطلاعات مبنایی در زمینه مدیریت بحران در حوزه امنیت زیست‌محیطی است.

    کلیدواژگان: سازمان هواشناسی، پدافند غیرعامل، امنیت زیست محیطی
  • محمد شکوهی منش ، محمدرضا یزدانی ، سکینه جعفری* صفحات 29-46

    هدف این پژوهش به تدوین و آزمون الگوی کیفی امنیت در توسعه گردشگری پایدار پرداخته است. روش پژوهش کیفی از نوع مطالعه موردی است. مشارکت‌کنندگان بالقوه این پژوهش، صاحب‌نظران و متخصصان در حوزه امنیت و گردشگری بوده‌اند که با روش نمونه‌گیری هدفمند و تکنیک اشباع نظری تعداد 10 نفر از متخصصان این حوزه به‌عنوان مشارکت‌کننده در این پژوهش انتخاب شدند. در این پژوهش، از دو ابزار مصاحبه نیمه ساختاریافته و بررسی اسناد برای گردآوری داده‌ها استفاده شد. در قسمت مصاحبه با متخصصان، تعداد 10 نفر از صاحب‌نظران و متخصصان امنیت در حوزه گردشگری انتخاب و با استفاده از سوال‌های باز و بسته نظرات آن‌ها دریافت شد. در بخش سند کاوی نیز از منابع مختلفی همچون کتاب‌ها، پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها، مجلات برای تحلیل داده‌های کیفی از تحلیل مضمون در سه سطح مضامین پایه، سازمان دهنده و فراگیر الگوی کیفی امنیت در توسعه گردشگری پایدار استفاده‌شده است. با استفاده از روش همسوسازی اعتبار پذیری داده‌ها، مورد تایید قرار گرفت. نتایج این پژوهش نشان داد که این الگو دارای 5 مضمون فراگیر (امنیت اقتصادی، امنیت فرهنگی، امنیت اجتماعی، امنیت سیاسی، امنیت زیست‌محیطی)، 12 مضمون سازمان دهنده و 200 مضمون پایه است. روابط میان این مضمون‌ها نیز در قالب یک الگو ارائه‌شده است.

    کلیدواژگان: امنیت، توسعه، گردشگری پایدار
  • هاشمعلی نورهاشمی* صفحات 47-66

    سازمان‌های اطلاعات نظامی با رصد مداوم محیط استراتژیک، شناسایی و شناخت تهدیدات و فرصت‌های بالقوه و ارائه اطلاعات مناسب به واحدهای عملیاتی و پشتیبانی، در تامین امنیت کشور نقش مهمی ایفا می‌نمایند. بدلیل گسترش فضای متغیر و پیچیده فعلی، قدرت ذهن بر قدرت بازو برتری یافته است. لذا بهره‌گیری از هوش سازمانی می‌تواند بهره‌وری را در سازمان افزایش دهد. هدف از این پژوهش بررسی رابطه هوش سازمانی و مولفه‌های آن با مدیریت بحران در یکی از سامانه‌های اطلاعاتی نیروهای مسلح ج.ا.ایران است. این تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی- همبستگی است. جامعه آماری پژوهش را کارکنان سازمان‌های اطلاعاتی نیروهای مسلح تشکیل داده که به دلیل محدودیت دسترسی و محدودیت‌های اجرایی با استفاده از روش «افراد در دسترس»، تعداد 65 نفر از مدیران و کارشناسان سامانه اطلاعاتی به عنوان حجم نمونه در نظر گرفته شده است. ابزار جمع آوری داده‌ها پرسشنامه 49 سوالی استاندارد آلبرخت (2010) برای سنجش هوش سازمانی و پرسشنامه 12 سوالی محقق ساخته مدل الگوی چرخی‌شکل برای سنجش مدیریت بحران می‌باشد که روایی آنان طبق نظر خبرگان و کارشناسان فعال مرتبط با این حوزه مورد تائید قرار گرفته و پایایی پرسشنامه‌ها با استفاده از آزمون ضریب آلفای کرونباخ به ترتیب برابر (82/0 و 78/0) به‌دست آمده است. جهت تجزیه و تحلیل داده‌ها از آزمون ضریب همبستگی اسپیرمن به کمک نرم افزار SPSS استفاده گردید که نتایج حاصل بیانگر آن است که علاوه بر وجود رابطه معنادار و مثبت بین هوش سازمانی و مدیریت بحران، بین مولفه‌های هوش سازمانی با مدیریت بحران رابطه‌ای مثبت وجود دارد و در بین مولفه‌های هوش سازمانی مولفه فشار عملکرد بیشترین همبستگی را با مدیریت بحران دارا می‌باشد. همچنین مشخص شد که سطح هوش سازمانی در سامانه اطلاعاتی مورد مطالعه در وضعیت مطلوب قرار ندارد.

    کلیدواژگان: هوش سازمانی بحران، مدیریت بحران سامانه اطلاعاتی
  • علی سلیمان اوغلی *، محمدحسین پناهی صفحات 67-94

    بدون شک وقوع بحران و پیامدهای ناشی از آن یکی از برجسته‌ترین تهدیدهای امنیت ملی برای کشورها به شمار می‌آید. مقابله ننمودن سریع با رویدادهای طبیعی یا انسان‌ساز پیش‌بینی نشده که روال عادی فعالیت‌های یک منطقه حیاتی را مختل ساخته، منجر به افزایش عمق، نفوذ و گسترش آن در منطقه شده و در کوتاه‌ترین زمان به بحران تبدیل خواهد شد. از جمله مناطق راهبردی کشور که با توجه به اقلیم و جغرافیای آن همواره در معرض وقوع رویدادهای غیرمنتظره بوده است، سواحل ارزشمند و راهبردی مکران است. از این رو بدیهی است که سازمان‌های مربوطه جهت مقابله با بحران‌های احتمالی در این منطقه از آمادگی لازم برخوردار باشند. هدف از انجام این پژوهش توجه به حوزه ماموریت، توانمندی انسانی و تجهیزات و تاسیسات نیروی‌دریایی راهبردی ارتش جمهوری اسلامی ایران در منطقه مکران، پژوهش حاضر در پی بررسی نقش نیروی دریایی در تسهیل مدیریت بحران در سواحل مکران خواهد بود. روش پژوهش در این تحقیق از نوع توصیفی _ تحلیلی بوده و ابزار گردآوری اطلاعات به شیوه کتابخانه‌ای است نتایج حاصل از بررسی‌ها نشان می‌دهد نداجا با سرلوحه قراردادن بیانات فرماندهی معظم کل قوا (مدضله‌العالی) مبنی بر اینکه «این منطقه، نقطه‌ای اساسی در ایفای مسئولیت نیروی دریایی است» و با بهره‌گیری از توانمندی‌های خود در حوزه‌دریایی، هوادریا، تاسیسات و تجهیزات ساحلی و نیروی انسانی مجرب و سرعت عمل در ورود به عرصه‌های خطر، نقش حائز اهمیتی در تسهیل مدیریت بحران سواحل مکران ایفا می‌کند و این مهم منشاء تسریع در رسیدن به ثبات پس از بحران شده و قطعا از عوامل موثر در جلوگیری از بروز بحران‌های امنیتی خواهد بود.

    کلیدواژگان: مدیریت بحران، نیروی دریایی راهبردی آجا، سواحل مکران
  • مجتبی مهنانی * صفحات 95-111

    همواره حملات بیولوژیک و بیوتروریسم از جمله مخاطرات مهم و بحث‌برانگیز بوده؛ و به دلیل سابقه کشتار عظیم عوامل عفونی و بیولوژیک از دیرباز جزء مهم‌ترین تهدیدات جامعه بشری محسوب می‌شود؛ هدف از پژوهش حاضر تبیین نقش پدافند غیر عامل در افزایش بازدارندگی در برابر حملات بیولوژیک (مطالعه موردی ویروس آبله) می باشد. و نوع پژوهش کاربردی و روش آن تحلیلی – توصیفی می باشد. محقق در صدد پاسخ به این سوال است که نقش پدافند غیر عامل در افزایش بازدارندگی در برابر حملات بیولوژیک چیست. حجم نمونه آماری پژوهش حاضر 110 نفر از صاحبنظران و متخصصین آگاه به مقوله های حملات بیولوژیک و پدافند غیر عامل تشکیل داده اند. بعد از جمع آوری اطلاعات، پرسشنامه‌ای متشکل از 10 سوال در رابطه با متغیرهای پژوهش تهیه و پس از توزیع جمع آوری پرسشنامه ها، پاسخ ها از طریق از طریق نرم افزار spss و با استفاده از آزمون خی دو مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفت و نتایج حاصل فرضیه این پژوهش را تائید نمود. نتایج پژوهش بیانگر این است که پدافند غیرعامل از طریق افزایش بازدارندگی باعث جلوگیری و مقابله، با حملات بیولوژیکی (مطالعه موردی ویروس آبله) می‌گردد.

    کلیدواژگان: ملات بیولوژیک، پدافند غیرعامل، ویروس آبله
  • مهدیار حقی* صفحات 111-132

    با پیشرفت علم و تکنولوژی، سوانح فرآیندی و خصمانه به سوانح طبیعی که جزئی از فرایند زندگی بشر به شمار می‌رفتند، اضافه گردیده و هر روزه بر تعداد و تنوع آن‌ها افزوده می‌شود که این موضوع به‌عنوان چالشی اساسی در جهت نیل به توسعه پایدار جوامع انسانی. مطرح می‌باشند. در این پژوهش هدف بررسی تمامی ابعاد، مولفه‌ها و پیامدهای یک بحران هسته‌ای و استخراج مولفه‌های آمادگی و مقابله در برابر بحران‌های هسته‌ای می‌باشد. سوال اصلی این تحقیق آن است که چه رابطه‌ای بین تاب‌آوری و مدیریت بحران‌های هسته‌ای وجود دارد و گام‌های آمادگی در مقابله با این بحران‌ها چیست؟ با عنایت به ابعاد و گستردگی بحران‌های هسته‌ای و تبعات و پیامدهای گسترده‌تر آن، با روش مطالعه کتابخانه‌ای و تطبیقی بر اساس روش توصیفی نسبت به مقایسه شاخص تاب‌آوری هسته‌ای با دیگر مولفه‌های مدیریت بحران پرداخته شده و گام‌های آمادگی در برابر این بحران‌ها استخراج شده است.

    کلیدواژگان: بحران هسته ای، تاب آوری، مدیریت بحران
|
  • Mohammdreza Dezfouli*, Ebrahim Fattahi, Hossein Hosseini Pages 5-28

    The current paper aims to study the functions of the Meteorological Organization in environmental security from the perspective of passive defense as a question. Doing so, it makes up a sample composed of 168 commentators on meteorology, environment and passive defense employed in the organizations of meteorology, environment, passive defense and the concerned universities and research institutes. Following, it gathers data by means of survey and a researcher-designed questionnaire. This research, which is descriptive-analytic in regard with type, achieves quantitative results through Friedman & Kolmogorov–Smirnov tests, and in regard with quality, it enjoys Delphi classic technique or traditional technique which, while revealing close relation between the function and service of the Meteorological Organization with the quintuple environmental challenges posed against the country, it demonstrates that the Meteorological Organization as a decision-maker body has, at an excellent and strategic level, fulfilled passive defense measures and functions (the average above 3.7 for each measure); at operational level, it has effectively, at the average of 3.68, fulfilled its functions in developing statutes, instructions and technical-engineering requirements at an executive tactical level. Finally, in line with presenting fundamental data in the crisis management concerned to the environmental security, it has fulfilled its functions at the average of 3.80.

    Keywords: meteorological organization, function, passive defense, environmental security
  • Mohammad Shokouhi Manesh, Mohammad Reza Yazdani, Sakineh Jafari* Pages 29-46

    The current paper deals with the developing and testing a qualitative security model for development of sustainable tourism. In the same vein, it exploits qualitative method and selects 10 potential partners including commentators and experts in security and tourism based on the Objective Sampling and Theoretical Saturation Technique. Following, it enjoys semi-structured interview and instruments to gather data and takes the viewpoints of the commentators and experts in security and tourism by means of open and close questions. Exploring instruments, it exploits varied resources such as books, dissertations, essays and journals to qualitatively analyse data through Thematic Analysis in three levels including basic, organizing themes and learning the qualitative model of security in developing tourism, and to validate the data, it applies alignment. The outcome of the study suggests that the model possesses 5 universal themes (economic security, cultural security, social security, political security, environmental security), 12 organizing themes and 200 basic themes the relations between and among of which are presented in the format of a model.

    Keywords: security, development sustainable, tourism
  • Hashem Ali Noorhashemi* Pages 47-66

    Military intelligence services play a key part in ensuring the national security with continuous monitor of strategic environments, detection and perception of threats and potential opportunities and presentation of proper intelligence to operational and backing units. Due to the expansion of the present multifaceted and sophisticated environment, the power of mind has dominated that of body; hence, the exploitation of organizational intelligence could reinforce productivity in an organization. In the same vein, the current paper aims at examining the relation between organizational intelligence and its elements with crisis management in one of the intelligence services affiliated to the armed forces of the Islamic Republic of Iran (IRI). This research is an applied one in respect of purpose, and a correlation-descriptive in respect of method. The population of the study is composed of the employees of the intelligence services of the armed forces whom, due to access and executive authorities’ constraint, 65 persons of the managers and experts were selected as the sample based on “persons in access” method. The instruments to gather data were a 49-item Alberkht standard questionnaire for assessing the organizational intelligence and a 12-item researcher-designed questionnaire as the cycle model in figure IV for assessing the crisis management, the validity of which is confirmed based on the viewpoints of the concerned experts, and the reliabilities are calculated by means of Cronbach’s alpha as 82/0 and 78/0) in respect. The data were analysed by Spearman’s Coefficient of Correlation and SPSS Software, the results of which suggest that besides the positive meaningful relation between the organizational intelligence and crisis management and amongst the elements of organizational intelligence, that of performance pressure is of the maximum correlation with crisis management. It was also recognized that the level of organizational intelligence in the concerned intelligence system fails to rest in the desired position.

    Keywords: organizational intelligence, crisis, crisis management, intelligence system
  • Ali Soleiman oqli *, Mohammad Hossein Panahi Pages 67-94

    Crisis and the concerned consequences are of the utmost significant national security threats. Not to swiftly tackle unexpected natural or man-made disasters, hampers the normal activities of a critical region, leads to increase of its depth and expansion, and it shortly turns into a crisis. One of the significant strategic regions in the country in respect of climate and geography which is exposed to unexpected disasters is the strategic and precious Mokran seaside. Hence, the concerned organs are expected to be prepared enough to tackle the feasible crises in that region. In the same vein, the current paper deals with the mission, human empowerment and equipment and installations of the strategic navy of the IRI’s Army in Mokran to study the role of Navy in the ease of crisis management in the mentioned region. The research method is descriptive-analytic and it gathers data on desk. The outcome of the present study suggests that the navy, in regard with the words of the Supreme Leader (PH) as “This region is a critical point for the Navy to fulfill its responsibility” and its capability in marine, aeromarine, coastal equipment and installations, professional human forces, and rapidity of action in facing dangers, plays a key part in easing the crisis management at Mokran seaside. This import will be a considerable source for rapid stability in post-crisis and it is definitely one of the effective factors in preventing security crises.

    Keywords: crisis management, strategic IRI army’s navy, Mokran seaside
  • Mojtaba Mahnaie* Pages 95-111

    Biologic and bioterrorism attacks are considerable and controversial threats for the long lethal record of which, they are considered the serious intimidations against human society. In the same vein, the current paper aims to clarify passive defense in increasing deterrence in the face of biologic attacks (the case-study of smallpox). The research is applied in regard with type and in terms of method, it is analytic-descriptive which seeks to examine the passive defense in increasing deterrence against biologic attacks as a question. The sample consists of 110 persons of commentators and specialists concerned to biologic attacks and passive defense. After gathering data, a questionnaire including 10 items was prepared in regard with the variables, and the answers were analysed through SPSS software and Chi 2, the results of which confirmed the hypothesis of the study. The outcome of the study suggests that passive defense hinders and tackles biologic attacks (smallpox) by increasing deterrence.

    Keywords: biologic attacks, passive defense, smallpox
  • mahdyar haghi* Pages 111-132

    Along with the development of science and technology, the processed adversary incidents have been added to natural disasters as an element of human life. The number and variety of these events, as a serious challenge to the sustainable development of human societies, are exposed to daily increase. Meanwhile, the current paper aims at examination of all dimensions, elements and consequences of a nuclear crisis and exploration of preparedness elements to counter the nuclear crises. The main question of this study deals with the relation between resilience and nuclear crisis management and the preparedness steps to be taken for tackling the crises. Given the dimension and sphere of the nuclear crises and the widespread consequences, the index of nuclear resilience is compared to the elements of crisis management, and the preparedness steps to be taken for these crises are explored through on-desk studies, contrastive analysis and descriptive method.

    Keywords: nuclear crisis, resilience, crisis management