فهرست مطالب

  • سال سوم شماره 1 (پیاپی 5، بهار و تابستان 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/06/17
  • تعداد عناوین: 8
|
  • نقل به معنا در روایات
    محمد جواد فاضل لنکرانی* صفحه 1

    از مباحث مهم در علم حدیث، بحث از چگونگی نقل احادیث است به این معنا که آیا نقل به معنا در روایات جایز است یا خیر و در صورت جواز، آیا روایاتی که امروزه به دست ما رسیده‌اند نقل به لفظ‌اند یا نقل به معنا؟ نوشتار حاضر در صدد تبیین ادله جواز نقل به معنا بوده و پس از ذکر ادله‌ای که در این‌باره وارد شده همچون قرآن، دلیل عقلی، بنای عقلا و روایات، به بررسی این ادله پرداخته و جواز نقل به معنا به اثبات می‌رسد، لیکن باید توجه داشت که بیشتر روایات نقل به لفظ می‌باشد نه نقل به معنا و آن روایاتی هم که منقول به معنا هستند همراه با قرینه می‌باشند. همچنین اگر بگوییم بیشتر روایات منقول به معناست، در این صورت روایات از حجیت ساقط خواهند شد؛ چرا که امکان اشتباه راوی در فهم مراد امام وجود دارد.

    کلیدواژگان: حدیث، نقل به لفط، نقل به معنا، فهم راوی، مراد امام
  • بررسی فقهی حقوقی تحقیقات جنایی
    حمید ستوده* صفحه 2

    توجه و استناد به امارات تخصصی و علمی، در راستای تکمیل دلایل در پرونده‌های کیفری، حائز اهمیت است و در این میان، گزارش تحقیقات جنایی، به عنوان بازوی مهم کارشناسی، در یاری محاکم و دادگاه‌ها از مهم‌ترین امارات قضایی تلقی می‌گردد. در این نوشتار، پس از بیان کلیات و شیوه‌های اثبات موضوعات قضایی در علوم جنایی، دو مبنای مهم در اعتبار یافتن این شیوه، یعنی بحث علم قاضی و رجوع به کارشناسی از نظر قانونی و فقهی بررسی و شرایط و قلمرو استناد به آنها در اعتبار رای پلیس علمی و جنایی تبیین می‌گردد.

    کلیدواژگان: تحقیقات جنایی، دلیل اثبات، کارشناسی، علم قاضی
  • قصاص و دیه اعضا و نفس در جنایت بر افراد دارای زندگی نباتی
    علی اکبر پورطالبی وراعون صفحه 3

    زندگی نباتی وضعیتی است که در آن فرد به علت آسیب (مرگ) سلول‌های قشر مغز قادر به اداره فعالیت‌های ارادی خود نیست. این وضعیت با مرگ مغزی و کما دارای تفاوت‌های اساسی است. از نظر پزشکی، سلول‌های مرده قشر مغز بازگشت نخواهند کرد، اما درعین حال با سالم بودن ساقه مغز، سیستم خون رسانی، تنفس، گوارش و امثال آنها به کار خود ادامه می‌دهد و ممکن است فرد حتی بدون دستگاه‌های تنفسی سال‌ها در این نوع از حیات بسر برد؛ از آنجا که علاوه بر آسیب به قشر مغز، تمام یا برخی از اعضا و حواس این افراد نیز دچار آسیب شوند، نسبت به دیه‌‌و قصاص اعضا و نیز تداخل یا عدم تداخل آن در دیه و قصاص نفس اختلافات بسیاری بروز نموده است؛ برخی از فقها دیه چنین افرادی را شامل دیه کامل برای عقل و هریک از حواس دانسته‌اند و در مقابل نظریات دیگری ابراز گردیده و امکان دریافت خسارات مازاد بر دیه نیز منتفی نشده است. تعیین قصاص و دیه اعضای این افراد با نگاه به تداخل و عدم تداخل در قصاص و دیه نفس، مطمح نظر این نگاشته است.

    کلیدواژگان: زندگی و مرگ، زندگی نباتی، مرگ مغزی، دیه، ارش
  • اعتبارسنجی اسناد ملکی؛ بررسی فقهی حقوقی
    مجتی شجاع* صفحه 4

    در این مقاله به بررسی مبانی فقهی و حقوقی اسناد ملکی پرداخته شده است. اسناد ملکی، زیر مجموعه اسناد رسمی بوده و در حقوق معتبر دانسته ومهمترین دلیل بر مالکیت، پنداشته شده‌اند. در این مقاله اسناد ملکی از دیدگاه فقه شیعه نگریسته شده و روشن شد که امکان اعتبار آنها منحصر، در عنوان «ملکیت و مالیت» یا «اماریت» است و بعد از بررسی جامع، تطبیق عنوان «ملکیت و مالیت» بر این اسناد منتفی قلمداد شده، ولی درفرض صدور اسناد ملکی توسط حکومت عدل، اماره بودن آنان اثبات می‌گردد. بعد از اثبات اماره بودن این اسناد می‌توان در عقود، با توجه به دلالت بر مدلولشان، طرف معامله قرار بگیرند و گرو یا وثیقه در عقد رهن باشند.

    کلیدواژگان: فقه، سند، رسمی، اعتبار، اماره، ید
  • بازخوانی ماهیت قاعده اقدام و کاربرد آن در مسئله اتانازی
    زهرا امیری فرد، طوبی زینی الدینی، اکرم شریف آبادی صفحه 5

    یکی از معانی قاعده اقدام که موجب ضمان بوده در معاملات معوض فاسد مطرح است موردی است که غیر مالک علیه مالک اقدام می‌کند و شخص متعهد به پرداخت مال یا انجام فعل یا ترک فعل می‌گردد. معنای دیگر مسقط ضمان بودن است، و در جایی است که شخص علیه خود اقدام و موجبات سقوط ضمان را فراهم می‌آورد. این قاعده علاوه بر فعل، ترک فعل را هم شامل می‌شود، به‌گونه‌ای که در مصادیق جدید امروزی نیز کاربرد دارد. از جمله مسئله اتانازی که ماهیت آن قتل عمد بیمار داوطلبانه یا غیرداوطلبانه می‌باشد. در این تحقیق بعد از تبیین ماهیت قاعده اقدام، مشخص شد در اتانازی، انجام فعل توسط پزشک حرام، ولی چون با اقدام و رضایت بیمار بوده، مستحق قصاص نمی‌باشد و می‌تواند مصالحه به دیه کند.

    کلیدواژگان: ضمان، اتانازی داوطلبانه، اتانازی غیرداوطلبانه، فعال، غیرفعال، قاعده اقدام
  • کاربرد سیاق در فقه القرآن
    مجتبی صبوری صفحه 6

    بی‌شک کاربردهای متنوع سیاق در کلمات فقها، نقش این قاعده در توسعه استنباط حکم از آیات‌الاحکام را به روشنی اثبات می‌کند. مساله اصلی این پژوهش نیز تبیین و ارزیابی جایگاه و کاربرد سیاق در فقه القرآن است. در این مقاله، نخست ماهیت و معنای سیاق بیان شده، سپس گونه‌های مختلف آن همچون سیاق کلمات، جمله‌ها و آیات بررسی شده است. اعتبار سیاق به عنوان مستند حکم شرعی، مشروط به پیوستگی و عدم فاصله، ارتباط صدوری، ارتباط موضوعی و... بوده و در صورت نبود آنها سیاق ثابت نمی‌شود و نمی‌توان آن را به عنوان یک قرینه متصل در تفسیر آیات الاحکام استفاده کرد. بر این اساس، حجیت و اعتبار قاعده سیاق، علاوه بر شرایط مورد نظر، مستند به ظواهر قرآن و سیره عقلا بوده و بازگشت آن به هماهنگی درونی سخنان فرد حکیم می‌باشد. در این نوشتار، با احراز شرایط و دلایل یاد شده، شماری از کاربردهای سیاق در آیات فقهی قرآن، از جمله استفاده ملازمه از سیاق، استیفای معانی و کشف مفاهیم مقصود، چگونگی تقسیم اموال‌میت‌ و موضوعیت حرج در وجوب تیمم نیز‌ بیان شده است.

    کلیدواژگان: سیاق، فقه القرآن، آیات الاحکام، اجتهاد، حجیت ظواهر
  • آثار و نتایج فقهی مسئله قرائات مختلف آیات قرآن کریم
    حامد شریفی نسب صفحه 7

    مساله قرائت متفاوت آیات قرآن کریم همواره در طول تاریخ مورد توجه مفسران و فقهاء قرار داشته است و هرچند در عصر حاضر به علت رواج قرائت یکی از قاریان، توجه به سایر قرائات کمرنگ شده است ولی مساله اختلاف قرائت می‌تواند آثار و نتایج متفاوتی در زمینه‌های مختلف فقه، تفسیر، کلام و... به دنبال داشته باشد. از آنجا که مباحث فقهی، تاثیر مستقیم در احکام تکلیفی و وظائف شرعی مسلمانان دارد در پژوهش حاضر، آثار و نتایج فقهی بحث قرائات مختلف پیگیری می‌شود تا ضرورت توجه به قرائات مختلف از منظر علم فقه نشان داده شود. بررسی ابعاد مختلف فقهی مساله قرائت نشان می‌دهد که این مساله، گاه مستقیما در موضوع برخی احکام فقهی همچون وجوب قرائت صحیح در نماز، وجوب طهارت در لمس آیات و حرمت کذب و سخن بدون علم بر خداوند متعال دخالت دارد و گاهی نیز در طریق استنباط حکم فقهی از آیات مورد استفاده قرار می‌گیرد همانند استنباط حکم مسح یا شستن پا در وضو و یا استنباط غایت حکم حیض که آیا غسل است یا پاکی طبیعی.

    کلیدواژگان: اختلاف قرائت، ثمرات فقهی، حکم شرعی، سبعه، عشره
  • نقد و بررسی دیدگاه خاورشناسان پیرامون خاستگاه و ماهیت فقه اسلامی
    باقر ریاحی مهر صفحه 8

    فقه اسلامی، از موضوعات مهمی است که مستشرقان در حوزه علوم اسلامی بدان پرداخته‌اند و سیر تحقیق ایشان، نشان از این گمانه‌زنی می‌دهد که خاستگاه فقه اسلامی، نظام حقوقی یهود و روم باستان می‌باشد و مناشقاتی بر سر آن داشته‌اند. در این مقاله که تازه‌ترین پژوهش در این زمینه به شمار می‌رود، با بهره‌جستن از روش تحلیلی انتقادی تلاش شده فقه پژوهی قرآن از نگاه مستشرقان تبیین و نقد گردد. بنا بر دستاوردهای پژوهش، مستشرقان در مطالعات فقه‌شناختی، آثاری از شباهت‌های قوانین اسلامی با قوانین یهود و رومی را مستند ادعای خویش دانسته‌اند. در مقابل نیز اندیشمندان مسلمان، بر این مطلب تاکید داشته‌اند که همه ادیان الهی از سوی پروردگاری واحد بوده و این امر منجر به تشابه در تکالیف و احکام فقهی آنان شده است و با مداقه در آثارشان می‌توان دریافت که سعی بر این مهم داشته‌اند که تفاوت ماهوی قوانین یهود و رومی را با فقه اسلامی مشخص و روشن نمایند.

    کلیدواژگان: قرآن، فقه اسلامی، خاستگاه فقه، مستشرقان، قوانین یهود و روم