فهرست مطالب

آینه پژوهش - سال سی‌ام شماره 3 (پیاپی 177، مرداد و شهریور 1398)
  • سال سی‌ام شماره 3 (پیاپی 177، مرداد و شهریور 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/06/05
  • تعداد عناوین: 9
|
  • جویا جهانبخش* صفحات 3-17

    در ادب و فرهنگ ما، کاربرد واژه تازی به معنای زبان عربی یا نژاد عربی، پیشینه ای دراز دارد. با این همه، برخی از افراد، کاربرد واژه تازی را به معنای عرب یا عربی متضمن نوعی بی احترامی انگاشته اند و نشان گونه ای موضع گیری در برابر اسام یا عرب، تلقی کرده اند. نویسنده در نوشتار پیش رو، درباره ساختار این واژه، سخن به میان آورده است و با درنگ در کاربردهای واژه تازی توسط پیشوایان علوم دین و ادب و فرهنگ قدیم، روشن می سازد که نشانی از اهانت یا سبکداشت در استخدام و استعمال واژه تازی، وجود ندارد.

    کلیدواژگان: واژه تازی، زبان عربی، نژاد عربی، اهانت، واژه اهانت آمیز، کاربرد
  • رسول جعفریان* صفحات 18-31

    نویسنده در نوشتار حاضر در قالب شانزدهمین سلسله انتشارات با عنوان نسخ هخوانی، متن چند نسخه را مورد مداقه قرار داده است. این متون بدین شرح اند:کرایه شتر از جده تا مکه چند است؟اعتماد الدوله: قورچی باشی می تواند با سر برهنه در مجلس بزم شاهنشاهی حاضر شودنسخه از کتاب بخاری وقف آستان قدس، موجود در کتابخانه مجلسیک سند قاجاری از کرمجگان قمراه راست برای شاه سلطان حسین صفوی

    کلیدواژگان: نسخه خوانی، نسخه خطی، خوانش متون
  • جویا جهانبخش* صفحات 32-43

    نگارنده در سطور ذیل، یکی از ابیات سعدی را مورد دقت نظر قرار داده است. وی تاش می کند تا با پاسخ به سوالاتی پیرامون بیت: روان روشن سعدی که شمع مجلس توست/ به هیچ کار نیاید، گرش نسوزانی؛ به معنا و خوانش درست آن دست یابد. نویسنده در جهت رسیدن به هدف مذکور، ابتدا معنای بیت را از سوی برخی از شارحان مطرح می دارد و سپس اشاره ایبه ضبط متفاوت این بیت در بعضی دست نوشته ها، می کند. در انتها، خوانش پیشنهادی خود را از بیت، پیش روی خوانندگان قرار می دهد.

    کلیدواژگان: روان روشن، سعدی شیرازی، غزل سعدی، بوستان، ابیات سعدی، خوانش شعر، معنای شعر
  • فرزاد ضیایی حبیب آبادی صفحات 44-64
    نویسنده در نوشتار حاضر در تاش است کتاب کلیات شعر میرکرمانی که توسط وحید قنبری و انتشارات سخن در سال 1397 به زیور طبع آراسته شده است را در بوته نقد و بررسی قرار دهد. وی در راستای این هدف، نخست با ارائه شاهد مثال هایی از صفحات متن کتاب، غلط خوانی های راه یافته به آن را متذکر می شود. سپس، تعدادی از ضبط های نادرست یا مشکوک چاپ کتاب و تکرار اشتباهات کاتب و... را برمی شمارد. نویسنده در انتها، نقد خود را با بیان اشکالات راه یافته به حواشی صفحات کتاب، به پایان می رساند.
    کلیدواژگان: میرکرمانی، دیوان اشعار، شاعر قرن هشتم، کلیات شعر، نقد کتاب، تصحیح کتاب، نقد تصحیح کتاب، متون کهن فارسی، نسخ خطی فارسی
  • حمید عطایی نظری* صفحات 65-101

    بخشی از میراث علمی ارزشمند بازمانده از خواجه نصیرالدین طوسی)د: 672 ه .ق.(، حکیم شهیر شیعی امامی، مکاتبات علمی وی در زمین ه های گونا گون با دانشمندان مذاهب مختلف است. از جمله این مکاتبات، رسال ه هایی است که نصیرالدین طوسی و نجم الدین کاتبی درباره تقریری از برهان صدیقین برای اثبات وجود خدا به یکدیگر نوشته اند و در آنها بر سر اعتبار این نوع تقریر از برهان صدیقین و نیز ادله اقام هشده بر استحاله تسلسل گف توگو کرد هاند. از این مکاتبات فلسفی دو تحریر، یکی اصلی و دیگری تلفیقی، برجامانده است که از تحریر اصلی آن تا کنون سه ویراست و از تحریر تلفیقی آن یک ویراست ارائه شده است. در نوشتار حاضر نخست مضمون و مسائل اصلی مطرح در این مکاتبات گزارش شده است و سپس دو تحریر اصلی و تلفیقی بازمانده از آنها با تکیه بر مهمترین نسخه های شناخته شده از این مکاتبات معرفی گردیده. همچنین، چهار ویراست ارائه شده از مکاتبات طوسی و کاتبی شناسانده و جدا گانه ارزیابی شده است. این بررسی و ارزیابی نشان م یدهد که هر چهار تصحیح تا کنون به طبع رسیده از این مکاتبات ویراس تهایی مغلوط و غیر انتقادی و نامعتبر است و بنابراین ضرورت دارد مکاتبات مزبور بر اساس دست نوشت های کهن موجود بار دیگر از نو با اسلوب علمی و انتقادی تصحیح و منتشر شود.

    کلیدواژگان: مکاتبات فلسفی، نصیرالدین طوسی، نجم الدین کاتبی، برهان صدیقین، استحاله تسلسل، حل مشکلات الإشارات، رسائل خواجه نصیرالدین طوسی
  • مرتضی کریمی نیا* صفحات 102-121

    این مقاله به معرفی و بررسی قرآنی کهن از قرن پنجم هجری م یپردازد که در اوایل قرن ششم هجری در تملک دختری به نام خراسان بنت ابی القاسم بن علی بن مانکدیم قرار داشته است. ا کنون بیش از 17 جزء مختلف از این قرآن در را کتابخان ه های مختلف در ایران و جهان یافت هایم. هیچ اثری از وقف نسخه در جای جای پار ه های یافت شده از نسخه به چشم نمی خورد. تنها نام مالک نسخه در آغاز جزء اول این قرآن)جزوه ش 2752 در کتابخانه آستان قدس رضوی(همراه با نسب وی تا امام علی بن ابیطالب علیه السام ذکر شده است و نشان م یدهد اجداد وی از علویان طبرستان بود هاند، اما جد پدر وی یک سده قبل از کتابت نسخه به نیشابور مهاجرت کرده است. این قرآن در 30 پاره مجزا همراه با ترجمه فارسی با خط نسخ کهن و احتمالا در نیشابور)محل زندگی خراسان بنت اب یالقاسم(کتابت شده است. متن قرآن به قرائتی مرکب از کسائی، اب نعامر، و ابوعمرو نوشته شده است. ترجمه فارسی آیات با آنکه متاثر از سبک و واژگان ترجمه تفسیر طبری است، اما دارای اختصاصات املایی،واژ گانی و لهجه ای مخصوص به خود است.

    کلیدواژگان: قرآن خراسان بنت ابی القاسم، ترجمه های فارسی کهن، تاریخ کتابت قرآن، قرآن نویسی در قرن پنجم هجری، آستان قدس رضوی
  • جواد آسه* صفحات 122-135

    یکی از راه های بهینه سازی آموزش دانش ها،کارآمد و روزآمد سازی متن آنهاست. در حوزه علمیه، علمنحو در سه سال اول آموزش داده م یشود. تولید مت نهایآموزشی نحوی جدید چندسالی است در حوزه آغازشده است. از آنجا که تولید متن جدید نیازمند زماناست، ویرایش کتا بهای موجود در دستور کار قرارگرفته است. کتاب مغنی الادیب که در سال سوم حوزهتدریس می شده از جمله آنهاست. قبل از این کتاب،کتاب مغنی اللبیب سالیان طولانی در حوزه تدریسمی شده است . اما بر اساس اهدافی این کتاب در سال70 شمسی از سوی جمعی از استادان نحو حوزه ویرایشمحتوایی و با عنوان مغنی الادیب منتشر شده است.مغنی الادیب نیز در سال 97 شمسی بر اساس اهدافیویرایش و با عنوان مغنی الاریب چاپ شده است. ازآنجا که مغنی الاریب در نظام جدید حوزه در سال سومتدریس م یشود ضرورت دارد به نقد گذاشته شود. دراین مقاله مقدمه و محتوای آن نقد شده است. مهم تریننقد این است که کتاب مغنی الادیب درحالی به صورتمغنی الاریب ویرایش شد ه که تا کنون اهداف تدریسآن از سوی معاونت آموزش حوزه به استادان و طاباعام نشده است. اساسا طاب نمی دانند که هدفیا اهداف فرا گیری این کتاب چیست؟ نم یداننداز چه روی از 8 باب مغنی فقط باب اول و چهارم آنرا باید فرابگیرند؟ نم یدانند چرا قبل از فرا گیری اینکتاب، البهجه المرضیه را باید فرابگیرند؟ نم یدانندبا فرا گیری مغنی الادیب به چه مهارت هایی در دانشنحو دست خواهند یافت که با فرا گیری البهجه حاصلنشده است؟ با وجود این پرس شهای پاسخ داده نشدهچگونه مغنی الادیب به مغنی الاریب تغییر یافته است؟نتیجه این مقاله این است که در تدریس کتاب مغنیالاریب باید تجدید نظر شود.

    کلیدواژگان: دفتر تدوین متون حوزه، نحوآموزی در حوزه، مغنی اللبیب، الادیب، نقد مغنی الاریب، نحو تعلیمی، علمی، قرآن
  • ناصر الدین انصاری* صفحات 155-170

    سید محمد مرتضوی شاهرودی، شیخ قربانعلی محقق ترکمانی کابلی، سید محمد تقی نقوی قائنی، جعفر هلالی، سید عبدالله نوربخش اصفهانی،  سید محمد علی فضل الله، محمدآصف محسنی قندهاری، شیخ حسین حقانی زنجانی، سید محمدرضا خرسان، شیخ حسین مومن شیرازی، سید رضا حسینی مرندی، سید علیرضا دستمالچی حائری، سید سجاد حججی، محمدباقر نظام، سید میراحمدی تقوی مقدم، شیخ عباس رحیمی نجف آبادی، یحیی بونر علوی

|
  • *Jūyā Jahānbakhsh Pages 3-17

    In our literature and culture, using the word “tāzi” meaning “Arabic language” or “Arabic race” has a long history. However, some people have considered using this word as a kind of disrespect, and a sign of taking stance against Islam or Arab. In the present article, the author talks about the structure of this term. Reflecting on the way the word “tāzi” has been used by the scholars of the religious sciences and old literature, the author makes it clear that there is no sign of insult when one uses this word.

    Keywords: The word “tāzi”, Arabic language, Arabic race, insult, insulting term, usage
  • *Rasool Ja’Fariān Pages 18-31

    In the form of the sixteenth article of a series of publications titled “Skimming Manuscripts”, the author has scrutinized the texts of several manuscripts. These texts are as follow:• How much is a camel fare from Jeddah to Mecca?• E’temād od-Dowle: Qurchi Bashi can attend an Imperial House party while not covering his head• A manuscript of Bukhāri endowed to Astan-e Quds, available in Parliament library• A Qajari document from Kermjgan (Qom).• The right way for Shah Sultan Hussein Safavid.

    Keywords: Skimming manuscripts, manuscript, reading the texts
  • *Jūyā Jahānbakhsh Pages 32-43

    In the following article, the author has carefully studied one of Sa’di’s verses. Answering several question regarding the verse “Ravān-e rowshan-e Sa’di ke sham’-e majles-e tost / be hich kār naiyāyad garash nasoozāni”, the author tries to reach its appropriate reading and interpretation. Regarding this, he firstly discusses the verse’s meaning explained by some of the scholars, and then mentions a different recording of this verse found in some of the manuscripts. Finally, he is going to presents his own interpretation of the verse.

    Keywords: Ravān-e rowshan, Sa’di Shirazi, Sa’di’s sonnet, Boostān, Sa’di’s verses, the meaning of the poem
  • Farzād Ziyāie Habib Ᾱbādi Pages 44-64
    In the present paper, the author has made an attempt to review Mirkermāni’s Kolliyāt-e She’r (Complete works of Mirkermāni), published by Vahid Qanbary and Sokhan publishing house in 1397. Regarding this, he, first of all, provides some examples of the book text in order to point out misread parts. Following this, he talks about a number of wrongor suspicious recordings, and the repetition of the scribe’s mistakes, and…. Finally, he concludes this review by mentioning some of the problems in the annotations of the book.
    Keywords: Mirkermāni, Mirkermāni’s Divan, eighth century poet, book criticism, book correction, review of book correction, ancient Persian texts, Persian manuscript
  • *Hamid Atāie Nazari Pages 65-101

    Part of the valuable scientific legacy left by Khawja Nasir al-Din al-Tusi (d. 672 AH), the wise Shiite Imam scholar, is his scientific correspondence in various fields with scholars of different religions. Among these correspondences are treatises written by Nasir al-Din al-Tusi and Najm al-Din Kātebi about an interpretation of Seddiqin argument in order to prove the existence of God. In these correspondences they also discussed the validity of this interpretation of Seddiqin argument, as well as the arguments regarding the impossibility of the infinite regress. From these philosophical correspondences, two versions are left: an original and a compiled one. Three editions have so far been presented from its original text and one edition has been presented from the compiled text. The present article first deals with the main themes and issues raised in this correspondence. Then the two original and compiled texts are introduced, relying on the most important known manuscripts of this correspondence. In addition, the four presented editions from Tusi’s correspondences have been introduced and evaluated separately. This review shows that all four editions so far published from these correspondences are erroneous, non-critical, and invalid. Therefore, it is necessary to revise and publish the correspondences based on ancient manuscripts in a scientific and critical manner.

    Keywords: Philosophical correspondences, Nasir al-Din al-Tusi, Najm al-Din Kātebi, Seddiqin argument, impossibility of infinite regress, Hall-e Mushkelāt al-Ishārāt, Nasir al-Din al-Tusi’s treatises
  • Morteza Karimi Nia* Pages 102-121

    This article introduces and examines an old Qur’ān from the 5th century AH, which was owned by a maiden named Khorāsān bint Abi al-Qāsim b. Ali b. Mānkadīm in the early sixth century AH. More than 17 different parts (juz’) of this Qur’ān have so far been found in various libraries in Iran and around the world. There is no proof of this manuscript’s being endowed in any part of its found pages. The only mentioned name is its owner’s name which is written in the beginning of the first juz’ of the Qur’ān (MS no. 2752 in the Library of Ᾱstān Quds, Mashhad) along with her lineage reaching up to Imam Ali ibn Abi Tālib (AS) indicating that her ancestors were from the Alawites of Tabaristān, but her father’s ancestor emigrated to Nishapur a century before this copy was transcribed. The Qur’an has been written in 30 separate parts along with a Persian translation in the old Naskhī script, possibly in Nishapur (where Khorāsān bint Abi al-Qāsim lived). The text of this Qur’ān is written based on the reading of al-Kisā’ī, Ibn ‘Ᾱmir and AbŪ ‘Amr. The Persian  translation of the verses, although influenced by the style and diction of the Persian translation of Tabarī’s commentary  (Tarjume Tafsīr Tabarī), has its own spelling and lexical specifics.

    Keywords: Khorāsān bint Abi al-Qāsim’s Qur’ān, Early Persian translation, History of the Qur’ān, Transcribing the Qur’ān in the 5th century AH, Library of Ᾱstān Quds
  • *Javād Ᾱse Pages 122-135

    One way to optimize teaching sciences is to update their texts. In the Seminary School, syntax is taught during the first three years. The production of new syntax textbooks has been underway for some years. Since the production of new texts takes a long time, editing the available books has been on the agenda. Among these books is Mughni al-Adib which has been taught in the third year of the Seminary School. Prior to this book, Mughni al-Labib had been taught for many years; however, due to certain reasons, this book was content edited by some of the lecturers of the Seminary School in 1370, and published under the title of Mughni al-Adib. In 1397, Mughni al-Adib was also edited and published under the title of Mughni al-Arib. Since Mughni al-Arib is being taught in the third year of the new system of the Seminary School, it is necessary to criticize it. This article is going to criticize the introduction and the content of the book. The most important criticism is that Mughni al-Adib has been edited and changed into Mughni al-Arib while its teaching objectives have not yet been clarified by the Seminary School department of education for the teachers and the students. Basically, the students do not know about the purpose or purposes of learning this book. They do not know why they should only study the first and the fourth chapter out of the 8 chapters. They do not know why they need to learn Al-Bahjat al-Marziat before learning this book? They do not know what skills they will acquire in the knowledge of syntax through studying Mughni al-Adib which they have not achieved through studying Al-Bahjat al-Marziat. Why Mughni al-Adib should change to Mughni al-Arib while these questions are left unanswered? The present article come to this conclusion that teaching this new book should be reconsidered.

    Keywords: Office of compiling texts in the Seminary School, learning syntax in the Seminar School, Mughni al-Labib, Mughni al-Adib, criticizing Mughni al-Arib
  • Pages 155-170