فهرست مطالب

آب و توسعه پایدار - سال ششم شماره 1 (1398)
  • سال ششم شماره 1 (1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/06/19
  • تعداد عناوین: 19
|
  • سیدمحسن سیدان، مهدی متقی* صفحات 1-8

    با توجه به اهمیت فراوان آب به عنوان کمیاب ترین نهاده کشاورزی، در سال های اخیر افزایش بهره وری آبیاری مورد توجه قرار گرفته است. در تحقیق حاضر با استفاده از سه شاخص ،NBPD و BPD ا،CPD بهره وری فیزیکی و اقتصادی آب شامل در دو سامانه آبیاری سنتی و مدرن (کلاسیک) برای محصولات ذرت دانه ای و علوفه ای در استان همدان اندازه گیری و مقایسه بهره وری آبیاری انجام شده است. بنابراین ابتدا به روش نمونه گیری تصادفی بهره برداران انتخاب و سپس داده های لازم از طریق مصاحبه و تکمیل پرسشنامه جمع آوری شد. میانگین بهره وری فیزیکی آب برای ذرت دانه ای در سامانه آبیاری سنتی و برای ذرت علوفه ای به ترتیب 1/08 و 0/82و مدرن به ترتیب کیلوگرم بر هر مترمکعب آب حاصل شد. میانگین 6/67 و 5/11 بهره وری اقتصادی آب برای ذرت دانه ای در سامانه آبیاری سنتی و برای ذرت علوفه ای 3665 و 2849و مدرن به ترتیب برابر ریال بر هر مترمکعب آب به 10068 و 7678به ترتیب برابر دست آمد. در سامانه آبیاری مدرن، بالاترین بهره وری فیزیکی و اقتصادی آب برای ذرت دانه ای در شهرستان های اسدآباد و نهاوند حاصل شد و بالاترین بهره وری فیزیکی برای ذرت علوفه ای در نهاوند و تویسرکان و بالاترین بهره وری اقتصادی در بهار و نهاوند مشاهده شد. با توجه به نتایج این تحقیق، می توان ادعا کرد استفاده از سامانه آبیاری مدرن باید جایگزین سامانه آبیاری سنتی برای کشت ذرت دانه ای و علوفه ای شود. همچنین در منطقه بهار باید کشت ذرت علوفه ای از الگوی کشت منطقه حذف شود. نتایج به دست آمده علاوه بر کاهش مصرف آب کشاورزی متضمن منافع اقتصادی برای کشاورزان نیز می باشد.

    کلیدواژگان: الگوی کشت، منابع آبی، منافع اقتصادی
  • محمد عبدالهی عزت آبادی * صفحات 9-14

    این موضوع که در استان کرمان باغات پسته مازاد وجود دارد، مورد قبول همه می‌باشد، اما دو نکته اساسی وجود دارد که حل مسئله را با مشکل مواجه کرده است. نکته نخست این که چه سطحی از باغات پسته مازاد بوده و بایستی حذف شوند. نکته دوم مقاومت‌های مختلفی است که با توجی هات مختلف در برابر حذف باغات اضافه وجود دارد. پاسخ‌گویی به این دو سئوال، با مراجعه به مطالعات کتابخانه‌ای و همچنین تکمیل پرسش‌نامه از نمونه‌ای 1597 نفره از پسته‌کاران منطقه صورت گرفت. نتایج نشان داد که در صورت استفاده از سامانه آبیاری غرقابی، 75 هزار هکتار (75 درصد از کل) از باغات پسته دو شهرستان انار و رفسنجان مازاد بوده و بایستی حذف شوند. استفاده از فناوری پیش‌رفته از قبیل سامانه آبیاری تحت فشار و افزایش راندمان مصرف آب تا 90 درصد نیز نمی‌تواند از حذف شدن باغات جلوگیری کند. در این شرایط نیز بایستی 52 هزار هکتار از باغات پسته حذف شوند. نتایج همچنین نشان داد که بر مبنای 5 معیار فنی، اخلاقی، اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی، حذف باغات پسته مازاد دو شهرستان انار و رفسنجان در استان کرمان توجیه‌پذیر است.

    کلیدواژگان: باغات مازاد، پسته، نسبت آب به زمین
  • سیدامید میرمحمد صادقی *، محمد نبویان پور صفحات 15-22

    با افزایش جمعیت شهرنشین در کشور و توسعه روز‌افزون شهر‌ها از یک طرف و ادامه روند خشک‌سالی و کاهش نزولات جوی از طرف دیگر تامین آب آشامیدنی به یکی از چالش‌های مهم در امور مدیریت منابع آب تبدیل شده است. به این دلیل ضرورت اقدامات پیشگیرانه به‌منظور کاهش هدر رفت آب ناشی از تلفات در خطوط شبکه آب به یکی از نیاز‌های اصلی سیستم آب‌رسانی شهری تبدیل شده است. در پژوهش حاضر وضعیت موجود شبکه توزیع آب شهر گرمسار بررسی شد و به‌کمک ترکیب اطلاعات توصیفی با اطلاعات مکانی و همچنین اطلاعات سنجش‌از‌دور در طول زمان توسعه، ریسک‌پذیری شبکه توزیع آب شرب شهر گرمسار به دو روش باینری و تاپسیس بررسی و نقشه خطر‌پذیری شکست یا خرابی در لوله‌ها در اثر پوسیدگی، ترکیدگی، فشار و نشت ترسیم شد. نتایج نشان داد روش تاپسیس (63 درصد صحت) نسبت به روش باینری (45 درصد صحت) در پیش‌بینی اتفاقات شبکه توزیع آب عملکرد بهتری داشته است. همچنین براساس نقشه ریسک‌پذیری لوله‌ها میزان لوله‌هایی که ریسک‌پذیری بالایی دارند حدود 12000 متر است که با در نظر گرفتن هزینه‌های خرید و اجرای لوله در مجموع معادل کمتر از هزینه یک سال تلفات آب در شبکه خواهد شد. این هزینه مازاد بر هزینه آب به‌حساب نیامده است و باید صرفا به‌منظور اصلاح شبکه هزینه شود.

    کلیدواژگان: آب به حساب نیامده، اتفاقات شبکه، سرانه، ایده ‏آل منفی، WaterGEMS
  • امیرناصر سعیدالذاکرین، بیژن نظری*، هادی رمضانی اعتدالی صفحات 23-28

    یکی از عوامل محدودکننده گسترش فضای سبز به عنوان یکی از اساسی ترین عوامل پایداری حیات طبیعی و انسانی در شهرنشینی نوین، کمبود منابع آب قابل دسترس می باشد. این محدودیت به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک بیشتر مطرح است. با افزایش جمعیت کلان شهر تهران در معرض تنش‌های آبی شدیدتری قرار خواهد گرفت و اصلاح الگوی مصرف آب در بخش فضای سبز بسیار ضروری است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی اثربخشی سامانه‌های آبیاری هوشمند در کاهش مصرف آب فضای سبز طراحی انجام گردید. در این راستا سامانه آبیاری هوشمند برای فضای سبز مورد مطالعه اجرا گردید و عملکرد این سامانه با سامانه آبیاری رایج (دستی) مقایسه گردید. برنامه زمانی آبیاری هوشمند بر اساس محاسبه نیاز آبی فضای سبز به کنترل کننده‌ی سامانه معرفی شد. زمان آبیاری بهینه نیز متناسب با نیاز آبی فضای سبز با استفاده از مدل بهینه‌ساز به دست آمد. نتایج مطالعه نشان داد با روش انجام شده صرفه جویی در مصرف آب با هوشمندسازی آبیاری ماهانه و هفتگی به ترتیب 6 و 15 درصد می باشد. صرفه جویی مصرف آب در حالت هفتگی معادل 26445 لیتر صرفه جویی آب در مساحت حدود2500 مترمربع بوده است. در روش پیشنهادی بر طبق شرایط تحقیق، میزان صرفه جویی آب برای هر متر مربع 10/6 لیتر برآورد گردید. با توجه به مساحت کل پارک ها در شهر تهران، با بهبود مدیریت آبیاری در سامانه های آبیاری فضای سبز به روش پیشنهادی می توان ماهانه در حدود 288000 متر مکعب آب صرفه جویی نمود. روش پیشنهادی پیچیدگی و هزینه اجرایی چندانی ندارد و می تواند مورد استفاده سازمان ها و نهادها خصوصی و دولتی قرار گیرد.

    کلیدواژگان: فضای سبز، آبیاری، صرفه‏ جویی آب، بهینه ‏سازی، هوشمندسازی آبیاری
  • محمد کریمی، محمد جلینی* صفحات 29-34

    آبیاری تکمیلی در کاهش احتمال خطر و افزایش ثبات و پایداری عملکرد محصولات کشت دیم موثر است. در واقع، آبیاری تکمیلی یک مداخله موقت است و به نحوی طراحی می‌شود که بتوان در زمانی که آب فراهم است، تعرق طبیعی گیاه را افزایش داد. از طرف دیگر در زمانی که بارندگی برای رشد گیاه زراعی کافی است، نامناسب است. در شرایط آبیاری تکمیلی می‌توان با یک یا دو بار آبیاری در مراحل حساس رشد، از بروز تنش خشکی در مساحت قابل توجهی از اراضی دیم جلوگیری نمود. در این مقاله، شرایط آبیاری تکمیلی گندم دیم در پاییز و بهار، ارقام مناسب برای آبیاری تکمیلی و توصیه‌های ترویجی کاربردی در اقلیم‌های سرد و معتدل شامل استان‌های خراسان شمالی، زنجان، کردستان، کرمانشاه، لرستان، فارس و آذربایجان شرقی ارائه شده است.

    کلیدواژگان: آبیاری تکمیلی، ارقام مناسب، توصیه های ترویجی، گندم دیم، مناطق مستعد کشت
  • مجتبی شفیعی*، بیژن قهرمان، بهرام ثقفیان صفحات 35-40

    امروزه به سبب وجود منابع متعدد خطا و نااطمینانی، تحلیل عدم قطعیت به‌عنوان بخشی جدانشدنی در مدل‌سازی‌‌ هیدرولوژی پذیرفته شده است. بررسی و به کمیت درآوردن میزان عدم قطعیت در نتایج پیش‌بینی مدل‌ها، مهم‌ترین گام، قبل از استفاده از نتایج مدل‌ها در تصمیم‌گیری‌های منابع آب است. کمی‌سازی میزان عدم قطعیت در مدل‌های هیدرولوژی به صورت توام و همراه با واسنجی مدل انجام می‌شود. بنابراین لزوم توجه به واسنجی مدل و ارتباط آن با تحلیل عدم قطعیت در مدل‌سازی،‌‌ ضروری است. مقاله مروری حاضر با هدف ارائه تعاریف و مفاهیم اولیه و ضروری در تحلیل عدم قطعیت مدل‌ها و ارتباط آن با فرآیند مدل‌سازی‌‌ هیدرولوژی تدوین شده است.

    کلیدواژگان: خطا، عدم قطعیت، قانون بیز، مونت کارلو
  • سحر خزاعی*، رضا براتی، احمد قندهاری، محمدرضا صادقی فرد صفحات 41-50

    تغییرات بارش یکی از معیارهای اصلی بررسی تغییر اقلیم است که به ‏منظور تحلیل روند آن از روش‌‏های مختلفی استفاده می‌‏شود. هدف از انجام این پژوهش تحلیل روند داده‌‏های بارش ماهانه، فصلی و سالانه توسط روش نوین Sen به‏ منظور بررسی روند تغییرات بارش در استان خراسان رضوی می‌‏باشد و در آن از داده‏های بارش 30 سال اخیر 39 ایستگاه باران‌‏سنجی واقع در سطح استان استفاده شده است. به‏ منظور مقایسه تحلیل‏‌های روند بارش، از روش‌‏های من-کندال، اسپیرمن و رگرسیون نیز استفاده شد. در این مطالعه برای کمی کردن نتایج گرافیکی روش Sen، تحلیل‏‌های آماری پیشنهاد داده شد. نتایج تحلیل بارش با سه روش متداول نشان داد که بارش در ماه آبان در سطح اطمینان 95 درصد دارای روند صعودی معنی‏دار بوده و جز در روش رگرسیون بارش سایر ماه‌‏ها، فصل‎‏ها و بارش سالانه دارای روند نیستند. به‏ طورکلی بارش ماه‌‏های آبان، خرداد، تیر و بارش فصل‏‌های پاییز و تابستان دارای روند صعودی و سایر دوره‌‏هایی که بررسی شد دارای روند نزولی بودند. همچنین تحلیل نتایج روش Sen در دسته‏‌های مقادیر کم، متوسط و زیاد نشان داد که بیشترین مقدار تغییرات مربوط به بارش زمستان و کمترین تغییرات مربوط به بارش مهر ماه است. از نظر آماری نیز مانند روش رگرسیون، بارش فصل زمستان دارای روند نزولی معنی‌‏دار بود.

    کلیدواژگان: روند بارش، روش نوین Sen، من-کندال، رگرسیون خطی، اسپیرمن
  • مجتبی زبردست، علیرضا روشنی* صفحات 51-60

    رواناب ناشی از بارندگی در جوامع و مراکز صنعتی و شهری ایجاد آب‏‌گرفتگی و وقوع سیلاب را به همراه دارد که از مشکلات عمده این مناطق می‏‌باشد. دراین‏‌خصوص دو نکته حائز اهمیت است: 1- بارش‏ها در شرایط کنونی سیلاب‏‌های شهری را ایجاد می‏‌کند و از طرفی با وجود خشکسالی‏‌های اخیر می‏‌تواند تامین‌‏کننده منابع آبی برای فضای سبز در مناطق شهری باشد. 2- بخش عمده بارش‌‏های جوی به‌‏دلیل عدم هم‏زمانی با نیاز آبیاری و یا عدم ذخیره‌‏سازی از دسترس خارج شده و سبب جاری شدن سیل و ایجاد خسارت می‏‌شود. در این تحقیق تعیین ظرفیت استفاده از بارش باران در سطح مناطق شهری جهت استفاده در توسعه فضای سبز شهری بررسی شد و جهت محاسبه حجم رواناب و هیدروگراف سیلاب از نرم‌‏افزار Civil Storm استفاده شده است. با استفاده از این نر‌م‌‏افزار مدل مناسبی جهت برآورد حجم سیلاب و راه‌کاری اقتصادی جهت احداث ابنیه جمع‏‌آوری رواناب‏‌های سطحی به‏‌دست آمد. همچنین از نرم‌‏افزارهای Civil Storm ،Google Earth ،Global Mapper و AutoCad جهت ترسیم کانال‏‌ها، گره‌‏ها، مسیرهای ارتباطی، حوضه و زیرحوضه‏‌های شهری و خارج شهری استفاده شد و با اضافه کردن ضریب نفوذپذیری خاک و بارش محتمل، شبیه‏‌سازی حوضه تکمیل شد. نتایج حاصل از این مطالعه نشان می‏‌دهد قابلیت شبیه‌‏سازی حوضه جهت بررسی جریان رواناب سطحی و امکان طراحی شبکه جمع‌‏آوری رواناب و تاسیسات مورد نیاز با نرم‏‌افزار Civil Storm امکان‏‌پذیر می‏‌باشد. در نهایت حجم رواناب با دوره بازگشت 25 سال (269337 مترمکعب) با حجم کل نیاز آبی منطقه 9 (2189849 مترمکعب) مقایسه شد و مشخص شد محدوده مورد مطالعه (شامل حدود یک سوم مساحت منطقه 9) می‌‏تواند حدود 12/3 درصد نیاز آبی منطقه را تامین کند.

    کلیدواژگان: سیلاب های شهری، تعیین کارایی شبکه زهکش، مدیریت منابع آب شهری، توسعه فضای سبز
  • فاطمه کیخایی *، فریبرز عباسی صفحات 61-66

    بیش از 96 درصد آب شیرین کره زمین (به جز برف و یخچال‏‌ها) در آب زیرزمینی قرار دارد که این منبع حیاتی را به مهمترین ذخیره آب شیرین بر روی کره زمین تبدیل نموده است. امروزه بهره‌‌‏برداری از منابع آب زیرزمینی برای مصارفی چون کشاورزی، صنعت و شرب توسعه زیادی پیدا کرده است. باتوجه‏ به بحران کم آبی، راهکارهای متعددی برای رفع این بحران ارائه شده که یکی از آن‏ها اکتشاف و استفاده از منابع آب‏‌های غیرمتعارف همچون آب‏‌های ژرف برای مصارف مختلف است. آب‏‌های زیرزمینی سرمایه‏‌های استراتژیک یک کشور محسوب می‏‌شوند و منابع آب ژرف نیز جز این سرمایه‌ها هستند. در این مقاله مروری بر منابع آب ژرف شامل کمیت و کیفیت، عمق، توزیع مکانی و هزینه استحصال این منابع انجام شده است.

    کلیدواژگان: آب‏ های ژرف، آب‏ های فسیلی، تجدید پذیر، تجدید ناپذیر
  • علیرضا کاوسی حیدری*، رضا روزبهانی، مرتضی افتخاری صفحات 67-76

    افزایش تقاضای آب به دلیل رشد جمعیت و کاهش منابع آب متعارف در دسترس به دلیل تغییرات اقلیمی، موجب شده منابع آب غیرمتعارف کشور و به‌طور ویژه منابع آب زیرزمینی ژرف در کانون توجهات قرار گیرند. عدم وجود اطلاعات کافی درباره منابع آب ژرف موجب شد انجام مطالعات شناسایی و اکتشافی این منابع با هدف تبیین وضعیت کشور از نظر وجود آن‌ها در دستور کار دستگاه‌های مختلف حاکمیتی قرار گیرد. در حال حاضر دو مطالعه اصلی مجزا با عناوین "پهنه‌بندی مناطق مستعد آب ژرف کشور" و "اکتشاف منابع آب ژرف سیستان" در این زمینه در حال انجام است که در مطالعات مذکور بیشتر برروی شناسایی موقعیت آبخوان‌های ژرف و حجم آب قابل بهره‌برداری از آن‌ها تمرکز شده است. با‏توجه‏به وجود تجارب جهانی در زمینه بهره‌برداری از منابع آب ژرف، ضرورت دارد سایر جنبه‌های مهم مربوط به این منابع مانند مسائل اجتماعی، زیست‌محیطی، تجدیدپذیری، کیفیت آب و غیره توجه جدی شود. در این مقاله تحقیقات انجام‌شده در سایر مناطق جهان بررسی و ویژگی‌های منابع آب ژرف، محدودیت‌ها و ملاحظات حاکم بر بهره‌برداری از این منابع آبی تشریح شده است.

    کلیدواژگان: ابرحوضه، تجدیدناپذیری، مخاطرات زیست محیطی، هیدروشیمی
  • هاشم درخشان، حمید عمرانیان خراسانی* صفحات 77-84

    در بسیاری از اقلیم‏های خشک و نیمه‏ خشک آب‏ زیرزمینی یگانه منبع تامین آب است بنابراین این مناطق به منابع آب زیرزمینی وابسته‏ هستند. ایران جز اقلیم‌‏های خشک و نیمه‏ خشک دنیا محسوب می‌‏شود. در بسیاری از مناطق کشور تغییر الگوی بارش‌ ناشی از تغییر اقلیم و افزایش نرخ برداشت از منابع آب زیرزمینی می‏‌باشد و باعث خسارات جبران‏‌ناپذیر بر این منبع حیاتی شده است. در این مناطق آب زیرزمینی مهمترین پشتوانه توسعه است و مدیریت ریسک خشکسالی و خشکسالی‏‌های خطرناکی که به دلیل افزایش دما ناشی از تغییر اقلیم به وقوع خواهد پیوست در گروی حفاظت از این منبع یگانه می‌‏باشد. در این مقاله تجربه کالیفرنیا در احیا تعادل منابع آب زیرزمینی تجزیه و تحلیل شده است و براساس این تجربه طرحی متناسب با وضعیت وخیم سفره‏‌های آب زیرزمینی کشور تبیین شده است. ذخیره خشکسالی به ‏عنوان کلیدی‌‏ترین مفهوم در رویکرد مدیریت پایدار منابع آب زیرزمینی بیان شده و چالش‏های اساسی در پیاده‏‌سازی و حفاظت از ذخیره خشکسالی آب زیرزمینی تبیین شده است. بنابراین پیشنهادهایی جهت احیا این ذخیره به ‏منظور دستیابی به مدیریت پایدار منابع آب زیرزمینی ارائه شده است.

    کلیدواژگان: پایایی، خشکسالی، ذخیره خشکسالی، مدیریت پایای، منابع آب زیرزمینی
  • امیر مرادی نژاد* صفحات 85-94

    سازماندهی بهره برداران و تولیدکنندگان دارای حقابه در تشکل های آب بران، یکی از راهبردهای اساسی بهره برداری آب می باشد. در این تحقیق انتقال مدیریت بهره برداری آب و نگهداری از تاسیسات آبی در دشت قزوین که دارای شبکه های آبیاری مدرن می باشد تجزیه و تحلیل شد. نقاط مثبت و منفی انتقال مدیریت، مشکلات و نارسایی های موجود در واگذاری، راهکارها و پیشنهادها به صورت فنی و کارشناسی از طریق بازدید صحرایی و نظرسنجی از نمایندگان کشاورزان و کارشناسان کانون آب بران شناسایی و ارائه شده است. با توسعه مدیریت مشارکتی آبیاری در این شبکه نتایجی همچون: ساده سازی امور اداری و ی گری دولت، صرفه جویی در وقت، اعمال اجرایی، کاهش تصد مدیریت محلی، کاهش تلفات انتقال و توزیع آب و ایجاد اشتغال حاصل شد. مشکلاتی همچون نبود همگرایی بین نهادهای دولتی، وجود انحصار در بدنه برخی تشکل ها، عدم شفافیت در نحوه وصول آب بهاء، عدم ارتباط صحیح بین کشاورزان و کانون، عدم شفافیت و تعامل بین زارعین و سازمان های دولتی، نبود برخی ظرفیت های قانونی روشن و گویا، کافی نبودن اعتبار، عدم تعیین مشوق های لازم در کاهش هزینه های بهره برداران، عدم انجام امور ترویجی و آموزشی بررسی شد.

    کلیدواژگان: مدیریت آبیاری، تشکل آب بران، شبکه های آبیاری قزوین، نظام های بهره برداری، انتقال مدیریت
  • فاطمه سادات حسینی ششتمد، احمد عابدی سروستانی*، علی کرامت زاده صفحات 95-102

    کشور ایران در منطقه خشک جهان قرار دارد و در بیشتر نقاط خشکسالی و کمبود آب به‏‌وضوح مشاهده می‏‏‌شود. مدیریت نادرست و نبود حکمرانی خوب آب تشدید پیامدهای خشکسالی را به همراه دارد. حکمرانی خوب آب به سازگاری قوانین، مسئولیت‌‏پذیری سازمان‌ها، کل‌‏‏نگری و به‏‏‌هم‌‏‏پیوستگی برنامه‏‏‌ها، ملاحظات اخلاقی و رعایت عدالت در ارائه خدمات مرتبط با آب گفته می‌‏‏شود. برقراری و اجرای صحیح حکمرانی خوب آب نیازمند چارچوب‌‏های قانونی عادلانه و سازمان‏‌های اجرایی بی‌طرف است. پژوهش حاضر با هدف بررسی دیدگاه کشاورزان نسبت به رعایت قانون‏‏‌مداری در حکمرانی خوب آب انجام گرفت. با استفاده از تحقیق پیمایشی و روش نمونه‏‏‌گیری خوشه‌‏‏ای تصادفی، وضعیت 202 نفر از کشاورزان در 25 روستا در سطح شهرستان سبزوار بررسی شد. نتایج نشان داد «میزان رعایت قوانین وضع شده برای آب کشاورزی در منطقه» در رتبه اول و «میزان احترام به حقوق کشاورزان در ارتباط با آب کشاورزی» در رتبه آخر جای دارد. همچنین قانون‏‏‌مداری در ارتباط با حکمرانی آب در منطقه وضعیت مناسب و قابل قبولی ندارد و در حد متوسط قابل ارزیابی می‏‌باشد. در عین حال از نظر زارعانی که از قنات برای آبیاری استفاده می‏‏‌کردند و همچنین زمین اجاره‏‏‌ای و درآمد سالانه بیشتری از کشاورزی داشتند، قانون‏‌مداری در حکمرانی آب، بیشتر رعایت شده است. در مقاله حاضر پیشنهادهایی به‌‏منظور تقویت قانون‌مداری در حکمرانی آب ارائه شده است که می‌‏توان به استفاده از دانش بومی و مشارکت کشاورزان در وضع قوانین مرتبط با آب کشاورزی اشاره کرد.

    کلیدواژگان: کشاورزی، حکمرانی آب، حاکمیت قانون
  • میرحسن میریعقوب زاده*، سید امین خسروی صفحات 103-112

    خشکسالی پدیده‏ای اجتناب‏ناپذیر و از جمله بلایایی است که آن را باید بدون امکان پیشگیری تلقی نمود، اما میتوان این پدیده را مدیریت و ساماندهی کرد. به‏ طورکلی از دیدگاه اقلیمی خشکسالی به ‏نوعی انحراف از شرایط متوسط را بیان می‏‏‌کند. انواع خشکسالی شامل کشاورزی، هیدورلوژی و هواشناسی است که خشکسالی هواشناسی بیشتر از کشاورزی و هیدرولوژیکی به وقوع می‌‏پیوندد. برای ارزیابی کمی وکیفی پدیده خشکسالی از شاخصهایی به‏عنوان شاخصهای خشکسالی در سراسر دنیا استفاده میشود. در این تحقیق باتوجه ‏‏به اهمیت خشکسالی هشت شاخص دهک‏‏‌های بارندگی (DPI)، شاخص شدت خشکسالی پالمر (PDSI)، شاخص درصد نرمال بارش (PNPI)، شاخص ذخیره آب سطحی (SWSI)، شاخص بارش موثر (SPI)، شاخص رطوبت زراعی (CMI)، شاخص خشکسالی احیایی (RDI) و شاخص ناهنجاری‏‏‌های بارندگی (RAI) ارزیابی شد. نتایج حاصل از این تحقیق نشان می‌‏‏دهد، شاخص SPI دارای مزیت نسبی بالایی برای پایش خشکسالی می‌‏‏باشد. باتوجه ‏‏به اینکه شاخص RDI بر مبنای بارندگی و تبخیرتعرق پتانسیل محاسبه می‏‌شود نسبت به شاخص SPI که تنها بر مبنای بارندگی می‏‏‏‌باشد به متغیرها و تغییرات آب‏‏ وهوایی حساسیت بیشتری دارد. همچنین شاخص PNPI روشی ناکارآمد برای ارزیابی خشکسالی بوده و پیش‏بینی خشکسالی با‏توجه‏ به این شاخص خطاهای زیادی خواهد داشت. شاخص CMI محدود به استفاده در فصل رشد است. همچنین نمی‌‏‏تواند مدت زمان طولانی خشکسالی را تعیین کند.

    کلیدواژگان: خشکسالی هواشناسی، بارندگی، محتوی رطوبتی خاک، شاخص برتر
  • ترجمه: _زهرا معصومی بیلندی_رضوان حجازی_ صفحات 113-124

    حسابداری آب علم جدیدی است که به‏‌منظور سازماندهی و ارائه اطلاعات مرتبط با حجم فیزیکی آب، اقتصاد آب، ملاحظات اقتصادی تامین آب و استفاده از آن مطرح شده است. به‌‎‏دلیل افزایش نگرانی‎‏‌ها در رابطه با عدم اطمینان ذخایر آب و همچنین افزایش رقابت در تقاضا، طرح‎‏‌های آب مرتبط با کسب ‎‏وکار در دهه 2010 رشد یافته است. روند بهبود حسابداری باتوجه‎ به عدم دسترسی به داده‎‏‌های تفصیلی که تصمیمات تجاری شرکت‌‏ها در ارتباط با کمبود آب، مازاد آب و فرصت‌‏های مدیریت آب بر آن‌‏ها استوار است چالش پیش‏رو است. حسابداری مدیریت آب، شرکت شاخه جدیدی در حسابداری مدیریت محیط‏‌زیست است که به‎‏ منظور حمایت از تصمیمات مدیریت شرکت و بهبود دو پیامد اقتصادی و زیست‏‌محیطی کسب‏‌وکار مرتبط با آب طراحی شده است. طرح‌‌‎های آب و ادبیات فعلی که بر گزارشگری خارجی تمرکز دارند، فاقد اطلاعات حسابداری آب برای تصمیم‌‏گیری می‌‎‏باشند. مقاله حاضر براساس ادبیات و شکاف‏‎‌ها در طرح‎‏‌های آب موجود با ارائه یک مجموعه از مسائل تحقیقاتی خاص در چارچوب‌‎‏های حسابداری آب شرکت در کنار شیوه‎‏‌هایی که محققان حسابداری آب می‌‏‎توانند به مدیریت آتی آب توسط واحدهای تجاری کمک و نتیجه‏‌گیری کند.

    کلیدواژگان: حسابداری مدیریت آب، حسابداری آب شرکت، حسابداری مدیریت محیط زیست
  • ترجمه: _مهسا رحمانی_ صفحات 125-134

    استفاده از شاخص‌ها برای ارزیابی و پایش پیشرفت در جهت دستیابی به اهداف توسعه پایدار توسط محققین زیادی پیشنهاد شده است. علاوه بر این، سازمان‌های بین‌المللی معتقدند که شاخص‌ها، ابزاری قدرتمند در تصمیم‌گیری‌ها هستند. با این وجود، کیفیت و قابلیت اطمینان شاخص‌ها بستگی به کاربرد معیارهای کافی و مناسب برای ارزیابی آنها دارد. هدف کلی از این مطالعه، ارزیابی نحوه عملکرد شاخص‌های مرتبط با مصرف و مدیریت آب در برابر مجموعه‌ای از معیارهای پایداری است. در این تحقیق تعداد 170 شاخص مربوط به استفاده و مدیریت از آب، شناسایی شده و یک ماتریس ارزیابی که تمام شاخص‌ها را طبق چارچوب DPSIR (نیروهای محرکه، فشار، وضعیت، اثرات و پاسخ‌ها) تحلیل می‌کند، بکار گرفته شد و یک هیئت بین‌المللی از کارشناسان، پایداری شاخص‌ها را از نظر معیارهای اجتماعی، اقتصادی، محیط‌زیستی و نهادی ارزیابی نمودند. همچنین یک مطالعه موردی برای آزمایش و تایید روش کار قبل از اجرای کامل تحقیق انجام شد. یافته‌های این مطالعه نشان داد که از کل شاخص‌های مورد بررسی، 24 شاخص با اکثر معیارهای پایداری (مطابق با سه یا چهار معیار پایداری) تطابق داشته، 59 شاخص دو بعدی (مطابق با دو معیار پایداری)، 86 شاخص یک بعدی (تنها مطابق با یک معیار پایداری) بوده و یک شاخص با هیچ یک از معیارهای پایداری مطابقت ندارد. ‌

    کلیدواژگان: معیار، مصرف آب، اجتماعی و اقتصادی، تصمیم گیری، IWRM
  • یادداشت تحلیلی
  • محمد فرشته پور*، پویا شیرازی علیان صفحه 137
  • معرفی نرم افزار
  • مسعود خشایی *، سید حسین سجادی فر، محمد داودآبادی صفحه 141
|
  • S.M. Seyedan, M. Mottaghi* Pages 1-8

    The importance of water as the rarest input to agriculture has led to more attention to increasing the irrigation productivity in recent years. In this study, the compasrison of water productivity in traditional and modern irrigation systems for grain and forage corn in Hamadan province is conducted using three indices of physical and economic productivity of water including CPD, BPD, and NBPD. Firstly, appropriate operators were selected by random sampling and then the necessary data were collected through interviews and completion of the questionnaire. The average physical productivity of water under traditional and modern irrigation systems for grain corn was 0.82 and 1.08 kg/m3 of water, respectively, and for forage corn was 5.11 and 6.67 kg/m3 of water, respectively. The average economical water productivity under traditional and modern irrigation systems for grain corn was 2,849 and 3,665 rial/m3 of water, respectively, and for forage corn was 7,678 and 10,068 rial/m3 of water, respectively. Under modern irrigation systems, the highest amounts of physical and economic productivity of water for grain corn belonged to Asadabad and Nahavand, respectively. For forage corn, the highest amount of physical water productivity was for Nahavand and Tuyserkan and the highest economic water productivity was for Bahar and Nahavand. Based on the results, it can be claimed that traditional irrigation systems should be replaced by modern irrigation systems for grain and forage corn. Also, the cultivation of forage corn should be removed from the cultivation pattern in the Bahar region. These results, in addition to reducing the agricultural water consumption, entail economic benefits for farmers.

    Keywords: Cropping pattern, Water resources, Economic benefits
  • M. Abdolahi Ezzatabadi * Pages 9-14

    Admittedly there exists surplus pistachio orchards. There are two points which make it difficult to address this problem. First, what amount of surplus pistachio orchards should be eliminated? Secondly, how can policy makers tackle the resisting of the farmers against the elimination of these surplus orchards? These two questions were answered by a review of past literature and questionnaire feedback from 1597 pistachio producers in Anar and Rafsanjan cities, Kerman province. The results showed that if flood irrigation system is used, 75000 hectares of pistachio orchards )75% of total pistachio orchards( in Anar and Rafsanjan cities are surplus and should be eliminated. Even using advanced irrigation methods, such as pressurised irrigation systems, and increasing the irrigation efficiency up to 90% cannot remove the need for elimination of surplus orchards. In such a system 52000 hectares of pistachio orchards still need to be eliminated. Based on the results, according to technical, ethical, economic, social, and environmental criteria, the elimination of pistachio surplus orchards in Kerman province is justifiable.

    Keywords: Surplus orchards, Pistachio, Water, Land ratio
  • S.O. Mirmohammadsadeghi*, M. Nabavianpour Pages 15-22

    By increasing the urban populations in the country and development of cities on the one hand and the continuation of the drought and the reduction of precipitation on the other hand, supplying of drinking water has become one of the most important challenges in water resource management. Therefore, the need for preventive activities to reduce losses due to the casualties in water supply pipes has become one of the main needs of any water supply systems. In this study, the present state of the water distribution network of Garmsar city is investigated and by compositing descriptive and spatial information and also remote sensing information during development, the risk of water distribution network in the city is investigated using TOPSIS and Binary methods. The risk map of breakage or failure in pipes due to decay, burst, pressure, and leakage is plotted. The results showed that the TOPSIS method with validity percentage of 63 is more reliable comparing the Binary method with validity percentage of 45 in predicting events in the water distribution network. Also, according to the risk map of the pipes, the length of high risk-taking pipes are about 12000 meters. The total costs for purchasing and running the pipes will be less than the costs of the losses in the water distribution system. This cost is additional to the unaccounted costs for water and must be paid just to rehabilitate the system.

    Keywords: Unaccounted water, Events, Per capita, Negative ideal, WaterGEMS
  • A.N. Saeedolzakerin, B. Nazari*, H. Ramezani Etedali Pages 23-28

    One of the limiting factors for expanding green areas, as the most fundamental factors for wildlife and human beings sustainability in modern life, is the lack of available water resources. This limitation is more significant in arid and semi-arid regions. The growth of Tehran's population will lead to more severe water stress and hence, modification of water usage will be necessary. This study evaluates the effectiveness of smart irrigations in reducing water usage. In this research, a smart irrigation system is implemented for Tehran's Razi Park to compare its performance against the conventional systems. Based on the water demand of the green area, an irrigation schedule was defined to the system controller. The optimum irrigation time was determined using the modification model. Results show a 15% and 6% of water-saving in smart monthly and weekly irrigations, respectively. Moreover, the water-saving for weekly irrigation equals to 26445 liters for a total area of approximately 2500 m2. The water-saving amount in this method is evaluated as 10.6 liters per m2. Considering the total area of the parks in Tehran, improving the irrigation systems for green areas, according to the proposed method in this study, will save approximately 288,000 m2 per month. Using this method is recommended to private and public organisations since it has little complexity and low running cost.

    Keywords: Green areas, Irrigation, Water savings, Optimization, Smart irrigation
  • M. Karimi*, M. Joleini Pages 29-34

    Supplemental irrigation is effective in reducing the risk and increasing the stability and sustainability of rainfed crop production. In fact, supplemental irrigation is a temporary intervention and is designed to increase the natural transpiration of the plant when water is provided. On the other hand, it is inappropriate when rainfall is sufficient for crop growth. Under supplementary irrigation conditions, once or twice irrigation at sensitive stages of growth can prevent the drought stress in a significant area of rainfed land. In this paper, the conditions of supplementary irrigation of rainfed wheat in autumn and spring, suitable cultivars for supplementary irrigation, as well as applied extension recommendations in cold and temperate climates including North Khorasan, Zanjan, Kurdistan, Kermanshah, Lorestan, Fars, and East Azerbaijan provinces are presented.

    Keywords: Supplemental irrigation, Suitable cultivars, Extension recommendations, Rainfed wheat, Susceptible cultivation area
  • M. Shafiei*, B. Ghahraman, B. Saghafian Pages 35-40

    Nowadays, uncertainty assessment is a major step in hydrological modelling due to different sources of errors and lack of sureness. Quantifying the amount of uncertainty at models’ outputs is considered as the main step before using the models for water resources decision makings. In modelling processes, the uncertainty quantification is assessed along with model calibration. Therefore, paying attention to the model calibration and its relation with uncertainty assessment is essential. This review paper presents the necessary concepts of uncertainty assessment and their relationship with modelling processes.

    Keywords: Error, Uncertainty, Bayes Law, Monte Carlo
  • S. Khazaei*, R. Barati, A. Ghandehary, M.R. Sadeghifard Pages 41-50

    Rainfall variations is one of the most important factors in climate change which can be analysed using different methods. This research aims to investigate the application of the innovative-Sen method for monthly, seasonal, and annual trend analysis of precipitation in Khorasan Razavi province. A series of 30 years of rainfall data from 39 rain stations of the province have been used. For the comparison purpose, Mann-Kendall, Spearman, and linear regression methods have also been considered. For quantitative evaluation of graphical results of the Sen method, a statistical analysis has been proposed. The results of traditional methods indicated that the rainfall of Aban month )October( has a significant increasing trend in confidence interval of 95%, and the rainfall of other months, seasons, and years do not show any significant trend, except for the regression method. Rainfalls of Aban )October(, Khordad )May(, and Tir )June( months, as well as autumn and summer seasons, have an increasing trend and other considered periods have a decreasing trend. The results of innovative-Sen method analysis in low, medium, and high values indicated that the maximum and minimum variations are related to the rainfall of winter and Mehr )September( month, respectively. Also, the statistical analysis showed a significant trend similar to the regression method only exist in the winter season of the province.

    Keywords: Precipitation trend, Innovative-Sen method, Mann-Kendall, Linear regression, Spearman
  • M. Zebardast, A. Roshani* Pages 51-60

    One of the main problems in industrial and urban areas is the runoff caused by rainfall and consequently the flood formation in these areas. Two important things in this regard are: i) rainfalls form urban floods, considering the recent droughts, this could be the main water resources for green spaces in urban areas, ii) the major amount of rainfalls become to flood due to the lack of synchronisation with irrigation demand or storage. The aim of this study is to determine the capacity of using rainfall in urban areas for usage in the development of urban green spaces. The runoff volume and runoff hydrograph are calculated using Civil Storm software. Based on the results, a suitable model for calculating the flood volume, as well as economic solutions to build runoff collecting structures are obtained. Civil Storm, Google Earth, Global Mapper, and AutoCad softwares were also used to map channels, nodes, routes, basins, and suburban basins and finally by adding the soil permeability coefficient and rainfall probability, the basin was simulated. The results confirm the ability of Storm Civil software to simulate the surface runoff and design the runoff collection systems. The comparison of the amount of runoff with a return period of 25 years, equal to 269337 m3, with the total volume of water requirement in district 9, equal to 2189849 m3, indicates that the study area, which is approximately one third of the area of district 9, can provide approximately 12.3% of the water requirement of the region.

    Keywords: Urban flood, Determination of drainage network efficiency, Urban water resources management, Urban green space development
  • fatemeh keykhaei*, Fariborz Abbasi Pages 61-66

    More than 96% of the world's freshwater (excluding snow and glaciers) is groundwater which has turned this essential resource into the most important reservoir of freshwater on the planet. Nowadays, exploitation of groundwater resources has been developed for agricultural, industrial, and drinking uses. Due to the water shortage crisis, various solutions have been proposed. Exploring and using unconventional waters such as deep waters is one of these solutions. Groundwater resources are strategic assets of a country in which deep water resources are also included. In this paper, a review of deep water resources including quantity and quality, depth, spatial distribution, and the extraction cost of these resources has been discussed.

    Keywords: Deep waters, Fossil waters, Renewable, Non-renewable
  • A. Kavousi Heidari*, R. Roozbahani, M. Eftekhari Pages 67-76

    As a consequence of the increase in water demand due to population growth, and decrease in available conventional water resources because of climate change, unconventional water resources, specifically deep groundwater resources, have become the focus of attention. Due to the lack of required information, reconnaissance and exploration investigations of the resources, in order to demonstrate the country assets in this regard, was under taken by governmental authorities. Currently, two separate projects, namely “Potentiality of favorable zones for deep groundwater, at country scale” and “Exploration of Sistan deep groundwater”, are in progress. The focus of the aforementioned projects are mainly on the discovery of deep aquifers and assessments of the relevant exploitable water volumes. Focusing on other aspects of the resources, such as social, environmental, renewability, and water quality issues must also be taken into account. This paper gives an overview of deep groundwater characteristic, as well as exploitation constraints and considerations, reviewing the relevant research worldwide.

    Keywords: Megawatershed, Non-renewability, Environmental hazards, Hydrochemistry
  • H. Derakhshan*, H. Omranian Khorasani Pages 77-84

    The level of dependence on groundwater resources is higher in arid and semi-arid climates, as far as in many of these areas, groundwater has become the only source of water supply. Iran is considered as an arid and semi-arid climate. The changing patterns of rainfall by climate change and increasing overdraft in many of district groundwater resources has an irreversible impact on this vital source. Groundwater is the main backstop for development in such areas. Therefore, management of drought risk and the dangers under climate change will depend on protecting these vital resources.This paper analyses the California experience in conserving groundwater. Based on this experience, a plan has been developed for critical groundwater resources in Iran. Drought reserve is the key concept in groundwater sustainable management, but it has always been neglected. Finally, major challenges in implementation and conserving the drought reserve have been explained, and suggestions have been made to restore this reserve to achieve management sustainable development.

    Keywords: Sustainability, Drought, Drought reserve, Sustainable management, Groundwater
  • A. Moradinejad * Pages 85-94

    Organising beneficiaries and producers with legal rights in water bodies is one of the main strategies in the field of water exploitation. In this research, the transfer of management of water exploitation and maintenance of water facilities in the Qazvin Plain, which has modern irrigation networks, has been analysed. The positive and negative points of this management transfer, as well as the problems and failures in the transfer, the technical solutions and suggestions have been identified and presented through field visits and surveys of the representatives of farmers and experts of the water supply. With the development of participatory irrigation management in this network, results such as simplifying the administrative and executive affairs, reducing government ownership, saving time, applying local management, reducing the transmission and distribution losses, and creating employment were achieved. Problems such as the lack of convergence between state institutions, the existence of monopolies in the bodies of some organisations, the lack of transparency in how to collect water, the lack of proper communication between farmers and the centre, lack of transparency and interaction between farmers and governmental organisations, the lack of clear legal capacity, lack of credibility, failure to identify incentives to reduce costs for operators, lack of extension and training activities are investigated in this study.

    Keywords: Irrigation management, Water supply system, Qazvin irrigation networks, Exploitation systems, Management transfer
  • F.S. Hosseini Sheshtamad, A. Abedi Sarvestani*, A. Keramatzadeh Pages 95-102

    Iran is located in an arid region of the world. Drought and water shortages are clearly seen in most parts of the country. Mismanagement of water and lack of good water governance exacerbate the consequences of droughts. Good water governance refers to the adaptability of rules, responsibility of organisations, clarification and integration of programs, ethical considerations, and observance of justice in the provision of water-related services. The establishment and proper implementation of sustainable water governance require fair legal frameworks and unbiased executive organisations. The purpose of this research survey is to investigate the status of rule-observance in the good governance of water from the farmers' point of view. Using random cluster sampling, 202 farmers from 25 villages in Sabzevar County were studied. The results showed that "the rate of compliance with the rules for agricultural water in the region" and the "respect for farmers' rights in relation to agricultural water" are ranked as the first and last, respectively. Furthermore, the index of rule-observance in good water governance can be evaluated at the medium level. Meanwhile, farmers using the subterranean canal, as well as farmers with less rental lands and more annual income from agriculture, were believed more in the rules-observance in water governance. The use of indigenous knowledge and the participation of farmers in the establishment of the related rules are the suggestions of the present research to strengthen the rules-observance in the good governance of agricultural water.

    Keywords: Agriculture, Water governance, Rules observance
  • M. Miryaghoubzadeh*, S.A. Khosravi, M. Zabihi Pages 103-112

    Drought is an inevitable natural phenomenon and a disaster that should be considered without the possibility of prevention, but this phenomenon can be managed and organised. In general, from a climate perspective, drought represents a type of deviation from the average condition. Drought types include agricultural, hydrological, and meteorological, where meteorological drought occurs more than the agricultural and hydrological drought types. To assess quantitatively and qualitatively of the drought phenomenon, some indicators called drought indices are commonly used in the world. In this study, considering the importance of drought, eight rainfall indices namely Deciles Precipitation Index )DPI(, Palmer Drought Severity Index )PDSI(, Percent of Normal Precipitation Index )PNPI(, Surface Water Storage Index )SWSI(, Standardised Precipitation Index )SPI(, Crop Moisture Index )CMI(, Reconnaissance Drought Index )RDI(, and Rainfall Anomaly Index )RAI( were evaluated. The results of this study indicate that the SPI index has a high comparative advantage for drought monitoring. Based on rainfall and potential evapotranspiration, the RDI index is more sensitive to climate change variables than the rainfall-driven SPI index. Also, the PNPI indicator is a dysfunctional method for estimating drought, and drought prediction will have many errors due to this index. The CMI index is also limited to use only in the growing season. Also, it cannot determine the long duration of drought.

    Keywords: Meteorological drought, Rainfall, Soil moisture content, Top index
  • Pages 113-124

    Water accounting is a new science that is organized to provide information on the physical volume of water, water economy, economic considerations of water supply and its use. Water initiatives for business and in business have ballooned in the 2010's because of concerns over increased uncertainty surrounding water supplies as well as competing demands. The challenge is how to improve accounting given the lack of available detailed data on which companies can base their business decisions about water scarcity, water surpluses and water management opportunities. Corporate Water Management Accounting is a recently proposed extension to Environmental Management Accounting designed to support corporate management decisions and improve both economic and environmental water-related business outcomes. Water initiatives and current literature focusing on external water reporting is lack water accounting information for decision making. Based on both the literature and gaps in current water initiatives, the paper concludes with a set of specific research issues in corporate water accounting settings along with ways in which water accounting researchers can contribute to the future management of water by businesses.

    Keywords: Water Management Accounting, Corporate Water Accounting, Environmental Management Accounting
  • Pages 125-134

    The scientific community strongly recommends the adoption of indicators for the evaluation and monitoring of progress towards sustainable development. Furthermore, international organizations consider that indicators are powerful decision-making tools. Nevertheless, the quality and reliability of the indicators depends on the application of adequate and appropriate criteria to assess them. The general objective of this study was to evaluate how indicators related to water use and management perform against a set of sustainability criteria. Our research identified 170 indicators related to water use and management. These indicators were assessed by an international panel of experts that evaluated whether they fulfil the four sustainability criteria: social, economic, environmental, and institutional. We employed an evaluation matrix that classified all indicators according to the DPSIR (Driving Forces, Pressures, States, Impacts and Responses) framework. A pilot study served to test and approve the research methodology before carrying out the full implementation. The findings of the study show that 24 indicators comply with the majority of the sustainability criteria; 59 indicators are bi-dimensional (meaning that they comply with two sustainability criteria); 86 are one-dimensional indicators (fulfilling just one of the four sustainability criteria) and one indicator do not fulfil any of the sustainability criteria.

    Keywords: Criteria, Water use, Socio-economic, Decision-making, IWRM