فهرست مطالب

علوم تربیتی از دیدگاه اسلام - سال هفتم شماره 2 (پیاپی 13، پاییز و زمستان 1398)
  • سال هفتم شماره 2 (پیاپی 13، پاییز و زمستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/12/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • شیرین رشیدی * صفحات 5-24

    هدف از این نوشتار، تبیین مبانی و آثار تربیت انسان منظم از منظر فلسفه تعلیم و تربیت قرآن بنیان می باشد. از لحاظ رویکرد تحقیق در زمره تحقیقات کیفی و قیاسی و از لحاظ روش، تحلیلی- استنباطی و از لحاظ شیوه گردآوری اطلاعات کتابخانه ای و فیش برداری است. خلاصه یافته های تحقیق چنین است: مبانی فلسفی تربیت انسان منظم شامل مبانی عام خداشناختی(وجود ناظم و وحدت ناظم)، هستی شناختی(آفرینش منظم و مرحله مند جهان)، دین شناختی(تقدم نزول آیات مکی بر آیات مدنی، نظم درونی آیات، نظم در تشریع، تقدم ایمان بر عمل صالح) و مبنای خاص انسان شناختی(آفرینش منظم و مرحله مند انسان، نظم شناسی فطری)؛ آثار تربیت انسان منظم، شامل دو دسته آثار نظری(تقدم و تاخر در مراحل تفکر، دور اندیشی) و آثار عملی(برنامه ریزی، احترام به قانون و مقررات، وقت شناسی و غیره) می باشد.

    کلیدواژگان: انسان منظم، فلسفه تعلیم و تربیت قرآن بنیان، مبانی، آثار
  • زهرا احمدی زمانی*، اکرم گودرزی، نیکو دیالمه صفحات 47-78
    هدف پژوهش حاضر که با روش پژوهش فراتحلیل تهیه شده شناسایی عوامل موثر بر مسئولیت پذیری دانش آموزان در مدرسه است. براین اساس گردآوری داده ها با مرور ادبیات و پیشینه نظری موجود (تعداد 37 مقاله و 45 پایان نامه) انجام شده و در ادامه اطلاعات به شیوه کیفی از طریق تحلیل محتوا با کدگذاری در سه سطح «کدهای باز»، «زیرمقولات» و «مقولات»، تجزیه و تحلیل و دسته بندی شده اند. تفسیر محتوایی داده های متنی یافته های به دست آمده بیانگر این موضوع است که محیط بیرونی شامل محیط خانواده، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی با تاثیرگذاری بر محیط درونی (ویژگی های شخصی وراثتی) فرد، زمینه ساز بروز مسئولیت پذیری خواهد شد. در این میان محیط مدرسه به طور اخص با دارا بودن سه فرایند «آموزشی»، «پرورشی» و «سازمانی»، زمینه ساز مسئولیت پذیری در متربی است که از این میان عوامل روش تدریس معلم، محتوای درس، مشارکت دانش آموز در مدرسه، انگیزه دانش آموز، دین داری، انضباط، ویژگی معلم به عنوان الگو، پایگاه اجتماعی اقتصادی، عزت نفس، انعطاف پذیری، سبک رهبری، سرمایه اجتماعی، هویت، ارتباط گرم، جرئت ورزی، احساس امنیت، احساس تعلق، محبت، خودمدیریتی، ادراک اجتماعی، تجهیزات، انصاف، تشویق و توجه به ویژگی های فردی در مسئولیت پذیری دانش آموزان نقش دارند. در پایان نتیجه گیری می شود که معلمان و مربیان آموزشی باید ضمن توجه بر به کارگیری عوامل شناسایی شده در محیط مدرسه با نگاهی جامع، نقش و اثر زمینه ها و شرایط محیطی (بیرون و داخل مدرسه) را به طور مستمر مدیریت و هدایت کرده و مشوق مشارکت فعالانه آن ها در فرایند مسئولیت پذیری دانش آموزان باشند.
    کلیدواژگان: مسئولیت پذیری، نقش مدرسه، مرور سیستماتیک، دانش آموزان
  • فاضله میرغفوریان* صفحات 81-98
    هدف پژوهش حاضر، بررسی اصول تربیتی نقد در رساله حقوق امام سجاد علیه السلام است که با روش تحلیل مضمون انجام شده؛ بدین ترتیب که تمامی بندهای رساله مورد مطالعه قرار گرفته و از میان آن ها هشت بند که از نظر مفهومی به تبیین نگرش نقادانه بسیار نزدیک بودند، انتخاب شدند. این هشت بند عبارتند از: حق ادعاکننده علیه تو، حق کسی که تو بر ضد او ادعایی داری، حق مشورت گیرنده، حق مشورت دهنده، حق نصیحت خواه، حق ناصح، حق مسیول و حق کسی که به تو بدی کرده است. همچنین عباراتی از سایر بندها که واژه «نصح» در آن ها به کار رفته، مورد تحلیل مضمون قرار گرفته اند؛ عباراتی از بندهای حق زمامدار، حق شاگرد و متربی، حق برادر، حق همسایه و حق دوست. یافته های پژوهش نشان می دهد که مشارکت در ترویج فرهنگ نقد، توجه به تفاوت های فردی و حق گرایی، سه اصل مهم اصول تربیتی نقد به حساب می آیند که خود به زیر مقولات درخواست و دعوت به نقد توسط صاحب اثر، پذیرش درخواست نقد از سوی اهل فن، توجه به ویژگی های شخصیتی، روحی و سطح دانش نقد شونده، ایجاد بستر و زمینه روحی مناسب برای پذیرش نقد، شنیدن موثر و ارزیابی منصفانه تقسیم می شوند. همچنین حاکمیت رحمت و محبت در نقادی، توجه به مصالح اجتماعی و نهادینه شدن فرهنگ تربیتی نقد در جامعه در نگاه امام سجاد علیه السلام، از دیگر یافته های این پژوهش به شمار می رود.
    کلیدواژگان: رساله حقوق امام سجاد علیه السلام، اصول تربیتی نقد، ویژگیهای ناقد، ویژگیهای نقد شونده
  • علی ستاری*، الهام صفرنواده صفحات 99-116
    هدف پژوهش حاضر تبیین مبانی انسان شناختی پرورش جسمانی کودکان در تربیت اسلامی با تاکید بر نقش بازی های فیزیکی است. امروزه بازی های تمرکزیافته بر ذهن که بیشتر در قالب بازی های دیجیتال و الکترونیکی عرضه و از آن ها باعنوان بازی های رایانه ای یاد می شود، در عمل باعث شده اند تا علاقه کودکان به بازی ها و تحرکات فیزیکی و جسمی کاهش پیدا کند. این در حالی است که در تربیت اسلامی بر نقش پراهمیت بازی به ویژه بازی های فیزیکی کودکان تاکید شده است. به همین دلیل این پژوهش بااستفاده از روش توصیفی تحلیلی درصدد تبیین مبانی انسان شناختی پرورش جسمانی کودکان در تربیت اسلامی با تاکید بر نقش بازی های فیزیکی است. نتایج این پژوهش نشانگر آن است که با مفروض قرار دادن جایگاه و اهمیت پرورش جسمانی کودکان در تربیت اسلامی، مبانی انسان شناختی خاصی قابل شناسایی و تبیین است. این مبانی عبارتند از ترکیب کودک انسان از جسم و روح و تاثیر متقابل جسم و روح بر یکدیگر در فرایند رشد کودک به سمت کمال، تدریجی بودن رشد جسم و روح کودک و نقش ابزاری جسم در پرورش روح که از کودکی آغاز می شود. بدین سان ضرورت توجه جدی برنامه های تربیتی بر نقش پرورش جسمانی کودکان تاکید می شود. ملاحظه مبانی انسان شناختی یاد شده در برنامه ریزی های تربیتی، علاوه بر تامین سلامت جسمانی کودکان، زمینه را برای تقویت و پرورش روحی و معنوی آنان در آینده فراهم می سازد.
    کلیدواژگان: انسان شناسی، پرورش جسمانی، تربیت اسلامی، بازی های فیزیکی
  • زهرا اخلاقیان، زهره لطیفی*، صدیقه رضایی دهنوی صفحات 117-134
    پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی آموزش مهارت های زندگی اسلامی به شیوه های نوین و فعال بر هوش اخلاقی نوجوانان دختر مقطع متوسطه انجام گرفته است. طرح پژوهش نیمه تجربی و از نوع پیش آزمون-پس آزمون با گروه گواه می باشد. جامعه آماری پژوهش مشتمل بر نوجوانان دختر مقطع متوسطه دوره اول ناحیه 3 شهر اصفهان بوده است که با استفاده از نمونه گیری دردسترس مبتنی بر ملاک های ورود و خروج تعداد 50 نفر به تصادف انتخاب و به روش تصادفی در دو گروه آزمایشی و کنترل قرار گرفتند. در ابتدا هر دو گروه در مرحله پیش آزمون به پرسشنامه هوش اخلاقی لنیک و کیل(2005) پاسخ دادند سپس گروه آزمایش در 12 جلسه 90 دقیقه ای تحت آموزش قرار گرفت؛ در حالی که هیچ مداخله ای برای گروه گواه انجام نشد. هر دو گروه مجددا در مراحل پس آزمون و پیگیری توسط پرسشنامه مذکور ارزیابی شدند. داده ها با استفاده از روش تحلیل اندازه های تکراری مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که مهارت های زندگی اسلامی به شیوه نوین و فعال نمرات هوش اخلاقی و مولفه های آن شامل عمل کردن مبتنی بر اصول، ارزشها و باورها، راستگویی، استقامت و پافشاری برای حق، مسئولیت پذیری برای تصمیمات شخصی، اقرار به اشتباهات، خدمت به دیگران، بخشش اشتباهات خود و دیگران، وفای به عهد و علاقه مند بودن به دیگران را در مرحله پس آزمون و پیگیری افزایش داده است (05/0≥p). می توان بیان نمود که از آموزش مهارت های زندگی مبتنی بر مبانی اسلامی به شیوه های فعال و نوین می توان در جهت افزایش هوش اخلاقی نوجوانان دختر استفاده نمود.
    کلیدواژگان: آموزش مهارت های زندگی اسلامی، هوش اخلاقی، نوجوانان
  • اعظم زرقانی* صفحات 121-145
    هدف پژوهش حاضر، بررسی تفصیلی علم دینی از منظر ویژگی ها و هنجارهای عالم یعنی یکی از جهات کلیدی مطرح شده در نظریه علم دینی آیت الله جوادی آملی است. برای این منظور ابتدا ضمن ارائه تقریری اجمالی از نظریه آیت الله جوادی آملی، باتوجه به جایگاه عقل در این نظریه و نیز نقش آن در ایجاد شایستگی هایی در عالم، به تببین نقش هر دو نوع عقل نظری و عملی در تولید معرفت اسلامی با تاکید بر دیدگاه جوادی آملی پرداخته شده است. در ادامه ویژگی ها یا شایستگی های عالم در دو طبقه «دانشی نگرشی» و «اخلاقی رفتاری» نیز تبیین شده است. سپس دلالت های این بحث برای تغییر برنامه های درسی دانشگاه ها به منظور تربیت عالمانی برخوردار از این ویژگی ها و به تبع آن، تولید علم و معرفت توسط این عالمان که متصف به صفت اسلامی باشد، پرداخته شده است. درپایان ضمن ارائه جمع بندی از مباحث مطرح شده، به دستاورد نظری این نوشتار در قابلیت جمع بین نظرات رقیب و پاسخ گویی به نظرات برخی منتقدان نظریه جوادی آملی نیز اشاره خواهد شد.
    کلیدواژگان: علم اسلامی، عالم، عقل، آیت الله جوادی آملی، برنامه درسی
  • مژده علیزاده* صفحات 135-150
    هدف از پژوهش حاضر بررسی اصول و روش های تربیتی حضرت ابراهیم(ع) در مواجهه با منکران توحید بود؛ چرا که از جمله اهداف بعثت انبیاء الهی هدایت و تربیت انسانها بوده است که برای آن برنامه و روش داشتند. به همین دلیل برگرفتن این برنامه از سیره آنها از اهمیت بسزایی برخوردار است. این پژوهش از نوع کیفی بوده و به منظور وصول به هدف فوق از روش توصیفی-تحلیلی با بهره گیری از اسناد و منابع کتابخانه ای استفاده شده است. روش تجزیه و تحلیل داده ها نیز با استفاده از استدلال یا استنتاج و با روش استقرایی انجام گرفته است. یافته های پژوهش حاکی از آن است که اصول تربیتی از منظر گفتگوهای حضرت ابراهیم در مواجهه با منکران توحید شامل اصل هدف گذاری، داشتن برنامه ریزی دقیق و سنجیده، اتخاذ موضوعات مناسب، موقعیت سنجی، انسجام بخشی معقول و منطقی میان مطالب و عملکرد و فعال سازی مخاطب در حیطه عقلی و عملی بوده است. همچنین یافته های پژوهش نشان داد که حضرت ابراهیم روش های تربیتی روش پرسش و پاسخ، روش های مبتنی بر استدلال مانند روش نفی استدلال خطا از راه فرضیه سازی و استدلال سلبی را به کار گرفته است.
    کلیدواژگان: حضرت ابراهیم، اصول، روشهای تربیتی، منکران توحید
|
  • shirin rashidi * Pages 5-24

    The purpose of this paper is to explain the fundamentals and effects of regular human education from the perspective of the philosophy of education of the Qur'an. In terms of research approach, it is a qualitative and quantitative research, and in terms of method, analytical-inferential, in terms of collecting library information and phishing. The summary of the findings of the research is as follows: The philosophical foundations of regular human training include the general principles of theology (the existence of a modem and unity of regimens), ontology (the regular creation of the world), and theological (preeminence of the revelation of the verses of the verses, the internal order of the verses, In theology, the priority of faith in good deeds), and the specific anthropological basis (systematic and stage-oriented creation of man, natural discipline); the effects of regular human training, including two categories of theoretical works (precedence in the stages of thinking, thinking), and works Practical (planning, respect for law and regulations, timeliness, etc.).

    Keywords: Regular humanity_the philosophy of education - training of the Qur'an_foundations_works
  • Zahra Ahmadizamani *, Akram Goodarzi, Nikoo Dialameh Pages 47-78
    Systematic review of factors affecting students` responsibility with emphasis on the role of the school Zahra Ahmadi Zamani Akram Goodarzi Nikoo Dialameh Abstract The purpose of this study was to identify the factors affecting students' responsibility at school. The research method was meta-analysis. Data were collected by reviewing existing literature and theoretical background (37 papers and 45 theses) and subsequently data analysized and categorized through a qualitative method- content analysis- with three levels of coding (open source, subcategories, categories). Based on the contextual interpretation of the textual data, the findings indicated that the external environment, including family, social, economical, political, and cultural environment, is influenced on the internal environment (personal-hereditary characteristics) and this process creates responsibility. Specifically, the school environment, having three educational, nurturing and organizational processes, is responsible for students' responsibility and respectively the following factors were effective on students' responsibility: teaching method, course content, student participation in the school, their motivation, religiosity, discipline, teacher characteristics, Socioeconomic base, self-esteem, flexibility, leadership style, social capital, identity, warm communication, assertiveness, sense of security, sense of belonging, affection, self-management, social perception, equipment, fairness, encouragement and individual characteristics. Finally, it is concluded that teachers and instructors should pay attention to using identified factors in the school environment and continuously manage and direct the role and impact of environmental contexts (outside and within the school) and encourage their active participation in the student responsibility process. Keywords: Responsibility, School Role, Systematic Review, Students
    Keywords: Factors affecting accountability, responsibility, students
  • Fazele Mirghafori * Pages 81-98
    The purpose of the present study is to examine the educational principles of criticism in Imam Sajjad's legal treatise on the law, which has been done by thematic analysis, so that all the sections of the treatise have been studied, including eight sections of the legal treatise which are conceptually explained. Critical attitudes were very close to being selected: the right to claim, the right to appeal, the right to appeal, the right to appeal, the right to wrong, the right to wrong, the right to be responsible, and the right to harm someone. Excerpts from the other clauses in which the word is used were also analyzed, including clauses of right, disciple and translator, brother, neighbor and friend. Research findings show that participation in promoting the culture of criticism, attention to individual differences and righteousness play a central role in the three critical principles of critical education, which are as follows: Requesting and inviting criticism by the owner, Accepting criticism Techniques are attention to personality traits, mentality and level of criticism knowledge, providing the appropriate context and psychological context for acceptance of criticism, effective listening and fair evaluation. The remarkable point of education that the researcher obtained while examining the treatise on law is the general spirit of the atmosphere of criticism that derives from compassion and love.
    Keywords: Imam Sajjad's Treatise of Law, Critical Educational Principles, Critical Features
  • Ali Sattari *, Elham Safarnavadeh Pages 99-116
    Concentrated games on the mind, which today are mostly offered in the form of digital and electronic games and called computer games, have actually led to a decrease in children's interest in physical games. However, Islamic education has emphasized the importance of play, especially children's games. This article aims to explain anthropological foundations of the physical education of children in Islamic education with an emphasis on the role of physical games. The research was conducted using descriptive-analytical method. The results indicate that the physical education of children in Islamic education has a high status and importance, and therefore certain anthropological foundations can be explained and identified. These basics include the combination of the human child's body and soul and the interaction of the body and soul in each other in the process of child development towards perfection, the gradual growth of the body and soul of the child, and the instrumental role of the body in the cultivation of the soul, which begins from childhood. So, the need for serious attention to educational programs is emphasized on the role of children's physical development. Considering the anthropological foundations in educational programs, in addition to providing children's physical health, provides a platform for the spiritual development of children in the future.
    Keywords: antropology, physical education, Islam, children, physical games
  • Zahra Akhlaggian, Zohre Latifi *, Sedighe Rezaei Pages 117-134
  • Azam Zarghani * Pages 121-145
    This article is aimed to examine an aspect of an approach of religious science or knowledge which was introduced by Javahi Amoli. That aspect refers to the scientist's or knower's characteristics and virtues. To this end, first of all, the Ayatollah Javadi Amoli's theory was reviewed briefly, then according to this theory, the role of wisdom in forming the knower's competencies especially the role of theoretical and practical wisdom in producing the Islamic knowledge was explained. Based on it, the knower's features or virtues which were divided in two categories were elucidated. These are: knowledge or attitude class and ethical or behavioral division. In the following, the implications of this approach of religious science for designing or changing universities' curricula were stated. Those will help to educate the scholars who will possess these characteristics and as a consequence, they will be capable to produce Islamic knowledge. Finally, the conclusion with the theoretical achievement of this approach to respond some critics of Javari Amoli's theory was mentioned.
    Keywords: Islamic Science, Scientist, Wisdom, Ayatollah Javadi Amoli, Curriculum
  • Mozhdeh Alizadeh * Pages 135-150
    The purpose of the present study was to study the principles and methods of education of Prophet Ibrahim in the face of the deniers of monotheism, Because one of the goals of the resurrection of the divine prophets has been to guide and train human beings who had a plan and method for it.That's why it's so important to get this program out of their way. This research is of qualitative type and in order to achieve the above goal,a descriptive-analytical method has been used using library documents and resources Data analysis was also performed using reasoning or inference and inductive method. Findings suggest that educational principles from the perspective of the conversations of Abraham in the face of the deniers of monotheism It includes the principle of targeting, having accurate and measured planning, adopting appropriate topics, positioning, reasonable and logical coherence between the content and performance and activating the audience in the intellectual and practical field. The research findings also showed that Ibrahim used educational methods of questioning and answering methods, methods based on reasoning, such as the method of negating erroneous reasoning through hypothesizing and negative reasoning.
    Keywords: Abraham, Principles, Educational Methods, Denials of Monotheism