فهرست مطالب

مطالعات جمعیتی - سال چهارم شماره 1 (بهار و تابستان 1397)
  • سال چهارم شماره 1 (بهار و تابستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/03/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • محمدجلال عباسی شوازی، احمد دراهکی* صفحات 7-39

    فرض اساسی نظریه شبکه های اجتماعی این است که تصمیمات مهمی ازجمله فرزندآوری که در زندگی اتخاذ می شوند، می توانند تحت تاثیر این شبکه ها قرار گیرند. با وجود مطالعات متعدد و ارزشمندی که در تبیین باروری در ایران انجام گرفته است، کمتر به نقش شبکه های اجتماعی، به صورت مستقل و منسجم توجه شده است. یکی از سوالات اساسی که در این زمینه مطرح می گردد، این است که شبکه های اجتماعی از طریق چه مکانیزم هایی بر قصد فرزندآوری افراد تاثیر می گذارند؟. نمونه مورد بررسی در این مطالعه، شامل 600 زن حداقل یک بار ازدواج کرده در نواحی شهری استان بوشهر است که به صورت نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب و مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج این مطالعه نشان داد که با کنترل متغیرهای سن، تعداد فرزندان در حال حاضر زنده، تحصیلات و اشتغال زنان، متغیرهای مکانیزم وشبکه، تاثیر مهمی بر قصد باروری زنان دارند. نتایج رگرسیون لجستیک دووجهی نشان داد که مکانیزم های فشار اجتماعی، واگیری اجتماعی و حمایت اجتماعی به صورت مثبت، و متغیر یادگیری اجتماعی منفی، به صورت منفی بر قصد باروی زنان مورد مطالعه تاثیرگذارند. با توجه به اینکه مکانیزم های شبکه های اجتماعی با توجه به ویژگی های زندگی مدرن، در حال تغییر است، مطالعه آنها در طول زمان و مکان های مختلف، برای اتخاذ سیاست های مناسب در زمینه باروری لازم و ضروری می باشد.

    کلیدواژگان: شبکه های اجتماعی، واگیری اجتماعی، فشار اجتماعی، یادگیری اجتماعی، حمایت اجتماعی، قصد فرزندآوری
  • فریده خلج آبادی فراهانی*، شیرین معصومی جورشری، مینور لمیعیان، مریم عباسی صفحات 41-72
    باورهای نادرست درباره بیولوژی باروری و کاهش پتانسیل باروری با افزایش سن و تحت تاثیر عوامل محیطی، می توانند ازجمله عوامل موثر بر رفتارهای تاخیری در ازدواج و باروری، به خصوص در زنان باشد. هدف پژوهش حاضر، تعیین معلومات باروری و عوامل پیش بینی کننده آن، در زوجین در شرف ازدواج مراجعه کننده به مراکز مشاوره قبل از ازدواج شهر تهران است. به همین منظور، یک پیمایش مقطعی، در بین 204 زوج در شرف ازدواج که دارای شرایط ورود به مطالعه بودند، انجام شد. زوج های مورد بررسی، از بین مراجعین دو مرکز ارایه دهنده خدمات مشاوره قبل ازدواج در تهران در سال 1394 و با روش نمونه گیری دردسترس انتخاب شدند. ابزار پیمایش شامل سه بخش بود: بخش اول، اطلاعات اجتماعی-اقتصادی و جمعیت شناختی؛ بخش دوم، پرسشنامه معلومات باروری کاردیف، که اعتبار و روایی آن تایید شد و بخش سوم، پرسشنامه سواد سلامت بزرگ سالان در جمعیت شهری ایران. نتایج نشان داد که تنها 44درصد از زوجین، دارای معلومات باروری صحیح بوده و تفاوت مهمی در معلومات باروری دو جنس وجود دارد. تحلیل دومتغیره نشان داد که سطح تحصیلات، سطح سواد سلامت و قصد فاصله گذاری بین ازدواج و فرزند اول با معلومات باروری، رابطه ای مستقیم و معنادار دارند، درحالی که در رگرسیون خطی، پس از کنترل اثر سن، تنها متغیرهای سطح تحصیلات و سطح سواد سلامت به عنوان دو تعیین کننده مهم و معنادار معلومات باروری، نشان داده شدند. بنابراین، مداخلات آموزشی جامع، مبتنی بر محیط های آموزشی و رسانه در خصوص باروری و عوامل کاهش دهنده پتانسیل باروری، به خصوص در افرادی که سطح تحصیلات و سواد سلامت پایینی دارند، ضروری به نظر می رسد.
    کلیدواژگان: معلومات باروری، باروری، آموزش، مقیاس معلومات باروری کاردیف، ایران
  • ابوالقاسم حیدرآبادی*، سیف الله فرزانه، مصطفی خسروی صفحات 73-99
    یکی از بسترهای مهم تغییرات ازدواج و خانواده، گسترش نوسازی و مولفه های مختلف آن در جامعه است. هدف این مقاله، بررسی فرایند ازدواج و تشکیل خانواده در بستر نوسازی فرهنگی می باشد. این تحقیق به روش پیمایشی انجام شده و ابزار مورد استفاده، پرسشنامه محقق ساخته می باشد. جامعه آماری تحقیق، شامل کلیه دانشجویان دانشگاه های استان گلستان بوده و نمونه مورد بررسی، به صورت تصادفی طبقه بندی شده (با نسبت حجم معین) انتخاب گردیده است. حجم نمونه، شامل 400 نفر دانشجوی دختر و پسر مجرد و متاهل است. نتایج تحلیل چندمتغیره نشان داد مولفه های ریسک پذیری، برابری (مساوات طلبی) جنسیتی، مصرف رسانه، بازاندیشی و ریسک پذیری تاثیر مثبت (افزایشی) و مولفه های تقدیرگرایی و باورهای مذهبی تاثیر منفی (کاهشی) بر تغییرات ازدواج دارند. در این میان، اثرگذاری ریسک پذیری، بیشتر از سایر مولفه ها بوده است. همچنین، شاخص های برازش نیکویی برآمده از مدل سازی معدلات ساختاری بیان گر تایید اثرگذاری نوسازی فرهنگی بر تغییر مولفه های فرآیند ازدواج است. بدین ترتیب، بخش قابل توجهی از تغییرات ازدواج و تشکیل خانواده، به ویژه در میان جوانان، تحت تاثیر تغییرات فرهنگی مرتبط با نوسازی است.
    کلیدواژگان: نوسازی، نوسازی فرهنگی، فرایند ازدواج، تشکیل خانواده، بازاندیشی
  • فرشاد کرمی*، صدیقه البرزی صفحات 101-126
    طلاق به عنوان یکی از جدی ترین آسیب های اجتماعی در سال های اخیر، گریبان گیر جامعه ایران شده و چالش های بسیاری را برای نهاد خانواده، به عنوان یکی از ارکان اصلی جامعه، به وجود آورده است. آمار طلاق در کل کشور از یک سو، و در کلان شهرهایی مانند شیراز از سویی دیگر، ما را بر آن داشته است که در جستجوی عوامل اجتماعی موثر بر آن در شهر شیراز باشیم. تحقیق حاضر، با رویکردی جامعه شناختی، در بین شهروندان 59-15 ساله، و متاهل شهر شیراز صورت گرفته است. نمونه مورد بررسی 380 نفر می باشد که با روش نمونه گیری خوشه ای انتخاب شده است. فرضیه های تحقیق، با استفاده از نظریات مبادله، همسان همسری، نظریه نقش ها، نظریه قشربندی جنسیتی و نظریه شبکه، طراحی و به آزمون گذاشته شده اند. نتایج نشان داد که متغیرهای مستقل، قادر به تببین 62 درصد از تغییرات گرایش به طلاق به عنوان متغیر وابسته تحقیق بوده اند و در این بین، به ترتیب، تصور مثبت از طلاق (404/0=بتا)، رضایت جنسی و عاطفی (184/0-=بتا)، دخالت اطرافیان (160/0=بتا) و جنسیت (زن بودن) (115/0=بتا) بیشترین تاثیر را بر گرایش به طلاق داشته اند. تصور مثبت به طلاق به عنوان مهمترین عامل، بیانگر آن است که ذهنیت افراد تا حد زیادی می تواند بر گرایش به طلاق موثر باشد. همچنین رگرسیون چندگانه نشان داد، متغیرهای همسان همسری، انتظارات برآورده نشده، مدت ازدواج، سن، تحصیلات پاسخگو و همسر، تعداد فرزند و درآمد همسر تاثیر معناداری بر گرایش به طلاق نداشته است.
    کلیدواژگان: خانواده، ازدواج، گرایش به طلاق، عوامل اجتماعی، شهر شیراز
  • طاهره کاوه ای سرچقا، ملیحه علی مندگاری*، حسین افراسیابی، حجیه بی بی رازقی نصرآباد صفحات 127-166
    با ورود زنان به بازار کار، نقش شغلی، به عنوان نقشی جدید در مقابل نقش های سنتی همسری و مادری مطرح گردیده است. زنان با داشتن نقش های همسری، مادری و خانه داری، با پذیرفتن اشتغال، در حقیقت، مسئولیتی مضاعف را عهده دار می شوند. اشتغال زنان می تواند پیامدهای مثبت و منفی را برای خود فرد و خانواده او در پی داشته باشد. هدف این پژوهش، شناخت پیامدهای خانوادگی اشتغال زنان در شهر یزد می باشد. روش مورد استفاده، کیفی است که در چارچوب نظریه زمینه ای انجام شده است. 15 زن متاهل شاغل یزدی مشارکت کننده در این پژوهش، با روش نمونه گیری هدفمند و نظری انتخاب شدند. داده های مورد نیاز این مطالعه، به شیوه مصاحبه نیمه ساختارمند گردآوری شده و با روش کدگذاری استراوس و کوربین، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. مقوله نهایی حاصل از تحلیل داده ها، گرانباری نقش می باشد. مهم ترین شرایط علی حاصل از داده ها، محدودیت زمان و فراغت است. همچنین متغیرهای "کیفیت روابط زوجین" و "مدیریت درآمد زن شاغل" به عنوان شرایط زمینه ای، و "چترهای حمایتی" به عنوان شرایط مداخله گر تعیین شد. پیامدهای اشتغال زنان متاهل، با عناوین فشار مضاعف، تضعیف نقش های زنانه، بهبود تعاملات و رضایت و آرامش استخراج گردید. راهبردهایی که این زنان برای کاهش گرانباری نقش به کار می گیرند نیز شامل: مدیریت زمان، مدیریت وظایف شغلی و حمایت گری است.
    کلیدواژگان: اشتغال زنان، پیامدهای خانوادگی، گرانباری نقش، چترهای حمایتی، شهر یزد
  • مجید کوششی*، رضا ریحان صفحات 167-198
    مواجهه صندوق های بازنشستگی با عدم توازن دریافتی ها و پرداختی ها و نگرانی از ورشکستگی آن ها در دوره ای که «پنجره فرصت جمعیتی» یا «سود جمعیتی» نامیده می شود، یک تناقض تامل برانگیز است. درحالی که حتی در شرایط ثبات جمعیتی، عوامل مختلفی می تواند بر دریافتی ها و/یا پرداختی ها و توازن آنها اثر بگذارد، انتساب همه مشکلات به تغییرات جمعیتی ناروا است. حق بیمه دریافتی به عنوان بخش مهمی (بیش از90 درصد) از دریافتی های صندوق تامین اجتماعی، متاثر از سازوکارهای اقتصادی- بیمه ای و جمعیتی- اجتماعی است. هدف این مقاله، برآورد و تحلیل خسارت های مالی ناشی از مرگ بیمه شدگان در سنین فعالیت برای صندوق تامین اجتماعی است. این برآورد و تحلیل با استفاده از داده های ثبتی مرگ، داده های سازمانی مستخرج از سازمان تامین اجتماعی و سرشماری سال های 1390و 1395، و به کارگیری جدول عمر چندکاهشی انجام می شود. نتایج نشان می دهد که چهار علت اصلی مرگ (بیماری های قلبی-عروقی، سرطان ها، غدد، تغذیه و متابولیک و حوادث غیرعمد) در مجموع، 375 هزار سال از عمر ایرانی های در سنین فعالیت می کاهد. حدود دوسوم از این سال های از دست رفته، فقط در اثر مرگ زودرس ناشی از بیماری های قلبی-عروقی و حوادث غیرعمد رخ می دهد. این تعداد سال های عمر از دست رفته، در سال 1394، برای بیمه شدگان 64-15 ساله، مجموعا حدود 3306 میلیارد ریال به صندوق تامین اجتماعی خسارت وارد کرده است.
    کلیدواژگان: صندوق بازنشستگی تامین اجتماعی، دریافتی های بیمه ای، جدول عمر چندکاهشی، حوادث غیرعمدی
  • ستار پروین*، علیرضا مرادی، ام کلثوم دنیایی، مریم داودی صفحات 199-228
    مساله زباله گردی امروزه به عنوان یک پدیده نوظهور در کلان شهرهای ایران با مهاجرت درهم تنیده است. این مقاله تلاش دارد تا پدیده زباله گردی را به مثابه یک شیوه زیست شهری در شهر تهران مورد کنکاش قرار دهد. روش پژوهش، مبتنی بر روش کیفی (پدیدارشناسی) و استفاده از تکنیک های مصاحبه نیمه ساختاریافته، مصاحبه گروهی و مشاهده می باشد. تعداد مشارکت کنندگان در مطالعه، 40 نفر از زباله گردها می باشد و داده های پژوهش بر اساس تحلیل مضمونی مورد تفسیر قرار گرفته است. نتایج پژوهش نشان می دهد که زباله گردها عمدتا مهاجرند، بسیاری از آنها مهاجران افغانستانی و برخی نیز از مهاجران داخلی وارد شده به شهر تهران هستند. زباله گردها از تحصیلات پایین و تغذیه نامناسب برخوردارند. به علاوه بر اساس سنخ شناسی، افراد زباله گرد به گروه های رسمی و غیررسمی تقسیم بندی می شوند. در نهایت، بر اساس نتایج پژوهش می توان از زباله گردی به مثابه یک شیوه زیست و سبک زندگی نوظهور شهری یاد کرد که در یک دهه گذشته در اثر جریان های مختلف مهاجرتی، نمود و گسترش یافته است.
    کلیدواژگان: مهاجرت، زباله گردی، سنخ شناسی، شیوه زیست شهری، تهران
|
  • Mohammad Jalal Abbasi, Shavazi, Ahmad Dorahaki * Pages 7-39

    The basic hypothesis of social networking theory is that important decisions such as childbearing adopted by individuals in their lives can be affected by these networks. Despite the numerous and valuable studies conducted in explaining fertility in Iran, less attention has been paid to the role of social networks in fertility decisions in an independent and coherent way . One of the key questions in this context is that through which mechanisms do social networks influence individual’s fertility intention? Study Sample consisted of 600 ever-married women in urban areas of Bushehr who were selected using multi-stage cluster sampling procedure. The results of the study indicate that by controlling  of  age, number of live  children, education and employment, social networks  have an important influence on women’s fertility intention. Logistic regression showed that social pressure, social contagion and social support have a positive effect on fertility intention, while negative social learning has an opposite effect on women’s fertility intention. Since social networking mechanisms are changing along with the nature of modern life, studying social network across times and spaces is essential for adopting appropriate fertility policies.

    Keywords: Social Networks, social contagion, Social Pressure, Social Learning, Social Support, Fertility intention
  • Farideh Khalajabadi Farahani *, Shireen Masoumi Jorshary, Minoor Lamiyan, Maryam Abbasi Pages 41-72
    Incorrect beliefs about reproductive biology and reduction of fertility potential with age and the exposure of environmental factors can be influential in delaying behaviors of marriage and childbearing particularly among women. This study aims to determine fertility knowledge and predictors among men and women who are about to marry and attend to premarital counseling clinics in Tehran. Hence, a cross sectional study among 204 couples who were eligible was conducted. These couples were selected from among clients of two clinics which provide premarital counseling programs using convenient sampling in 2015. The study instrument comprised of three sections. First section comprised of socio-economic and demographic questions; the second section was the Cardiff fertility knowledge scale (CFKS) which it’s validity and reliability was assessed, and the third section was the questionnaire of Health Literacy of Iranian Adults (HELIA). Results indicated that only 44 percent of men and women had accurate fertility knowledge and a significant difference was evident by gender. Bi-variate analysis indicated that education and health literacy and intention for spacing marriage and first birth has a direct and significant relation with fertility knowledge, while linear regression model showed that after the control of age, only education and health literacy remained as two significant determinants of fertility knowledge. Therefore, some educational intervention based on educational settings and media on fertility and factors affect fertility potential particularly among less educated people and those with lower health literacy is recommended.
    Keywords: Fertility Knowledge, Fertility, Education, Cardiff fertility knowledge Scale, Iran
  • Abolghasem Heidarabadi *, Sayyafullah Farzaneh, Mostafa Khosravi Pages 73-99
    One of the important contexts of marriage and family change is the expansion of modernization and its various components in society. The purpose of this article is to examine the process of marriage and family formation in the context of cultural modernization. The research is a survey and the study tool was a researcher-made questionnaire. The statistical population of the study consisted of all students of universities in Golestan province and the sample was selected by stratified random sampling. The sample size includes 400 single and married male and female students. The results of multivariate analysis showed that the components of risk taking, gender equality, and media consumption, have positive (additive) effect and fatalism and religious beliefs have negative (decreasing) effects on marriage changes. From among these factors, risk taking has had greater influence compared to other components. Also, the goodness-of-fit indices derived from structural equation modeling indicate that cultural modernization has an impact on changing the components of the marriage process. As such, a significant proportion of changes in marriage and family formation, especially among young people, are affected by the cultural changes associated with modernization.
    Keywords: Modernization, cultural modernization, marriage process, family formation, reflectivity
  • Farshad Karami *, Sedigheh Alborzi Pages 101-126
    Divorce as one of the most serious social problems in recent years has affected Iranian society and created many challenges for the family as one of the main pillars of  the society. In one hand, divorce rates across the country, and on the other hand, in metropolitan areas such as Shiraz, have led us to look for social factors that affect it in Shiraz. The present study was carried out with a sociological approach among married citizens aged 15-59 years in Shiraz. The sample was 380 people that were selected using cluster sampling. Using social exchange theory, homogamy theory, roles theory, gender stratification, and social network theory, the research hypotheses were developed and tested.  The results indicated that independent variables could explain 62% of variations in tendency to divorce. From among all independent variables, the positive perception of divorce (B=0.404), sexual and emotional satisfaction (B=-0.184), surrounding people’s interference (B=0.160) and being female (B=0.115), respectively have had the greatest impact on divorce tendency. The positive perception of divorce as the most important factor indicates that people's mentality (attitude) has a great influence on the divorce tendency. Moreover, multiple regressions showed that homogamy, unmet expectations, duration of marriage, age, couple's education, number of children and spouse income did not have any significant effect on divorce tendency.
    Keywords: Family, Marriage, Divorce tendency, Social factors, Shiraz
  • Tahere Kavei, Maliheh Alimondegari *, Hossein Afrasiabi, Hajiieh Bibi Razeghi Nasrabad Pages 127-166
    With the entrance of women in labor market, employment role have been considered as a new role in front of women’s traditional roles of being a wife and motherhood. In fact, women who have roles of wife, motherhood and housekeeping, with having a job, they have accepted an additional responsibility. Women's employment can have positive and negative consequences for the individual and the family. The aim of this paper is to identify the familial consequences of women’s employment in Yazd city. A qualitative study was conducted using grounded theory approach. The required data were collected through in-depth interviews with 15 employed married women in 2018. The interviews continued to reach the theoretical saturation. The texts obtained from the interviews were analyzed using the Strauss and Corbin data analysis method.
    The core category in this paper is “expensive role”. The most important causal condition is “time limitation”. In addition, “quality of couple relationships” and “employed women’s earning management” were considered as the background conditions and “support umbrellas” were emerged as “interventional conditions”. The employment consequences of married women include “improving interactions, satisfaction and relaxation, double pressure, and undermining women's roles”. Strategies that these women use to reduce their expensive role include “time management, managing job tasks, and suppor.
    Keywords: Women's Employment, Familial consequences, Expensive Role, Support umbrellas, Yazd city
  • Majid Koosheshi *, Reza Reyhan Pages 167-198
    Pension funds' encounter with disproportion between revenues and liabilities and concerns regarding their bankruptcy in the time of "window of opportunity" or "demographic dividend" is a thought-provoking paradox. The balance between revenues and liabilities is attributable to different variables and ascribing all matters to population changes is unreasonable. Premiums received by social security are the main source of its revenue affected by the economic, actuary, demographic and social mechanisms. The aim of this article is estimation and analysis of financial burdens brought about by early mortality of the insured. This estimation and analysis are carried out using multiple life tables and based on administrative data extracted from the Ministry of Health and Medical Education (MOHME), social security, the censuses in 2011 and 2016. Findings indicate overall four main causes of death (cardiovascular diseases, cancers, metabolic disorders, and unintentional accidents) eliminate 275,000 years of Iranian's life during their economically active ages. Approximately two-thirds of the figure is merely attributable to early mortality caused by cardiovascular diseases and unintentional accidents (each one almost one third). The years of the lost life of the insured aged 15-64 in 2015 has imposed damage about 3306 billion Iranian Rials to social security funds.
    Keywords: Social Security Fund, Revenues, Multiple life tables, nintentional accidents
  • Sattar Parvin *, Alireza Moradi, Omkolsom Donyaie, Maryam Davoodi Pages 199-228
    Waste picking as an emerging phenomenon has been linked with migration in metropolitan cities of Iran. This article aims to examine waste picking phenomenon as an emerging urban lifestyle in Tehran. The method of research was based on qualitative study using phenomenology approach. The data were collected using semi-structured interviews, focus group discussions, and observation.  A number of forty waste-pickers participated in this study. The data were analyzed using thematic content analysis. The results showed that most waste-pickers are migrants. Majorities were Afghan, and some were internal migrants entered to Tehran.  They had poor education and very poor nutrition. According to the typology, waste –pickers can be categorized into formal and informal groups. Finally, this study showed that waste picking can be known as a new emerging lifestyle in urban Tehran which has been emerged and expanded due to various flow of migration over the last decade.
    Keywords: migration, Waste picking, Typology, Urban lifestyle, Tehran