فهرست مطالب

مطالعات تاریخی جنگ - سال سوم شماره 3 (پاییز 1398)
  • سال سوم شماره 3 (پاییز 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/08/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • فاطمه احمدوند*، علیرضا اشتری تفرشی، سمیه آقامحمدی، حسن صیانتی صفحات 1-24

    دوران بیست و دو ساله (567589 ق) سلطنت صلاح الدین ایوبی، بنیانگذار ایوبیان مصر و شام، با ده ها نبرد با صلیبیان همراه بود. افزون بر آن، نبردهای وی با امیران مسلمان در مصر، شام و شمال عراق نیز جریان داشت. این مقاله بر آن است تا حاصل پژوهش تاریخی خود در منابع اسلامی و برخی پژوهش های مسیحیان را که از روشی توصیفی تحلیلی فراهم آمده است، با رهیافت معرفی شده از نظریه جنگ عادلانه بکاود تا به این پرسش پاسخ دهد که رفتار و سیاست های نظامی این چهره تاریخی تا چه حد با اصول جنگ عادلانه قابل تطبیق است؟ دستاورد این پژوهش نشان از آن دارد که رفتار نظامی صلاح الدین بیش تر با نظریه واقع گرایانه جنگ تطبیق دارد تا با مفهوم و اصول نظریه جنگ عادلانه؛ زیرا در حالی که اصول جنگ عادلانه را جنگی قانونمند برای رسیدن به صلح و با اجتناب از رفتار خشونت بار با غیر نظامیان، اسیران و فضاهای محیطی مورد تهاجم می دانند، در کارنامه صلاح الدین، جنگ هایی برای رسیدن به سلطه بیش تر، همراه با انتقام جویی و تهاجم های نامتعارف آسیب زا برای غیر نظامیان دیده می شود؛ لذا به رغم رفتارهای سلطان ایوبی در رعایت موازین اخلاقی در بسیاری جنگ ها، خشونت و قدرت طلبی در موارد متعددی از دیگر جنگ های وی دیده می شود.

    کلیدواژگان: صلاح الدین، جنگ عادلانه، صلیبیان
  • محمد حسن بیگی، رضا محمدی*، علی زارعی صفحات 23-40

    مساله فتوحات اعراب مسلمانان در ایران یکی از مسائلی است که هنوز ابعاد آن به طور کامل مورد بررسی قرار نگرفته است و پرسش های بسیاری در این خصوص وجود دارد. یکی از پرسش های بنیادین در این زمینه این است که آیات قرآن کریم چه جایگاهی را در روند فتوحات ایران داشته است؟ مدعای پژوهش پیش رو بر این است که آیات قرآن به عنوان کتاب راهنمای مسلمانان، نقشی اساسی در نوع نگاه و عملکرد اعراب در روند فتوحات در ایران و پیروزی آنان بر دولت ساسانی داشته است که در این جا تلاش می شود با خوانش مجدد متون تاریخی و با رویکرد توصیفی تحلیلی، جایگاه آیات قرآن در دستگاه محاسباتی و فضای ذهنی اعراب مسلمان بازسازی، و به نقش آن در پیروزی های مسلمانان در روند فتوحات پرداخته شود. به نظر می رسد مسلمانان در الهام گیری از آیات قرآنی در عرصه نبرد بهره فراوانی بردند. آنان با نویدهای پیروزی که به مسلمانان در آیات قرآنی داده شده بود روحیه می گرفتند و از اندیشه شراء نفس که به معنای فدا کردن خود بود روحیه ایثار و شهادت طلبی را تحریض می نمودند.

    کلیدواژگان: قرآن کریم، فتوحات، اعراب مسلمانان، تاریخ ایران، ساسانیان
  • بشیر سراجی، عبدالرحیم قنوات* صفحات 41-72

    از واقعه ملاسرا که مقدمه فروپاشی نهضت جنگل بود، گزارش های متعددی در قالب روایت های دست اول و دست دوم موجود است. راویان این ماجرا عمدتا به دو گروه تقسیم می شوند: عده ای که با در نظر گرفتن حوادث قبل و هم زمان با این رخداد آن را گزارش کرده اند و برخی که واقعه را با توجه به پیامدها و نتایج آن و یا فقط با در نظر گرفتن حوادث هم زمان با واقعه تحلیل نموده اند. روایت این گروه ها که با نوعی سهل انگاری یا سطحی نگری همراه است، این سوال را مطرح می کند که عاملان واقعه ملاسرا و قتل حیدر عمواوغلی چه افراد یا جناح هایی هستند؟ هدف از این پژوهش آن است که گزارش های واقعه ملاسرا و قتل حیدرخان را مورد مداقه قرار دهد. بررسی های مبتنی بر روش توصیفی تحلیلی، نشان می دهد با این که هر کدام از گزارش ها نواقصی به همراه دارند، می توان وقایع مزبور را حاصل مشارکت خواسته یا ناخواسته جناح های مختلف مرتبط با نهضت جنگل دانست. به نظر می رسد، عاملان واقعه ملاسرا بی ارتباط با قتل حیدرخان نبوده اند و در این میان نقش عوامل دولت انگلیس پررنگ تر است.

    کلیدواژگان: نهضت جنگل، واقعه ملاسرا، حیدر عمواوغلی، میرزا کوچک خان، محورهای معنادهی
  • کیوان کریمی الوار*، علی رضاییان صفحات 73-94

    با وجود تنوع سیاسی مذهبی جنبش های ایرانی علیه خلافت عباسی، پرداختن به گونه شناسی رویکرد سلسله جنبانان چنین جنبش هایی نسبت به خلفا و سلطه ی اعراب دارای اهمیت می باشد. در رویارویی ایرانیان در برابر اعراب، می توان رویکرد های مختلفی را نشان داد. این مقاله با مراجعه به منابع عمدتا تاریخی با شیوه توصیفی، تحلیلی و مقایسه ای ضمن بحث از دو رویکرد ایدئالیسم و واقع گرایی، سعی در نشان دادن جلوه و پیامد رویکردهای مذکور در جریان مواجهه ی بابک خرم دین و طاهر ذوالیمینین با خلافت عباسی را دارد. رویکرد بابک خرم دین، علی رغم تداوم و گستردگی جنبش وی، با کاربست نوعی ایدئالیسم، احتمال کم تری برای موفقیت دراز مدت داشت، در حالی که طاهر، با کاربست سیاستی واقع گرایانه، (علی رغم عدول از آن، پیش از مرگ مشکوکش) راه را برای استقلال ایران زمین هموارتر کرد. به بیان دیگر، جنبشی با رویکرد ایدئالیستی، کاربست ایدئولوژی ترکیبی یا غیر اسلامی و پایگاهی توده یی، نسبت به حرکتی واقع گرا با مشروعیتی مذهبی و پایگاهی غیر توده یی، شانس موفقیت کم تری داشت. سوال اصلی این است که نقاط ضعف جنبش بابک و نقاط قوت حرکت طاهر در چه بود؟ پاسخ آن را می توان در رویکرد ایدئالیستی و واقع گرایانه جست وجو کرد که این مقاله به تحلیل جلوه ها و پیامدهای آن پرداخته است.

    کلیدواژگان: بابک، ایدئالیسم، طاهر، واقع گرایی اسلامی، خلافت عباسی
  • محسن مرسل پور* صفحات 95-112

    بهره گیری از عوامل جغرافیایی از راهبردهای مهم جنگی در قرون نخستین اسلامی به شمار می آمد. مکان گزینی گاه بر کران بادیه انجام می گرفت که عموما بادیه نشینان از این روش در برابر سپاهیان منظم بهره می بردند. سپاهیان و مردم مناطق کوهستانی به هنگام جنگ، در کوه و دره موضع می گرفتند. در برخی موارد نیز مکان گزینی در کنار رودخانه و یا در جهت مخالف وزش باد انجام می شد. ضرورت تحقیق حاضر که به بازشناسی نقش مکان گزینی در جنگ ها پرداخته از این رو است که عموما در تحقیقات جدید مغفول مانده و بجز یک مورد، تحقیقی در این باره انجام نشده است. مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی و با واکاوی منابع دست اول تاریخی به بررسی نقش مکان گزینی در نتیجه جنگ های سده های نخستین اسلامی با تاکید بر مقطع صفاریان تا پایان سلجوقیان پرداخته است. پرسش اصلی مقاله این است که مکان گزینی چه نقشی در نتیجه جنگ های قرون نخست اسلام داشته است؟ در پاسخ به این پرسش نیز این مدعا مطرح شده که مکان گزینی با توجه به منطقه مورد سکونت و شیوه زندگی سپاهیان انجام گرفته و مکان گزینی با سود جستن از عوارض طبیعی، بخشی از راهبرد جنگی و از مولفه های اثرگذار در تعیین نتیجه نبرد در این دوره تاریخی به شمار می آمد.

    کلیدواژگان: مکان گزینی، جنگ، صفاریان، آل بویه، سلجوقیان
  • علی میرهاشمی، سید علی مزینانی* صفحات 113-136

    تاریخ شناسی در غرب در طول دو قرن نوزده و بیست میلادی تحولات بسیار گسترده ای را از سر گذرانده است؛ حرکت از «تاریخ ادبی» به سمت «تاریخ علمی»، از آن به سمت «تاریخ متمایل به علوم اجتماعی» و مطالعات میان رشته ای و امروزه قرار داشتن در معرض «نقد پست مدرن» از جمله آن است. برآمد تمام این تحولات امروزه تمایل بیش تر تاریخ شناسی به «تفرد» و «فرهنگ» به جای «کلان» و «اقتصاد و سیاست» بوده است. تاریخ نگاری جنگ هم در غرب از این تحولات مستثنی نبوده است. مساله بررسی حاضر از خلال رهیافتی تشریحی تکوینی، ضمن ارائه گزارشی مختصر از تحولات تاریخ شناسی غرب، این است که طی دو قرن اخیر این تحولات چه تاثیری بر دگرگونی تاریخ نگاری جنگ داشته است؟ پاسخ به سوال مذکور در قالب پنج حوزه موضوعی: الف) مفروضات پیشینی؛ ب) نقش ارزش گذاری؛ ج) نظام های تبیینی؛ د) سازماندهی و دامنه یابی موضوعی و ه) گونه شناسی استنادات؛ سازماندهی گشته و مورد بررسی قرار گرفته است. در نتیجه از دو گروه «مورخان کلاسیک جنگ» و «مورخان نوگرای جنگ» در غرب می توان صحبت کرد. گروه اول با تمرکز بر «تاریخ علمی» گاهی اجازه می دهند تحولات جدید تاریخ شناسی نیز، در پنج حوزه موضوعی، فوق بر آن ها تاثیر بگذارد؛ اما گروه دوم، برعکس، گاهی نگاهشان به مرده ریگ کم استفاده «تاریخ علمی» هم می افتد.

    کلیدواژگان: غرب، تاریخ نگاری جنگ، سده 19 و 20م، روش شناسی، جنگ جهانی
|
  • fatemeh Ahmadvand*, Alireza Ashtari Tafreshi, Somayye Aghamohammadi, Hassan Siyanati Pages 1-24

    The twenty-two years of Saladin's rule, who is the founder of Ayyubid dynasty and the first sultan of Egypt and the Levant, witnessed tens of his battles against the Crusaders. Some of his battles happened against Muslim emirs in Egypt, the Levant, and Northern Iraq. The present paper, drawing on just war theory, aims to explore the findings of its historical study of the Islamic sources and some Christian research in order to provide an answer to the question of to what extent Saladin's military conduct and policies are compatible with the principles of just war. The results of this descriptive-analytical study indicate that Saladin's military conduct is more in line with the realistic theory of war rather than with the concept and principles of just war theory because while the latter consider just war a legal war to achieve peace by avoiding cruel treatment of civilians, prisoners, and the aggressed environments, Saladin has fought wars with the aim of attaining more dominance, accompanied by revenge and unconventional invasions destructive for the civilians. Therefore, in spite of his observance of ethical rules in many wars, cruelty and seeking power is observed in his other wars.

    Keywords: Saladin, Just War, crusaders
  • Mohammad Hassan Beigi, reza muhammadi*, ali zareei Pages 23-40

    Abstract </strong> The conquests of Arab Muslims in Iran is one of the issues that have not yet been fully explored and there are many unanswered questions. A fundamental question to ask is what role the ayahs of the Holy Qur'an played in the course of conquering Iran. The present study claims that the Qur'anic ayahs, as a guidebook for Muslims, have played a key role in Arabs' attitude and their performance in the conquests of Iran and their victory over the Sassanid government. Therefore, taking a descriptive-analytical approach, it attempts to reconstruct the position of the Qur'anic ayahs in the calculations and mental space of Arab Muslims by re-reading the historical texts. Muslims seem to have greatly profited from the inspirations of the Qur'anic ayahs in their battles. They were encouraged by the promises of victory given to the Muslims in the Qur'anic ayahs, and aroused the spirit of self-sacrifice and martyrdom by the idea of sacrificing oneself.

    Keywords: the Holy Qur'an, conquests, Arab Muslims, Iranian History, the Sasanians
  • Bashir Seraji, Abdalrahim ghanavat* Pages 41-72

    There are several reports in the form of first and second-hand accounts from Mollasara incident which led to the collapse of the Jangal Movement. This incident has been mainly recounted by two types of narrators: those reporting it by considering the events prior to and concurrent with it and others who have analyzed it in terms of its consequences or have only taken concomitant events into account. The narratives of both these groups, accompanied by some sort of leniency or superficiality, have caused ambiguity in the identification of the perpetrators, persons or factions, of the incident. The present study thus aims to examine the reports of Mollasara incident and the assassination of Haydar Khan Amo-oghli. The results of this descriptive-analytical examination show that although each report has its own defects, the incident could have been a function of deliberate or unwanted participation of various factions associated with the Jangal Movement. It appears that the offenders of Mollasara incident had something to do with the murder of Haydar Khan Amo-oghli and that the role of the agents of the British government is more noticeable than others.

    Keywords: the Jangal Movement, Mollasara Incident, Haydar Khan Amo-oghli, Mirza Kuchik Khan, axes of giving meaning
  • keyvan karimi alvar *, Ali Rezaeyan Pages 73-94

    </strong> Despite the diverse religious-political Iranian movements against Abbasid Caliphate, addressing the typology of the approach taken by the leaders of such movements to Caliphs and the Arab domination is important. Various approaches can be seen in the Iranians' encountering Arabs. Using predominantly historical sources, the present descriptive-analytical comparative paper, while discussing the two approaches of idealism and realism, tries to show the manifestation and the consequences of the aforementioned approaches in Babak Khorramdin and Tahir Dhul-Yaminayn's encountering Abbasid Caliphate. Babak's approach, despite the continuity and vastness of his movement that applied some kind of idealism was less likely to succeed in the long-run whereas Tahir who employed a realist policy (in spite of his swerving from it prior to his doubtful death) opened the way for Iranian independence. In other words, a movement with an idealistic approach that applied combinatory or non-Islamic ideology and enjoyed mass popularity, had a lesser chance for success than a realist movement with a religious legitimacy but no mass popularity. The main question concerns the weaknesses of Babak's movement and the strengths of Tahir's movement. The answer to this question can be found in the idealist and realist approaches the manifestations and consequences of which have been dealt with in this study.

    Keywords: Babak, idealism, Tahir, Islamic realism, Abbasid Caliphate
  • mohsen morsalpour * Pages 95-112

    Using geographic features was considered as an important war strategy in the early Islamic centuries. Positioning sometimes took place on the edge of deserts where nomads generally used this method against regular troops. The troops and people living in the mountains used to take positions in the mountains and valleys in times of war. In some cases, the river banks or the opposite direction of the wind were also chosen as fighting positions. The present paper studies the role of positioning which has been mostly neglected in new research, except for one study. Taking an analytical approach and by exploring historical first-hand sources, it thus analyzed the role of positioning in the outcomes of the wars of the first centuries of Islam highlighting Saffarids, Buyids and Seljuqs eras. In response to the main question of the study, which was the aforementioned role, given the habitation and ways of life of the warriors, it was argued that positioning played a very important role in determining the outcomes of wars and that by benefiting from natural features, positioning was considered as part of the war strategy and an influential factor in determining the outcome of the war in that historical epoch.

    Keywords: positioning, war, Buyids, Saffarids, Seljuqs
  • Ali Mirhashemi, Seyyed Ali Mazinani * Pages 113-136

    Western historiography has experienced numerous developments during the 19th and 20th centuries, some of which being the departure from "literary history” toward “scientific history”, thereby toward “social sciences-oriented history” and interdisciplinary studies, and nowadays being subject to “post-modern criticism”. The result of all these developments has been the tendency of historiography of modern time to “individualism” and “culture” rather than “holism” and “economy and politics”. Western war historiography has been no exception to such evolutions. While providing a brief account of the developments of Western historiography, the present article, through an explicative-genetic approach, aims to analyze the impact of such developments on the transformation of war historiography. The analysis was performed revolving around five topics comprising of 1. Presuppositions, 2. Valuation, 3. Explicative systems, 4. Thematic organization and categorization, and 5. Reference typology. As a result of this study, one can talk about two groups of “classic historiographers of war” who, focusing on “scientific history”, sometimes allow the new developments of historical studies to influence them within the above-mentioned five topics and “new historiographers of war” who, by contrast, may sporadically have hindsight on the obsolete remnants of “scientific history”.

    Keywords: The West, War Historiography, the 19th, 20th Centuries, methodology, World War