فهرست مطالب

آموزه های تربیتی در قرآن و حدیث - سال چهارم شماره 2 (پیاپی 8، پاییز و زمستان 1397)
  • سال چهارم شماره 2 (پیاپی 8، پاییز و زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1398/09/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • فاطمه سیفعلی ئی، سهراب مروتی*، سید محمدرضا حسینی نیا صفحات 1-18
    کیفیت زندگی مفهومی پویشی است و از عوامل مختلف تاثیر می پذیرد که یکی از آنها وضعیتهای ارتباطی است. خودآگاهی یکی از عناصر بنیادین ارتباط مطلوب به شمار می‍رود که با کارکردهای ویژه خود نقش مهمی در ارتقاء کیفیت روابط اجتماعی و کاهش آسیبهای آن دارد. پژوهش حاضر با هدف بازشناسی مفهوم و مولفه های خودآگاهی و تبیین دلالتهای آن در تربیت اجتماعی افراد و ارائه راهبردهای قرآنی برای دستیابی به آن، از نتایج تحقیقات روانشناسی و علوم تربیتی بهره گرفته و با عرضه به قرآن و حدیث به تبیین نظر اسلام درباره موضوع و ارائه راهبردهای قرانی برای دستیابی به آن پرداخته است. نتیجه آنکه خودآگاهی با شناساندن باورها و ارزشها، افکار، احساسات و رفتار، نقاط ضعف و قوت، نیازها و خواسته ها، و اهداف سبب واقع بینی و برخورد منطقی و سنجیده در رابطه با دیگران می شود. کارکردهایی چون شناخت جایگاه و منزلت خود و دیگران، و شناخت تفاوتهای میان فردی و دیگر آگاهی از دیگر کارکردهای خودآگاهی است که به بهبود روابط اجتماعی کمک می نماید. از نظر قرآن کریم مهمترین راهبردهای افزایش خودآگاهی ابتدا خداآگاهی و سپس تفکر و تامل در ابعاد وجودی خود می باشد. این نوشتار پژوهشی میان رشته ای و توسعه ای است که به شیوه کیفی و روش تحلیلی توصیفی نگاشته شده است.
    کلیدواژگان: خودآگاهی، روابط اجتماعی، کارکرد، دلالت، تربیت
  • حسین خاکپور*، غلامرضا رضوی دوست، مرضیه احمدزاده صفحات 19-40

    انسان برای برطرف کردن نیازهای زندگی خود به تعامل وارتباط با دیگران وابسته است، اما با درنگی کوتاه متوجه می شویم در روابط بین افراد نابسامانی ها و نابهنجارهایی وجود دارد که به سردی روابط منجر می شود. مجموعه عواملی که باعث اختلال در روابط می شود را سد های ارتباطی می نامند. هدف نوشته ی پیش رو، یافتن راهکارهای بر طرف کردن موانع ارتباطات انسانی با تامل در آموزه های دینی است. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی، با رویکرد قرآنی- روایی است که پس از طرح نکات مقدماتی و بیان موانع ارتباطی، با جستجو در آیات و روایات به مجموعه ای از راهکارها پرداخته است . یافته های تحقیق نشان می دهد که؛ سه راهکار:بینشی،کنشی و انگیزشی را می توان برای برطرف کردن موانع و بهبود ارتباطات انسان -با تامل در متون دینی- مشاهده کرد. نتیجهی تحقیق بیان می کند که اولین گام در این مساله "روش بینشی "است تا نگاه فرد نسبت به خود، خدا ودیگران تغییر نکند و انسان به شناخت درستی از پیرامون خود نرسد هیچ اقدامی ثمر بخش نیست. در قدم بعدی انگیزه فرد باید تغییر کند، (روش انگیزشی) شخص باید مثبت نگر باشد،با دیگران همدلی و همراهی کند، حسن خلق داشته و از لغزش افراد به راحتی در گذرد. در انتها با روش کنشی ،رفتار خود را با دیگران اصلاح نماید. شایان توجه است که در آموزه های دینی بر توامان بودن همه ی راهکارها با هم توصیه شده است

    کلیدواژگان: راهکار، موانع، ارتباط انسانی، قرآن، کنش
  • علی همت بناری* صفحات 41-60
    مقاله حاضر با عنوان «الگوی تربیت فرزند لقمان حکیم درقرآن» با هدف کشف الگوی مورد استفاده حضرت لقمان در تربیت فرزندش با استفاده از تفسیر و تحلیل آیات سوره لقمان و با روش تحلیل محتوا و استنباطی به بررسی این موضوع پرداخته است. نتایج نشان می دهد که الگوی تربیتی لقمان حکیم از سه عنصر اصلی محتوا، اصول و روش های تربیت تشکیل شده است. در قسمت محتوا، سه محور اساسی آموزه های های اعتقادی، آموزه های عبادی و آموزه های اخلاقی مورد توجه بوده است. در بخش اصول تربیتی از شش اصل «اقناع متربی»، «رعایت اهمیت و اولویت»، «طرح باید ها ونبایدهای تربیتی در کنار هم»، «جامعیت»، «اعتدال» و «زیبا سازی و جذابیت» استفاده شده است. در قسمت روش ها تربیتی نیز شش روش «موعظه»، «استدلال»، «تشبیه و تمثیل»، «بهره گیری از بیان عاطفی»، «عینی سازی و ذکر مصادیق بجای ذکر مفاهیم کلی» و «ایجاد تنفر برای ترک رفتارهای نامطلوب» مورد استفاده قرار گرفته است.
    کلیدواژگان: الگو، تربیت فرزند، لقمان حکیم
  • فاطمه سعیدی*، سیدعلی علم الهدی، محسن قاسم پور صفحات 61-82
    نهج البلاغه و معارف بلند آن ساحتی اخلاقی و تربیتی دارد و تمام گفتار امام علی ع در صحنه های مختلف بر محوریت اخلاق و تعقل استوار است. امام ع، در تمام عرصه های زندگی همواره به انجام تکلیف و اجرای حق و عدالت، توجه داشتند و هیچگاه برای رسیدن به اهداف متعالی از ابزار و روش های غیر دینی و غیر اخلاقی استفاده نکردند. مکتب وظیفه گرای اخلاقی، از جمله نظریات اخلاق هنجاری است که به ویژگی های خاصی از خود عمل و انجام تکلیف، بدون توجه به نتایج آن اهمیت می دهد. با بررسی در متن نهج البلاغه، گزاره های متعددی دلالت بر وظیفه گرایی اخلاق در مکتب اخلاقی امام علی ع، دارد. و برخی شاخص ها برای شناخت وظیفه در نهج البلاغه، مطرح شده است که عبارت از: توجه به قاعده زرین، پاسداشت پایبندی به اصل کیفیت استخدام وسیله، وجود قواعد مطلق اخلاقی(شامل صداقت، وفای به عهد، امانتداری)، اصل عدالت و اصل حق طلبی ست. دراین مقاله با روش "داده بنیاد"، عوامل مذکور درکلام امام (ع) از دیدگاه نهج البلاغه موردبررسی و تحلیل قرارگرفته است.
    کلیدواژگان: وظیفه گرایی اخلاقی، اخلاق علوی، اخلاق هنجاری، نهج البلاغه
  • مهیار خانی مقدم*، سید عبدالرسول حسینی زاده، محبوبه عربی صفحات 83-98
    به نظرمی رسد کارکردهای تربیتی زیارت نامه های معصومان، می تواند زائران را به افزایش غنای بینشی، گرایشی و کنشی در مسیر عبودیت الهی، رهنمون نمایند. از جمله زیارتنامه های ماثور که فرازهای آن، موجب درونی سازی مفاهیم تربیتی می شود، زیارت نامه حضرت زهرا(س) است که محور محتوای آن، بر لزوم تبعیت از آن حضرت دلالت دارد. پژوهش حاضر که با روش توصیفی- تحلیلی سامان یافته، درصدد است بر اساس تحلیل فرازهای زیارت نامه ماثور حضرت زهرا (س) به این سئوالات پاسخ دهد: چه آموزه های تربیتی ناظر به شرایط تبعیت از آن حضرت به دست داده می شود؟ تحلیل آموزه های تربیتی ناظر به نتایج تبعیت از آن حضرت، چه نکات تربیتی را در برخواهند داشت؟ بر اساس نتایج پژوهش، شاخص ترین نکته های تربیتی ناظر به شرایط تبعیت از حضرت زهرا(س) شامل شناخت لزوم تصدیق حضرت زهرا(س) در کنار محبت به ایشان، پایبندی به صبر در تبعیت از حضرت و محوریت بخشیدن به حضرت در تعاملات با دیگران است. همچنین شاخص ترین نکته-های تربیتی ناظر به نتایج تبعیت از آن حضرت، شامل شناخت پاکیزه شدن بهره مندی از ولایت حضرت زهرا(س)، ، الحاق به اهل بیت(ع) و بهره مندی از عنایات الهی است.
    کلیدواژگان: حضرت زهرا(س)، زیارت نامه، ولایت پذیری، تبعیت، نکات تربیتی
  • علیرضا جابرورزنه*، علی محمد میرجلیلی، محمدحسین فلاح صفحات 99-120
    شفقت از موضوعات مهم در حوزه تربیتی، شامل مهارت ها و ویژگی هایی است که نقش مهمی در روابط فردی و اجتماعی بر پایه مهربانی، و توجه به نیاز و مشکلات افراد دارد و موجب همبستگی و مسئولیت پذیری افراد جامعه می شود. هرچند در عصر حاضر نقش شفقت به عنوان الگوی تربیتی موثر در جامعه، مغفول مانده است، ولی قرآن و روایات به عنوان منابع هدایت و تربیت انسان به آن پرداخته اند. نوشتار پیش رو، با روش توصیفی تحلیلی به بررسی مفهوم شفقت و آثار تربیتی آن از دیدگاه قرآن و روایات می پردازد تا ویژگی و مهارت های شفقت و آثار تربیتی آن در ساحت های اعتقادی، احساسی، عاطفی و اخلاقی، در دو حوزه فردی و اجتماعی را بیان نماید و فرهنگ شفقت ورزی در جامعه رشد یابد و بر آن متمرکز شود. نتایج تحقیق بیانگر آن است که: الف) شفقت از صفات مثبت «فردی» و «اجتماعی» است که موجب تاثیر متقابل افراد بر یکدیگر در جهت بهزیستی و التیام روحی است. ب) شفقت مجموعه ای از صفات و مهارت هاست و مفهومی بیش از مهربانی و دلسوزی دارد. ج) شفقت رابطه فرد با «خدا» و «خود» و سپس، با «افراد جامعه و مردم» را برپایه اعتقاد توحیدی، محبت، مسئولیت پذیری، همدردی و همدلی قرار می دهد. بر این اساس شفقت چند نقش اساسی تربیتی دارد: 1- خدا را حاضر و ناظر دانستن در تمام مراحل زندگی، و او را عامل دریافت رحمت و هدایت دانستن؛ 2- کنترل احساس و مدیریت رفتار؛ 3- حفظ و تسکین انسان در برابر رنج-های مادی و معنوی؛ و 4- بسترسازی برای ایجاد محبت متقابل و بهزیستی.
    کلیدواژگان: شفقت، تربیت، رنج، بهزیستی، قرآن و روایات
|
  • Fatemeh Seyfaliei, Sohrab Morovati *, Seyed Mohammad Reza Hosini Nia Pages 1-18
    One of the fundamental elements of good communication is that it plays an important role in promoting the quality of social relations and reducing its damages by its specific functions. The purpose of this study is to recognize the concept and components of self-awareness and explain its implications in social education of individuals and present Qur'anic strategies for achieving it, utilizing the results of psychology and educational sciences research and presenting the Qur'an and hadith to explain the Islamic view on the subject and presentation. It has outlined Qur'anic strategies for achieving it.Consequently, self-awareness results in realistic and thoughtful dealing with others by identifying beliefs and values, thoughts, feelings and behaviors, strengths, needs and desires, and goals. Functions such as recognizing one's own and others' status and dignity, and recognizing interpersonal and other differences are other self-awareness functions that help improve social relationships. According to the Holy Qur'an, the most important strategies for increasing self-awareness are first God-consciousness and then thinking and reflection on its existential dimensions. This is an interdisciplinary and developmental research paper written in a qualitative and descriptive analytical method.
    Keywords: Self-awareness, Social Relations, Function, implication, education
  • Hossain Khakpour *, M Ahmadzadeh Pages 19-40

    Human beings depend on interacting with others in order to meet the needs of their lives, but with a little consideration, we will notice abnormalities and disorganizations between human relationships that cause cool communications. The set of factors that leads to distribution in relationships are called communication barriers. The aim of present study is to find solutions for the obstacles of human relationships with reflecting the religious teachings. The research method is descriptive-analytic with Quranic-narrative approach that after introducing the introduction points and expressing the barriers of communication, has addressed a set of solutions by searching the verses and narrations. The results of study indicate that three strategies can be observed to overcome barriers and improve the human relationships by considering the religious texts: insight, interaction and motivational. The results of study suggest that the first step in this problem is “insight method” to change the view of individual of himself, God and others, and if man doesn’t reach to a right understanding of his surrounding, no action can be fruitful. The motivation of individuals must be changed in the next step, (motivational method) the individuals should have positive view, accompany and sympathy with others, have a good mood, and forgive the wrong doing of others easily. Finally, individuals should modify their behavior with others in the action method. It is worth noting that religious teachings have been recommended as combination of all solutions.

    Keywords: : Solution, barrier, human relationship, Quran, Action
  • Ali Hemat Banari * Pages 41-60
    The present article, titled "The pattern of Luqman Hakim child education in the Holy Qur'an", aims at discovering the ideal model used by Luqman in child upbringing, using the interpretation and analysis of the verses of Surah al-Loghman, and analyzing the content and inferential method. The results show that Loghman Hakim's educational pattern consists of three main elements including: the content, principles and methods of education. In the content section, three axis of beliefs teachings, religious teachings, and ethical teachings have been considered. In the education section, six principles of "Persuasion of trainee", "respecting importance and priority", "necessity of education of must and must nots together", "comprehensiveness", "moderation" and "beautifying and attraction" have been used. In the educational methods section, there are six methods of "preaching", "reasoning", "Similarity and allegory," "using emotional expression," "objectifying and mentioning instances rather than mentioning general concepts," and "creating hatred for leaving undesirable behaviors." has been used.
    Keywords: pattern, educational pattern, child upbringing
  • Fatemeh Saeedi *, Seyed Ali Alamolhoda, Mohsen Ghasempour Pages 61-82
    Nahj al-Balagha and its high education have a moral and educational background And all the Speech of Imam Ali in different scenes are based on ethics and reasoning Imam Ali, in all aspects of life, always paid attention to the duties and implementation of right and justice And never used non-religious and immoral tools and methods to achieve their transcendental goals The moral duty school is one of the normative moral theories that cares about the specific characteristics of self-action and task performance, regardless of its consequences Examined in the context of Nahj al-Balagha, numerous propositions imply that the ethical duty of Imam Ali's moral school is ethical And some indicators have been put forward for duty in Nahj al-Balagha That include paying attention to the golden rule, keeping the adherence to the quality of tool employing, the existence of absolute moral rules (including honesty, faithfulness to the covenant and bailment), the principle of justice and the principle of truth-seekingIn. this article, based on Grounde method, the factors mentioned in the speech Imam has been studied from the perspective of Nahj al-Balagha
    Keywords: moral duty, Alavi ethic, Normative ethics, Nahj al-Balaghah
  • MAHYAR KHANI MOGHADDAM *, Seyed Abdolrasoul Hosseinizadeh, Mahbobeh Arabi Pages 83-98
    The educational functions of the pilgrimage pilgrims, it seems, can lead pilgrims to increase their insight, orientation and kinship in the path of divine worship. One of the influential pilgrimages whose ups and downs lead to the internalization of the educational concepts is the pilgrimage of Hazrat Zahra (SA), whose content centered on the necessity of obeying it. The present study, organized by a descriptive-analytical method, seeks to answer the following questions based on the analysis of the pilgrimage of Zahra's influential pilgrimage: What are the educational teachings regarding the conditions of his obedience? ? What educational points will be included in the analysis of the educational teachings regarding the results of his obedience? According to the results of the study, the most important educational points regarding the conditions of obedience to Prophet Zahra include recognizing the necessity of confirming Prophet Zahra along with loving him, adherence to patience and obedience to Imam Zahra. In interactions with others. Also, the most important educational points regarding the results of his obedience include recognizing the purification of the beneficence of Zahra, the incorporation of Ahl al-Bayt, and the enjoyment of divine attributes.
    Keywords: Hazrat Zahra, Pilgrimage, Provincialism, compliance, Educational Tips
  • Alireza Jaber Varzaneh *, Ali Mohammad Mirjalili, Mohammad Hosein Fallah Pages 99-120
    As a significant issue in the field of discipline and education, compassion plays a key role in interpersonal and social relationships, serves to meet certain needs,and causes responsiveness of individuals and solidarity among them. Nowadays,compassion is somehow ignored as an influential social factor,but it has been paid attention by the Quran and Hadiths as the two major sources of guidance. Using a descriptive-analytical method, this study aims at the concept of compassion and its disciplinary effects as stated in the Quran and Hadiths.The concept is evaluated at both individual and social levels so as to detect its features as well as the corresponding skills practiced in ideological, emotive, affective and ethical domains and to grow a culture of compassion in the community and focus on it. According to the results of the study,compassion is a positive individual and social attribute which leads to mutual effects and, thus, well-being and tranquility. It is an intertwined set of attributes and skills which means something beyond kindness or sympathy. It is also found as a parameter that bases a person’s relations with ‘God’,‘oneself’,and ‘others’ upon divine faith, kindness, responsiveness, sympathy,and unanimity.In this regard, one can recount a few basic educational functions for compassion.They include a)giving a sense of God’s presence in all aspects of life and that He is the sole source of bounties, b)controlling emotions and managing behaviors, c)soothing those in misery and corroborating them in the face of material and spiritual sufferings, and d)setting the ground for mutual affection and well-being.
    Keywords: the Quran, Hadith, Compassion, education, suffering, well-being