فهرست مطالب

اقتصاد و الگوسازی - پیاپی 38 (تابستان 1398)
  • پیاپی 38 (تابستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/06/31
  • تعداد عناوین: 8
|
  • سید مهدی پژم، حسن تحصیلی*، مهدی بهنامه صفحات 11-33

    گسترش صادرات غیرنفتی یکی از الزامات مهم در اقتصاد ایران به شمار می رود. در این راستا، کاهش ارزش پول داخلی به عنوان یکی از راه های دست یابی به این هدف مطرح است هدف پژوهش حاضر ارائه ی بینشی جدید در رابطه با نحوه ی اثرگذاری نرخ ارز بر تورم کالاهای صادراتی غیرنفتی است. برای این منظور، از الگوی خورگرسیون برداری آستانه ای استفاده شد تا موضوع عبور نرخ ارز طی سال های 1395:4 - 1376:2 به صورت غیرخطی بررسی شود. طبق نتایج تحقیق، تکانه ی نرخ ارز با پاسخ مثبت شاخص تورم کالاهای صادراتی غیرنفتی همراه است. در عین حال، اثرگذاری تکانه ی مذکور قبل و بعد از تورم فصلی 8/0 % متفاوت است. به گونه ای که اگر تورم کالاهای صادراتی بیش تر از آستانه باشد، واکنش مثبت و شدیدتری نسبت به تکانه ی نرخ ارز خواهد داشت. این نتیجه را می توان به وابسته بودن فرآیند تولید به کالاهای واسطه ای وارداتی نسبت داد. بر این اساس، نمی توان انتظار داشت با کاهش ارزش پول ملی رقابت پذیری بین المللی برای صادرات غیرنفتی ایجاد شود.

    کلیدواژگان: عبور نرخ ارز، شاخص قیمت کالاهای صادراتی، الگوی خودرگرسیون برداری آستانه-ای
  • مهدی امینی راد، نادر مهرگان*، ابوالفضل شاه آبادی، داود جعفری سرشت صفحات 35-58

    ترجیحات افراد نسبت به ریسک یکی از متغیرهای مهم اقتصادی بوده و تاثیر بسیاری در تصمیمات اقتصادی دارد. تصمیمات سرمایه گذاری، مصرف، پس انداز، خرید بیمه و قراردادهای آتی از جمله تصمیماتی هستند که ترجیحات ریسک در آن نقش کلیدی را بازی می کند. با توجه به اهمیت ترجیحات ریسکی در فرآیند تصمیم گیری، محاسبه شاخصی که بتواند به نحوی وضعیت گرایش ریسک در کل اقتصاد را نشان دهد، ضروری است. هدف از این پژوهش، برآورد سری زمانی پارامتر ریسک گریزی در اقتصاد ایران بر اساس اطلاعات فصلی طی دوره 1381-1396 است. به این منظور از الگوی گارچ در میانگین با پارامترهای متغیر طی زمان استفاده شد. نتایج برآورد ریسک گریزی در اقتصاد ایران نشان داد، این پارامتر در اقتصاد ایران ثابت نبوده و طی دوره ی مورد بررسی بین 0.81 تا 7.6 در نوسان بوده است. همچنین نتایج پژوهش نشان داد، ریسک گریزی در دوره ی رونق نسبت به رکود به مراتب پایین تر بوده و رفتار ضدادواری دارد.

    کلیدواژگان: پاداش ریسک، فیلتر کالمن، ادوار تجاری، ریسک گریزی
  • هاتف حاضری*، بهناز ایوبی گرگری، عبدالرحیم هاشمی صفحات 59-81

    کاهش محدودیت‎های مالی در معاملات مرزی بین کشورها منجر به گسترش بحث آزادسازی و ادغام مالی شده است. در این مطالعه اثر آزادسازی حساب سرمایه به عنوان آخرین پله از فرایند آزادسازی مالی بر تعمیق مالی در گروه منتخب کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه طی دوره 2017- 1990مورد تحلیل قرار گرفته است که با تاکید بر معیار آزادی حساب سرمایه بجای تعریف کنترل حساب سرمایه ارائه شده توسط چاینن و آیتو (2006) مبتنی بر مولفه اصلی متغیرهای باینری محدودیت‎های مالی مرزی است. نتایج تجربی نشان می دهد که در کشورهای در حال توسعه به علت ضعف کیفیت نهادی و عدم تعادل های اساسی در اقتصاد کلان و نقش اندک بخش خصوصی در فعالیت های اقتصادی در مقایسه با کشورهای توسعه یافته، تاثیر مثبت آزادسازی حساب سرمایه بر تعمیق مالی(نسبت اعتبارات اعطایی به بخش خصوصی) در مقایسه با کشورهای توسعه یافته کمتر است. همچنین نتایج موکد بر تاثیر معنا دار زیرساخت های مالی به ویژه در بخش تحرکات بین المللی به عنوان سطح حساب سرمایه اولیه بر تعمیق مالی است. سایر نتایج مهم حاکی از اثر معنا دار بحران بانکی، نرخ ارز و آزادی تجاری بر تعمیق مالی است.

    کلیدواژگان: آزادسازی حساب سرمایه، آزادی تجاری، بحران بانکی، تعمیق مالی، زیرساخت مالی
  • حسین امیری*، رضا غفوری صفحات 83-109

    هدف از این مقاله ارائه یک چهارچوب تجربی برای ارزیابی شوک های سیاست پولی در بازارهای سهام و مسکن ایران در رژیم با نوسانات بالا و پایین است. ابتدا با استفاده از الگو های مارکف سوئیچینگ، بازارهای سهام و مسکن به دو رژیم تقسیم و احتمالات مرتبط با هر رژیم استخراج می گردد. رویکرد الگو سازی مارکف سوئیچینگ به منظور شناسایی دو محیط متمایز برای هر بازار که محیط با نوسانات بالا و محیط با نوسانات پایین نام گذاری می شود، به کار می رود. سپس با استفاده از الگوهای پروبیت اثرات مربوط به سیاست های پولی بر احتمال قرار گرفتن بازارهای مسکن و سهام در رژیم با نوسانات بالا بررسی شده است. برای این منظور از داده های ماهانه نرخ رشد پایه پولی، بازده بازار سهام و مسکن، نرخ تورم و بازده دلار طی دوره زمانی 1395-1389 استفاده شده است. نتایج نشان می دهد که رشد پایه پولی و نرخ تورم بالاتر باعث باقی ماندن بازار سهام و مسکن در رژیم با تغییرپذیری بالا می شود. همچنین بالا رفتن بازدهی دلار موجب کاهش احتمال قرار گرفتن دو بازار فوق در رژیم با نوسانات بالا می شود. یافته های فوق برای سیاست گذاران مفید است، زیرا بررسی های انجام شده درجه ای از قدرت پیش بینی الگو را ارائه می دهند که می توانند در تصمیمات مبتنی بر سیاست پولی استفاده شوند.

    کلیدواژگان: هدف گذاری تورم، تغییر رژیم مارکف، قیمت دارایی های مالی، سیاست پولی، بازار سهام
  • حمیده ترابی*، یگانه موسوی جهرمی، محمد صادق علی پور، فرهاد خداداد کاشی صفحات 111-135

    خانوار به عنوان نهاد بنیادی در هر جامعه و در چرخه ی اقتصاد ملی، از یک طرف عرضه کننده نیروی کار به بنگاه ها در بازار عوامل تولید و از سویی دیگر مصرف کننده ی کالاها و خدمات نهایی در بازار آنها است. همچنین، خانوار تولیدکننده ی بسیاری از کالاها و خدمات می باشد که محصولات خانه داری نامیده شده و ناشی از کار خانه داری است. به صورت کلی، کار خانگی در سه بخش: خودمصرفی خانوار، عرضه محصول به بازار برای کسب درآمد، و خانه داری، انجام می گیرد. این پژوهش به دنبال برآورد ارزش اقتصادی بخش سوم کار خانگی، یعنی کار خانه داری است. از آنجا که هر خانوار برای حیات خود به حداقل زمان و حداقل مصرف محصولات خانه داری نیازمند است، در این پژوهش، از تابع تولید کاب داگلاس با لحاظ کردن دیدگاه استون گری استفاده شده است. بر اساس یافته های پژوهش، سهم ارزش اقتصادی کار خانه داری، 4 درصد از درآمد ملی سال 1394 برآورد گردیده است. این در حالی است که در همان سال سهم فعالیت هایی نظیر زراعت - باغداری و دامداری به ترتیب 8.33 و 5.57 درصد از درآمد ملی بوده است.

    کلیدواژگان: ارزش اقتصادی کار خانگی، رهیافت ارزش افزوده، تابع تولید خانوار، تابع مطلوبیت استون گری
  • ابولفضل رحیمی*، مهدی یزدانی، هادی حسن زاده صفحات 137-154

    هدف از این مقاله بررسی تخمین شاخص رفاه خانوارها در استان خراسان شمالی و مقایسه آن با متوسط رفاه خانوارها در کل کشور ایران است. با توجه به تعدد سازمان های حمایتی در کشور ایران از جمله سازمان هدفمندسازی یارانه ها، سازمان بهزیستی، سازمان تامین اجتماعی، کمیته امداد امام خمینی(ره) و غیره، برای اجرای سیاستهای حمایتی جهت بهبود وضعیت رفاه خانوارها نیاز به یک شاخص کمی است تا بتوان با استفاده از آن معیار، سیاست های حمایتی را را اعمال نمود. در این مقاله با استفاده از داده های درآمد و هزینه خانوار مرکز آمار ایران طی دوره 1384-1393 به بررسی وضعیت رفاه خانوارها با استفاده از شاخص رفاه انگل پرداخته شده است. با لحاظ تاثیر برخی از متغیرهای جمعیت شناختی خانوارها، منحنی انگل تخمین زده شده است. سطح رفاه همه خانوارهای کشور ایران طی دوره مورد نظر کاهش پیدا کرده و همچنین سطح رفاه خانوارهای استان خراسان شمالی نسبت به کل کشور در طی دوره مورد نظر کمتر بوده است. به طور کلی خانوارهای روستایی سطح رفاه کمتری نسبت به خانوارهای شهری داشته اند. بنابراین با توجه به نتایج این مقاله دولت ها و سازمان های حمایتی باید متغیرهای موثر در وضعیت رفاه خانوارها از قبیل مخارج کل خانوارها، محل سکونت خانوارها، اندازه خانوارها و سایر متغیرهای جمعیت شناختی مهم را مورد توجه قرار دهند.

    کلیدواژگان: رفاه خانوار، منحنی انگل، استان خراسان شمالی
  • مرتضی تهامی پور زرندی*، محمد قربانی صفحات 155-183

    در حال حاضر بخش کشاورزی به دلیل رشد جمعیت و نیاز به تامین مواد غذایی بزرگترین مصرف کننده آب در کشور است. بنابراین، مدیریت منابع و مصارف آب در بخش کشاورزی به دلیل کمبود منابع آب و خاک از یک طرف و مازاد تقاضای مواد غذایی از طرف دیگر حائز اهمیت است. از این رو، هدف مطالعه حاضر استفاده از رویکرد تجارت آب مجازی برای تعیین ردپای آب کشور در تجارت محصولات کشاورزی است. برای این منظور رهیافت شاخص های فنی-پایه برای اندازه گیری آب مجازی (تقاضای آب ویژه) به تفکیک محصولات زراعی و باغی مورد استفاده قرار گرفته است. در این مطالعه، آب مصرفی ویژه و تجارت آب مجازی 36 محصول زراعی و باغی برای دوره زمانی 94-1380 محاسبه و بررسی شده است. نتایج نشان داد که کشور ایران در سالهای مذکور در بخش محصولات زراعی واردکننده خالص آب مجازی و در بخش محصولات باغی صادرکننده خالص آب مجازی است و در مجموع واردکننده خالص آب مجازی است. به طور متوسط در سال های مورد بررسی ایران به واسطه تجارت محصولات زراعی و باغی مورد بررسی سالانه 4.3 میلیارد مترمکعب صادرات و 8/15 میلیارد مترمکعب واردات آب مجازی داشته است. در میان محصولات زراعی و باغی بررسی شده، حبوبات و خشکبار براساس آب مصرفی ویژه برآورد شده آن ها، محصولاتی پر مصرف هستند. نتایج بدست آمده اطلاعاتی را فراهم کرده است که می تواند برای بهینه سازی ترکیب تجاری محصولات کشاورزی در راستای حفظ منابع آب و تامین امنیت غذایی مورد استفاده قرار گیرد.

    کلیدواژگان: آب، تجارت آب مجازی، بخش کشاورزی، ایران
  • ابوالفضل شاه ابادی*، حمید کردبچه، پروانه حاجی عزیزی صفحات 185-209

    ارتقای بهره وری کل عوامل تولید یکی از اهداف اقتصادی است و شناخت عوامل موثر بر آن همواره از سوی اقتصاددانان مورد تاکید بوده است. از مهم ترین عوامل موثر بر ارتقای بهره وری کل عوامل تولید، می توان به کارآفرینی اشاره نمود. با توجه به اهمیت این مسئله، مطالعه حاضر به ارزیابی نقش کارآفرینی بر بهره وری کل عوامل تولید در سه گروه از کشورهای منبع محور(9 کشور از جمله ایران)، کارایی محور(10کشور) و نوآوری محور(16 کشور) با استفاده از روش گشتاورهای تعمیم یافته (GMM) طی دوره زمانی 2008-2017 پرداخته است. نتایج مطالعه حاکی از تاثیر مثبت و معنادار شاخص کارآفرینی و هر کدام از پنج شاخص اصلی آن (کارآفرینی نوظهور، کارآفرینی نوپا، کارآفرینی جدید، کارآفرینی تثبیت شده و خروج از کسب و کار) بر بهره وری کل عوامل تولید در گروه کشورهای مورد مطالعه است. ضریب شاخص کارآفرینی نوظهور در کشورهای منبع محور بزرگتر از کشورهای کارایی محور و نوآوری محور است. همچنین تاثیر باز بودن تجاری، فناوری اطلاعات و ارتباطات، آموزش و شدت سرمایه به عنوان متغیرهای کنترلی در الگو، مورد بررسی قرار گرفت که از این میان تاثیر باز بودن تجاری بر بهره وری کل عوامل تولید در کشورهای منبع محور بی معنی و در کشورهای نوآوری محور و کارایی محور مثبت و معنی دار، تاثیر آموزش مثبت و معنادار، تاثیر شدت سرمایه مثبت و معنادار و اثر فناوری اطلاعات و ارتباطات در گروه کشورهای منبع محور و نوآوری محور بی معنی و در گروه کشورهای کارایی محور مثبت و معنی دار است.

    کلیدواژگان: بهره وری کل عوامل تولید، کارآفرینی، GMM
|
  • Seyyed Mehdi Pazham, Hassan Tahsili *, Mehdi Behname Pages 11-33

    Non-oil exports are one of the important requirements in the Iranian economy. In this regard, currency depreciation is one of the ways to achieve this goal. The purpose of the present study is to provide a new insight into the way the exchange rate influences the inflation of non-oil exports. For this purpose, a threshold vector autoregression model was used to study the non-linear issue of exchange rate fluctuation in 1376:2-1395:4. According to the results of the research, the exchange rate shocks is associated with a positive response to the inflation rate of non-oil exports goods. Nevertheless, the impact of the shock before and after the 0.8% seasonal inflation is different. So that if inflation of exported goods exceeds the threshold, it will have a more positive reaction to the exchange rate shock. This result can be attributed to the dependence of the production process of Exported goods on imported intermediate goods. Accordingly, it cannot be expected that creating international competitiveness of non-oil exports with currency depreciation.

    Keywords: Exchange rate pass-through, Export Price Index, Threshold Vector autoregression
  • Mehdi Aminirad, Nader Mehregan *, Abolfazl Shahabadi, Davod Jafariseresht Pages 35-58

    The preferences of individuals towards risk are one of the most important economic variables and have a significant impact on economic decisions. Investment decisions, consumption, saving, purchases of insurance and future contracts are among the decisions where risk preferences play a key role. Considering the importance of risk preferences in the decision-making process, it is necessary to calculate an indicator that can show the state of risk-orientation in the whole economy. The purpose of this paper is to estimate the time series of the risk aversion parameter in Iran's economy based on quarterly data during the period of 2002-2017. For this purpose, Time- Varying parameter GARCH in mean models was used. Estimates of risk aversion in Iran's economy showed that this parameter was not constant in Iran's economy and fluctuated between 0.81 and 7.6 over the period under study. The results also showed that risk aversion is much lower in the boom period than the recession and has a countercyclical behavior.

    Keywords: Risk Premium, Kalman Filter, Business Cycle, Risk aversion
  • Hatef Hazeri *, Behnaz Ayoubi Gargari, Abdolrahim Hashemi Pages 59-81

    Reducing financial constraints on border transactions between countries has led to an expansion of the liberalization and financial integration debate. In this study, the effect of the capital account liberalization on financial deepening as the last step of the financial liberalization has been analyzed in the selected group of developed and developing countries over the period 1990 -2017, which is emphasis on the criterion of capital account freedom provided by Chienne and Aito (2006) that are based on the main component of the binary variables of borderline financial constraints rather than the definition of capital account control. The experimental results show that in developing countries the positive impact of capital account liberalization on financial deepening (ratio of credits Granting to the private sector) is lower compared to developed countries due to the weak institutional quality and the lack of equilibrium in macroeconomics and the small role of the private sector in economic activities compared to developed countries,. Also, the results strongly emphasize the significant impact of financial infrastructure on financial deepening, especially in the international movement sector, as the level of initial capital account. Other significant results indicate a significant effect of the banking crisis, exchange rate and commercial freedom on financial deepening.

    Keywords: Capital Account Liberalization, Trade freedom, Banking Crisis, Financial Deepening, Financial Infrastructure
  • Hossein Amiri *, Reza Ghafouri Pages 83-109

    The purpose of this paper is to provide an empirical framework for assessing monetary policy shocks in two Iranian stock and housing markets in high and low volatility regimes. For this purpose, firstly, using Markov Switching models, both stock and housing markets are divided into two regimes and probabilities associated with each regime. It should be noted that the Markov Switching Modeling Approach is used to identify two distinct environments for each market where the environment is referred to as high fluctuations and low fluctuation environments. Then, using Probit models, the effects of monetary policy on the probability of housing and stock markets in a regime with high fluctuations are investigated in the next step. For this purpose, the monthly data on money base, the stock market and housing stock returns, inflation rates and dollar return during the period of 2010-2016 were used. The results show that money base and higher inflation rates will keep stock and housing stock in a highly volatile regime. The rise in dollar yields also reduces the probability of the two above-mentioned markets fluctuating in the regime. The findings are very useful for policy makers, because the studies conducted in this paper provide a degree of predictive power that can be used in monetary policy decisions.

    Keywords: Inflation Targeting, Markov regime switching, financial asset prices, Monetary Policy, Stock market
  • Hamideh Torabi *, Yeganeh Mousavi Jahromi, Mohammadsadegh Alipour, Farhad Khodadad Pages 111-135

    A household as a fundamental institution in each society and in the national economy, is labor supplier to firms in factors of production market and, on the other hand, it is a consumer of the goods and services in those markets.Also, the household is a producer of many goods and services that are called housekeeping products and are caused by housework. Generally, housework is carried out in three ways: household self-consumption, supply of the product to the market for gaining income, and housekeeping. This study following to estimate the economic value of the housekeeping which is the third part of housework. Since, every household needs for own life to the minimum time and consumption of housekeeping products, in this research, the Cobb- Douglas production function is used with considering Stone - Geary approach. According to the research findings, the share of the housekeeping economic value of national income is calculated equal to %4, in 2015. While, in the same year, the shares of activities such as Agriculture- horticulture, and Animal husbandry were 8.33 and 5.57 percent of national income, respectively.

    Keywords: Economic value of housework, Value Added Method, Household production function, Stone - geary utility function
  • Abolfazl Rahimi *, Mehdi Yazdani, Hadi Hasanzade Pages 137-154

    The purpose of this article is to investigate the welfare status of households in northern Khorasan province and compare it with the average welfare of households in the whole country of Iran. Regarding the number of support organizations in Iran such as subsidies targeting organization, welfare organization, social security organization, Imam Khomeini Relief Committee and etc. to implement supportive policies to improve the welfare of households, there is a need for a quantitative index to be able to the use of that benchmark applied to supportive policies. In this article, using household income and expenditure data of the Statistics Center of Iran during the period of 2005-2014, the household welfare status has been analyzed using Engel welfare Index. With regard to the impact of some demographic variables of households, the Engel curve is estimated. The level of well-being of all households in Iran has decreased over the period. And also the level of welfare of households in the northern Khorasan province was lower than the whole country during the period under consideration. In general, rural households have a lower level of welfare than urban households. Therefore, according to the results of this study, governments and supportive organizations should consider the variables that affect the welfare state of households such as total expenditure households, household size, and other important demographic variables.

    Keywords: household welfare, Engel curve, North Khorasan Province
  • Morteza Tahami Pour Zarandi *, Mohammad Ghorbani Pages 155-183

    The agricultural sector is currently the largest water consumer in the country due to population growth and the need for food supply. Therefore, resource management and water consumption in agriculture, on the one hand, are important due to the shortage of water and soil resources and, on the other hand, the surplus of food demand. Therefore, the purpose of the study is to use the virtual water trade approach to determine the water footprint of the country in the agricultural sector. For this purpose, the technical-base indicators have been used to measure the virtual water consumption of products. In this study, special water consumption and virtual water trade of 36 crops and garden products for the period of 2001-15 have been calculated. According to the results, Iran is the net importer of "virtual water" during the period examined. Through the trade in agricultural products, exports amounted to 4.3 billion cubic meters per year and 15.8 billion cubic meters of "virtual water" imports. Among the studied crops and garden products, legumes and dried fruits based on their special water consumption are high-consumption products. The results have provided information that can be used to optimize the combination of agricultural products in order to maintain water resources and provide food security.

    Keywords: Water, Virtual Water Trade, Agriculture Section, Iran
  • Abolfazl Shahabadi *, Hamid Kurdbacheh, Parvaneh Hajiazizi Pages 185-209

    The promotion of total factor productivity is one of the economic goals, and the recognition of the factors influencing it has always been emphasized by economists. Entrepreneurship can be mentioned as one of the most important factors affecting the promotion of total factor productivity. Considering the importance of this issue, the present study assesment the role of entrepreneurship on total factor productivity in three groups of countries Factor-oriented (9 countries, including Iran), efficiency- oriented (10 countries) and innovation-oriented (16 countries) using generalized moment of method (GMM) during the period of 2008-2015. The results of the study indicate that the positive and significant impact of the entrepreneurship index and each of the five main indices (nascent entrepreneurial, early-stage entrepreneurial, new business owners, established business owners and exit from business) on the total factor productivity in the studied countries. The index coefficient of nascent entrepreneurial in factor-oriented countries is greater than efficiency- oriented and innovation-oriented countries. Also, the impact of openness, information communication and technology, education, and capital intensity were examined as controlling variables in the model among these, the effect of openness on total factor productivity in factor-oriented countries is meaningless, and in the efficiency- oriented and innovation- oriented countries is positive and meaningful, the effect education of positive and meaningful, the effect of capital intensity is positive and meaningful, and the effect of information and communication technology in the factor-oriented and innovation- oriented countries is negative and meaningless and in the efficiency- oriented countries group is positive and meaningful.

    Keywords: Total Factor Productivity, Entrepreneurship, GMM