فهرست مطالب

  • سال بیست و نهم شماره 3 (پاییز 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/07/01
  • تعداد عناوین: 15
|
  • سحر محمدی*، علی اصغر جعفرزاده، فرزین شهبازی، حسین رضایی صفحات 1-11

    بررسی تکامل خاک ناشی از اثر فاکتورهای مختلف طی فرآیندهای خاک سازی یکی از ضرورت های مدیریت اراضی برپایه مطالعات خاک شناسی است. با توجه به این مهم 4 خاکرخ از اراضی گوهران خوی ضمن مطالعه ژنتیکی و رده بندی، از نظر تکامل طی روش های مرفولوژیکی و میکرومرفولوژیکی به منظور بررسی قابلیت این روش ها بررسی شدند. پس از تجزیه های مرسوم، خاکرخ ها براساس نسخه 12 کلید رده بندی آمریکایی طبقه بندی شدند. جهت بررسی میزان تکامل خاک ها از روش های نیمه کمی مشتمل بر شاخص های هاردن، MISODI و MISECA استفاده شد. نتایج بیان گر حضور دو رده اینسپتی سول وآلفی سول در نتیجه فرآیند های خاک سازی هوادیدگی، تجمع بقایای آلی و آب شویی و تجمع آهک ثانویه و رس در منطقه مورد مطالعه می باشد. شدت متفاوت فرآیندهای خاک سازی منجر به درجات مختلفی از تکامل خاک ها شده که براساس نتایج حاصل از سه روش مطالعه تکامل خاک، آلفی سول متکامل تر از اینسپتی سول و ترتیب تکاملی انواع خاک های اینسپتی سول نیز منطبق با نتایج حاصل از رده بندی خاک ها است. هر چند رده بندی خاک های مطالعه شده ترتیب تکاملی آنها را نشان داد لیکن ارزیابی نیمه کمی تکامل آنها بیانی از فاصله دقیق خاک ها داشته که این امر در جدایش خاک هایی با رده بندی یکسان بسیار مفید است. به طور کلی نتایج یکسان روش های نیمه کمی مطالعه شده کارآیی یکسان آنها در رتبه بندی تکاملی خاک های نواحی همچون خوی را می رساند، هرچند چنین به نظر می رسد که نارسایی های اندک شاخص MISECA برای رتبه بندی خاک های دارای نمودهای آهکی ناشی از محدود بودن شواهد آهکی شدن در خاکرخ ها است که منجر به عدم ارجحیت آن نسبت به سایر شاخص ها شده است.

    کلیدواژگان: تکامل خاک، شاخص هاردن، میکرومرفولوژی، MISODI، MISECA
  • مجید رئوف*، سجاد میرزایی صفحات 13-25

    هدف این پژوهش، انتخاب مناسب ترین روش درون یابی برای برآورد تغییرات مکانی بارش روزانه در حوضه آتشگاه اردبیل می باشد. برای این منظور، از آمار 9 ایستگاه باران سنجی آب منطقه ای استان اردبیل استفاده گردید. پس از انجام آزمون های همگنی و استقلال داده ها، روش های درون یابی کریجینگ و کوکریجینگ جهانی با مدل برازش دایره ای، کروی، نمایی، گوسی و نرمال و همچنین روش های عکس فاصله وزنی، تابع شعاع محور،  تخمین گر عام و تخمین گر موضعی با استفاده از نرم افزار ArcGIS مورد ارزیابی قرار گرفتند. به منظور مقایسه و ارزیابی روش های استفاده شده، از معیارهای آماریMean ، RMS، ASE، MS و RMSS  استفاده شد. در هر روش به کمترین خطای آماری، کمترین رتبه و به بیشترین خطا، بیشترین رتبه اختصاص داده شد و جمع رتبه ها جهت مقایسه مورد استفاده قرار گرفت. نتایج نشان داد که روش کوکریجینگ جهانی با مدل برازش دایره ای، با کسب حداقل رتبه، مناسب ترین روش درون یابی بارش برای دوره بازگشت 2 ساله و روش کوکریجینگ جهانی با مدل برازش نرمال، با کسب پایین ترین رتبه، مناسب ترین روش درون یابی بارش روزانه برای دوره های بازگشت 5، 10، 25، 50 و 100 می باشد. مقدار متوسط وزنی حداکثر بارش روزانه حوضه آبخیز آتشگاه برای دوره های بازگشت 2، 5، 10، 25، 50 و 100 ساله به ترتیب، 5/37، 19/48، 49/51، 32/53، 14/54 و 69/57 میلی متر تعیین شد.

    کلیدواژگان: دوره بازگشت، کریجینگ، کوکریجینگ، مدل های قطعی، همگنی
  • میلاد مرادی، اکرم عباسپور، سمیه عزیزی، صابره دربندی* صفحات 27-41

    حوضچه های تاخیری بهترین راه کارهای مدیریتی طراحی شده برای کنترل سیلاب شهری هستند و اهداف طراحی آن ها عمدتا برای کنترل کمیت و کیفیت سیلاب به ازای هزینه کمینه می باشد. در این پژوهش، داده های طولانی مدت بارش ساعتی ایستگاه های سینوپتیک کرمان و مهرآباد مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و سه مشخصه بارش (مدت زمان بارش، حجم بارش و زمان بین دو رخداد بارش) تعیین شد. مدل های تحلیلی- احتمالاتی (APM) به کار گرفته شد و پارامترهای مدل با استفاده از نزدیک ترین ایستگاه باران سنجی به منطقه مورد مطالعه تخمین زده شدند. پارامترهای مدل تحلیلی- احتمالاتی، به همراه پارامتر حوضه آبخیز، به منظور ایجاد ترکیبی بهینه از حجم حوضچه و ظرفیت خروجی مورد استفاده قرار گرفتند. تابع هدف بصورت کمینه سازی هزینه ها با استفاده از مدل تحلیلی- احتمالاتی و بهینه سازی ازدحام ذرات (PSO) تعیین گردید. مقایسه بهینه سازی ازدحام ذرات با مدل تحلیلی- احتمالاتی نشان می دهد که نتایج PSO برای هزینه متغیرهای طراحی شده از دقت بالاتری برخوردار است و نیازی به اندازه ظرفیت خروجی حوضچه ندارد. همچنین نتایج نشان داد که مدل PSO، مدلی مقرون به صرفه و سریع برای اجرا خواهد بود.

    کلیدواژگان: بهینه سازی ازدحام ذرات، حوضچه تاخیری، حوضه آبخیز شهری، رواناب، مدل های تحلیلی احتمالاتی
  • حسن ترابی پوده*، رضا دهقانی، پرستو همه زاده صفحات 43-54

    رشد تقاضای آب با کیفیت و کمیت مطلوب، مهندسین و برنامه ریزان را وادار به تفکر و ارائه طرحهای پیشرفته برای بهره برداری بهینه از سیستمهای منابع آب نموده است. روش های بهینه سازی فراکاوشی مانند الگوریتم ازدحام ذرات که در این مقاله مورد بررسی قرار گرفته است، از روش های نوین مورد بحث در دهه های اخیر می باشد. در این تحقیق یک مدل توسعه یافته از الگوریتم ازدحام ذرات بسط داده شد و به همراه الگوریتم ازدحام ذرات با یک مسئله بهینه سازی غیر خطی و مقید سیستم تک مخزنی مورد ارزیابی قرار گرفت. بدین منظور ابتدا برای یک دوره پنج ساله سیستم مذکور بهینه سازی شد. برای مقایسه نتایج از نرم افزار لینگو که یک مدل برنامه ریزی غیرخطی می باشد، استفاده شده است. مقدار تابع هدف در الگوریتم توسعه یافته تنها 12/0 درصد با بهینه سراسری اختلاف نشان داده است. پس از اینکه تحلیل حساسیت پارامترها و کارآیی الگوریتم در دوره پنج ساله بررسی شد، دوره ده ساله برای بهینه سازی انتخاب شد. در این حالت نیز تابع هدف کمتر از 1 درصد با بهینه سراسری اختلاف داشته است. در هر دو حالت نتایج الگوریتم توسعه یافته ازدحام ذرات نسبت به الگوریتم ازدحام ذرات، بهبود یافته و قادر است از بهینه های محلی خارج شود. بنابراین می توان نتیجه گرفت که الگوریتم توسعه یافته ازدحام ذرات از توانایی بسیار بالایی جهت حل مسائل پیچیده بهره برداری از سیستم های منابع آب برخوردار است.

    کلیدواژگان: الگوریتم فراکاوشی، بهره برداری از مخازن، بهینه سازی، لینگو، منابع آب
  • مرضیه پیری*، ابراهیم سپهر، عباس صمدی، خلیل فرهادی، محمد علیزاده خالد آباد صفحات 55-66

    وجود فلزات سنگین در منابع آب و پساب از مشکلات زیست محیطی بسیاری از جوامع است. فرایند جذب و استفاده از جاذب های ارزان قیمت یکی از روش هایی است که در سال های اخیر توجهات زیادی را به خود جلب کرده است. هدف این پژوهش بررسی تاثیر کیتوزان در جذب فلزات سنگین کادمیم و مس از محلول های آبی با استفاده از روش سطح پاسخ بر مبنای مدل باکس بنکن می باشد. برای این منظور آزمایشات پیمانه ای جذب به منظور ارزیابی اثر متغیرهای مستقل شامل pH، قدرت یونی و غلظت با استفاده از روش ذکر شده برای ارزیابی اثرات این متغیرها انجام گردید. از آنالیز واریانس یک طرفه برای تجزیه و تحلیل داده ها استفاده شد. با توجه به مقادیر ضریب تعیین (99/0=R2) وR2 متعادل شده (99/0=R2adj) می توان گفت مدل به دست آمده برای تحلیل داده ها مناسب می باشد. آنالیز واریانس یک طرفه (0001/0>p) نشان داد مدل درجه دو بهترین مدل برای تعیین برهمکنش متغیرهای مطالعه می باشد. شرایط بهینه برای جذب حداکثر مس و کادمیم از محلول های آبی به ترتیب در محدوده pH 47/5 و 26/5، غلظت 200 و 8/168 (mg L-1) و قدرت یونی 03/0 (mol L-1) بدست آمد. مقادیر پیش بینی شده جذب برای شرایط بهینه ذکر شده برای مس و کادمیم به ترتیب 68/83 و 07/45 (mg g-1) شد. بنابراین روش سطح پاسخ می تواند در بهینه سازی حذف کادمیم و مس از محلول های آبی به وسیله کیتوزان موثر باشد.

    کلیدواژگان: باکس بنکن، کیتوزان، کادمیم، مس، روش سطح پاسخ
  • اعظم اردلانی، مرتضی بختیاری*، مجتبی صانعی، سیدمحمود کاشفی پور صفحات 67-79

    ساخت پایه های پل در داخل بستر رودخانه ها غالبا تغییراتی در شکل و مسیر رودخانه ها ایجاد می کنند. این تغییرات عکس العمل های طبیعی رودخانه را در پی دارد که یکی از آن ها آبشستگی موضعی در اطراف پایه ی پل هاست و می تواند سالانه خساراتی را به وجود می آورد. ازاین رو تحقیقات زیادی روی روش های کنترل و کاهش آبشستگی انجام گرفته است. یکی از روش های ارائه شده توسط محققان استفاده از شکاف در پایه پل هاست. در تحقیق حاضر اثر مساحت سطح شکاف در بدنه ی پایه روی آبشستگی موضعی اطراف پایه با مقطع مستطیلی به صورت آزمایشگاهی مورد بررسی قرارگرفته است. برای این منظور از پایه های دارای شکاف با مقطع مربعی و به ابعاد متفاوت استفاده گردید. شکاف ها در سه تراز قرارگیری (نزدیک سطح آب، هم تراز بستر و زیر بستر) و در چهار عدد فرود مورد آزمایش قرار گرفت. نتایج نشان داد عمق آبشستگی حداکثر و حجم چاله ی آبشستگی با تراز قرارگیری شکاف نسبت به بستر و عدد فرود جریان، رابطه ی مستقیم و با مساحت سطح شکاف، رابطه عکس دارد. بهترین عملکرد شکاف مربوط به شکاف با ابعاد بیشتر و در تراز زیر بستر و در شرایط  کمترین عدد فرود بوده که به میزان 4/55 درصد عمق آبشستگی را کاهش می دهد.

    کلیدواژگان: آبشستگی، پایه ی پل، شکاف، مساحت شکاف، مطالعه آزمایشگاهی
  • مهناز خلج، سعید گوهری* صفحات 79-95

    یکی از روش های محافظت و تثبیت سواحل رودخانه ها استفاده از آبشکن می باشد. آبشکن ها با انحراف جریان از کناره ها و هدایت آن به سمت محور اصلی رودخانه، باعث ته نشینی مواد رسوبی و تثبیت کناره رودخانه ها می شود. آبشستگی در اطراف آبشکن و شکل دماغه آن از جمله پارامترهای مهم در مطالعات مهندسی رودخانه است. تغییر الگوی جریان در کناره ها، عامل موثری روی میزان آبشستگی موضعی در دماغه آبشکن می باشد. در این مقاله با انجام مطالعات آزمایشگاهی به بررسی اثر طول آبشکن چوگانی (L) بر آبشستگی در کانال مستقیم پرداخته شده است. نتایج آزمایش ها نشان می دهد که تغییرات ابعاد چاله آبشستگی (شامل بیشینه عمق آبشستگی(ds)، طول چاله آبشستگی در بالادست و پایین دست آبشکن و بیشینه عرض آبشستگی) با طول آبشکن چوگانی نسبت مستقیم دارند. همچنین فاصله حفره آبشستگی از دیواره کانال در آبشکن چوگانی نسبت به آبشکن مستقیم بیشتر بوده است که سبب کاهش آبشستگی ساحل شده و به پایداری آبشکن کمک می کند. با توجه به هدایت مناسب جریان به سمت پایین دست، بیشینه میزان آبشستگی در آبشکن چوگانی نسبت به آبشکن مستقیم کمتر می باشد.

    کلیدواژگان: آبشکن چوگانی، آبشستگی، رسوب، طول آبشکن، مدل آزمایشگاهی
  • مریم سادات واعظ مدنی، احمد فاخری فرد، ابوالفضل مجنونی هریس* صفحات 95-108

    یکی از پیشنهادات کارشناسان برای احیای دریاچه ارومیه تبدیل اراضی آبی به دیم می باشد، چرا که نزولات جوی کاهش یافته و تغییر اقلیم و افزایش مصارف کشاورزی موجب قطع حق آبه اکولوژیکی رودخانه ها در حوضه آبریز دریاچه ارومیه شده است، در این میان کشت گندم دیم به عنوان یک راهکار مفید برای جایگزینی محصولات کشت آبی از طرف کارشناسان مرتبط مطرح است. از این رو بررسی مهم ترین عامل محدود کننده عملکرد دیم یعنی میزان رطوبت قابل دسترس گیاه ضروری به نظر می رسد. بدلیل پرهزینه و زمان بر بودن آزمایش های مزرعه ای جهت تعیین عملکرد محصول با دقت بالا استفاده از مدل هایی مانند مدل AquaCrop که در آن عملکرد محصول بر اساس تابعی از رطوبت در دسترس گیاه محاسبه می شود، مطلوب است. در این پژوهش پس از واسنجی و اعتبار سنجی مدل گیاهی یاد شده برای شبیه سازی عملکرد گندم دیم دشت تبریز در دوره آماری 35 ساله (1395- 1360)، متغیرهای هواشناسی منطقه مورد مطالعه با به کار گیری سری زمانی توماس- فیرینگ در دوره آماری مذکور برای 5 سال آتی پیش بینی شدند و سپس عملکرد گندم دیم توسط مدل گیاهی برای سال های 1396 تا 1400 تخمین زده شد. در پایان راهکار مدیریتی جهت افزایش پتانسیل تولید گندم دیم ارائه گردید. بر اساس نتایج این پژوهش، توانمندی تلفیقی مدل گیاهی و سری زمانی نامبرده به ترتیب در شبیه سازی عملکرد محصول و پیش بینی اطلاعات اقلیمی در منطقه بالا است. نتایج نشان داد که علیرغم عدم تغییر معنی دار بارش، بدلیل افزایش دما، عملکرد گندم در پنج سال آتی 13 درصد افزایش خواهد یافت. همچنین به دلیل مکفی نبودن بارش پیش بینی شده، انجام آبیاری تکمیلی به مقدار 40 میلی متر برای کشت گندم دیم در منطقه پیش بینی گردید تا پتانسیل تولید افزایش یابد.

    کلیدواژگان: آبیاری تکمیلی، اعتبار سنجی، دشت تبریز، عملکرد، مدل گیاهی، واسنجی
  • نادر سلامتی*، حسین دهقانی سانیچ صفحات 109-121

    برای بررسی تاثیر مقدار آب در آبیاری قطره ای زیرسطحی بر کارایی مصرف آب،عملکرد و اجزای عملکرد و تعیین تیمار مناسب آبیاری در دو رقم خرما، آزمایشی به صورت کرت های یک بار خرد شده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در دو سال زراعی (1394-1392) در ایستگاه تحقیقات کشاورزی بهبهان اجرا گردید. مقدار آب مصرفی در روش آبیاری قطره ای زیرسطحی در سه سطح بر اساس 75، 100 و 125 درصد نیازآبی در کرت های اصلی و  دو رقم  نخل خرمای کبکاب و  خاصی در کرت های فرعی مقایسه شدند. تجزیه مرکب داده ها برای دو سال آزمایش نشان داد که در صفات کمی وزن میوه، طول، تعداد میوه در خوشه و عملکرد خرما تفاوت معنا داری بین سطوح مختلف آب، رقم و اثر متقابل آن ها شناسایی نشد ولی بین سطوح مختلف آب در صفت کارایی مصرف آب تفاوت معناداری در سطح احتمال 5 درصد مشاهده شد. لذا تیمار 75 درصد نیاز آبی به دلیل مصرف آب کمتر (به میزان  3/7545 مترمکعب در هکتار)، عملکرد 6284 کیلوگرم در هکتار و کارایی مصرف آب به میزان 833/0 کیلوگرم بر مترمکعب برتر اعلام شد. عملکرد رقم خاصی 6730 کیلوگرم در هکتار بود. تیمارهای 75 درصد نیاز آبی در دو رقم کبکاب و خاصی با کارایی مصرف آب به ترتیب 804/0 و 862/0 کیلوگرم بر مترمکعب برتری معنی داری نسبت به دیگر تیمارها داشتند.

    کلیدواژگان: آبیاری قطره ای، خرما، کارآیی مصرف آب، عملکرد، صفات کمی و کیفی
  • یوسف حسن زاده*، امین عبدی کردانی، مهران حسن زاده، مریم شفیعی نجد صفحات 121-134

    اگر چه سازه سد نقش مهمی در مهار سیلاب و تامین آب برای کشاورزی، مصرف انسانی، استفاده صنعتی، تولید برق و پرورش ماهی دارد، در صورت شکست آن، تلفات جانی و خسارات بسیاری را ایجاد می نماید. برای کاهش اثرات مخرب شکست سد در مناطق سیل گیر پایاب، ارائه نقشه خطرپذیری سیلاب بسیار ضروری می باشد. بدین منظور در مرحله اول، هیدروگراف شکست خروجی از سد علویان با استفاده از مدل BREACH و تحت سناریوی روگذری جریان محاسبه گردید. در مرحله بعد، با استفاده از مدل HEC-RAS سیلاب ناشی از شکست سد در پایین دست رودخانه روندیابی گردید. در نهایت از نرم افزار ArcGIS جهت پهنه بندی سیلاب استفاده گردید. نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که سد علویان، در مدت زمان 46 دقیقه و با حداکثر دبی خروجی در حدود 66000 مترمکعب بر ثانیه به طور کامل می شکند. همچنین، بر اساس نقشه خطرپذیری سیلاب، بیشتر نقاطی که در منطقه مورد مطالعه تحت تاثیر سیلاب ناشی از شکست سد علویان واقع شده اند، جزو مناطق پر خطر محسوب می شوند.

    کلیدواژگان: پهنه بندی سیلاب، سد علویان، سیستم اطلاعات جغرافیایی، شکست سد، نقشه خطرپذیری سیلاب
  • فرید صادقی سعادت لو، عادل ریحانی تبار*، نصرت الله نجفی، احمد بایبوردی صفحات 135-146

    در این پژوهش تاثیر مصرف توام نیتروژن وآهن بر شاخص کلروفیل و برخی ویژگی های رشد ذرت(Zea mays L.) آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار در شرایط گلخانه ای انجام گردید. فاکتورها شامل نیتروژن در سه سطح صفر، 100 و 200 میلی گرم نیتروژن بر کیلوگرم خاک از دو منبع اوره و اوره با پوشش گوگردی  و آهن در سه سطح صفر، 10 و 20 میلی گرم آهن بر کیلوگرم خاک از دو منبع سکوسترین  آهن تجاری (Fe-EDDHA) و سولفات آهن (FeSO4.7H2O) بودند. بر اساس نتایج به دست آمده اثر اصلی نیتروژن و آهن بر شاخص کلروفیل برگ ها و صفات رشد اندازه گیری شده معنادار بود (p<0.01). با این حال، اثر متقابل این دو فقط بر ماده خشک بخش هوایی و شاخص کلروفیل برگ ها (p<0.05) معنادار شد؛ به طوری که بیشترین ماده خشک بخش هوایی ذرت در تیمار 200 میلی گرم نیتروژن در کیلوگرم خاک از منبع اوره همراه با 10 میلی گرم آهن در کیلوگرم خاک از منبع سکوسترین به دست آمد. بیشترین شاخص کلروفیل برگ های ذرت نیز مربوط به تیمار 200 میلی گرم نیتروژن از منبع اوره با پوشش گوگردی همراه با 20 میلی گرم آهن در کیلوگرم خاک از منبع سولفات آهن بود. در ویژگی های رشد اندازه گیری شده بین دو منبع نیتروژن مورد استفاده در این تحقیق یعنی اوره و اوره با پوشش گوگردی تفاوت معناداری مشاهده نشد.

    کلیدواژگان: آهن، اوره، اوره با پوشش گوگردی، برهمکنش، نیتروژن
  • ارزیابی وضعیت تغذیه ای کدو با روش های تلفیقی تشخیص و توصیه ((DRIS و انحراف از درصد بهینه DOP)) در منطقه خوی
    صفحات 137-149
    سیستم تلفیقی تشخیص و توصیه (DRIS) و روش انحراف از درصد بهینه (DOP) از روش های مهم برای تفسیر نتایج تجزیه شیمیایی برگ و تشخیص وضعیت تغذیه ای گیاهان می باشد. به منظور ارزیابی وضعیت تغذیه ای کدو (Lagenaria Vulgaris) با استفاده از روش DRIS و DOP و تعیین نرم های دریس برای این محصول، نمونه های برگ از 122 مزرعه کدو در شهرستان خوی جمع آوری و غلظت های عناصر غذاییB ،Cu ،Zn ،Mn ،Fe ،Mg ،Ca ،K ،P  ،N تعیین شدند. مزارع با توجه به عملکرد به دو گروه با عملکرد بالا و پایین تقسیم گردیدند. نرم ها و شاخص های DRIS محاسبه شدند. میانگین غلظت عناصر غذایی در مزارع کدو با عملکرد بالا به عنوان ارقام مرجع برای محاسبه شاخص های DOP استفاده شد. نتایج نشان داد بین مزارع با عملکرد بالا و پایین از لحاظ غلظت عناصر غذایی و نسبت های آنها تفاوت معنادار وجود دارد و دامنه کفایت غلظت عناصر غذایی در برگ کدو برای عناصر  N،P ،K ،Ca ،Mg به ترتیب: 7/2-0/4، 32/0-46/0، 3/3-6/4، 3/1-9/1، 53/0-78/0 درصد و برای عناصر Fe ،Mn ،Zn ،Cu ،B به ترتیب: 155-206، 116-154، 5/49-7/66، 9/10-4/15، 4/57-8/70 میلی گرم بر کیلوگرم به دست آمد. براساس شاخص های DRIS و DOP  عناصر پتاسیم و روی منفی ترین شاخص ها را داشتند. شاخص های تعادل تغذیه ای DRIS و DOP در مزارع با عملکرد پایین بزرگتر از صفر به دست آمد که نشان دهنده عدم تعادل عناصر غذایی در این مزارع  می باشد.
    کلیدواژگان: کدو، وضعیت تغذیه ای، DOP، DRIS
  • نسرین صادقیان*، علیرضا واعظی، ابواالفضل مجنونی هریس صفحات 151-164

    شیارها به عنوان منبع و محل تولید و انتقال رواناب و رسوب روی دامنه ها می باشند. خصوصیات جریان در شیارها می تواند تحت تاثیر نوع و میزان مواد همراه باشد. آگاهی از فرآیند توسعه شیار ها مستلزم شناخت خصوصیات هیدرولیکی جریان در شیارها می باشد. این پژوهش به منظور بررسی اثرات بار رسوب بر خصوصیات هیدرولیکی جریان در شیارها انجام گرفت. آزمایش در فلومی به ابعاد 3/0× 4/0 ×4 متر در شیب10درصد در خاک های با بافت لوم، شن لومی  و لوم رس شنی  تحت بارش با شدت 90 میلی متر بر ساعت در چهار تکرار انجام شد. عدد رینولدز، عدد فرود، ضریب اصطکاک دارسی-ویسباخ، عمق جریان، تنش برشی و قدرت جریان طی فرآیند فرسایش شیاری مشخص شدند. نتایج نشان داد که ضریب اصطکاک دارسی-ویسباخ با افزایش باررسوب افزایش یافت. عدد فرود با افزایش بار رسوب به دلیل کاهش چشمگیر سرعت جریان کاهش یافت. تنش و قدرت برشی و عمق جریان نیز با افزایش بار رسوب افزایش داشتند. عمق جریان با افزایش بار رسوب بیشتر شد و در خاک لوم از 041/0 تا 1 میلی متر و در خاک شن لومی از 07/0 تا 3/1 میلی متر و در خاک لوم رس شنی از 06/0 تا 7/0 میلی متر بود. ضریب تبیین بین بار رسوب و تمام خصوصیات هیدرولیکی برای دو خاک لوم و شن لومی بالاتر از 90 درصد  ارزیابی شد ولی برای خاک لوم رس شنی حدود 60 درصد بود. به طور کلی این پژوهش نشان داد که برهم کنشی معنی دار بین بار رسوب و خصوصیات هیدرولیکی جریان در شیار ها برقرار است.

    کلیدواژگان: بار رسوب، فرسایش شیاری، هیدرولیک جریان شیاری، رواناب
  • عصمت سادات علوی*، یعقوب دین پژوه، اسماعیل اسدی صفحات 165-180

    تهیه هیتوگراف طرح در تعیین دقیق ابعاد شبکه های زهکش های شهری مهم است. یکی از مسائل مهم مرتبط با سیلاب ها، انتقال آب ناشی از آن بدون آسیب زدن به تاسیسات، مزارع، مناطق مسکونی و... است. این کار مستلزم تخمین دقیق مقدار سیل و سپس ابعاد مجاری آبروها، پل ها، دیواره سیل بند، کالورت و... می باشد. هدف این تحقیق، رسم منحنی های هاف و هیتوگراف رگبار در شش ایستگاه در حوضه بالادست سد کرخه است. برای رسم منحنی های هاف از داده های باران نگار ثبات در ایستگاه های کامیاران، آبدانان، دره شهر، آران، کرند و کرمانشاه استفاده شد. برای این منظور، تعداد 1191 رگبار ثبت شده، در فصول مختلف و در 5 کلاس زمانی دسته بندی گردید. منحنی های هاف با استفاده از اطلاعات مذکور برای هر دسته، در هر فصل، رسم گردید. همچنین، رویدادهای هر دسته در یک فصل مشخص در یک گروه کلی ادغام و منحنی هاف هر کدام رسم گردید. به منظور مقایسه توزیع زمانی بارش ایستگاه های مختلف، سه شاخص جدید S، I و Q تعریف گردید که هر کدام به ترتیب، نسبت بارش تجمعی رسیده به ترتیب، در 25، 50 و 75 درصد مدت زمان بارش قرائت شده از منحنی هاف 10% به مقدار نظیر در منحنی 50% تعریف گردید. نتایج نشان داد، تقریبا در همه ایستگاه ها، مقدار کمیت شاخص S بیشتر از I و هر دو، بیش از شاخص Q بود. در ادامه، برای هر منحنی هاف، هیتوگراف رگبار طرح با استفاده از منحنی احتمال 50% استخراج شد. نتایج این مطالعه در مدیریت آب های سطحی در حوضه مورد مطالعه کاربرد دارد.

    کلیدواژگان: توزیع زمانی بارش، رگبار طرح، سیلاب طرح، منحنی های هاف، هیتوگراف
  • عادل ریحانی تبار*، الهام عبدالملکی، نصرت الله نجفی، شاهین اوستان صفحات 181-195

    مس از عناصر غذایی کم مصرفی است که سرعت رهاسازی عامل مهمی در تعیین زیست فراهمی آن برای گیاه در خاک های آهکی می باشد. در این تحقیق، سینتیک عصاره گیری مس بومی  در 21 خاک آهکی سطحی (30-0 سانتی متر) از استان آذربایجان شرقی با روش DTPA مطالعه و بهترین مدل سینتیکی از بین  مدل های برازش یافته انتخاب شد. برای این منظور، به 10 گرم خاک هوا خشک 20 میلی لیتر محلول 005/0 مولار DTPA-TEA افزوده و تکان داده شد ودر زمان های 16/0 تا 200 ساعت غلظت مس رهاسازی شده تعیین شد.  سپس قابلیت مدل های مرتبه صفر، اول، دوم، سوم، الوویچ، تابع توانی، پخشیدگی پارابولیک، مرتبه اول لاگرگرن و بلانچارد در توصیف فرآیند سینتیک ارزیابی شد.  نتایج نشان داد که  با افزایش زمان عصاره گیری غلظت مس رها شده با روش DTPA-TEA افزایش یافت و در زمان 72 ساعت به یک تعادل نسبی رسید. تا 200 ساعت، معادله های الوویچ ساده شده و دو ثابته بهترین برازش را به داده های سینتیکی داشتند، اما در دامنه 16/0 تا 20 ساعت، علاوه بر این دو معادله، معادله پخشیدگی پارابولیک نیز برازش خوبی داشت. معادله های مرتبه اول لاگرگرن و بلانچارد با وجود دامنه وسیع ضرایب تبیین، در 21 خاک مورد مطالعه به داده ها برازش مناسبی نداشتند. حاصل ضرب αsβst معادله الوویچ ساده شده(qt = 1/βs ln(αsβs) + 1/βs lnt) برای 15 دقیقه اول در تمام خاک ها بیشتر از یک بود.  ثابت b معادله دو ثابته یا تابع توانی (qt = atb) با درصد شن و CEC خاک های مورد مطالعه به ترتیب ضرایب همبستگی مثبت (*47/0=r) و منفی (*45/0- =r) معنادار  داشت. بیشترین ضریب همبستگی در بین پارامترهای معادلات سینتیکی برتر بین ab با sβ مشاهده شد.

    کلیدواژگان: آذربایجان شرقی، خاک های آهکی، رهاسازی، مس، معادله های سینتیکی
|
  • S Mohammadi*, AA Jafarzadeh, F Shahbazi, H Rezaei Pages 1-11

    Investigating of soil evolution as resultant of different factors during soil forming processes is an essential requirement for land management based on soil studies. According to this opportunity, evolution of four soil profiles were studied by morphological and micromorphological methods to evaluate these methods performance beside their genetically assessing and classification in Goharan-Khoy area. After routine analysis, soil profiles were classified based on 12th version of soil taxonomy. Semi-quantitative methods including Harden, MISODI and MISECA indices were qualified to study the soils evolution. The results revealed the presence of Inceptisols and Alfisols due to various soil forming processes such as weathering, littering and humification, calcification and lessivage in the field study area. Different intensity of soil forming processes leads the studies field area to various degrees of soil evolution, so based on the obtained results of all three used soil evolution methods, Alfisols identified as more developed than Inceptisols and evolution of Inceptisols conformed their classification results. Although classification of the studied soils indicated their evolutionary order, but the semi-quantitative assessment of their evolution revealed the exact distance of them, which was absolutely useful in separating the soils with the similar classification. Generally, the same results of the studied semi-quantitative methods showed same closeness efficiencies in evolutionary ranking of soils in areas like Khoy. However, it seems that the slight deficiencies of the MISECA index in ranking the soils with calcite features arising from the limited of calcification evidence in the soil profiles, which has led to its lack of precedence comparing other indices.

    Keywords: Harden index, Micromorphology, MISECA, MISODI, Soil evolution
  • M Raoof*, S Mirzaei Pages 13-25

    The aim of this study was selecting the most suitable interpolation method to estimate the spatial variation of maximum daily rainfall at the Atashgah basin, Ardabil. For this purpose, data of 9 rainfall gauge stations of Ardabil Province Water Regional Company were used. Homogeneity and independence of data were tested. Universal and ordinary Kriging and Cokriging interpolation methods were evaluated by circular, spherical, exponential and Gaussian regression models and Inverse Distance Weighting (IDW), Radial Basis Function (RBF), General and local estimators using Arc GIS software. To compare and evaluate the mentioned methods, statistical parameters of Mean, RMS, ASE, MS and RMSS were used. In each method, the lowest rank was devoted to the lowest statistical error and the highest rank was devoted to the highest statistical error, and then sum of the ranks was used to compare the interpolation methods. Results showed that, in the case of 2 years return period, ordinary Cokriging by circular regression model and for 5, 10, 25, 50 and 100 years return periods, ordinary Cokriging by Gaussian regression model, with the lowest ranks, were the most suitable interpolation methods in estimation of spatial variation of maximum daily rainfall. The weighted average of the maximum daily rainfall of Atashgah basin for the return periods of 2, 5, 10, 25, 50 and 100 years were determined equal to 37.5, 48.19, 49.41, 53.32, 54.14 and 57.69 mm, respectively.

    Keywords: Cokriging, Deterministic Models, Homogeneity, Kriging, Return Period
  • M Moradi, A Abbaspour, SAzizi, S Darbandi* Pages 27-41

    Detention ponds are best management practices designed for the control of urban stormwater and their design objectives are mainly controlling the quantity and quality of urban stormwater at the minimum cost. In this research, long term hourly rainfall data of Kerman and Mehrabad synoptic stations were analyzed and the three rainfall characteristics (rainfall duration, rainfall volume and inter event time duration) were obtained. Analytical probabilistic models (APM) were employed and the model parameters were derived from the closest stations to the study areas. The APM parameters, along with the catchment parameters, were used to develop the optimal combination of the pond volume and outlet capacity. Also, the PSO model led to lower computational   costs in comparison with the APM model. Comparison of the PSO with APM showed that the PSO results were more accurate than the results of APM and there was no need for determination capacity in the forementional model as it did not need outlet size. The PSO model was also found to be more computationally implemented more cheaper and faster.

    Keywords: Analytical probabilistic models, Detention pond, particle swarm optimization, Runoff, Urban watershed
  • H.TorabiPodeh*, R.Dehghani, P.Hamezade Pages 43-54

    The increasing in consuming water with good quality and quantity has prompted engineers and designers to plan and present the advanced plans for optimal utilization of water resource systems. Heuristic optimization methods such as particle swarm algorithm that is investigated in this paper are among the latest methods that have been widely used in recent decades. In this study, a developed model of particle swarm algorithm was described and the particle swarm algorithm was evaluated with a nonlinear and constrained single-reservoir optimization equation. For this purpose, at the first step the system was optimized for a period of five years. Lingo software, a non-linear programming model, was used to compare the results. The value of the objective function in the developed algorithm showed only 0.12 differences with the global optimum. After analyzing the sensitivity of the parameters and the efficiency of the algorithm in the five-year period, the ten-year period was selected for optimization. In this case, the objective function had less than 1% difference with the global optimum as well. In both cases, the developed particle swarm algorithm gave better results than the particle swarm algorithm, and sticking in local optimizations value could be removed. Therefore, it could be concluded that the developed particle swarm algorithm had a high ability to solve the complex problems of water resources systems operation.

    Keywords: Heuristic algorithms, Exploitation of reservoirs, optimization, Lingo software, Water Resources
  • M Piri*, E Sepehr, A Samadi, KhFarhadi, M Alizadeh Khaledabad Pages 55-66

    Existence of heavy metals in water resources and wastewater can cause the environmental problems. Use of low-cost substances as adsorbents has been developed over recent years. The purpose of this study was to investigate the effect of chitosan on sorption of Cd and Cu heavy metals from aqueous solutions using response surface method and Box–Behnken methods.  The batch experiment was conducted to evaluate the effects of independent variables such as pH, metal concentration, and ionic strength on the metal sorption using response surface and Box–Behnken methods. One-way analysis of variance (ANOVA) was applied on data. High values of R2 (0.99) and adjusted R2 (0.99) showed that the removal of Cu and Cd can be described by the response surface method. One-way ANOVA showed (p < 0.001) that quadratic was the best model for determining the interaction variables. The optimal conditions determined for Cu and Cd initial concentrations, pH and ionic strength values were 200 and 168.8 mg L-1, 5.47 and 5.26 and 0.03 M, respectively. The predicted adsorption at these settings for Cu and Cd were 83.68 and 45.07 mg g-1, respectively. Response Surface Method could be useful for optimization the adsorption of Cu and Cd from aqueous solutions by chitosan

    Keywords: Box-Behnken, Chitosan, Cd, Cu, Response surface method
  • A Ardalani, M Bakhtiari*, M Saneie, SM Kashefipour Pages 67-79

    The construction of bridges within the river beds often makes changes to the shape and direction of the rivers. These changes take the natural actions of the river, that one of them is the local scouring around the bridges' piers and can cause annually damage. Therefore, many researches have been carried out to control and reduce the scouring. One of the methods presented by researchers is using slot at piers.  In present study, the effect of Pier Opening Area on local scouring around the pier with rectangular section is experimentally investigated. For this purpose, piers with square shape slots and different dimensions were used. The piers were tested at three levels (near the water level, on the bed and under the bed) and four Froude numbers.  The result showed that the maximum scouring depth and the volume of hole scour had a direct relationship with slot level relative to bed and Froude number and an inverse relationship with Pier Opening Area. The best performance belonged to the slot with greater dimensions which was located under the bed level in the minimum Froude number condition that reduced the depth of scouring about 55.4 percent.

    Keywords: Scouring, Pier Bridge, Slot, Pier Opening Area, Experimental study
  • Mahnaz khalaj*, Saeed. Gohari Pages 79-95

    One of the regular methods for stabilizing and protecting the riverbanks is use of groyne structure. Groynes alter flow direction to the main axis of the river resulting sediment deposition and stabilization of river sides. Therefore, scour around the groyne and the effect of nose on scour are important parameters in river engineering. It should be noted that change of flow pattern in river side is an affective factor on the rate of scouring around the groyne nose. In this study, the effects of the hockey groyne length (L) on scour in straight channel has been investigated through experimental tests. The results showed that there was a direct relation between scour hole dimensions (including the maximum scour depth (ds), the length of scour hole in up and downstream and the maximum scour width) and hockey groyne length. Also, scour hole distance the from channel wall was longer in hockey groyne comparing to that in straight groyne which prevent from scour in river bank and stabilizing the groyne structure. Thus, maximum scour around the hockey groyne was less than that straight groyne around due to suitable flow direction to the downstream.

    Keywords: Experimental study, Hockey groyne, Scour, Sediment transport, groyne length
  • MA Vaez Madani*, A Fakheri Fard, A Majnooni, Heris Pages 95-108

    One of the experts' suggestions for restoring Lake Urmia is to convert irrigated lands in to rainfed farming in the Urmia lake basin. Rainfed wheat farming might be considered as one of the effective alternatives to the irrigated areas. So, evaluating the soil available moisture as the most important limiting factor of the rainfed wheat farming is necessary. Since the field experiments are costly and time-consuming, application of the crop yield simulating models, e.g. AquaCrop which can estimate the crop yield based on soil water content with high accuracy, would be desirable. In this study, after calibration and validation of the mentioned model for simulating rainfed wheat yield in Tabriz plain during a period of 35-years (1360- 1395 HJ), the meteorological variables of the studied region were predicted for a 5-years ahead prediction interval using Thomas- Fering method. The rainfed wheat yield was then estimated using Aquacrop model for the period between 1396 and 1400 (HJ). Finally, management scenario for increasing the potential of rainfed wheat was proposed. The results of this study confirmed the ability of the conjunctive crop model and time series technique for simulating crop yield and meteorological variables in the studied region. Results showed that despite no significant change will be occurred in rainfall amount, ascending trend of the air-temperatures will cause an increase of about 13% in rainfed wheat yield during the next five years. Also, due to precipitation insufficiency for rainfed wheat farming, predicted supplemental irrigation is recommended equal to 40 mm, to increase the potential yield production.

    Keywords: Calibration, Crop Model, Supplemental irrigation, Tabriz plain, Validation, Yield
  • Nader Salamati *, Hossein Dehghanisanij Pages 109-121

    To evaluate the impact of different irrigation water levels on water use efficiency, yield and yield component of two palm cultivars, a research study was conducted in Behbahan Agricultural Research Station equipped to subsurface drip irrigation system. The study was based on a split plot experiment in randomized complete block design with three replications for two growing season years of 2014 and 2015. The irrigation water was applied in three levels of 75, 100, and 125% of crop water requirement (ETc) as main plot and two palm cultivars of Kabkab and Khasi as sub-main plot. According to the results, there was no any significant difference in weight and length of fruits, number of fruits per cluster, and yield under irrigation water levels and palm cultivars and interaction between them. However, water use efficiency was different significantly between the different irrigation water levels. Accordingly, 75% ETc irrigation treatment by 7545.3 m3/ha water consumption and yield of 6284.2 kg/ha were recommended. Yield of Khasi varieties was 6729.7 kg/ha. Water use efficiency of Kabkab and Khasi cultivars under irrigation treatment of 75% water requirement were 0.804 and 0.862 kg/m3, respectively, which was significantly higher compared to other treatments.

    Keywords: Yield, Water Use Efficiency, Palm, qualitative, quantitative traits
  • Y Hassanzadeh*, A Abdi Kordani, M Hassanzadeh, M Shafiei Najd Pages 121-134

    Although a dam’s structure has an important role in suppressing floods and providing water for activities such as agriculture, human consumption, industrial use, electricity generation and pisciculture, its break has an immense damage and loss of life when it occurs. In order to reduce the damaging effects of the dam break on the downstream places, it is necessary to provide the flood hazard map. For this purpose, in the first step, the output breach hydrograph of the Alavian dam was computed by the BREACH model under the overtopping scenario. In the next step, the breach hydrograph was routed through the downstream of the river by using HEC-RAS model. Finally, the ArcGISsoftware was utilized to prepare the flood mapping. The results of the present study illustrated that the Alavian dam is breached with the time of failure of 46 min and the peak discharge of about 66000 m3/s. Furthermore, according to the flood hazard map, most of the downstream inundation zones due to Alavian failure dam have been considered as the high hazard area.

    Keywords: Alavian dam, Dam break, Flood hazard map, Flood mapping, Geographic Information System
  • F Sadeghi Saadatlou, A Reyhanitabar*, N Najafi, A Bybordi Pages 135-146

    In this research, the effects of combined application of nitrogen (N) and iron (Fe) on the chlorophyll index and some growth characteristics of corn were studied using a factorial experiment based on completely randomized design with three replications under greenhouse conditions. The factors were N from two sources including urea and sulfur coated urea (SCU) in 3 levels (0, 100 and 200 mg N kg-1) and the Fe from two sources including commercial Fe-EDDHA and ferrous sulfate (FeSO4.7H2O) in 3 levels (0, 10 and 20 mg Fe kg-1). The results showed that the main effects of both sources of N and Fe on chlorophyll index and growth characteristic of corn plan were significant (p<0.01). Also, the interaction effect of N and Fe on shoot dry weight and leaf chlorophyll index was significant (p<0.05), so that the maximum shoot dry weight of corn was obtained with 200 mg N kg-1 as urea with 10 mg Fe kg-1 as Fe-EDDHA. The maximum leaf chlorophyll index was recorded in treatment with 200 mg N kg-1 from source of SCU with 20 mg Fe kg-1 as FeSO4.7H2O. In the most studied traits the difference between the two nitrogen sources, namely, urea and SCU was not significant.

    Keywords: Interaction, Iron, Nitrogen, Urea, Sulfur coated urea
  • Evaluation of Nutritional Status of Squash through Diagnosis and Recommendation Integrated System (DRIS) and Deviation from Optimum Percentage (DOP) Methods in Khoy
    Pages 137-149
    Diagnosis and Recommendation Integrated System (DRIS) and deviation from optimum percentage (DOP) method are from important methods for interpretation of the results of chemical analysis and diagnosis of nutritional status of plants. In order to evaluate the nutritional status of squash (Lagenaria Vulgaris) through DRIS and DOP and to determine DRIS norms for this crop, 122 leaf samples were collected from squash fields in Khoy and N, P, K, Ca, Mg, Fe, Mn, Zn, Cu and B were analyzed. The squash fields were divided into high and low yielding groups. The DRIS norms were calculated from high yielding fields’ data. The mean of nutrient concentration in high yielding fields were selected as norms for the calculation of DOP indices. Too, Results showed that there were significantly differences between high and low yielding fields in terms of nutrients concentration and their ratios. Sufficiency ranges of nutrients concentration in squash leaves were determined as 2/7-4/0, 0/32-0/46, 3/3-4/6, 1/3-1/9 and 0/53-0/78 for N, P, K, Ca and Mg and 155-206, 116-154, 49/5-66/7, 10/9-15/4 and 57/4-70/8 mg/kg for Fe, Mn, Zn, Cu and B respectively. Based on DRIS and DOP indices, potassium and zinc had the most negative indices among macro and micro nutrients, respectively. DRIS and DOP nutritional balance indices (NBI) in low yielding fields were greater than zero indicating nutritional imbalances in these fields.
    Keywords: DOP, DRIS, Nutritional Status, Squash
  • NSadeghian*, ARvaezi, AMajnooniheris Pages 151-164

    Rills are often the major area and source of runoff and sediment in hillslopes. The hydraulic characteristics of flow in the rills can be affected by type and amount of sediment. Knowledge on the flow hydraulic characteristics is essential to find the major mechanism of rill development. The objective of this study was to evaluate the effects of type and amount of sediment on the rill hydraulic characteristics. Laboratory experiments were carried out in a flume with 4m× 0.4 m×0.3m dimensions located at 9% slope steepness under 90 mm h-1 rainfall intensity which was applied on three soil textures of loam, loamy sand and sandy clay loam with four replications. Reynolds number, Froude number, flow depth, Darcy–Weisbach friction coefficient, shear stress and stream power were determined during the rill erosion process. The results showed that Reynolds number and Darcy–Weisbach friction coefficient increased as the sediment load increased in the rills. Froude number decreased as sediment load increased which was attributed with decreasing flow velocity. Shear stress and stream power and flow depth increased with increasing the eroded sediment. Flow depth increased with incease of sediment load, varying from 0.041 to 1mm in loam soil, 0.07 to 1.3 mm in loamy sand soil and 0.06 to 0.7 mm in sandy clay loam soil. Coefficient of determination between sediment load and all hydraulic characteristics were higher than 90% for loam and loamy sand and higher than 60% for sandy clay loam. This study revealed that significant interaction was between sediment load and hydraulic characteristics of flow in the rills.

    Keywords: Sediment load, Soil erosion, Hydraulic of rill flow, Run Off
  • Esmat Sadat Alavi, Yagob Dinpashoh, Esmaeel Asadi Pages 165-180

    Providing design hyetograph is an important issue in accurate determination of urban drainage networks. One of the important relevant problems of floods, is its safe transmition without any damage to facilities, farms, habitat buildings and so on. This needs accurate determination of flood quantity and then dimensions of water pass ways, bridges, flash walls, culverts, and so on. The aim of this research is plotting the Huff curves and design storm hyetographs in the six selected stations in upstream of Karkheh dam watershed. In order to design of Huff curves, the recorded date of Kamiaran, Abdanan, Darreh-shahr, Kerned, and Kermanshah were used. For this purpose, the 1191 recorded storms classified in different seasons and in five classes of rainfall durations. The Huff curves were illustrated using the mentioned information for each of the classes as well as the seasons. Furthermore, all the events in a given class and season merged in a universal distinct class and then their Huff curves were plotted too. In order to possibility of comparison of temporal distribution of rainfalls in stations, three new indices denoted by S, I, and Q were defined, each of them shows the ratio of cumulative rain depths received in 25, 50 and 75 percentages of storm durations extracted from the 10 percent Huff curves to the corresponding values obtained from the 50 percent Huff curve.  Results showed that nearly in all the stations the quantity of S-index was greater than I-index, and both of them were greater than Q-index. Results of this study have practical application in surface water management in the watershed area.

    Keywords: Design Hyetograph, Design storm, Design flood, Huff curve, Temporal distribution of rainfall
  • A Reyhanitabar*, E Abdolmaleki, N Najafi, Sh Oustan Pages 181-195

    Cupper (Cu) is one of the micronutrients and the release rate of this element is an important factor in determining its bioavailability in calcareous soils. In this research, the kinetics of native Cu extraction by DTPA was studied in 21 calcareous surface soils (0-30 cm) and the best kinetics model to describe the data was selected. For this purpose 20 mL of 0.005 M DTPA solution was added to 10 g air dried soil and shacked,then during the 0.16 to 200 hours the concentration of Cu was determined. Furthermore the abilities of  zero, first, second and third order equations, simple Elovich, two constant rate, parabolic diffusion, Lagergern first order and Blanchard equations in description of the kinetics process were evaluated. According to the results, the rate of Cu extraction by DTPA was increased with time then reached a relative equilibrium in 72 hours. The best models for describing kinetics of Cu extraction during 200 hours were the simple Elovich and two constant rates. Also within 0.16 to 20 hours besides these two equations, the parabolic diffusion was one of the best models, too. Lagergern first order and Blunchard equation despite the wide range of correlation coefficients did not have a good fitness with the 21 studied soils. The αsβst product of simple Elovich equation (qt = 1/βs ln(αsβs) + 1/βs lnt ( in initial 15 minutes was larger than 1 for all studied soils. The amounts of constant b in the constant rate equation (qt = atb) were positively and negatively correlated with sand concentration (r= 0.47 *) and CEC values (r=-0.45*), respectively. The highest correlation coefficientsbetween the kinetics parameters of superior equation, was observed between the ab with βs.

    Keywords: Calcareous soils, Copper, Desorption, East Azerbaijan, Kinetics equations