فهرست مطالب

  • سال دهم شماره 2 (تابستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/06/10
  • تعداد عناوین: 8
|
  • مروری بر اثرات درمانی هویج ایرانی (Daucus carota subsp. carota) و هویج فرنگی (Daucus carota L. var. sativus) در طب سنتی و یافته های نوین
    حسین بتولی*، محمدرضا کثیری صفحه 1
    سابقه و هدف

    هویج ایرانی یکی از گیاهان بومی فلات ایران محسوب می‌شود که از گذشته‌های بسیار دور به‌عنوان گیاه دارویی کشت می‌شده است. هدف از تحقیق حاضر، مروری بر مواد موثره اندام‌های مختلف زردک و هویج فرنگی به ‌ویژه ریشه آن در طب سنتی و نوین است.

    مواد و روش‌ها

    این مطالعه که از نوع کتابخانه‌ای است به شیوه مروری نقلی و با بهره‌گیری از کتاب‌های مهم طب سنتی و تاریخی و کاوش در پایگاه‌های اطلاعاتی در دسترس نظیر Science Direct، Google Scholar، PubMed، Scopus، SID انجام شد.

    یافته‌ها

    زردک به دلیل وجود ترکیب‏‌های مغذی متنوع نظیر انواع ویتامین‏‌ها، مواد معدنی، فیبر و آنتی‏‌اکسیدان‌‏ها، به‌‏عنوان یک گیاه دارویی باارزش تلقی می‏‌شود. افزون بر این وجود ترکیب‌های فیتوشیمیایی فراوان، آن را به یکی از سبزی‌های پرمصرف در پیشگیری و درمان برخی از بیماری‌های مزمن در طب سنتی و نوین تبدیل کرده است. نتایج تحقیقات نشان داده میزان قند ریشه هویج ایرانی بالاتر از هویج فرنگی و مقادیر آهن آن حدود سه برابر بیشتر است، به این دلیل هویج ایرانی برای جلوگیری از کم‌خونی توصیه می‌گردد. زردک با داشتن کاروتنوییدهایی همچون آلفا-کاروتن و لوتیین، یکی از منابع باارزش آنتی‌اکسیدانی طبیعی می‌باشد که می‌تواند در جلوگیری از بسیاری از بیماری‌های چشمی، قلبی-عروقی، پوستی و انواع سرطان نقش داشته باشد.

    نتیجه‌گیری

    با توجه به پژوهش‌های انجام گرفته به‌نظر می‌رسد هویج ایرانی به‌عنوان یکی از سبزی‌های بومی ایران، مورد اقبال عمومی قرار گرفته و فرآورده‌های متنوع حاصل از ریشه آن می‌تواند جزئی از رژیم غذایی تمام گروه‌های سنی قرار گیرد.

  • رتبه بندی نشانگان بیماری های گوارشی از نظر سادگی، در دسترس بودن و عوارض کمتر درمان از دیدگاه متخصصین طب ایرانی
    سیده وجیهه میر ابوطالبی*، سید سعید اسماعیلی، محمد غلامی فشارکی، مرتضی مصری صفحه 2
    سابقه و هدف

    در طب سنتی ایران، دستگاه گوارش به‌خصوص معده به علت ارتباط نزدیک با دیگر اعضاء بدن از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. شیوع علائم بیماری‌های گوارشی میزان بالایی را به خود اختصاص می‌دهند و بروز بیماری‌های آن روز به روز در حال افزایش است. با توجه به اهمیت بیماری‌های گوارشی در این مطالعه به بررسی سادگی، در دسترس بودن، عوارض کمتر، شیوع و خطر بررسی عوارض مختلف بیماری‌های گوارشی پرداخته شده است.

    مواد و روش‌‏ها

     این مطالعه یک مطالعه کیفی است که در سال 1397 در شهر تهران انجام شد. در این مطالعه پس از بررسی منابع طب سنتی و کلاسیک متفاوت، پرسشنامه‌ای مبنی بر بررسی علائم بیماری‌های گوارشی از نظر ساده و در دسترس بودن درمان، عوارض، هزینه کمتر و همچنین اهمیت این علائم از نظر شیوع و میزان خطر طراحی شد و در نهایت این پرسشنامه دراختیار 13 نفر از اعضای هیئت علمی طب سنتی ایران گذاشته شد و نتایج حاصل با استفاده از نرم‌افزار SPSS تحلیل شد.

    یافته‌ ها

    یافته‌های این مطالعه نشان داد که از نظر کلی افزایش ترشح بزاق 74 درصد، سوءهاضمه 76 درصد، آروغ 74 درصد، برگشت غذا 75 درصد، یبوست 76 درصد و نفخ شکم 77 درصد و سایر علائم با درصدهای تقریبا بالا در بین علائم مختلف بیماری‌های گوارشی، از نظر ساده بودن، در دسترس بودن درمان، عوارض، هزینه کمتر، شیوع و میزان خطر می‌باشد.

    نتیجه‌ گیری

     یافته‌های حاصل از مطالعه حاضر نشان داد که طب سنتی می‌تواند به طور میانگین بیشترین اثر را در افزایش ترشح بزاق، از بین بردن بوی بد دهان، سوءهاضمه، آروغ، یبوست و نفخ در بین علائم مختلف بیماری‌های گوارشی از نظر ساده بودن، در دسترس بودن درمان، عوارض، هزینه کمتر، شیوع و میزان خطر داشته باشد.

    کلیدواژگان: علائم گوارشی، طب سنتی ایران، یبوست
  • بررسی و اولویت بندی داروهای مفرده موثر در ترک اعتیاد به تریاک در منابع منتخب طب سنتی ایرانی
    شبنم خاتمی، محسن ناصری، سید عبدالعلی موسوی زاده، فرزانه غفاری، زهرا بهاء الدین، نیکی وکیلی ظهیر* صفحه 3
    سابقه و هدف

    طب سنتی ایران، مجموعه‌‏ای از علوم نظری و عملی است که در تشخیص طبی، پیشگیری و درمان بیماری‏‌های جسمی، ذهنی یا ناهنجاری‏‌های اجتماعی به‏‌کار می‏‌رود. طب سنتی ایران راه حل بعضی از بیماری‏‌هایی که طب نوین در برخورد با آنها ناتوان بوده را دارا می‌باشد. کشف داروی جدید، همواره فرآیندی پرهزینه و زمان‏‌بر بوده است، لذا استفاده از تجارب طب سنتی ایرانی، احتمال کشف داروهای جدید را افزایش می‌‏دهد. مسئله وابستگی به اپیوییدها و سوءمصرف آنها، یکی از مهم‌ترین مشکلات سیستم‏‌های بهداشتی و درمانی دنیا تلقی می‌شود. در ایران نیز شایع‌‏ترین مورد سوءمصرف و وابستگی، مربوط به تریاک و مشتقات آن می‌باشد. باتوجه به عدم دسترسی به درمان موثر وکم‏‌عارضه برای درمان اعتیاد به تریاک، می‌توان از روش‏‌های مختلف طب سنتی جهت ترک اعتیاد بهره گرفت. در این راستا مفردات دارویی بسیاری در کتب طب سنتی ایرانی برای درمان اعتیاد به تریاک وجود دارند که در این مقاله به آنها اشاره شده است.

    مواد و روش‌ها

    تحقیق حاضر، یک مطالعه کتابخانه‌‏ای بر اساس بررسی متون طب سنتی ایرانی است. در این مطالعه مفردات دارویی موثر در درمان اعتیاد، در شش کتاب مرجع و معتبر طب سنتی (رساله افیونیه، مخزن الادویه، قرابادین کبیر، رساله بیخ چینی، خلاصه التجارب و تحفه المومنین) بررسی شده است. مراحل انجام تحقیق شامل یافتن کلیدواژه‌ها، جستجو در منابع، تهیه لیست واحد، یافتن مترادفات، جمع ‏بندی، نمره‏‌دهی و اولویت‌ بندی بود که 29 مفرده دارویی (تک دارو) در درمان اعتیاد یافت شد. براساس توصیف هر مفرده و تایید و تکرار آن در کتاب‏‌های مرجع 5 مفرده بالاترین امتیاز را کسب کردند.

    یافته‌ ها

     29 مفرده از منشاهای متفاوت طبیعی گیاهی و حیوانی هستند. بر اساس نمرات به‌دست‌آمده در جدول مفردات به‌‏ترتیب بیخ چینی، جدوار، جندبیدستر، بزرالبنج و حلتیت بالاترین امتیاز را کسب کردند.

    نتیجه‌ گیری

    لیست مفردات دارویی حاصل شده در این مطالعه می‏‌تواند مبنای انجام مطالعات پایه و بالینی برای طراحی و ساخت داروهای جدید موثر در ترک اعتیاد به تریاک قرار گیرد.

    کلیدواژگان: مفردات دارویی، ترک اعتیاد، تریاک، طب سنتی ایرانی
  • دانش سنتی استفاده از گیاهان دارویی بومی (دهستان چوپانان در شمال شهرستان نائین)
    سید محمود طباطبایی*، محمد عواطفی همت، غلامرضا امین، سید غلامعلی جلالی صفحه 4
    سابقه و هدف

    استفاده از دانش سنتی گذشتگان در استفاده از گیاهان از روش‌های شناسایی خواص گیاهان است. از آنجائی‏‌که دانش سنتی با از دست رفتن آگاهان محلی در حال فراموشی است، تحقیق حاضر با هدف ثبت دانش سنتی مردم دهستان چوپانان در استفاده از گیاهان دارویی بومی انجام شد.

    مواد و روش‌ها

    اطلاعات گیاه‌مردم‌نگاری از رویش‌های طبیعی منطقه با استفاده از مشاهده مشارکتی، مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و مصاحبه باز با 114 اطلاع‌رسان به‌دست آمد. برای تجزیه ‌و تحلیل داده‌ها از طبقه‌بندی استفاده شد. همچنین شاخص‌های توافق اطلاع‌رسانان (ICF)، اهمیت فرهنگی (CI)، فراوانی نسبی نقل قول (RFC) و ارزش استفاده (UV) امکان گزارش کمی استفاده از گونه‌های گیاهی را ممکن نمودند.

    یافته‌ ها

     در منطقه مورد مطالعه 114 گونه گیاهی در 36 خانواده ثبت شدند که در 13 طبقه استفاده‌های دارویی، خوراکی، سمی، ابزاری، صنایع دستی، ساختمانی، علوفه‌ای، سوخت، زینتی، آرایشی و بهداشتی، مذهبی، آفت‌کش و سایر، مورد استفاده قرار می‌گرفتند. گیاهان متعلق به تیره ‌های Asteraceae و Chenopodiaceae بیشترین کاربرد را در منطقه داشتند. بیشترین توافق اطلاع‌رسانان (ICF) در طبقه بیماری‌های غدد درون‌ریز و متابولیک بود. مهم‌ترین گیاهان دارویی منطقه شامل گونه‌های تنگرس، آویشن، قدومه، کاکوتی، بادام‌کوهی، تخم شربتی و آنغوزه بودند.

    نتیجه‌ گیری

    یافته‌های پژوهش نشان‌دهنده غنای دانش بومی و شاخص‌های گیاه مردم‌شناسی، اهمیت گونه‌های گیاهی و به اشتراک گذاشتن دانش معالجه با گیاهان در بین مردم محلی است. آنها با توافق بیشتری از گیاهان برای درمان ناراحتی‌های گوارشی استفاده می‌نمایند. همچنین معیارهای ایشان از بیماری‌ها و تسکین و درمان آنها با گیاهان، متنوع و یکی از مهم‌ترین آنها طبع گیاهان است. پژوهش‌های بیشتری برای شناسایی این جنبه از خواص گیاهان در داروشناسی بومی و درمان بیماری‌ها لازم است.

    کلیدواژگان: مفردات دارویی، ترک اعتیاد، تریاک، طب سنتی ایرانی
  • بررسی ارتباط علایم هیپوتیروئیدی با سوءمزاج سرد
    مریم فاطمی تکیه*، فاطمه اصفهانیان، حسن نامدار، الهام عمارتکار، فاطمه عمادی، محمد غلامی، مجید نوغانی، عباس هاشمی نژاد صفحه 5
    سابقه و هدف

    هیپوتیروییدی دومین بیماری شایع متابولیک و اندوکرین در جهان و عامل ناخوشی و مرگ‏ومیر به‏‌خصوص در سنین سالمندی -به‌جهت همراهی با بیماری‏‌های متابولیک و قلبی عروقی- محسوب می‌شود. داروی لووتیروکسین درمان استاندارد و انتخابی بیماری هیپوتیروییدی است ولی نتایج درمانی مورد انتظار در گروهی از بیماران حاصل نمی‏‌شود .به‏‌نظر می‌رسد با استفاده از ظرفیت طب سنتی ایران بتوان به درمان بهتر این بیماران کمک کرد. برای دستیابی به این مهم باید این بیماری در طب سنتی ایران تبیین گردد. در این راستا مقایسه علائم هیپوتیروییدی با سوءمزاج سرد ضرورت می‏‌یابد.

    مواد و روش‏‌ها

     مطالعه حاضر مروری و با روش کتابخانه‌‏ای است که با بررسی منابع مستند طب رایج و طب سنتی ایران و بانک‏‌های اطلاعاتی موجود و نرم ‌افزار کتابخانه جامع طب انجام شده است. پس از طبقه ‌بندی اطلاعات، اختلافات و مشابهت‏‌های سوءمزاج سرد و هیپوتیروییدی استخراج و بررسی شد.

    یافته ‌ها

    علائم هیپوتیروییدی شامل خستگی، بی ‌حالی، افزایش حساسیت به سرما، یبوست، خشکی پوست، خشکی مو و ناخن، صورت پف‌ آلود، صدای خشن، افزایش وزن غیرقابل‏‌توجیه، تندرنس و سفتی عضله، ورم مفاصل، اختلالات پریود) به‏‌خصوص منوراژی (و افسردگی با علائم سوءمزاج سرد از دیدگاه طب ایرانی همپوشانی قابل توجهی دارد و بیماری‏‌های همراه هیپوتیروییدی مثل کبدچرب می‌‏تواند از پیامدهای مزاج سرد باشد.

    نتیجه‏‌ گیری

    باتوجه به همراهی علائم هیپوتیروییدی و علائم سوءمزاج سرد و نیز راهکارهای درمانی طب سنتی ایران در سوءمزاج سرد، به‌نظر می‏‌رسد تشخیص و تعدیل مزاج در مبتلایان به هیپوتیروییدی و نیز رعایت تدابیر لازم جهت بهبود سبک زندگی بیماران باعث ارتقاء سطح سلامتی و رفع علائم آنها شود. پیشنهاد می ‌شود با طراحی مطالعات بالینی راهکارهای درمان سوءمزاج سرد بر بهبود علائم بیماران هیپوتیروییدی و میزان TSH -که معیار کنونی تشخیص و پیگیری درمان است- مورد ارزیابی قرار گیرد.

    کلیدواژگان: هیپوتیروییدی، مزاج سرد، طب سنتی ایران
  • بهینه سازی نوین تهیه پودر قهوه هسته خرما به عنوان فراورده طب سنتی و بومی
    هاجر اشرافی، پرمیس بدر، مستوره نظری، امیر آزادی*، عبدالعلی محقق زاده صفحه 6
    سابقه و هدف

    به دلیل اهمیت و مصرف گسترده، مطالعات متعددی روی هسته خرما انجام شده است. مطالعات حیوانی نشان می‌دهند که مصرف عصاره هسته خرما در کاهش قند خون موثر بوده است. قهوه بدون کافئین هسته خرما یک جایگزین مناسب برای افرادی است که قهوه زیاد مصرف می‌کنند. با توجه به ویژگی‌های هسته خرما تبدیل آن به شکل پودر خوراکی با چالش‌های فراوانی همراه است که می‌تواند به کاهش تمایل تولیدکننده و مصرف‌کننده برای استفاده از این محصول ارزان و با ویژگی‌های مطلوب منجر شود. رویکردهای بهینه‌سازی نوین بر پایه علوم آماری، اطمینان خاطر بالایی را برای ایجاد شرایط جهت تولید بهینه مواد دارویی فراهم می‌کند.

    مواد و روش‌ها

    هسته خرمای کبکاب توسط کارشناس آزمایشگاه گیاهان دارویی شناسایی و با آب شسته و خشک گردید. 50 گرم هسته خرما در کوره با دمای 200 درجه سانتی‌گراد به مدت 25 دقیقه حرارت داده شد تا بریان شود. بعد از آسیاب اولیه برشی، برای رسیدن به پودر یکنواخت، فاکتورهای موثر بر کاهش اندازه ذره‌ای با روش استفاده از آسیاب توپی توسط طرح D-optimal و توسط نرم‌افزار Design-Expert ارزیابی شد. توزیع اندازه ذره‌ای به‌عنوان پاسخ در نظر گرفته شد و پودر بهینه از نظر خصوصیات داروسازی ارزیابی شد.

    یافته‌ ها

    شاخص‌های مدل به‌دست‌آمده برای تهیه پودر از نظر آماری قابل قبول و مناسب هستند. برای مثال مقدار 0/81 برای Pred R-Squared در تناسب با Adj R-Squared با مقدار 0/93 می‌باشد. معادله محاسبه‌شده نشان می‌دهد که در صورت افزایش زمان و کاهش سرعت و در صورت داشتن چرخش معکوس، توزیع اندازه ذره‌ای باریک‌تری حاصل خواهد شد.

    نتیجه‌ گیری

     پودر به‌دست‌آمده ضمن داشتن اندازه ذره‌ای و توزیع اندازه ذره‌ای مناسب دارای خصوصیات قابل قبول جریان‌پذیری برای نوین‌سازی فرآورده طب سنتی مذکور است. همچنین روش به‌کاررفته در این مطالعه می‌تواند الگوی مناسبی برای سایر فرآورده‌های طب سنتی باشد که در فرآیند تهیه نیاز به تدبیر دارند.

    کلیدواژگان: هسته خرما، آسیاب کردن، بهینه سازی
  • از نسیان تا آلزایمر: مروری بر دیدگاه های طب سنتی ایرانی
    هاله تاج الدینی، رسول چوپانی، محدثه کمالی* صفحه 7
    سابقه و هدف

    بیماری آلزایمر، از دلایل اصلی دمانس بوده و از علائم آن کاهش حافظه و ایجاد فراموشی است. از دیدگاه طب سنتی ایرانی،  نسیان با آلزایمر و اختلالات حافظه مشابهت نسبی دارد. بر آن شدیم تا علل نسیان و راهکارهای پیشگیری و درمان آن را از دیدگاه متفاوت و قابل تامل طب سنتی ایرانی، مرور کنیم.

    مواد و روش‌‏ها

     جستجو با کلیدواژه نسیان و فراموشی در قسمت بیماری‏‌های راس از کتب مرجع طب سنتی ایرانی، مانند قانون ابن‏‌سینا، الحاوی رازی، طب اکبری حکیم ارزانی، اسباب و علل نفیس‌‏بن‏‌عوض کرمانی، اکسیر اعظم حکیم اعظم‏‌خان چشتی، ذخیره خوارزمشاهی سید اسماعیل جرجانی و در موتورهای Google scholar, PubMed, Scopus, SID, و Science Direct و با کلیدواژه‌های Nesian Traditional Iranian Medicine, Alzheimer, انجام شد.

    یافته‏‌ ها

     بیشترین علت نسیان خصوصا در فساد ذکر، غلبه سردی و تری است. همچنین طب سنتی ایرانی، در هر دو جنبه پیشگیری و درمان نسیان، برای رعایت اصول حفظ سلامتی و تغذیه اهمیت زیادی قائل است.

    نتیجه‏‌ گیری
     
    با وجود انتساب شناسایی بیماری آلزایمر به قرن بیستم میلادی، دانشمندان برجسته ایرانی مانند ابن‏‌سینا، رازی و سید اسماعیل جرجانی قرن‏‌ها قبل به معرفی و ارائه راهکارهای درمانی برای این بیماری پرداخته‏‌اند. با مطالعه روی علائم و نشانه‏‌های آلزایمر انواعی از نسیان می‌‏تواند مطابقت نسبی با این بیماری داشته باشد. در طب سنتی ایرانی، روش‏‌ها و گیاهان دارویی باارزشی داریم که مطالعات جدید هم بر روی آنها انجام شده و تاثیرات مفیدشان بر پیشگیری از آلزایمر ثابت شده است.
    کلیدواژگان: طب سنتی ایران، نسیان، آلزایمر، دمانس، زوال عقل
  • بررسی گیاه شناسی، فیتوشیمی و طب سنتی انواع حرمل یک مطالعه کتابخانه ای
    فرشاد امینی بهبهانی، امید صادق پور* صفحه 8
    سابقه و هدف

    با رواج مصرف خوراکی اسفند یا حرمل در جامعه و تضادهای مشاهده شده در خواص آن، مطالعه بر روی ماهیت گیاه و نیز درستی و نادرستی درمان‌‏های نسبت داده شده به گیاه اسفند ضروری به‏‌نظر می‏‌رسد.

    مواد و روش‏‌ها

    ابتدا نام‏‌های مشابه اسفند و حرمل در متون طب سنتی با نرم‏‌افزار جامع طب جستجو و سپس هر یک از مفردات به‏‌دست‌‏آمده در کتب اصیل و قدیمی‌‏تر طب ایرانی بررسی شد. از طرف دیگر به صورت هم‏‌زمان آنچه در بازار به‏‌عنوان اسفند و حرمل ارائه می‏‌شود و نیز مطالعات گیاه‌‏شناسی و فیتوشیمی در منابع موجود در اینترنت هم بررسی شد. سپس یافته‏‌ها با مفردات به‌‏دست‏‌آمده در منابع طب ایرانی تطبیق داده شد.

    یافته‏‌ ها

     اسفند با نام علمی harmala Peganum با آنچه در منابع اولیه طب ایرانی به نام حرمل ذکر شده‏، تطابق ندارد. به‏‌نظر می‏‌رسد حرمل عربی با نام علمی  stricta Rhazia که در ایران با نام بومی اشورک شناخته می‏‌شود بیشترین شباهت را با حرمل داشته باشد.

    نتیجه گیری

    با توجه به تفاوت فیتوشیمیایی و گیاه‌‏شناسی این دو گیاه، اطلاق درمان‏‌های منسوب به حرمل، به گیاه اسفند که امروزه به جای آن استفاده می‌‏شود مورد تردید است.

    کلیدواژگان: اسفند، حرمل، طب سنتی ایران، گیاه شناسی