فهرست مطالب

مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی - سال چهارم شماره 11 (تابستان 1398)
  • سال چهارم شماره 11 (تابستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/06/10
  • تعداد عناوین: 6
|
  • لیلا خسروی مراد*، زهرا فیضی، زهرا نقی زاده موغاری، مهدی فیض صفحات 7-36

    قرآن کاملترین و بهترین برنامه زندگی برای انسان هایی است که همواره به دنبال آموختن و یادگیری بوده و تعلیم و تربیت از ارزشمندترین اعمال نزد آنان است، از این رو، در اهداف کلی نظام آموزشی به ضرورت یادگیری قرآن به طور خاص توجه شده است. در این راستا هدف پژوهش حاضر ارائه راهبردهایی به منظور ارتقای بهره وری آموزش عمومی قرآن است. تحقق هدف پژوهش در قالب چهار هدف جزئی(توانایی خواندن قرآن، درک معنای آیات، حفظ و انس با قرآن) دنبال شده است. به منظور تحقق اهداف فوق، از روش پژوهش کیفی(مطالعه اسنادی، مصاحبه و بارش فکری) استفاده شده است. نمونه گیری به صورت هدفمند و گلوله برفی انجام شده و جامعه آماری مورد بررسی در بخش مصاحبه،  شامل کارشناسان حوزه علوم قرآنی و در بخش پژوهش اسنادی شامل تمامی اسناد، مدارک، کتب و پیشینه های موجود همچون مقالات، طرح ها و کارهای پژوهشی بوده است، که از طریق جستجو در پایگا های علمی، کتابخانه ها، اسناد موجود در ادارات و سازمان های مرتبط با موضوع پژوهش به دست آمدند. نمونه گیری در بخش اسنادی به صورت تعمدی صورت گرفت. برای تحلیل اطلاعات به دست آمده از کدگذاری اشتراوس استفاده گردید. درنهایت مقوله های حاصل از کدگذاری در جلسات بارش فکری توسط متخصصان علوم قرآنی و آموزش قرآن مورد بررسی قرار گرفت. راهبردهای به دست آمده شامل 83 مورد بود  که در نهایت به توصیه اساتید و متخصصان این حوزه همگی این موارد با سند بالادستی در حوزه آموزش عمومی قرآن یعنی سند راهبردی آموزش عمومی قرآن مورد انطباق قرار گرفت و  تعداد 24 مورد به عنوان راهبردهای نهایی تایید شدند. در مجموع نتایج این پژوهش نشان داد محور قرار دادن سند راهبردی آموزش عمومی قرآن، توسط آموزش و پرورش و تلاش در راستای ایجاد تمهیدات لازم جهت عملیاتی نمودن هرچه سریع تر اقدام های مرتبط با سند، می تواند بزرگترین گام در راستای ارتقاء بهره وری آموزش قرآن باشد.

    کلیدواژگان: راهبرد، بهره وری، آموزش عمومی، قرآن، روخوانی، حفظ، درک معنا، انس
  • محمد عمویی، فلور خیاطان* صفحات 37-64

    پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی معنویت درمانی مبتنی بر آموزه های اسلامی بر خشم نوجوانان انجام شد. این پژوهش از نوع کاربردی بود و از شیوه شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون همراه گروه گواه استفاده گردید. جامعه آماری پژوهش تمامی دانش آموزان دختر دوره اول متوسطه شهرستان خمینی شهر را شامل می شد که در سال تحصیلی 97-96 در مدارس این شهرستان مشغول به تحصیل بودند. از جامعه مذکور، با روش غیرتصادفی دردسترس 30 دانش آموز انتخاب شدند و در دو گروه 15 نفری آزمایش و گواه قرار گرفتند. سپس گروه آزمایش به مدت 6 جلسه تحت آموزش معنویت درمانی اسلامی قرار گرفتند. در این زمان، گروه گواه هیچ گونه مداخله ای دریافت نکرد. ابزار مورد استفاده در این پژوهش، پرسشنامه خشم کودکان و نوجوانان نلسون (2000)  بود. برای تجزیه و تحلیل داده های به دست آمده از پژوهش، از آزمون آماری تحلیل کوواریانس چندمتغیری استفاده شد. نتایج نشان داد که تاثیر معنویت درمانی اسلامی بر خشم در مولفه های ناکامی، پرخاشگری، روابط با همسالان و روابط با مراجع قدرت در سطح 05/0=α معنی دار است. بنابر نتایج پژوهش می توان گفت با توجه به عواقب نامطلوبی که خشم ممکن است در سنین نوجوانی برای فرد ایجاد کند، معنویت درمانی اسلامی می تواند در جهت کنترل خشم این افراد مورد استفاده قرار گیرد.

    کلیدواژگان: معنویت درمانی اسلامی، خشم، نوجوانی
  • اکرم گودرزی*، نیکو دیالمه، زهرا احمدی زمانی صفحات 65-98

    هدف پژوهش حاضر شناسایی عوامل موثر بر مسئولیت پذیری نوجوانان بر اساس رساله حقوق امام سجاد (ع) و سپس تبیین نقش مدرسه در افزایش روحیه ی مسئولیت پذیری دانش آموزان دوره متوسطه اول بود. روش پژوهش کیفی، از نوع تحلیل محتوا بود. ابتدا از طریق بررسی اسناد به شیوه استقرایی عوامل موثر بر مسئولیت پذیری بر اساس رساله حقوق امام سجاد (ع) شناسایی شد. در مرحله دوم، به شیوه تحلیل قیاسی نقش مدرسه بر هر یک از عوامل استخراج شده از طریق مصاحبه، تبیین شد. بدین منظور تجزیه وتحلیل داده ها نیز در سه بخش، کدهای باز، محوری و منتخب صورت گرفت. یافته های پژوهش در تبیین عوامل موثر بر مسئولیت پذیری دانش آموزان بر اساس رساله حقوق امام سجاد (ع) ذیل 13 مقوله اصلی طبقه بندی شد؛ ازجمله: شناساندن موقعیت، توجه دادن به ابعاد پیامد عمل، ترسیم اهداف متعالی و تقویت درک اولویت ها. بر اساس نظر متخصصان 3 مولفه اصلی با 25 زیر مولفه که بر فرایند مسئولیت پذیری دانش آموزان اثرگذار است، استخراج شد. به ترتیب مولفه آموزشی شامل زیر مولفه های روشنگری، تبیین و تحلیل گری، روش تدریس فعال، تدریس مشارکتی، تفاهم گری و بیدار گری بود و مولفه پرورشی؛ الگو بخشی، مهارت ارتباطی مربی، تفاهم گری، انسجام بخشی، خود هدایتی، هنجارگرایی، صلاحیت علمی- اخلاقی مربی، هدایت گری، عمل گرایی، فرصت سازی، اعتماد گری، موعظه گری، امیددهنده، مدیریت تفاوت ها، حمایتگری، تذکر و ارشاد و سنت آفرینی؛ و مولفه سازمانی شامل زیر مولفه های فرهنگ مدرسه، جو حمایت گرانه، جو مشارکتی، تکلیف گرایی بود. در تحلیل بیشتر، یافته ها نشان داد نقش های سه گانه (آموزشی/پرورشی/ سازمانی) بر روی 12 عامل شناسایی شده بر اساس رساله سجادیه (ع) در فرایند مسئولیت پذیری دانش آموزان اثرگذار بود؛ اما بر عامل محسوس سازی معانی و مفاهیم، صرفا نقش آموزشی معلم و بر عامل یادآوری خدمات دیگران و ظرفیت شناسی، نقش پرورشی مربی اثرگذار بود. نتایج نشان می دهد، به ترتیب نقش پرورشی و آموزشی با بیشترین اهمیت و تاکید از سوی متخصصان تعلیم و تربیت در کنار نقش سازمانی بر مسئولیت پذیری دانش آموزان اثرگذار است.

    کلیدواژگان: عوامل موثر بر مسئولیت پذیری، رساله حقوق امام سجاد (ع)، دانش آموزان، نقش های سه گانه آموزشی، پرورشی، سازمانی
  • رحمت الله مرزوقی*، یاسر دهقانی صفحات 99-122

    هدف مقاله حاضر ارزیابی تربیت دینی  دانش آموزان دوره دوم متوسطه شهر شیراز بود. روش پژوهش، توصیفی و از نوع پیمایشی و جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان دوره دوم متوسطه شهر شیراز است که به روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چند مرحله ای، نمونه ای به حجم 452 نفر از بین دانش آموزان 8 دبیرستان پسرانه و دخترانه نواحی چهارگانه شهر شیراز انتخاب شدند. برای گردآوری داده ها از مقیاس محقق ساخته ارزشیابی برنامه درسی تربیت دینی آموخته شده دوره دوم متوسطه بر اساس نظریه تربیت دینی فضامند بومی- جهانی و مولفه های نه گانه آن شامل انبساط حریم، عقلانیت و خردورزی، گرایش و التزام، معیارمداری، خودکنترلی/خودیابی،  تعامل و گزینش، سعه صدر، پویایی و استمرار حضور و ارزیابی و تحلیل، استفاده شد. برای تعیین روایی آن از روش های روایی محتوایی و تحلیل عامل مرتبه اول و دوم و برای تعیین  پایایی آن نیز از آلفای کرونباخ استفاده شد. نتایج تحلیل عاملی مرتبه اول نشان داد با فرض معیار 4/0، در تمامی مولفه ها، بار عاملی سوالات مطرح شده در مقیاس مذکور در دامنه ای بین 44/0 تا 90/. محاسبه شد . همچنین نتایج تحلیل عاملی مرتبه دوم . نشان داد که مولفه های نه گانه در نظریه مذکور به خوبی نشان دهنده برازش این پرسشنامه برای سنجش تربیت دینی در فضای جهانی فعلی است. نتایج آلفای کرونباخ (دامنه ای بین 54/0 تا 75/0 برای مولفه ها و 93/0 برای کل) نیز نشان داد که این مقیاس در تمامی ابعاد خود، پایایی لازم را برای استفاده به عنوان یک مقیاس معتبر دارد. جهت تجزیه و تحلیل داده ها از تحلیل واریانس چندمتغیره استفاده شد. نتایج حاصل از تحلیل واریانس چندمتغیره نشان داد که بین میزان تربیت دینی دانش آموزان نواحی چهارگانه شهر شیراز، تفاوت معناداری وجود دارد همچنین این نتایج نشان دادند که بین میزان تربیت دینی دانش آموزان پایه های دهم و دوازدهم نیز تفاوت معناداری وجود دارد، اما بین دیدگاه دانش آموزان پسر و دختر این نواحی، درباره میزان تربیت دینی، تفاوت معناداری وجود ندارد.

    کلیدواژگان: تربیت دینی، دوره دوم متوسطه، نظریه تربیت دینی فضامند بومی- جهانی
  • فاطمه وجدانی* صفحات 123-146

    کسب مهارت های ارتباطی میان فردی موثر، به گونه ای که هم رشد و سعادت فردی و هم اهداف والای اجتماعی را تامین کند، نیازمند وجود الگوهای کارآمد بومی است؛ و آثار بزرگان دینی می تواند منبع مفیدی برای استخراج و پردازش چنین الگوهایی باشد. هدف از این تحقیق، دستیابی به اصول ارتباطات میان فردی بر اساس وصیتنامه علامه حلی و استخراج دلالت های تربیتی مبتنی بر آن (به ویژه برای نوجوانان) می باشد. این تحقیق با رویکرد کیفی انجام گرفته است؛ اطلاعات به شیوه اسنادی گردآوری شده، و روش انجام پژوهش، توصیفی-تحلیلی- استنتاجی است. جامعه تحقیق عبارت است از آثارتربیتی علامه حلی و پژوهش هایی که پیرامون دیدگاه علامه حلی صورت گرفته است؛ نمونه گیری هدفمند بر اساس اهداف پژوهش صورت گرفته است. داده های حاصله همزمان با جمع آوری اطلاعات  به صورت مستمر مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.  بر اساس یافته ها، اصول ارتباطات میان فردی در سه لایه ارتباطی، به تفکیک بدین ترتیب به دست آمد: الف) اصول ارتباطات عمومی در جامعه(خوش خلقی، صبوری و بزرگواری، اجتناب از ظلم و آسیب رسانی، محافظت از خویش در برابر روابط آسیب رسان)؛ ب) اصول ارتباط با برادران دینی (رفتار یاریگرانه، تبادل فکری و علمی)؛ ج) اصول ارتباط با علما و فضلا(نگرش احترام آمیز، مجالست و موانست با عالمان و فضلا، علم آموزی). هم چنین، هفت اصل تربیتی برای پرورش ارتباطات میان فردی پیشنهاد گردید:  خدامحوری، عقل گرایی، خودارزش بخشی، مردم داری، انتخاب گری، شبکه سازی رشدگرایانه، و همیاری رفاقتی. تناسب اصول و توصیه های ارتباطی فوق با رویکرد اسلامی و نیز  چندلایه ای و اختصاصی بودن اصول ارتباطی را می توان از جمله نقاط قوت دیدگاه علامه حلی دانست.

    کلیدواژگان: ارتباطات میان فردی، علامه حلی، اسلام، تربیت اجتماعی
  • مطهره یادگاری، کیوان صالحی*، نرگس سادات سجادیه صفحات 147-186

    هدف اصلی این پژوهش تبیین فرآیندهای جاری تربیت اخلاقی در مدارس دوره دوم متوسطه است. بدین منظور 12 نفر از معلمان دوره دوم متوسطه، با استفاده از نمونه گیری ملاکی و گلوله برفی انتخاب شدند. برای گردآوری داده ها از فن مصاحبه نیمه ساختارمند استفاده شد و در کنار آن، یادداشت های میدانی نیز مورد استفاده قرار گرفت. مرور و مقایسه متوالی داده های گردآوری شده، به استخراج 24 زیرمقوله و 8 مقوله ی اصلی منتج شد. تحلیل ساختار فرایندهای جاری تربیت اخلاقی در مدارس متوسطه، منجر به شکل گیری نظریه میانی شد. نتایج نشان داد که کم توجهی مدارس نسبت به تربیت اخلاقی دانش آموزان و در اولویت قرار ندادن آن به عنوان پدیده محوری مطالعه حاضر، زمینه ای مناسب برای بروز پیامد هایی نامناسبی  نظیر شکل گیری روحیه لذت محوری افراطی در دانش آموزان، بروز اخلاق ابزاری و انفعال و بدبینی متولیان مدرسه فراهم می نماید. در این مقاله، نحوه شکل گیری نظریه میانی مورد بررسی قرار گرفته است

    کلیدواژگان: تربیت اخلاقی، تبیین فرآیند، دانش آموزان، نوجوان، مدارس، نظریه داده بنیاد
|
  • Leila Khosravi Morad*, Zahra Feizi, Zahra Naghizadeh Moghari, Mahdi Feiz Pages 7-36

    The Quran is the most complete and best life plan for people who have always sought to learn, and education and it has been most valuable act for them.  Hence, in the general goals of educational system, special attention has been paid to the necessity of learning the Quran. Present study seeks to provide a strategy to improve efficiency in general education of the Qur'an. The purpose of this study follwed in four minor goals: the ability to read the Quran, comprehend the meaning of the verses, and recite and familiarity to the holy Quran. In order to achieve the above objectives, qualitative research method (documentary study, interview and brainstorming) has been used. Sampling was done purposefully and in snowball method and the statistical population in the interview section has been included experts in the field of Quranic sciences and in documentary study section, the population has included all the documents, books, and available literature reviews, such as articles, projects and research papers, which were obtained through search in the scientific stations, libraries, and documents in the agencies and organizations related to the subject matter of the research. Sampling in documentary study section was in purposive method. For analyzing the information obtained, coding method has been used. The results of the discussion were analyzed by experts in Quranic science and education. The obtained strategies consisted of 83 cases, which ultimately with professors and experts advise all of which were adapted to the upstream document in the field of general education of the Quran, the General Document of the Quran, and 24 were approved as the final strategies.Totality, The results of this study showed basis of the Quranic General Education Strategic Document Conventions, by education and efforts to create the necessary arrangements to implement document-related measures as quickly as possible, can be the greatest step towards enhancing the efficiency of Quranic education.

    Keywords: strategy, efficiency, general education, Quran, reading, recite, comprehend, meaning
  • Mohammad Amouie, Felor Khayyatan* Pages 37-64

    The purpose of this study was to investigation the effectiveness of Islamic teachings based spirituality therapy on anger in adolescence. This study was an applied research test with control group. The statistical  test/post  and the design of research was pre population included all the girl students of the lower secondary school of the high The sample included 30 students .  018 schools of Khomeynishahr city in 20172 that were selected by convenience sampling method from this population and then member groups (experimental group and control group).  were assigned in two 15 The experimental group received 6 sessions of Islamic spirituality therapy. But the control group didn’t receive any intervention during this time. The study data were collected by Children’s Inventory of Anger (ChIA) that was developed by Nelson (2000). MANCOVA was used for the analysis of the data. The results showed that the efficiency of Islamic spirituality therapy on anger and its subscales (frustration, physical aggression, peer relationships, and authorities relations problems) is significant in α=0.05 level. According to the results of the research, because anger has unfavorable outcome for adolescents, Islamic spirituality therapy can be used to
    decrease their anger

    Keywords: Islamic spirituality therapy, anger, adolescence
  • Akram Goodarzi*, Niko Dialemah, Zahra Ahmadi Zamani Pages 65-98

    The purpose of the present study was to identify the factors affecting students’ responsibility based on the Rights Treatise of Imam Sajjad(PBUH), and to explain the role of school in increasing the spirit of responsibility in high school students. The researchers used the content analysis technique of the qualitative research method. Through inductive method, the documents were analyzed to determine the factors influencing students’ responsibility based on Imam Sajjad’s Rights Treatise. Then through deductive method, the role of the school was explained according to the factors extracted from the interviews. Data analysis was also carried out in three sections: open coding, axial coding, and selective coding. Based on the Imam Sajjad’s Rights Treatise, 13 main categories of the factors affecting students’ responsibility were introduced: defining the context, highlighting the dimensions of action, outlining transcendental objectives, enhancing the perception of priorities. According to the components that influenced the students’  experts’ views, 3 main components with 25 subcomponents  responsibility process were inferred. Educational component included sub of illumination, explanation and analysis, active teaching method, participatory teaching, components of introducing  understanding and awakening. Training component included sub
    a model, communication skills of teacher, understanding, development of coherence, ethical competence of teacher, guidance, pragmatism,  direction, normalization, academic  self development of opportunities, trusting, preaching, development of optimism, management of differences, protection, recommendation and guidance, and creation of traditional practices. components: school culture,  The organizational component included the following subsupporting atmosphere, participatory atmosphere and homework. The analysis of the findingsshowed that the three (educational, training, and organizational) roles of school influenced the 12 factors that were effective on the students’ responsibility process according to the Imam Sajjad’s Rights Treatise. Teacher’s educational role was merely effective on the concretely definition of the concepts, and teacher’s training role was effective on the reminding of the favors of others and also on the recognition of competencies. According to the results and confirmation of the experts, the training and educational roles of school, accompanied by its organizational role, had the most important effect on students’ responsibility.

    Keywords: responsibility, effective factors on responsibility, Imam Sajjad’s Rights Treatise, students, the three educational, training, and organizational roles of school
  • Rahmatallah M Arzooghi*, Yasser Dehghani Pages 99-122

    The purpose of this study was to evaluate the religious education of the upper secondary school students in Shiraz city. The research method was descriptive survey method. Statistical population included all the upper secondary school students of Shiraz city. Through multistage cluster random sampling method, 452 students were selected among the students of 8 high schools, from both girls and boys high schools, in the 4 districts of Shiraz city. Data collection was carried out through a made questionnaire that was about the taught secondary school religious  researcher based religious  education curriculum that was based on the «glocalized space education model” (GSBREM) and its nine components, including expansion of control  privacy; rationality and wisdom; tendency and obligation; standardization; self discovery; interaction and selection; tolerance; dynamism and consistent  and self
    presence; as well as evaluation and analysis. Its validity was determined by content order factor analysis. Its reliability was assessed  and second  validity method and first order factor analysis showed that, by  by Cronbach’s alpha. The results of the first assuming a criterion of 0/4 in all the components of GSBREM, the questions of the questionnaire were regarded in the range of 0.44 to 0.90. Meanwhile, the results of the order factor analysis showed that the nine components in the GSBREM were  second illustrating the fitness of this questionnaire for the evaluation of religious education in the current global space. The results of Cronbach’s alpha (ranging from 0.45 to 0.75 for the components and 0.93 for the total) also showed that the questionnaire, in all aspects, has the required reliability for being used as a valid scale. To analyze the data, multivariate analysis of variance was used. The results of multivariate analysis of variance showed that there is a significant difference between the levels of religious education of the students in the four districts of Shiraz city. Also, the results showed that there is a significant difference between the levels of religious education of the students in the tenth and twelfth grades but there is no significant difference between the levels of religious education of the male and female students in these districts.

    Keywords: religious education, secondary school, glocalized space model
  • Fatemeh Vojdani* Pages 123-146

    Acquiring effective interpersonal communication skills in such a way that both personal growth and prosperity and the high social goals are met requires the existence of native efficient patterns; and the works of religious elders can be a useful source for the extraction and processing of such patterns. The purpose of this research is achieving the principles of interpersonal communication based on the Allameh Helli’s testament and extracting its educational implications (especially for adolescents). Sampling was done based on the objectives of the study. Data collection and data analysis were proceeded simultaneously and continuously. This research has a qualitative approach; information gathering was taken place through inductive  analytic  documentary method; and the research method is of descriptive type. Based on the findings, the principles of interpersonal communication were obtained in three layers of communication: a) Principles of public communication in society (kindness, patience and magnanimity; avoiding oppression and hurting others; protecting oneself from harmful relationships); b) Principles of religious brothers (helping; supporting; and intellectual  communication with co and scientific exchange); c) Principles of communication with scholars (having a respectful attitude towards them, becoming companion with them, and learning from them). Also, seven educational principles were proposed to foster oriented attitude, rationalism, self esteem,  interpersonal communication: God oriented networking, and friendlily cooperation.  popularity, selectivity, growth The appropriateness of the above communicative principles and recommendations to the Islamic approach, as well as the multilayered and the specificity of these communicative principles can be considered as the strengths of Allameh Helli’s view.

    Keywords: interpersonal communication, Allameh Helli, Islam, social education
  • Motahareh Yadegari, Keyvan Salehi*, Narges Sadat Sajjadieh Pages 147-186

    The main purpose of this paper is to explain the current processes of moral training for the upper secondary school students. For this purpose, 12 secondary school teachers were selected by criterion sampling, targeted sampling, and snowball sampling structured interview technique was used to collect data; moreover,  methods. Semi field notes were also taken by the researchers. Continuous reviewing and comparing of the collected data resulted in the extraction of 24 subcategories and 8 main categories. The analysis of the structure of the current processes of moral training in the secondary schools led to the formation of a middle range theory. The results showed that the negligence of school authorities towards students’ moral training and not prioritizing it as a central phenomenon provided a suitable background for oriented spirit in  adverse consequences such as the formation of extreme pleasure students, the emergence of instrumental ethics, and the inactivity and pessimism of school administrators.

    Keywords: moral training, process explanation, students, adolescent, grounded theory