فهرست مطالب

پژوهشنامه رسانه بین الملل - پیاپی 1 (تابستان 1395)
  • پیاپی 1 (تابستان 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/06/20
  • تعداد عناوین: 11
|
  • محمدولی مدرس*، علی ساقیان، مریم السادات حسینی صفحه 11

    جریان تکفیر، مسیری انحرافی در جامعه اسلامی است که با ادعای تحقق و برپایی اسلام راستین با تعابیر متحجرانه و خشن از اسلام، دیگر مسلمانان را نفی می‌کند. سلفی‌گری، ظاهرگرایی، رد مرجعیت عقل و تکیه صرف بر نقلیات، مهم‌ترین پایه‌های نظری این تفکر هستند. این کار موجب شده است، دایره شمول شرک و کفر گسترش یابد و درصد زیادی از مسلمانان در محدوده کفار قرار گیرند و قتل آنان واجب شود. در این میان، جریان داعش به عنوان یکی از مطرح‌ترین گروه‌های تکفیری توانسته است با حمایت‌های غرب و حکام وهابی منطقه در عراق و سوریه ادعای خلافت اسلامی نماید. این گروه، شیعیان را به دلیل اعتقاد به مفاهیمی چون توسل، شفاعت و بزرگداشت مقام اولیای دین بیش از دیگر گروه‌های اسلامی مورد حمله قرار داده است. رجوع به آیات، روایات و متون مسلم و مورد اتکای شیعه و سنی، راهکار اصلی برای رد شبهات و نشان دادن مسیر انحراف داعش از اسلام ناب است.

    کلیدواژگان: ارزیابی تطبیقی، سیره نبوی، تکفیر، داعش، نص قرآن
  • ناصر پورحسن * صفحه 33

    گروه تکفیری داعش پس از جریان بیداری اسلامی در سال 2011 با تصرف بخش هایی از سوریه و عراق به طور جدی مطرح شد. هدف اصلی این پژوهش، شناخت شبکه جهانی داعش است. یافته ‌های پژوهش که با روش توصیفی- تحلیلی انجام شده، نشان می دهد شبکه جهانی متحدان داعش شامل گروه های تکفیری فعال در بخش هایی از برخی کشورهای خاورمیانه، آفریقا، آسیای مرکزی و جنوب آسیا و نیز، شبکه پیچیده ای از افراد و امارت های اسلامی انفرادی در کشورهایی است که از طریق مجازی– میدانی عمل می‌کنند. مجموعه این دو بخش در سراسر جهان، تهدیدی جدی برای امنیت بین المللی تلقی می‌شود. ماجراجویی شخصی، انگیزه مالی، بحران هویت، اهداف تجزیه طلبانه و عملیات نیابتی مهم ترین انگیزه پیوستن تکفیری ها به شبکه داعش است. می توان پیش بینی کرد، شبکه جهانی داعش حداقل در آینده تا کوتاه مدت فعال خواهد بود. در این رابطه، جمهوری اسلامی به دلیل موقعیت ویژه خود در هم جواری با جریان های تکفیری در منطقه و نیز به علت اشراف اطلاعاتی و بنیان های قوی امنیتی، از سوی جریان تکفیری داعش، تهدید نخواهد شد.

    کلیدواژگان: داعش، گروه های تکفیری متحد، آفریقا، خاورمیانه، اروپا
  • مهدی محمدنیا* صفحه 63

    موج جدید مهاجرت به کشورهای اروپایی از زمان شکل گیری جنگ داخلی سوریه آغاز شد. اوج این بحران به اوایل سال 2015 بر می گردد، زمانی که کشورهای اروپایی شاهد سیل عظیمی از مهاجران و آوارگان جنگی بودند که عمدتا از کشورهای بی ثبات خاورمیانه از جمله سوریه، عراق، افغانستان و لیبی که درگیر جنگ داخلی تروریستی بودند، روانه اروپا شدند. به گونه ای که می توان گفت، همواره یک رابطه مستقیم بین نابسامانی های سیاسی- امنیتی در آسیا و آفریقا و گسترش روند مهاجرت به اروپا وجود داشته است. بحران مهاجرت در اروپا به ویژه از زمان یازده سپتامبر، وارد مرحله جدیدی شده است و ماهیت بحران از موضوعات اقتصادی و اجتماعی به موضوع امنیتی تغییر پیدا کرده است که این مسئله چالش های متعددی را پیش روی دولت های اروپایی قرار داده است. این روند با شکل گیری بحران داعش در سوریه و عراق و موج جدید مهاجرت به اروپا تشدید شده است. این مقاله، تلاش دارد تا نوع رویکرد کشورهای اروپایی نسبت به موج جدید مهاجرت مسلمانان را مورد بررسی قرار دهد و به این پرسش پاسخ دهد که کشور های اروپایی در برخورد با موج نوین مهاجرت با چه چالش ها و معضلاتی مواجه هستند؟ و چه چالش ها و تهدیداتی فراروی مهاجران مسلمان در کشورهای اروپایی قرار دارد؟

    کلیدواژگان: اروپا، امنیت، تروریسم، مهاجرت مسلمانان، هویت
  • حسین احمدی*، برهان حشمتی صفحه 89

    تشدید اسلام‌ستیزی در تاجیکستان، اگرچه متاثر از تربیت کمونیستی حاکمان این کشور است، از عوامل خارجی مهمی نیز تاثیر پذیرفته است. نگرانی‌ها از محبوبیت روزافزون نهضت اسلامی تاجیکستان، تلاش دولت دوشنبه برای سوء استفاده از فضای مقابله با داعش و افراطی‌گری برای حذف نهضت اسلامی به عنوان یک گروه میانه رو اسلامی، نبود تمایل هیئت حاکمه تاجیکستان به جاری و ساری شدن اسلام اصیل در سبک زندگی مردم این کشور و تحرکات عربستان سعودی و وهابی‌ها، عوامل اصلی پدیده اسلام‌ستیزی در تاجیکستان است؛ اما سیاست روسیه در تاجیکستان نیز که از قرون هجدهم و نوزدهم، اسلام را مانع اصلی استیلای سیاسی و نظامی خود بر آسیای مرکزی می دید در تشدید اسلام‌ستیزی در تاجیکستان تاثیر دارد. این نگرش منفی روس‌ها به اسلام در آسیای مرکزی از جمله تاجیکستان، در زمان تزارها و نظام کمونیستی و دوره پساکمونیسم حفظ شده است. در دوره پساشوروی، روسیه تنها عامل خارجی تاثیرگذار در آسیای مرکزی نیست و عوامل خارجی دیگری نظیر سیاست‌های آمریکا، رژیم صهیونیستی و مراکز مالی و سیاسی هدایت ‌کننده جریان‌های تکفیری در اسلام‌ستیزی در تاجیکستان نیز نقش مهمی دارند.

    کلیدواژگان: اسلام ستیزی، تاجیکستان، نهضت اسلامی، آتئیسم
  • زهرا محمودی*، پیرمحمد ملازهی صفحه 119

    گروه تروریستی داعش با دیدی جهان گرا، خواستار به اصطلاح حاکمیت خلافت اسلامی در گستره‌ای از خاورمیانه، شمال آفریقا و جنوب اروپا تا قفقاز، آسیای مرکزی و افغانستان و پاکستان و حتی بخش‌هایی از ایران و هند است. اگر داعش در سوریه و عراق به بن‌بست برسد، افغانستان بهترین مکان برای ادامه فعالیت این گروه محسوب می‌شود. هماهنگی سیاست‌های داعش با اهداف برخی از کشورهای منطقه و همچنین کارکرد این گروه در رقابت قدرت‌های جهانی، زمینه مناسبی برای نفوذ داعش در افغانستان به وجود آورده است. وجود تفکر تحریف شده جهادی در میان گروه‌های تروریستی افغانستان، ورود داعش به این کشور را تسهیل می‌کند. البته گروه‌های افراط‌گرای افغان با داعش بر سر تکفیر شیعیان اختلاف‌نظر دارند. دیگر اختلاف داعش و این گروه‌ها بر سر قدرت است. به نظر می‌رسد تهدید داعش برای کشورهای هم‌جوار افغانستان، کشورهای مذکور را برای مقابله با تهدید این گروه به تشکیل ائتلافی هرچند نانوشته ترغیب کند.

    کلیدواژگان: افغانستان، داعش، خلافت، فرقه گرایی، القاعده، (به اصطلاح) خراسان بزرگ
  • سیدرضا میرطاهر*، محمد جواد بختیاری صفحه 143

    این مقاله بر آن است با نگاهی اجمالی به تاریخ نژادپرستی در آمریکا به وقایع جامعه آمریکا که منجر به کشته شدن تعدادی از اقلیت های نژادی در این کشور توسط پلیس شده است، بپردازد و دلایل خشونت پلیس آمریکا، علیه اقلیت ها را ریشه یابی نماید. همچنین ابعاد مختلف خشونت های پلیس علیه اقلیت های سیاه پوست، سرخ پوست، لاتین تبار، زرد پوست، مسلمان و یهودیت ضد صهیونیست به اجمال بررسی می گردد. نخست با بهره گیری از مطالعات اسنادی، مقالات و داده های موجود در مورد خشونت پلیس آمریکا علیه اقلیت ها فیش برداری و اطلاعاتی کلی از رفتار پلیس با سیاهان، لاتین تبارها و سرخ پوستان، زرد پوستان و مسلمانان و یهودیان ضد صهیونیسم گردآوری شده و سپس به اجمال دلایل عمده این خشونت ها بررسی شده است. خشونت پلیس آمریکا علیه اقلیت های این کشور و حتی مظنونان کودک و نوجوان گروه های اقلیت، نگرانی های زیادی در جامعه آمریکا به وجود آورده است. به نظر می رسد این مسئله سابقه در نژادپرستی ریشه داری دارد که از دیرباز در ایالات متحده آمریکا، حکمفرما بوده است. از سوی دیگر، خشونت به کار گرفته شده از سوی پلیس آمریکا (سبوعیت پلیسی)، بازتابی از خشونت نهادینه شده در جامعه این کشور است.

    کلیدواژگان: آمریکا، اقلیتها، خشونت پلیس، نژادپرستی
  • حسن عابدینی، خلیل قلخانباز صفحه 167

    این مقاله پژوهشی به دنبال پاسخ به این پرسش است که غرب از سیاه‏نمایی علیه اسلام و ایران چه انگیزه‏ها و اهدافی را دنبال و در این روند از چه تاکتیک‌هایی استفاده می‌کند؟ فرضیه مقاله بر این اصل استوار است که مهم‌ترین انگیزه‏ها و اهداف غرب از سیاه‏نمایی علیه اسلام و ایران (هر سه هراسی) از جمله تلاش برای منفور نشان دادن دین اسلام و مذهب تشیع، جلوگیری از گرایش روزافزون جوانان غربی به اسلام، منفعل نمودن ایران اسلامی در تحولات منطقه ای و جهانی، جلوگیری از گسترش نفوذ منطقه‏ای ایران اسلامی در خاورمیانه، فروش تسلیحات بیشتر به کشورهای منطقه و در نهایت به تسلیم واداشتن ایران است. بر اساس یافته‏های این پژوهش، مهم‌ترین دلایل غرب در پیگیری این پروژه، نیاز به دشمن است. همچنین منفور نشان دادن دین اسلام، حضور نظامی در منطقه و ایجاد اختلاف بین کشورهای اسلامی، جلوگیری از الگو شدن ایران برای کشورهای منطقه و منفور نشان دادن مذهب تشیع، جلوگیری از نفوذ منطقه‏ای ایران و ایجاد ترتیبات امنیتی منطقه‏ای ضد ایران از جمله مهم‌ترین انگیزه‌های غرب است. غرب برای پیگیری این پروژه از تاکتیک‌های گوناگونی از قبیل استفاده ابزاری از تروریسم، جنگ رسانه‌ای، تلاش در ایجاد جهل درباره جهان اسلام، تلاش برای برتر نشان دادن تمدن و فرهنگ غربی، تحریک احساسات مذهبی و ایجاد اختلاف بین شیعه و سنی، فروش تسلیحات، استفاده ابزاری از موضوع حقوق بشر و بسترسازی تنش‌های قومی- فرقه‌ای در مرزهای ایران سود می‏برد.

    کلیدواژگان: غرب، اسلام هراسی، ایران هراسی، انگیزه ها، اهداف، تاکتیکها، شیعه هراسی، هر سه هراسی
  • ابراهیم متقی*، سلمان رضوی، طاهره گودرزی صفحه 193

    مطالعه کانون‌های بحرانی بیانگر آن است که بسیاری از آن‌ها، هدفمندانه ایجاد شده اند. از مصادیق عینی این کانون‌ها، رژیم صهیونیستی است. جنایات این رژیم تنها در قبال مسلمانان فلسطین نبوده بلکه پیروان تمام ادیان را نشانه گرفته و ادعای دینی آنان فقط یک بهانه و توجیه بوده است؛ اما جریان بیداری اسلامی از دسامبر سال 2010، صهیونیست‌ها را در ترس و انفعال عجیبی فرو برد. آنان برای مقابله با این وضعیت به کمک طراحان اروپایی و آمریکایی، درصدد تغییر جهت و محتوای انقلاب‌ها برآمده اند و تلاش کردند اختلافات شیعی- سنی را پر رنگ نمایند و گروه‌های تروریستی همچون داعش تاسیس کنند. نکته جالب توجه، اشتراک در افکار، رفتارها، رویه‌ها و مبانی دینی- عقیدتی رژیم صهیونیستی و داعش است که اتفاقی بودن این اشتراکات را غیر منطقی می‌نمایاند. در این مقاله با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و گردآوری اطلاعات به شکل کتابخانه‌ای در پی شناخت اشتراکات داعش و رژیم صهیونیستی در مبانی فکری، اهداف و اقدامات تروریستی هستیم. سه سناریوی کشمکش، همکاری و تداوم اتحاد طبیعی برای این دو متغیر قابل اشاره است که با توجه به نشانه‌های موجود محتمل‌ترین سناریو، استمرار اتحاد طبیعی بین آنان است.

    کلیدواژگان: اقدامات تروریستی، داعش، رژیم صهیونیستی، وجوه اشتراک، مبانی فکری
  • هادی آجیلی*، زهرا مبینی کشه صفحه 217

    علی رغم ادعای دولت‌های اروپایی مبنی بر مبارزه با تروریسم، تعداد زیادی از جوانان اروپایی به گروه تکفیری– تروریستی داعش پیوسته‌اند. هدف این مقاله بررسی و ارزیابی علل پیوستن جوانان اروپایی به داعش است. برای رسیدن به این هدف، از روش تحلیل اسنادی که از انواع روش‌های کیفی است و همچنین روش توصیفی– تحلیلی استفاده شده است. بر اساس یافته‌های این پژوهش، مجموعه‌ای از عوامل نظیر بحران هویت و معنویت در غرب، افزایش جریان‌های راست‌گرا، فشارها و تبعیض‌های اجتماعی، انگیزه‌های مادی و فقر، نقش سرویس‌های امنیتی غربی، مشکلات روحی و روانی، آموزه‌های داعش به‌ویژه حول دو مفهوم جهاد و خلافت، انگیزه‌های دینی و تبلیغات فریبنده داعش از جمله عوامل پیوستن جوانان اروپایی به این گروه تروریستی است. مقاله حاضر نخست به بررسی توزیع جغرافیایی اعضای اروپایی داعش و ویژگی‌های هویتی آن‌ها پرداخته و سپس علل پیوستن جوانان اروپایی به داعش را تبیین کرده است.

    کلیدواژگان: تروریسم، جوانان اروپایی، داعش، علل پیوستن، مکانیسم جذب
  • سیدمهدی شریفی، زینب شاهینی صفحه 239

    در چند دهه گذشته، گروه‌های افراطی فراوانی در منطقه بروز و ظهور کرده ولی بی‌شک هیچ‌کدام از آن‌ها مانند گروه تروریستی و تکفیری داعش در فضای رسانه‌ای حضور نداشته‌اند. پروپاگاندای داعش نشان‌دهنده توجه سرکردگان این گروه به جریان سازی اجتماعی و تاثیرگذاری بر افکار عمومی است. داعش در کنار عملیات میدانی خود با استفاده از فنون عملیات روانی، رسانه ای و جنگ نرم تلاش کرده است از خود تصویرسازی و نیرو جذب کند. آن چه در این مقاله به آن پرداخته ‌شده، نخست ترسیم تصویری از امکانات رسانه ای و اهداف و رویکردهای هرکدام از موسسات تبلیغاتی داعش است. پس از آن ضمن بررسی فنون عملیات روانی و جنگ نرم، به تبیین تاکتیک‌های رسانه ای داعش با محور عملیات روانی پرداخته می شود. در انتها نیز سناریوهای مختلف از رفتار رسانه ای داعش بیان شده است.

    کلیدواژگان: ابزارهای رسانه ای، تاکتیک های رسانه ای، جنگ نرم، داعش، عملیات روانی
  • هادی آجیلی*، محمدرضا مرادی صفحه 263

    بعد از شیوع ویروس مرگبار ابولا در گینه بیسائو و تسری آن به سایر کشورهای آفریقایی دارای ذخایر طبیعی فراوان، دو دیدگاه عمده در خصوص چرایی و چگونگی انتشار آن بین پژوهشگران شکل گرفت. نگاه اول، این ویروس را ناشی از شرایط زیست‌محیطی در آفریقا تلقی می‌کند، ولی نگاه دوم آن را در مقوله «بیوتروریسم» بررسی می‌کند. مقاله حاضر با روش توصیفی- تحلیلی، شواهد و مستندات موجود و قابل‌اتکا دو دیدگاه مذکور را بررسی می کند. نتایج، بیانگر آن است که ظن غالب در انتشار ویروس ابولا و طولانی شدن مهار آن، بهره‌برداری هدفمند آمریکا از آن در راستای منافع اقتصادی، نظامی و سیاسی خودش است. به نظر می‌رسد واشنگتن به بهانه مبارزه با ابولا درصدد افزایش حضور نظامی و سیاسی خود در قاره آفریقا و جلوگیری از حضور گسترده‌تر رقبای خود مانند چین در معادن، صنایع و کشاورزی این کشورها است. به گفته متخصصان بیماری‌های میکروبی، ایالات ‌متحده با تبلیغات معکوس، این موضوع را پوشانده است که ویروس هولناک ابولا محصول مهندسی زیستی در آزمایشگاه‌های آمریکا بوده است. در نهایت، با به تعویق انداختن تامین بودجه و امدادرسانی‌های پزشکی، نیروهای نظامی خود را تحت پوشش کمک به جلوگیری از انتشار ابولا و حفظ صلح در غرب آفریقا، در این منطقه مستقر کرد تا پایگاه‌های نظامی و سیاسی خود را گسترش داده و مبادلات تجاری آفریقا را به انحصار خود درآورد.

    کلیدواژگان: آفریقا، آمریکا، ویروس ابولا، بیوتروریسم، منافع سیاسی و اقتصادی