فهرست مطالب

پژوهشنامه رسانه بین الملل - پیاپی 3 (پاییز 1397)
  • پیاپی 3 (پاییز 1397)
  • 324 صفحه،
  • تاریخ انتشار: 1398/09/25
  • تعداد عناوین: 11
|
  • حسام الدین لسانی*، احمد کاظمی صفحه 13

    علیرغم اینکه مصونیت دولت‌ها از صلاحیت محاکم ملی، قاعده حقوق بین‌الملل عرفی می‌باشد اما برخی قدرت‌ها برای افزودن استثناء به آن تلاش می‌کنند. تصویب کنوانسیون مصونیت دولت‌ها و اموال آن‌ها پس از 27 سال مطالعه کمیسیون حقوق بین‌الملل در سال 2004 نشان داد که جامعه بین‌المللی تحول مصونیت دولت‌ها از مطلق به محدود را پذیرفته است و استثنائات آن را مواردی نظیر قراردادهای تجاری، مالکیت و موافقت‌نامه‌های داوری می‌داند. با این وجود مصوبه 1996 کنگره آمریکا، احکام محاکم آمریکا، کانادا و لوکزامبورگ علیه ایران نشان‌دهنده تلاش برخی کشورها برای ایجاد استثنائات جدید به بهانه تروریسم، نقض حقوق بشر و قواعد آمره می‌باشد. دیوان بین‌المللی دادگستری در سال 2012 در دعوی آلمان علیه ایتالیا با تاکید تاریخی بر خدشه‌ناپذیر بودن اصل مصونیت دولت‌ها به‌عنوان قاعده حقوق بین‌الملل عرفی نشان داد که از نظر دیوان، نقض این اصل می‌تواند ثبات بین‌المللی را به مخاطره بیندازد. از سال 2016 با شکایت ایران علیه آمریکا (پرونده موسوم به برخی از اموال ایران) و دستور موقت 3 اکتبر 2018 دیوان مبنی بر داشتن صلاحیت رسیدگی به این پرونده، دیوان در معرض آزمون تاریخی دیگری برای دفاع از اصل مصونیت دولت‌ها قرار گرفته است. طبیعتا تکرار رویه دیوان در این پرونده گام بلندی برای صیانت از قاعده عرفی مصونیت دولت‌ها از دکترین‌های جدید خواهد بود.
     

    کلیدواژگان: مصونیت دولت ها، دیوان بین المللی دادگستری، حقوق بین الملل عرفی، دعوی آلمان علیه ایتالیا، شکایت ایران، محاکم آمریکا، کانادا، لوکزامبورگ
  • جلال غفاری قدیر*، جمال الدین حسینی، معصومه مرادجانی صفحه 49

    تدوین سیاست های کاربردی مطلوب شبکه هیسپان تی وی، یکی از ملزومات مبنایی رسانه آلترناتیو مذکور است که در راستای تقویت دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی در کشورهای اسپانیایی‌زبان ایجاد شده است. کارشناسان معتقدند اگر رسانه مذکور نتواند به درک مشترکی با مخاطب برسد و بر تفاوت های بین فرهنگی فائق بیاید، نه تنها نمی تواند موثر واقع شود، بلکه ممکن است به اقدامی ضدتبلیغی تبدیل شده و موج اسلام هراسی، شیعه هراسی و ایران هراسی را دامن بزند. لذا محقق، با بهره گیری از نظریه داده‌بنیاد با 20 نفر از نخبگان و متخصصان عرصه دیپلماسی و رسانه، مصاحبه نیمه ساختاریافته انجام داد. در خلال مصاحبه ها، 457 کد اولیه، 256 کد ثانویه، 60 کد مفهومی و 11 مقوله به دست آمد. بر اساس نتایج تحقیق که در قالب 7 طبقه اهداف و اولویت ها، سیاست های محتوایی، راهبردهای ساختاری، راهبردهای مدیریتی و توزیعی، محیط شناسی و مخاطب شناسی احصاء شد، هیسپان تی وی برای اینکه بتواند نقشی موثرتر در دیپلماسی فرهنگی ایفا کند، باید سیاست های محتوایی خود را بر اساس اهداف و اولویت های رسانه و با در نظر گرفتن شرایط محیطی مخاطب تدوین کرده و راهبردهای ساختاری، مدیریتی و توزیعی مطلوب و متناسبی را در برنامه ها و محیط درون رسانه در پیش بگیرد.
     

    کلیدواژگان: سیاست های کاربردی رسانه ای، هیسپان تی وی، دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، مخاطب شناسی، نظریه داده بنیاد
  • حسن مجیدی*، جبار شجاعی صفحه 77

    شکست طرح های پیشین برای سازش بین دو طرف صهیونیستی- فلسطینی، سران رژیم صهیونیستی و آمریکا را بر آن داشت تا طرحی نو برای تحقق اهداف پیشین ارائه کنند که امروزه از آن به «معامله قرن» یاد می شود. لذا پرسش اصلی مقاله پیش رو عبارت است از: «چه زمینه هایی موجب طرح چنین معامله ای شده است؟» واکاوی ماهیت طرح یاد شده و رفتار سیاسی طراحان و بازیگران آن در چارچوب ابعاد 5 گانه مکتب کپنهاگ و به ‌روش توصیفی- تحلیلی، نگارندگان را به این نتیجه رساند که طرح مزبور، با توجه به زمینه‌هایی چون تامین امنیت رژیم صهیونیستی، وجود نزاع سیاسی بین گروه های فلسطینی، تحولات قدرت در عربستان سعودی، کند شدن روند بیداری اسلامی، گسترش مقبولیت منطقه ای ایران به دنبال پیروزی های محور مقاومت، توسعه روابط آشکار و پنهان عربی- صهیونیستی، افزایش بحران اقتصادی در غرب آسیا و اهمیت انرژی در معادلات قدرت، در کنار جایگاه محوری مسجدالاقصی، صحرای سینا و کرانه باختری از منظر فرهنگی و ژئوپلیتیک، ارائه شده است.

    کلیدواژگان: آمریکا، معامله قرن، فلسطین، رژیم صهیونیستی، قدس
  • حسین رستم زاد*، مجتبی ابراهیمی صفحه 103

    قطع‌کنندگان پخش ماهواره‌ای برخی از شبکه‌های جمهوری اسلامی ایران، با عناوین ادعایی همچون اقدامات متقابل، اقتضائات تحریم‌های شورای امنیت و اتحادیه اروپا و نقض حقوق بشر توسط ایران تلاش دارند عمل خود را از لحاظ حقوقی مشروع جلوه دهند. تحریم شبکه‌های تلویزیونی ایران که خارج از رویه قطعنامه‌های سازمان ملل و به‌طور چندجانبه و یا یکجانبه، اعمال گردیده است منجر به نقض برخی اصول حقوق بین‌الملل همچون اصل آزادی اطلاعات و حق بر دریافت اطلاعات و حقوق معاهدات است. علاوه بر این، اقدام تعدادی از شرکت‌های ماهواره‌ای در برخی از مقاطع، در تحریم رسانه‌ای ایران بدون استناد معتبر به نقض شرایط پخش محتوای برنامه‌ها، نقض اصول «آزادی مشروط پخش برنامه‌های ماهواره‌ای» و «ممنوعیت انحصار در پخش برنامه‌های ماهواره‌ای» محسوب می‌شود. ضمن اینکه، این تحریم‌ها مغایر دکترین تحریم هوشمند هستند؛ طبق این دکترین، تحریم‌ها باید نهاد متخلف را که قاعدتا نهادی دولتی است، هدف قرار دهند. نقض اصول حقوق بین‌الملل و تعهدات بین‌المللی در این خصوص، موجبات مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها و تحریم‌کنندگان رسانه‌ای را فراهم می‌آورد و دولت جمهوری اسلامی ایران را نیز مجاز به اقدام متقابل و شکایت به مراجع قضایی بین‌المللی می‌کند.

    کلیدواژگان: قطع پخش ماهوارهای شبکه های تلویزیونی، ایران، تحریم، اصل آزادی اطلاعات، مسئولیت بین المللی، حقوق بین الملل
  • مهدی هدایتی شهیدانی صفحه 129

    روابط روسیه و آمریکا یکی از جذاب‌ترین موضوعات برای پژوهشگران حوزه روابط بین‌‌الملل محسوب می‌شود. در دوره ریاست جمهوری دونالد ترامپ این روابط از نوسانات پیچیده‌ای برخوردار شده است. بخشی از این پیچیدگی به رقابت‌های راهبردی دو کشور و بخشی دیگر به کنش‌های همکاری‌جویانه تاکتیکی آن‌ها مربوط می‌شود. بر این اساس مقاله حاضر درصدد پاسخگویی به این سوال است که مهم‌ترین تعارضات روسیه و آمریکا در دوره ریاست جمهوری دونالد ترامپ چه مواردی است؟ یافته‌های مقاله نشان می‌دهد که در سه سطح دوجانبه، منطقه‌ای و بین‌المللی می‌توان تعارضات دو کشور را در مقطع مذکور دسته‌بندی کرد. از جمله محل‌های منازعه می‌توان به موازنه هسته‌ای، اختلافات تجاری، تحریم‌ها در سطوح بین‌المللی، گسترش ناتو به شرق، دخالت در امور داخلی یکدیگر، مسئله اوکراین و سوریه اشاره کرد. در این مقاله پژوهشی به روش «توصیفی- تحلیلی» و با استفاده از بررسی راهبردها، اسناد امنیتی منتشر شده و همچنین تجزیه و تحلیل تصمیمات تقابلی متصدیان حوزه‌های مختلف دو کشور، مولفه‌های رفتار راهبردی موثر بر گسترش اختلافات دوسویه، تبیین می‌شود.

    کلیدواژگان: فدراسیون روسیه، ایالاتمتحده آمریکا، رقابتهای راهبردی، همکاری های تاکتیکی، دونالد ترامپ
  • ابوذر گوهری مقدم*، محمدرضا عرب صفحه 151

    پس از نفوذ پدیده ی تروریسم تکفیری در عراق و ناامنی هایی که در این سرزمین به وجود آمد، الحشدالشعبی به‌عنوان یک سازمان مردم نهاد، برای تامین امنیت این کشور تشکیل شد. مقاله‌ی حاضر نقش این گروه در امنیت ملی عراق را در چارچوب نظریه سازه انگاری تبیین می‌کند. برای شناخت و تحلیل جایگاه الحشدالشعبی در امنیت عراق، باید به جهان ارزش‌های اجتماعی و انسانی و معانی ای که کنشگران این گروه، کنش خود را با آن تفسیر می کنند، مراجعه کرد. تلازم هویت دفاع از وطن و تبعیت از مرجعیت دینی، پایه حضور اعضای این گروه در سازمان الحشدالشعبی را برای دفع تهدید بنا نهاد. تکوین هویت ملی عراقی با دیدگاهی وسیع‌تر از مذهب و تعریف هویت غیرخودی در چارچوب تروریسم، توانست گروه هایی را با گرایش‌های مذهبی و قومی مختلف به این گروه ملحق کند. این تحدید هویت به معنای تشکیل پایه های امنیت مردمی در عراق و دفع هویت تهدیدآمیز غیرخودی بود. تکوین و توسیع ارزش و فرهنگ مبارزه با تروریسم در الحشدالشعبی، اهداف و قاعده های جمعی جدید امنیتی و دفاعی را در اعضای این گروه به وجود آورد و موجب تجمیع و وحدت ایده ی مقاومت در عراق شد. در نتیجه هویت و هنجارهای الحشدالشعبی، موجب تقویت امنیت عراق از طریق کنش عملی مبارزه با داعش گردید.

    کلیدواژگان: امنیت ملی، الحشدالشعبی، عراق، سازه انگاری، برساخت امنیت، هویت
  • مجید روحی دهبنه*، سجاد مرادی کلارده صفحه 177

    آسیای مرکزی طی یک دهه اخیر با پدیده‌های مختلفی از جمله گسترش تروریسم تکفیری مواجه بوده است. علاوه بر علل و عوامل مختلف گسترش این پدیده، کشورهای مختلف نیز سیاست‌ها و رویکردهای مختلفی را در قبال آن اتخاذ کرده‌اند. هدف این مقاله بررسی نقش و رویکرد عربستان سعودی در گسترش تروریسم تکفیری در آسیای مرکزی است. این مقاله با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی به‌دنبال دستیابی به پاسخ این پرسش است که عربستان سعودی چگونه و چرا در پی حمایت از تروریسم تکفیری در آسیای مرکزی برآمده است؟ یافته‌های مقاله نشان می‌دهد که این کشور به‌عنوان آبشخور اصلی تروریسم تکفیری، سعی دارد تا از این پدیده به‌عنوان ابزار سیاست خارجی خود استفاده کند. به همین دلیل، ریاض در قالب اقدامات مختلف سیاسی، اقتصادی و فرهنگی به گسترش این پدیده در این منطقه مهم دامن زده است. مهم‌ترین اهداف ریاض را رقابت منطقه‌ای با ایران و نیز ایفای نقش حمایتی در سیاست خارجی آمریکا برای فشار بر روسیه تشکیل می‌دهند.

    کلیدواژگان: آسیای مرکزی، تروریسم تکفیری، عربستان سعودی، موازنه قوا، وهابیت تکفیری
  • آناهیتا سیفی*، رز فضلی صفحه 201

    از سال 2001، آمریکا با اشغال افغانستان بر مبارزه با تروریسم، مقابله با کشت مواد مخدر و دولت‌سازی در افغانستان تاکید می‌کند. هدف این مقاله، بر بررسی تبعات حمله نظامی ایالات متحده آمریکا به افغانستان در سال 2001 در گسترش تولید و تجارت مواد مخدر و تقویت تروریسم در این کشور متمرکز است. بر این اساس، با روش توصیفی- تحلیلی، ابتدا به مختصات نظامی‌گری آمریکا با نگاه به جایگاه بین‌المللی این کشور پرداخته شده و سپس سابقه حضور نظامی آمریکا در دو مقطع پیش و پس از 11 سپتامبر در افغانستان بررسی شده است. پس از آن تاثیرات حمله نظامی بر گسترش تجارت مواد مخدر و تروریسم و آثار هر دو مورد در وضعیت اقتصادی، اجتماعی و سیاسی این کشور مطالعه شده است. نتایج مقاله نشان می‌دهد که آمریکا چگونه با دائمی و فرسایشی کردن جنگ افغانستان موجب گسترش تجارت مواد مخدر و تروریسم را فراهم آورده است. در واقع هدف کانونی آمریکا از ایجاد زمینه حضور دائمی این کشور در این منطقه حساس، تداوم بخشیدن به مداخله و سلطه نامشروع خود است.

    کلیدواژگان: آمریکا، افغانستان، حمله نظامی، تجارت مواد مخدر، تروریسم
  • حسین بصیریان جهرمی*، ولی اله قرقانی صفحه 225

    مقاله حاضر با نگاهی به مفهوم قدرت نرم و دیپلماسی عمومی و فرهنگی، مهمترین رسانه‌های برون‌مرزی ژاپن را از نظر ساختار و راهبردها مورد بررسی قرار داده است. دولت ژاپن ضمن تلاش برای حفظ جایگاه این کشور به‌عنوان سومین اقتصاد بزرگ دنیا، با تدوین راهبردهای بلندمدت، برای افزایش قدرت نرم و تاثیرگذاری بر افکار عمومی جهانیان برنامه‌ریزی کرده است. در میان رسانه‌های قدرتمند این کشور، رادیو-تلویزیون ملی ژاپن- ان. اچ. کی- دارای جایگاه برجسته‌ای است. در پی ده‌ها سال فعالیت رادیوهای برون‌مرزی ژاپن، راه‌اندازی تلویزیون انگلیسی‌زبان «ان. اچ. کی ورلد» در سال 1995 میلادی، نقطه عطفی در فعالیت برون‌مرزی این رسانه بود. این مقاله از طریق بررسی فعالیت‌های رسانه‌ای برون‌مرزی ژاپن، امکان استفاده از تجربیات موفق این کشور در این زمینه را برای تصمیم‌سازان و سیاست‌گذاران رسانه ملی به‌ویژه در حوزه برون‌مرزی را فراهم می‌آورد.

    کلیدواژگان: ژاپن، رسانه برون مرزی، رادیو-تلویزیون ملی ژاپن، ان. اچ. کی، قدرتنرم
  • محمد اکرمی نیا*، شهاب فهیم دانش صفحه 253

    پیشرفت های علمی و فنآورانه علاوه بر تاثیر مستقیم بر عرصه ارتباطات و رسانه، به‌طور غیرمستقیم بر روابط بین‌الملل و دیپلماسی اثر گذاشته‌اند. آن‌گونه که امروزه شاهد نقش شگرف دیپلماسی رسانه‌ای و قدرت نرم در تغییر جایگاه و نسبت دولت‌های ملی در مناطق مختلف جهان هستیم. جمهوری اسلامی ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست و جایگاه منطقه‌ای ایران بر اساس نوع و میزان بهره‌گیری از مولفه‌های مختلفی از جمله دیپلماسی رسانه‌ای قابل ارزیابی است. در این مقاله تلاش شده است تا بر اساس مباحث دیپلماسی رسانه‌ای به بررسی تاثیر شبکه‌های برون‌مرزی صداوسیما بر جایگاه منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران در چهارمین دهه از انقلاب شکوهمند اسلامی پرداخته شود. یافته‌های مقاله نشان می‌دهند که شبکه‌های برون‌مرزی صداوسیما بر اساس الگوی بازتاب واقعی درباره مهم‌ترین وقایع منطقه جنوب غربی آسیا از جمله فعالیت های صلح‌آمیز هسته‌ای، جنایات رژیم صهیونیستی در فلسطین، تحولات سوریه، عراق و بحرین و تجاوز نظامی عربستان سعودی به یمن توانسته‌اند ضمن تبیین گفتمان انقلاب اسلامی، افکار عمومی جهان را متوجه موانع ریاکارانه رسانه های غربی نمایند. به طوری که افزایش تاثیرگذاری و ضریب نفوذ رسانه های برون مرزی در جوامع هدف و نقش آنها در تحکیم جایگاه منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران، از سوی اندیشکده ها و مراکز تحقیقاتی معتبر غربی مانند رند نیز اذعان گردیده است.

    کلیدواژگان: شبکه های برون مرزی صدا و سیما، غرب آسیا، دیپلماسی رسانه ای
  • حسین شمس آبادی*، مجتبی شاهسونی صفحه 275

    آسیب‌شناسی ترجمه اخبار در شبکه‌های برون‌مرزی (العالم، الکوثر و رادیو عربی) هدف اصلی این مقاله به شمار می‌رود. بنابراین تلاش شده است با نمونه‌گیری غیرتصادفی (هدفمند) از بخش‌های مشروح خبر نیم‌روزی شبکه العالم، الکوثر و رادیو عربی در بازه زمانی سه ماهه (خرداد، تیر و مرداد 1396) فرآیند ترجمه در بخش‌های خبری این شبکه‌ها با روش تحلیل محتوا آسیب‌شناسی شود. میزان حجم نمونه 1080 خبر بوده است. از میان الگوهای متعدد برای ارزیابی کیفیت ترجمه، از الگوی «گارسس» که در مقایسه با الگوهای پیشنهادی دیگر نسبتا جامع‌تر می‌باشد، استفاده شده است. در این مقاله، پس از تعیین میزان فراوانی هر یک از زیرگروه‌های موجود در سطوح چهارگانه برطبق الگوی «گارسس»، نتایج به‌صورت جدول‌های توزیع فراوانی و نمودار نشان داده شده است. به نظر می‌رسد به‌طور کلی روند ترجمه در سه شبکه برون‌مرزی مورد مطالعه، مثبت است و وجود برخی کاستی‌ها در ترجمه و تنظیم متن اخبار، جز در مواردی، به‌دلیل حجم زیاد فعالیت و محدودیت زمانی خبر بوده است.

    کلیدواژگان: آسیب شناسی ترجمه، رسانه، برون مرزی، شبکه العالم، شبکه الکوثر، رادیوعربی