فهرست مطالب

پژوهشنامه نهج البلاغه - پیاپی 27 (پاییز 1398)
  • پیاپی 27 (پاییز 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/09/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • داود خزایی، علی اکبر افجه ای*، وحید خاشعی، احمد فربهی صفحات 1-24

    «مدیریت جهادی» ازجمله مفاهیم نوظهوری است که می تواند بعد سازمان و مدیریت در الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت را در حد مطلوبی توضیح دهد. نقطه ثقل این مفهوم کار و تلاش حکیمانه است که با نوعی مجاهدت الهی همراه شده است و باعث می شود نتیجتا حرکت پرتلاش تر و سریع تری دررسیدن به اهداف صورت گیرد. ازآنجاکه مفهوم جهاد یک پدیده برآمده از ایدئولوژی دینی است، یک راهکار مناسب در این زمینه علمی، بررسی الگوی مدیریت جهادی امیرالمومنین(ع) است که به عنوان شخصی معصوم در حدود پنج سال مدیریت جامعه را برعهده داشته اند. این پژوهش در پی دستیابی به این الگو از روشی معتبر بوده است.     روش به کار گرفته شده در این تحقیق، «مطالعه موردی» از طریق «تحلیل مضمون» تمامی عبارات کتاب نهج البلاغه و سپس ساخت الگوی نهایی از نتایج به دست آمده در مرحله تحلیل مضمون است. در این پژوهش پس از کدگذاری 5255 عبارت کتاب نهج البلاغه به کمک نرم افزار تحلیل متن مکس کیودا نسخه 12 و شکل دهی قالب مضامین در سه بعد اصلی «محیط امیرالمومنین(ع)»، «ویژگی های شخصی امیرالمومنین(ع)» و «نظام مدیریت جهادی امیرالمومنین(ع)»، الگوی مدیریت جهادی آن حضرت شامل ابعاد نگرشی، انگیزشی، رویکردی و رفتاری-عملکردی، که خود دربردارنده 25 مولفه و 28 شاخص هستند به دست آمد. همچنین 15 مولفه از الزامات به کارگیری مدیریت جهادی و شرایط آن و شش مولفه از نتایج و دستاوردهای مدیریت جهادی از تحلیل مضمون نهج البلاغه استخراج شده و ابعاد اصلی الگوی نهایی را تکمیل نموده است. ویژگی این الگو آن است که می تواند سنجه ای برای ارزیابی مدل های مدیریت جهادی نسبت به الگوی مدیریت جهادی یک فرد معصوم در مکتب مدیریت اسلامی باشد.

    کلیدواژگان: مدیریت اسلامی، مدیریت جهادی، امیرالمومنین(ع)، نهج البلاغه، تحلیل مضمون
  • صدیقه سلیمانی، یوسف عالی عباس آباد، حسین آریان* صفحات 25-43
    دوره حکومت حضرت علی(ع)، یکی از پرتلاطم ترین دوران اسلام است. دورانی که پس از جانشینی پیامبر(ص)، با انواع فتنه ها، آشوب ها، جنگ ها و منازعات داخلی همراه بود و بالاخره با توطئه ای به شهادت آن حضرت انجامید. امام علی(ع) در این دوره متلاطم، با آگاهی و دیده تیزبین، توانست قوانین و مبانی ای به نام «عدالت»، «آزادی»، «حقوق فردی» و «حقوق اجتماعی» ایجاد کند. تمام نظریه های امام، برگرفته از آیات قرآن و رسالت و سنت حضرت پیامبر(ص) بود. بررسی گفتار و رفتار امام اول شیعیان نشان می دهد که اشراف کافی و خردورزانه به «دین»، «دین و جامعه» و «اخلاق» داشته اند. این مبانی در تمام میراث فکری آن حضرت وجود دارد که نشان از تمرکز خاص ایشان در جامعه به عنوان خلیفه مسلمین است. امام علی(ع)، به عنوان متفکر تیزبین، در جهان پرآشوب عصر خود، با راهکارهای سیاسی - اجتماعی خاص در پی کسب آزادی، اخلاق، عدالت و حقوق فردی و نشان دادن راه های وصول به آن و نگهداری از آن بود.     شیوه پژوهش در این مقاله، پژوهش نظری با روش تحلیلی - توصیفی و رویکردی جامعه شناختی است که با استفاده از آن و تجزیه وتحلیل داده های متن، به ابعاد گوناگون سوال های طرح شده پاسخ داده است.
    کلیدواژگان: امام علی(ع)، عدالت، ستم، ساختار جامعه، روش تحلیل توصیفی
  • فرامرز محمدی پویا* صفحات 45-63
    چکیده انسان ها هر روزه با باورها، ادعاها و موضوعاتی در زمینه های مختلف دینی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و... مواجه می شوند که باید در مقام پذیرش یا رد آن ها برآیند. لازمه طرح کردن، پذیرش یا رد هر باور و ادعایی، ابتنای آن بر عقلانیت است. قرآن کریم، نهج البلاغه و سایر منابع دینی و احادیث و روایات همواره آدمی را به عقل ورزی و پرهیز از مسکوت ماندن قوه تعقل دعوت کرده اند. وظیفه گرایی معرفتی، فرد را به سوی بررسی عقلانی یک ادعا قبل از طرح، پذیرش یا رد آن سوق می دهد. هدف از پژوهش حاضر تبیین وظیفه گرایی معرفتی در نهج البلاغه و آثار آن در نظام تعلیم و تربیت است. برای این منظور از روش تحلیل مفهومی و تحلیل محتوای کیفی استفاده شده که طی آن ابتدا وظیفه گرایی معرفتی مورد تحلیل قرار گرفت و سپس متن کامل نهج البلاغهمورد بررسی قرار گرفته و چهار مولفه پرسشگری، استدلال ورزی، جامعیت فکری، حقیقت جویی، برای وظیفه گرایی معرفتی تبیین شد و نتایج کاربست آن در نظام تعلیم و تربیت، بررسی شد.
    کلیدواژگان: نهج البلاغه، نظام تعلیم و تربیت، وظیفه گرایی معرفتی، مسئولیت پذیری
  • محمد حکاک، حیدر صیدزاده* صفحات 65-75
    ازجمله مبانی نظری مربوط به کنترل که امروزه بر آن تاکید می شود، خودکنترلی است. ازآنجا که فرهنگ حاکم بر سازمان های کشور ما نشات گرفته از فرهنگ دینی و از جمله فرهنگ علوی است، بستر لازم برای تقویت خودکنترلی در منابع انسانی آن ها با استفاده از آموزه های نهج البلاغه وجود دارد. لذا، پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی عوامل موثر بر تقویت خودکنترلی در منابع انسانی سازمان ها مبتنی بر آموزه های نهج البلاغه انجام شد. برای این منظور، از نظریه پردازی داده بنیاد که نوعی راهبرد تحقیق کیفی است، استفاده شد. با طی مراحل فرآیند نظریه پردازی داده بنیاد شامل کدگذاری های باز، محوری و انتخابی، 442 کد، 168 مفهوم و 18 مقوله شناسایی شد که از طریق کدگذاری های ذکر شده به ترتیب کدها به مفاهیم و مفاهیم به مقوله ها تبدیل شدند و در نهایت با برقراری پیوند بین مقوله ها، الگوی پژوهش تدوین و ارائه شد؛ الگویی که سازمان ها می توانند با بهره گیری از آن خودکنترلی در منابع انسانی خود را تقویت کرده و به این ترتیب سلامت اداری در محیط کار را با کمترین هزینه بهبود بخشند.
    کلیدواژگان: خودکنترلی، آموزه های نهج البلاغه، منابع انسانی، نظریه پردازی داده بنیاد
  • علی قربانی*، بهمن اشرف سمنانی، میرزا حسن حسینی صفحات 77-97

    بسیاری از مدیران جوان و کم تجربه و همچنین برخی از مدیران باتجربه، اندکی پس از انتصاب و یا انتخاب در پست و مسئولیتی جدید در مدتی کوتاه با تشکیل دایره ای از اطرافیان مورد وثوق و اطمینان و غالبا چاپلوس خود را محصور به حصاری اطلاعاتی می کنند که تحت عنوان حصار شیشه ای مدیریت از آن یاد شده است؛ این حصاری است که مدیران را از دست یابی به داده ها و اطلاعات مناسب و لازم برای استفاده در تصمیم گیری های سازمانی باز داشته و تصمیمات آنان را منحصرا تحت تاثیر این دایره محدود و بسته از اطرافیان چاپلوس در می آورد تا جایی که مدیر پس از مدتی چشم بر روی واقعیات درونی و بیرونی سازمان بسته و هرگونه داده و یا اطلاعات متناقض با خواسته ها و القائات اعضای این حصار اطلاعاتی را خواسته و یا ناخواسته پالایش کرده و از نظر دور می دارد و چه بسا دلسوزان و متخصصانی را که سعی در انتقال داده های صحیح به وی دارند مورد بازخواست و حتی تنبیه قرار می دهد. این پژوهش با تحلیل مضمون گفتمان امیرالمومنین علی(ع) مدلی را ارائه می دهد که با ایجاد زیرساخت های مناسب فرهنگی و اطلاعاتی در سازمان و ارائه مشخصه های شخصیتی، رفتاری و حرفه ای موردنیاز مدیران از ایجاد چنین حصاری پیرامون مدیران سازمان جلوگیری کرده و بستری مناسب را برای اتخاذ تصمیمات روزمره مدیریتی در تمامی سطوح سازمان فراهم می آورد.

    کلیدواژگان: امام علی(ع)، مدل مفهومی تصمیم گیری، حصار شیشه ای مدیریت، نهج البلاغه، سیستم اطلاعات مدیریت
  • منصور عطاشنه، امین کیانی* صفحات 99-116
    یکی از آموزه های نوین حقوق کیفری در ترسیم سیاست کیفری، توجه ویژه به جایگاه بزه دیده و ترمیم خسارات و هزینه های وارده به وی با توسل به ابزارها و نهادهای غیرکیفری و غیررسمی برای حل وفصل امور کیفری است. در دهه های اخیر به علت مشکلات ناشی از اجرای عدالت کیفری گرایش نظام های حقوقی به عدالت ترمیمی بیشتر شده است. اندیشه ها و فرمایش های حضرت علی(ع) همواره بخش اعظمی از سیاست حقوقی اسلام را تشکیل داده است. حال باید دید عدالت ترمیمی در دیدگاه و اندیشه علوی وجود داشته یا خیر؟. به نظر می رسد عدالت ترمیمی در دیدگاه علوی جایگاه ممتاز و ویژه ای داشته است. پژوهش حاضر که با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای نگارش یافته درصدد است تا عدالت ترمیمی موردپذیرش حضرت علی(ع) را مورد تحلیل قرار دهد. یافته های پژوهش حکایت از وجود مصادیق مختلف عدالت ترمیمی از منظر حضرت علی(ع) دارد، هرچند لفظ عدالت ترمیمی در هیچ یک از فرمایش های حضرت به کار نرفته لیکن ایشان در 1400 سال پیش اهمیت عدالت ترمیمی را موردتوجه خاص و ویژه قرار داده و علاوه بر اجرای آن همواره مردم و نیز آیندگان را به اهتمام ویژه نسبت به گرایش به عدالت ترمیمی دعوت نموده است. تاسیساتی از قبیل بزه پوشی، اصلاح ذات البین، شرمساری، ماهیت جبرانی دیه و پرداخت آن از بیت المال و میانجی گری محوریت گفتمان علوی عدالت ترمیمی را تشکیل می دهند.
    کلیدواژگان: امام علی، نهج البلاغه، عدالت ترمیمی، میانجی گری، دیه
  • میثم احمدی*، یوسف کرمی چمه، عبدالستار نقشبندی صفحات 117-131
    خطبه همام، مشهور به خطبه اوصاف پارسایان (متقین)، از مهم ترین و مشهورترین خطبه های امیرالمومنین علی(ع) در نهج البلاغه است. اهمیت این خطبه، به لحاظ اشتمالش بر معانی دقیق و معارف لطیف، بر پژوهندگان پوشیده نیست؛ اما علاوه بر همه دلایلی که مفسران این کتاب مستطاب، در باب فراگیری و محبوبیتش نقل می کنند، آنچه این خطبه را از سایر خطبه های نهج البلاغه، ممتاز و ممیز می دارد، شگفتی و خرق عادتی است که در روایت این خطبه نهفته است. شنونده این سخنان گوهرین، همام، پس از شنیدن کلام امیرالمومنین(ع) جان می سپارد، تا فضای روایت، رازآلود و اعجاب برانگیز بماند و خواننده را در بهت و حیرت بگذارد. بر اساس این پژوهش، انتقال بصری صور غیبی و مفاهیم معنوی از مرادان به مریدان با استناد به معارف نهج البلاغه و خاندان عصمت(ع) اثبات می شود؛ چنان که به نظر می رسد همام بیش از آنکه گرفتار و شیفته شیوایی و فصاحت ظاهری کلام امام(ع) شود، بر اثر انتقال تصویر غیبی و مشاهده امر قدسی، کالبد تهی می کند. نویسندگان در پژوهش حاضر، با استفاده از روش توصیفی تحلیلی به بررسی و تحلیل این روایت پرداخته اند تا راز طراوت و زیبایی روایی آن را بیابند.
    کلیدواژگان: امام علی(ع)، همام، نهج البلاغه، تصویر غیبی
|
  • Davood Khazaei, Aliakbar Afjei *, Vahid Khashei, Ahmad Farbehi Pages 1-24

    "Jihadi management" is one of the emerging concepts can explain the organization and management dimension of the Islamic-Iranian development model. Since the concept of jihad is a phenomenon derived from religious ideology, a valuable attempt in this field is the study of the model of the jihadi management of Amir al-Momenin (AS) who, as an innocent person, has been in charge of society for about five years. The study sought to shape this pattern in a credible way. The method used in this study is a case study through the thematic analysis of all the phrases in the Nahj al-Balaghah book and then making the final pattern of the results obtained at the stage of thematic analysis. In this research, after encoding 5255 sentences of Nahj al-Balaghah with the help of the content analysis software named MaxQDA and forming the format of the themes in three main dimensions of "Amir-al-Momenin''s environment", "personal characteristics of him" and "Jihadi management system of him", his pattern of jihadi management includes the attitude, motivational, approach and behavioral-functional dimensions, which includes 25 components and 28 sub-units. Also, 15 components of the requirements for using jihadi management and its conditions and six components of the results and achievements of jihadi management have been extracted from Nahj al-Balaghah''s analysis has completed the main dimensions of the final pattern.

    Keywords: Islamic management, Jihadi management, Amir al-Momenin (AS), Nahj al-Balaghah, thematic analysis
  • Seddigheh Solimani, Yusof Aali Abbasabad, Hossein Aryan * Pages 25-43
    The Imam Ali’s ruling era is known to be one of the most turbulent eras in Islamic history, in which after the successors of the Prophet, it faced with a lot of anarchy, conspiracy, wars, and internal disputes, and finally leading to the martyrdom of his majesty. During this turmoil, Imam Ali, with his intelligence and acuteness, could create regulations and a foundation in the name of ‘justice’, ‘liberty’, ‘individual rights’, and ‘social rights’. The whole theories by Imam were stemmed from the Koran, and the Prophet’s mission and sunnah. A survey over his discourse and behavior reveals the fact that he had a comprehensive and intellectual supervision over the concept of ‘religion’, ‘religion and society’, and ‘ethics’. These principles are easily seen throughout the text of Nahjulbalaghah, indicating his special focus and intelligence in society as the prophet’s successor or known to be as the lord of Muslims. The present research tries to find out the answer to this question that as a sharp-eyes intellect in his contemporary chaotic world, how Imam Ali was seeking liberty, ethics, justice, and individual rights, as well as trying to show the means of acquiring and maintaining them. The content analysis is used to investigate the text of Nahjulbalaghah with which the analysis is conducted and the various aspects of the raised questions are strived to be replied.
    Keywords: Imam Ali (pbuh), justice, oppression, society, individual rights
  • Faramarz Muhammadi Pouya * Pages 45-63
    Human beings every day encounter beliefs, claims and issues in various fields of religion, culture, society, economic and etc, Which must accept or reject them. The design, acceptance, or rejection of any belief and claim is based on rationality. The Holy Qur''an, Nahj al-Balaghah and other religious sources, hadiths and traditions have always invoked man to rationalization and to avoid the persistence of wisdom. Epistemic deontology leads one to the rational examination of a claim before designing, accepting or rejecting it. The purpose of this study is explaining components of epistemic deontology in Nahj al-Balaghah and its effects in the education system. For this purpose, conceptual analysis and qualitative content analysis methods have been used which at first, epistemic deontology was analyzed then full text of Nahj al-Balaghah was examined and explained four components For epistemic deontology include questioning, reasoning, thought comprehensiveness and truth-seeking, that checked out results of its application in the education system.
    Keywords: Nahj al-Balaghah, education system, Epistemic Deontology, Evidentialism, Responsibility
  • Mohammad Hakkak, Heidar Seidzadeh * Pages 65-75
    Including theoretical foundations regarding control that is emphasized on it today, is self-control. Since the dominant culture on our country organizations is originated from religious culture including the culture of Alavi, there are necessary conditions for self-control reinforcement in human resources of them using the Nahjolbalagha teachings. Therefore, present research accomplished with the aim of model design of affecting factors on self-control reinforcement in human resources of organizations based on Nahjolbalagha teachings. To this purpose, we used from the Grounded Theory that it is a kind of qualitative research strategy. By taking of Grounded Theory process steps including open, axial and selective codings identified 442 codes, 168 concepts and 18 categories that through listed coding’s converted codes into concepts and concepts into categories, respectively and finally, by creating link between the categories, presented the model of research. A model that organizations can through it strengthen self-control in their human resources and in this way, with the least cost improve administrative health in the workplace.
    Keywords: Self-control, Nahjolbalagha teaching, Human resources, Grounded Theory
  • Ali Ghorbani *, Bahman Ashraf Semnani, Mirzahasan Hoseini Pages 77-97

    Most of the junior and inexperienced managers as well as some experienced ones, just in a short time after their appointment or selection in a new position or responsibility, would start to surround themselves by a closed circle of elected loyal and trusted group of people, mostly flattering and obsequious, that cause them to be enclosed in an information fence recently known as Management Glassy Fence. This is a barrier that debars managers to access the appropriate data and information required for their organizational decision making and makes their decisions exclusively affected by this limited and closed circle of flattering and obsequious trusted people; insofar as the manager closes his eyes to the organizational internal and external realities and filters and keeps away any information conflicting the requirements and suggestions by the members of this information fence and perhaps the manager would punish or interpellate the compassionate or expert bodies who try to transfer him the right data. This research, employing a qualitative content analyze on Imam Ali’s (a.s) conversations and statements, offers a framework and model with developing appropriate cultural and informational infrastructures in organization and presents personal, behavioral and professional characteristics required for the managers to avoid such glassy fence in organization and provides an appropriate foundation for daily management decision makings in all organizational levels.

    Keywords: Imam Ali (a.s), Conceptual Model of Decision Making, Management Glassy Fence, Nahj-al-Balagheh, Management Information System
  • Mansour Atashaneh, Amin Kiani * Pages 99-116
    One of the new doctrines of criminal law in Drawing up a criminal policy, Special attention To position Victim and Damage Compensation and Costs incurred to He With Help Tools and Institutions Non-Criminal and non-Official To solve Criminal matters. In recent decades, due to problems arising from the implementation of criminal justice, the trend of legal systems has increased to restoration justice. Thoughts and sayings Imam Ali Always Has formed part of the criminal policy of Islam. Has there been restorative justice in Imam Ali''s thoughts or no?. It seems that restorative justice has a privileged position in Alavi''s view. This research is written using descriptive-analytical method and using library resources tries Restorative justice Accepted By Imam Ali take is Analyze. Research results it shows Examples of restorative justice In the thought of Imam Ali there has existed, Although The restorative justice word of the words of Imam Ali has been non spoken But Imam Ali 1400 years ago paid special attention to restorative justice And in addition to its implementation Ever invited people to it.
    Keywords: Imam Ali, Nahj al-Balaghah, Restorative justice, intervention, blood money
  • Meysam Ahmadi *, Yousef Karami Cheme, Abdolsattar Naghshbandi Pages 117-131
    (Eye Contribution and The face of faith) Comparative analysis of the narrative of Hamam's sermon with respect to ancient mystical text Hamam's sermon, is one of the most famous sermons of Imam Ali in Nahj al-Balaqeh. The significance of this sermon, in terms of precise and subtle meanings, is beyond the scope of the scholars. But in addition to all the reasons that the commentators of this good book cite about his learning and popularity, this is a marvel and a miracle that lies in the narrative of this sermon, which excels in this sermon from other sermons of Nahj al-Balaqeh. The listener of these precious words, after hearing the words of Amir al-Mu'minin, dies to keep the atmosphere of narration, mystery and wonder, and make the reader wonder and astonished. It seems that Hamam dies more than the enthusiasm of the appearance and glossiness of the words of Imam, due to the transmission of the unconventional image and the observance of the holy thing. This article tries to find the secret of its refinement and beauty in a new way in this narrative. In the present study, using descriptive-analytic method, this narrative has been analyzed to find the mystery of freshness and beauty of its validity.
    Keywords: Imam Ali, Hamam, Nahj al-Balaqeh, the hidden image